แบบเรียน ลิลิตตะเลงพ่าย ตอน ยุทธหัตถีและชัยชนะของไทย

๕

Lilit Taleng Phai

พระนิพนธ์ สมเดจ็ พระมหาสมณเจา้ กรมพระปรมานุชิตชโิ นรส

His Holiness the Supreme Patriarch Khrom Phra Paramanuchit Chinorot

คำนำ

ตา มห ลัก สูต ร แ ก นก ลา งก า รศึ กษ า ข้ั นพื้ น ฐ า น พุท ธศั ก รา ช ๒ ๕ ๕ ๑
ได้กาหนดให้ภาษาไทย ซึ่งเป็นภาษาประจาชาติ เป็นรายวิชาพื้นฐานที่ผู้เรียนทุกคน
ต้องเรียน เพื่อพฒั นาศักยภาพของผู้เรยี นให้สามารถใช้ภาษาไทยได้อย่างถูกต้องตามหลัก
ภาษาไทย และเกิดความรคู้ วามเข้าใจในเอกลกั ษณ์ทางภาษาของชาติ ท้ังนี้ ผู้เรียนจะต้อง
มีความรคู้ วามเข้าใจ และเลอื กสรรใช้ภาษาไทยที่ถกู ต้อง เพื่อธารงไว้ ซึ่งเอกภาพของชาติ
ไทยและสามารถนาไปใช้พัฒนาทกั ษะอาชีพต่าง ๆ เพือ่ ประโยชน์ของตนเองและสงั คม

แบบเรียน รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย มีเนื้อหามุ่งเน้นให้
ผู้เรยี นได้ศึกษาวรรณคดี ซึง่ ถือเปน็ สมบตั อิ นั ลา้ ค่าทางภาษาของไทยดว้ ย หวังเป็นอย่างยิ่ง
ว่า คุณค่าด้านต่าง ๆ ในวรรณคดี เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย จะช่วยส่งเสริมและกระตุ้นให้
ผู้เรียนรู้จักใช้กระบวนการคิดวิเคราะห์ การวิจารณ์ และเข้าถึงครรลองแห่งกวีโวหาร
สามารถสงั เคราะห์แนวคิดของกวี เรียนรู้วิถไี ทยและนาไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจาวันเป็น
อย่างดี

ผู้จัดทาจึงมีความมั่นใจว่า แบบเรียน เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ชุดนี้ จะพัฒนา
คุณภาพและคุณลักษณะที่พึงประสงค์ของผู้เรียนได้ตามมาตรฐานการเรียนรู้ของ
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ กลุ่มสาระการเรียนรู้
ภาษาไทย ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๕ ทกุ ประการ

ผ้จู ัดทำ

คำชีแ้ จง

สาหรบั แบบเรียน รายวิชาพ้ืนฐาน ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย นักเรียนควรปฏิบตั ิดงั นี้

1. ศึกษาขั้นตอนการใช้แบบเรียน เรือ่ ง ลิลิตตะเลงพา่ ย
2. ทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน
3. ศึกษาเนอื้ หา บทที่ 1-3
4. ทาแบบฝึกทกั ษะในแต่ละบท ด้วยความซื่อสัตย์
5. ทาแบบทดสอบหลังเรียน
6. ตรวจคาตอบ
7. สรปุ ผลการเรียนของนักเรียน

ขน้ั ตอนกำรใช้

ในการใชแ้ บบเรียน รายวิชาพ้ืนฐาน ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย นกั เรียนควรปฏิบตั ิดงั นี้

1. อ่านคาชแี้ จงในแบบเรียน เรือ่ ง ลิลิตตะเลงพา่ ย
2. ทาแบบฝึกทักษะ และกิจกรรมตามลาดับ หากสงสัยให้ซักถาม
ครูผสู้ อน
3. การทาแบบฝึกทักษะ นักเรียนจะต้องตั้งใจ มีความรับผิดชอบ
และซอ่ื สัตย์ต่อตนเอง
4. นักเรียนสามารถศึกษาแบบเรียนนอกเวลาได้ ตามความ
เหมาะสม
5. นักเรียนควรตรวจแบบฝึกทักษะทุกคร้ัง ตามเฉลยคาตอบ
แบบฝึกของครผู ู้สอน หากมีข้อสงสัยให้ซักถามทันที

สำรบัญ

เรื่อง หน้ำ

แบบทดสอบกอ่ นเรียน 1

บทที่ ๑ 2

๐ ความรทู้ ่วั ไปเกี่ยวกับเรื่อง ลลิ ติ ตะเลงพ่าย 8
๐ แบบฝึกหดั ท้ายบท

บทที่ ๒ 9
17
๐ เนือ้ เรือ่ งลลิ ติ ตะเลงพ่าย ตอน ยุทธหตั ถี และชัยชนะของไทย
๐ แบบฝึกหดั ทา้ ยบท

บทที่ ๓

๐ บทความวิชาการ การแปลลิลิตตะเลงพ่ายจากภาษาไทยเปน็ ภาษาองั กฤษ 18

๐ แบบฝึกหดั ทา้ ยบท 26

แบบทดสอบหลงั เรียน 27

บทสรุป 28
บรรณำนกุ รม 29

แบบทดสอบก่อนเรียน

คำชี้แจง จงถอดความบทประพันธ์ที่กาหนดเปน็ ร้อยแก้ว และวิเคราะห์คุณค่าที่ปรากฏ
ในบทประพนั ธ์ดังกล่าว พร้อมทั้งอธิบายให้ชัดเจน

เบอ้ื งน้ันนฤนาถผู้ สยามนิ ทร
เบยี่ งพระมาลาผนิ ห่อนพอ้ ง
ศรตั ราวุธอรินทร์ ฤๅถกู องค์เอย
เพราะพระหัตถห์ ากป้อง ปดั ด้วยขอทรง

(ลลิ ิตตะเลงพ่าย)

ถอดควำมไดด้ งั นี้
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
ดำ้ นคุณค่ำที่ปรำกฏ
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................

1

บทที่ ๑

o ควำมเป็นมำ
o ประวัตผิ แู้ ตง่
o ลักษณะคำประพันธ์
o เรือ่ งย่อ

2

ควำมเปน็ มำ

ลิลิตตะเลงพ่าย เปน็ วรรณคดีเฉลิมพระเกยี รติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
โดยดาเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มต้ังแต่สมเด็จพระมหา
ธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรทรงกระทายุทธหัตถีกับ
พระมหาอุปราชาของพม่า และพระมหาอปุ ราสิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2135

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิต
ชิโนรส ทรงพระนิพนธ์เรื่องนี้ เพ่ือเฉลิมพระเกียรติ
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยแต่งแนวเดียวกับ
ยวนพ่ายโคลงด้ัน หรือโคลงยวนพ่าย ซ่ึงมีมาก่อน
ต้ังแต่สมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

(ทีม่ า: หนังสือเรียน รายวิชาพืน้ ฐาน
ภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม ม.5,
น 75.)

ประวตั ิผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือสมเด็จ

พระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระราช

โอรสองค์ที่ 28 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า

จุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) พระมารดา คือเจ้าจอม

มาร ด าจุ้ย ต่อ มาได้เ ลื่อน เ ป็น “ท้าวทร งกัน ด าล ”

เป็นตาแหน่งผู้รักษาการคลังใน เป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย

ในพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3)

(ที่มา: หนังสือเรียน รายวิชาพืน้ ฐาน ประสูติเมื่อวันเสาร์ เดือนอ้าย ขึ้น 4 ค่า ปีจอ จุลศักราช

ภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม ม.5, 1152 ตรงกับวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2333 และมี
น 75.)

พระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสกุ รี

3

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่าย เปน็ วรรณคดีแนวประวตั ิศาสตร์ และเป็นแนววรรณกรรม
เฉลิมพระเกียรติ นับเป็นวรรณคดีที่มุ่งสดุดีวีรกรรมด้านการรบของวีรบุรุษของ
ชาติ คอื สมเด็จพระนเรศวรมหาราช แต่งเป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพ
และโคลงสุภาพ อันได้แก่ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ สลับกันตามความ
เหมาะสมของเนือ้ หา โดยเริม่ ต้นด้วยร่ายสุภาพ ซ่ึงเป็นบทยอพระเกียรติและสดุดี
ความเจริญรุ่งเรืองของบ้านเมอื ง โดยแต่งให้คาสุดท้ายของบทประพันธ์บทต้น ส่ง
สัมผสั มายงั คาที่ 1 หรือคาที่ 2 หรือคาที่ 3 ของบทต่อไป เช่ือมกันอย่างนี้ตลอด
ทั้งเรื่อง เรียกว่า เข้าลิลิต

ลักษณะคาประพนั ธ์ของลิลิตตะเลงพ่าย มีดงั นี้
1) รำ่ ยสภุ ำพ

ร่ายสุภาพบทหนึ่งจะมีกี่วรรคก็ได้ วรรคหนึ่งมี 5 คา คาสุดท้ายของ
วรรคหน้าต้องสัมผัสกับคาที่ 1, 2 หรือ 3 ของวรรคต่อ ๆ ไป เป็นเช่นนี้ตลอด
และจบลงด้วยโคลงสองสุภาพ ดังแผนผัง

๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐
๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ (๐๐)

ตัวอย่ำง ศรีสวัสดิเดชะ ชนะราชอรินทร์ ยินพระยศเกริกเกรียง
เพียงพกแผน่ ฟากฟา้ หล้าล่มเลื่องชัยเชวง เกรงพระเกยี รติระย่อ ฝ่อใจห้าวบมิหาญ
เถกิงพระเกยี รติฟุ้งฟา้ ลือตรลบแหล่งหล้า โลกล้วนสดดุ ี

4

ลกั ษณะคำประพนั ธ์

2) โคลงสองสุภำพ
โคลงสองสุภาพมีสามวรรค วรรคหนึ่งและวรรคสองมีวรรคละห้าคา

วรรคทีส่ ามมีสี่คา และคาสร้อยสองคา บังคับเอกโทในวรรค ดงั แผนผัง

๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐
๐๐๐๐ (๐๐)

ตวั อยำ่ ง โคลงสองเป็นอย่างนี้ แสดงแก่กุลบตุ รชี้

เช่นให้เหน็ เลบง แบบนา

3) โคลงสำมสุภำพ

โคลงสามสุภาพ มีจานวนวรรคเพิ่มจากโคลงสองสุภาพอีกหนึ่งวรรค
โดยคาสุดท้ายของวรรคแรก ส่งสัมผัสไปยังคาที่สามของวรรคสอง คาสุดท้าย
วรรคที่ 2 สัมผัสกับคาสดุ ท้ายของวรรคที่ 3 บังคบั เอก โท ดังแผนผัง

๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐

๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ (๐๐)

ตัวอย่ำง โคลงสามแปลกโคลงสอง ตามทานองที่แท้

วรรคหนึง่ พึงเติมแล้ เล่หน์ ีจ้ งยล เยีย่ งเทอญ

4) โคลงสี่สภุ ำพ

โคลงสี่สุภาพมีสีบ่ าท บาทละสองวรรค วรรคหน้าห้าคา วรรคหลังสอง
คา เฉพาะวรรคหลังบาที่ 4 มี 4 คา คาสร้อยมีได้ท้ายบาทที่ 1 และ 3 มีบังคับ
เอก 7 แห่ง โท 4 แห่ง ดงั แผนผงั

5

ลกั ษณะคำประพันธ์

๐๐๐๐๐ ๐๐ (๐๐)

๐๐๐๐๐ ๐๐

๐๐๐๐๐ ๐๐ (๐๐)

๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐

ตวั อย่ำง อ้าจอมจกั รพรรดิผู้ เพญ็ ยศ
แม้พระเสียเอารส แก่เสยี้ น
จกั เจ็บอรุ ะระทด ทุกข์ใหญ่ หลวงนา
ถนัดดง่ั พาหาเหี้ยน ห่ันกลิง้ ไกลองค์

เรอ่ื งยอ่

กล่าวถึงการสนิ้ พระชนม์ของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช สมเด็จพระ
นเรศวรทรงขึ้นครองราชย์ โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถเป็นพระมหาอุปราช พระ
เจ้าหงสาวดีทราบข่าวไทยผลัดเปลีย่ นแผน่ ดินใหม่กป็ รารภว่า จะมาตีไทยเพ่ือหย่ัง
เชิง จึงมีพระราชบัญชาให้พระมหาอุปราชายกทัพมาตีไทย พระมหาอุปราชาฝัน
ร้ายและมีลางสังหรณ์ แต่ถูกพระราชบิดาปรามาส จึงจาใจยกทัพมาตีไทย เมื่อ
ลางนางสนมแล้วก็ยกทพั เข้ามาทางเมืองกาญจนบรุ ี

ฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรปรารภจะไปตีเมืองเขมร ครั้นรู้ข่าวก็ทรง
เตรียมการสู้ศึกพม่า ทรงตรวจและตระเตรียมกองทัพ พระมหาอุปราชาทรง
ปรึกษาการศึกแล้วยกทัพเข้ามาปะทะทัพหน้าของไทย ส่วนสมเด็จพระนเรศวรก็
ทรงปรึกษา เพ่อื หาทางเอาชนะข้าศึก เมื่อทัพหลวงเคลื่อนพลช้างทรงของสมเด็จ
พระนเรศวรและช้างทรงของสมเด็จพระเอกาทศรถกาลังตกมัน ก็เตลิดเข้าไปใน

6วงล้อมของข้าศึก ณ ตาบลตระพงั ตรุ สมเดจ็ พระนเรศวรทรงกระทายทุ ธหัตถีกบั

เรื่องยอ่

พระมหาอุปราชา สมเด็จพระเอกาทศรถทรงทายุทธหัตถีกับมางจาชโรและได้รับ
ชัยชนะท้ังสองพระองค์ เมื่อพระมหาอุปราชาถูกฟันขาดคอช้าง กองทัพหงสาวดี
ก็แตกพา่ ยกลับไป

สมเดจ็ พระนเรศวรทรงปูนบาเหนจ็ ทหารและปรึกษาโทษนายทัพ นายกอง
ที่ตามช้างทรงเข้าไปในกองทัพพม่าไม่ทัน สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทาน
อภัยโทษ แทนแม่ทพั นายกองทั้งหมด สมเดจ็ พระนเรศวรกโ็ ปรดพระราชทานอภัย
โทษให้ โดยยกทัพไปตีทวายและตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว จากน้ันได้ทรงจัดการ
ทานุบารงุ หัวเมอื งทางเหนือเจ้าเมอื งเชียงใหม่

มาสวามิภักดิ์ ขอเปน็ เมืองขึ้น สมเด็จพระนเรศวร (ทีม่ า: หนงั สือเรียน รายวิชาพนื้ ฐาน ภาษาไทย
ทรงรับทูตเชียงใหม่ และจบลงด้วยการยอพระ วรรณคดีและวรรณกรรม ม.5, น 79.)
เกียรติสมเด็จพระนเรศวร ตอนท้ายกล่าวถึง
ธร ร มะส า หรั บพร ะเ จ้าแ ผ่น ดิน แ ล ะบอ ก
จุ ด มุ่ ง ห ม า ย ใ น ก า ร แ ต่ ง บ อ ก ช่ื อ ผู้ แ ต่ ง
สมัยที่แต่งและคาอธิษฐานของผู้ทรงนิพนธ์ คือ
ขอให้บรรลุโลกุตรธรรม แต่ถ้ายังเวียนว่ายตาย
เกดิ อยกู่ ข็ อให้ได้เป็นกวีทกุ ชาติไป

7

แบบฝกึ หัดทำ้ ยบท

คำชีแ้ จง จงจับคขู่ ้อความทีก่ าหนดดังต่อไปนี้ ให้ถกู ต้อง

1)…....สมเดจ็ พระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชติ ชิโนรส ก. เหตุการณ์ในประวตั ศิ าสตร์
2).......สมเด็จพระนเรศวร สรู้ บกบั พระมหาอุปราชา ข. เมืองกาญจนบรุ ี
ฃ. ลลิ ติ พระลอ
โดยวิธีการใด ค. ผู้นิพนธเ์ รื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย
3).......ลลิ ติ ตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดที ี่แนวเดยี วกบั ฅ. ร่ายสุภาพ
ฆ. ตาบลตระพงั ตรุ
วรรณคดเี ร่อื งใด ง. ทรงกระทายทุ ธหตั ถี
4)........การรักษาเอกราชของบรรพบุรษุ ไทย จ. เมืองพิษณโุ ลก
5)………ลกั ษณะคาประพันธ์ที่ต้องจบดว้ ยโคลงสองสภุ าพ ฉ. โคลงสองสภุ าพ
6)……..วรรคหน่งึ และสองมี 5 คา วรรคที่สามมี 4 คา ช. ตาบลตะนาวศรี
ซ. ยวนพ่ายโคลงด้ัน หรือโคลงยวนพ่าย
และคาสรอ้ ย 2 คา
7)…….พระมหาอปุ ราชายกทัพเข้ามาทางเมืองใด
8)......ชา้ งของสมเดจ็ พระนเรศวรและพระเอกาทศรถ
เตลดิ เข้าไปในวงล้อมข้าศึก ณ ตาบลใด

8

บทที่ ๒

9

ตอน ยุทธหัตถี และชัยชนะของไทย

โคลง 4 ภวู นา ยกแฮ
ท่านพรอ้ ง
301 ษิตสื่อ สารนา
ขุ่นแคน้ คาไข ฯ
⌾ นฤบาลบพิตรเผ้า
ผายสิหนาทกถา แหล่งตะเลง โลกฤๅ
ไพเราะราชสภุ า ย่านแกล้ว
เสนอบม่ ีข้อข้อง หวัน่ เดช ทา่ นนา
เผือดกล้าแกลนหนี ฯ
๓๐๒
ภพอุต ดมเอย
⌾ อ้าไทภธู เรศหล้า ร่มไม้
เผยพระยศยินเยง เผยอเกียรติ ไวแ้ ฮ
สิบทิศท่ัวลือละเวง สดุ สนิ้ ฤๅมี ฯ
ไป่เริม่ รอฤทธิแ์ ผ้ว
อวสาน นีน้ า
๓๐๓ ห่อนพ้อง
คชคู่ กันแฮ
⌾ พระพ่พี ระผผู้ ่าน ตราบฟา้ ดินกษยั ฯ
ไปช่ อบเชษฐ์ยืนหยุด
เชิญราชร่วมคชยทุ ธ์ สขุ ศานติ์
สืบกว่าสองเราไสร้ เริม่ ร้ัง
ประติยทุ ธ์ นั้นนา
๓๐๔ แต่หล้าเลอสรวง ฯ

⌾ หัสดีรณเรศอ้าง
นบั อนาคตกาล
ขัตติยายทุ ธ์บรรหาร
คงแต่เผอื พี่น้อง

๓๐๕

⌾ ไว้เปน็ มหรสพซอ้ ง
สาหรับราชสาราญ
บาเทงิ หฤทัยบาน
เสนอเนตรมนุษย์ตั้ง

10

ตอน ยุทธหัตถี และชยั ชนะของไทย

๓๐๖ พรหมาน
ทีน่ ี้
⌾ ปวงไท้เทเวศท้ัง ตูต่อ กนั แฮ
เชิญประชมุ ในสถาน ชเยศอ้างอวยเฉลิม ฯ
ชมชน่ื คชราบาน
ใครเชย่ี วใครชาญช้ี กลางรงค์
คหู่ ล้า
๓๐๗ ภพแผ่น สองฤๅ
เรื่องรู้สรเสริญ ฯ
⌾ หวังเริ่มคุณเกียรติก้อง
ยืนพระยศอยคู่ ง พรรณา
สงครามกษตั ริย์ทรง ท่านแจ้ง
สองราชรอนฤทธิ์ร้า นะนึก หาญเฮย
ด่วนด้วยโดยถวิล ฯ
๓๐๘
โททรง
⌾ ดาเนินพจนพากย์พร้อง หนึ่งอา้ ง
องค์อคั รอุปราชา คลอาสน์ มารเอย
กอบเกิดขตั ติยมา ไขว่แคว้งแทงโถม ฯ
ขบั คชเข้ายุทธ์แยง้
บารู
๓๐๙ เชิดด้า
ไวว่อง นกั นา
⌾ หัษดินปนิ่ ธเรศไท้ เข่นเขี้ยวในสนาม ฯ
คอื สมิทธิมาตงค์
หนึ่งคอื คิริเมขล์มง
เศียรส่ายหงายงาคว้าง

๓๑๐

⌾ สองโจมสองจู่จว้ ง
สองขตั ติยสองขอชู
กระลึงกระลอกดู
ควาญขับคชแข่งคา้

11

ตอน ยทุ ธหตั ถี และชยั ชนะของไทย

๓11 เลอพิศ นาพอ่
ศึกสร้าง
⌾ งามสองสรุ ิยราชล้า รบราพณ์ แลฤๅ
พา่ งพชั รินทรไพจติ ร อืน่ ไท้ไปเ่ ทยี ม ฯ
ฃฤๅรามเริม่ รณฤทธิ์
ทุกเทศทุกทิศอ้าง ขนุ ตะเลง
หย่อนห้าว
๓๑๒ อังกุส ไกวแฮ
ท่านสู้ศึกสาร ฯ
⌾ ขุนเสียมสามรรถต้าน
ขุนต่อขุนไป่เยง ออกถวลั ย์
ยอหัตถ์เทิดลบองเลบง เหยยี บยั้ง
งามเร่งงามโทท้าว ลงล่าง แลนา
คคู่ า้ คางเขิน ฯ
๓๑๓
เชิงชดิ
⌾ คชยานขตั ตเิ ยศเบือ้ ง ตกด้าว
โถมประทะไป่ทัน ราร่อน ขอแฮ
สารทรงราชรามญั อยเู่ พีย้ งจักรผนั ฯ
เสยส่ายท้ายทันต์ท้ัง

๓๑๔

⌾ ดาเนินหนนุ ถนัดได้
หน่อนเรนทรทิศ
เสดจ็ แสดงวราฤทธิ์
ฟอนฟาดแสงของา้ ว

12

ตอน ยทุ ธหัตถี และชัยชนะของไทย

๓๑๕ สยามินทร์
หอ่ นพอ้ ง
⌾ เบ้ืองนั้นนฤนาถผู้ ฤๅถกู องค์เอย
เบย่ี งพระมาลาผนิ ปดั ด้วยขอทรง ฯ
ศสั ตราวุธอรินทร์
เพราะพระหัตถ์หากป้อง ทวารัติ
ตกใต้
๓๑๖ คอคช เศิกแฮ
ทว่ งท้อทีถอย ฯ
⌾ บัดมงคลพา่ ห์ไท้
แว้งเหวย่ี งเบีย่ งเศียรสะบดั ในรณ
อกุ คลุกพลุกเงยงัด พา่ ยฟอ้ น
เบนบ่ายหงายแหงนให้ เผด็จคู่ เข็ญแฮ
ขาดด้าวโดยขวา ฯ
๓๑๗
ยลสยบ
⌾ พลอยพล้าเพลียกถ้าทา่ น ท่าวดิน้
บดั ราชฟาดแสงพล สงั เวช
พระเดชพระแสดงดล สู่ฟ้าเสวยสวรรค์ ฯ
ถนัดพระองั สาขอ้ น

318

⌾ อุรารานร้าวแยก
เอนพระองค์ลงทบ
เหนือคอคชซอนซบ
วายชวิ าตม์สดุ สนิ้

13

ตอน ยทุ ธหตั ถี และชยั ชนะของไทย

๓๑๙ ไทยไผท
ชพี มล้าง
⌾ บนั้ ทา้ ยคชาธเรศทา้ ว รีราช แลนา
ถึงพริ าลัยลาญ ตอกต้องตนสลาย ฯ
เพราะเพ่อื พิพิธไพ
โซรมสาดตราดปืนขว้าง นฤบาล
ยาตรเต้า
320 ฤทธิ์ราช แลฤๅ
เข่นค้าบารู ฯ
⌾ ฝ่ายองค์อิศวรนาถน้อง
แสดงยศคชยุทธยาน เชิงชน
มางจาชโรราญ เทดิ ใต้
เร็วเร่งคเชนทรเข้า เซซวด ไปแฮ
เพลี่ยงพลั้งเสียที ฯ
๓๒๑
ของอน
⌾ บดั ภธู เรศพ่าห์ได้ บน่ั เกล้า
ลงล่างง้างโททนต์ เมอื ชพี แลเฮย
พชั เนียงเบี่ยงเบนตน พน่ี ้องสองไท ฯ
หัวป่ันหันข้างให้

๓๒๒

⌾ ภูมมี อื ง่างา้ ว
ฟนั ฟาดขาดคอบร
อินทรีย์ซบกญุ ชร
เผยพระเกยี รติผ่านเผ้า

14

ตอน ยุทธหตั ถี และชยั ชนะของไทย

๓23 จุลจักร
ท่าวซ้า
⌾ ทนั ใดกลางคชเจ้า ปีนป่าย เอาเอย
มลายชพิ ติ ลาญทัก อยเู่ บ้ืองบนสาร ฯ
เหลือหลามเหล่าปรปักษ์
ตรึงอกพกตกขวา้

๓๒๔ เดโช
ท่านท้าว
⌾ พระราญอริราชด้วย ผา่ นแผ่ ภพนา
สีท่ าสสนองบาทโท ศึกสู้เสียสอง ฯ
พระยศยิง่ ภิยโย
สองรอดโดยเสด็จด้าว

ร่าย

325

⌾จึ่งกองพยุหทวยทัพ สรรพหลังหน้าขวาซ้าย ผ้ายมาทัน
ธิบดินทร์ ขณะอรินทรพินาศ ขาดคอคชสองเสร็จ ต่างรีบระเห็ดเข้าโรม
โ ห ม หั ก ห า ญ ร า ญ รุ ก บุ ก บั่ น ฟั น แ ท ง ฆ่ า พ ม่ า ม อ ญ ไ ท ย ใ ห ญ่
ไ ล่ มล้ าง ล าว ด า ษ ด ว น ไ ล่ม ล้า ง ยว น ด า ษดื่ น ตื่ น กั น แ ต กกั น ต า ย
หลายเหลือนับเนืองนอง กองก่ายกายรายหัว ตัวขาแขนเด็ดดาษ
กลาดกลางท่งกลางเถื่อน เกลื่อนกลางดงกลางดอน แล่นซอกซอนซนซุก
บกุ ทุกพายพา่ ยแพ้ เพราะพระเดชท่านแท้ หากให้ขาดเขญ็ แลนา ฯ

โคลง ๒

326 เชีย่ วกว่าเชี่ยวเหลืออ้าง
ยิง่ นา ฯ
⌾ เหน็ ประภาพเจ้าชา้ ง
เอิกอือ้ อศั จรรย์

15

ตอน ยุทธหัตถี และชัยชนะของไทย

๓27 พวกอเรนทร์ด่วนด้น
ไปนา ฯ
⌾ ขวญั หนีดีฝอ่ พ้น
ดัดดั้นทางทวน ขุนพล
ไล่มล้าง
โคลง 4 ถิ่นทพั ท่านนา
คคู่ า้ เข่นเข็ญ ฯ
329

⌾ นฤบดีดารสั ให้
ควบพยุหพหล
เสร็จเสด็จสู่ตาบล
ปนู ชอบกอบชือ่ ชา้ ง

16

แบบฝกึ หัดทำ้ ยบท

คำชี้แจง จงตอบคำถำมต่อไปนี้ ให้ถกู ตอ้ ง

1) วรรณคดีเร่อื งลลิ ิตตะเลงพำ่ ย ให้ควำมร้เู กีย่ วกับควำมเชือ่ ในสมัย
อยุธยำอยำ่ งไรบ้ำง

........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
2) วรรณคดเี รือ่ งลลิ ิตตะเลงพำ่ ย มีข้อคิดใดทีเ่ หมำะจะนำมำประยกุ ต์ใช้

ในเหตกุ ำรณ์บำ้ นเมืองในปจั จบุ นั
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

17

บทที่ 3

บทควำมกำรแปลลิลิตตะเลงพ่ำย
จำกภำษำไทยเปน็ ภำษำอังกฤษ

๐ บทควำมเร่อื งกำรแปลวรรณกรรมไทยประเภทรอ้ ยกรอง

เป็นภำษำองั กฤษ

๐ คำศพั ท์

18

บทควำมวชิ ำกำร

ชื่อบทควำม การแปลวรรณกรรมไทยประเภทร้อยกรองเป็นภาษาอังกฤษ
ผเู้ ขียน สุดจิต ภิญโญยิ่ง
แหลง่ ทม่ี ำ สดุ จิต ภิญโญยิง่ . (2559). การแปลวรรณกรรมไทยประเภทร้อยกรอง

เปน็ ภาษาอังกฤษ. วำรสำรกำรแปลและกำรลำ่ ม. (ปีที่ 1 (ฉบบั ที่ 1)),
หน้า 107-152.

ลิลิตตะเลงพำ่ ย
พระนพิ นธ์

สมเดจ็ พระมหำสมณเจำ้ กรมพระปรมำนชุ ติ ชิโนรส
พระมหำอปุ รำชำ (แห่งพม่ำ) ลำพระสนม

โคลง 4 กาศรวล
ลห้อย
ทรามรกั อย่าร้องร่า แหนงเสน่ห์ นุชนา
อยแู่ ม่อย่าเสวยครวญ อยา่ เศร้าเสียศรี ฯ
บนานบหน่ายนวล
เสร็จทพั กลับถนอมสร้อย

ร่าย

เสรจ็ เสาวนีส่ังสนม เนืองบังคมคาราชพระบาทบทันนิทรา จวนเวลาล่วง

สราง พ้ืนนภางค์เผือดดาว แสงเงินขาวขอบฟ้า แสงทองจ้าจับเมฆ รังษีเฉกฉายฉัน

ไก่แก้วขันเจื้อยแจ้ว ดุเหว่าแว่วเสียงใส จึงปรมไทอุปราช ยุรยาตรยังที่สรง

ชาระพระองค์บนาน ทรงสุคนธาร กลิ่นตระหลบ หอมอวลอบอายขจร ทรงบวรวิภูษิต

สนับเพลาพิศพรายพร้อย ชายไหวห้อยยยาบ ชายแครงทาบเครือวัล รัตนพัตรพรรณ

ยรรยง ฉลองพระองคเพรอศแพร้ว มกรแก้วเกยรู ตาบไพฑรู ิยเรอื งจรสั

19

บทควำมวชิ ำกำร

สะอิ้งรัตนประพาฬ สอดสังวาลเฉวียงองค มกุฎทรงเทรอดเกษ อย่างอิศเรศร์รามัญ
สรรเหนรูปอุรเคนทร์ เพญพพานแผ่เศียร แสงวิเชียรช่อช่วง ธามรงค์คร่วงรุ้งพราย
รายนพรัตนชัชวาลย์ เครื่องอลงการโอ่อ่า งามสง่าขัตติเยศ พระแสดงเดชผังผาย
กุมแสงกรายกรนาฏ ยุรยาตรอย่างไกรสร จากศีขรคูหา ลีลายังวังราช ไหว้บัวบาท
บิตุรงค์ ขอลาองค์ท่านไท้ ไปเผดจดัษกรให้ เหือดเสยี้ นศึกสยามสนิ้ นาฯ

Lilit Taleng Phai
by

His Holiness the Supreme Patriarch Khrom Phra Paramanuchit Chinorot
Translated by Mrs. Sudchit Bhinyoying

The Crown Prince (of Burma) Bade Farewell to the Consorts
Cry you not, dear maiden;
Dwell you not on weeping nor lamenting.
Leave you I must but not for long.
Upon the end of war, return to you I shall.

When he finished his words, all bowed in obeisance. Timeran out for him to
take his sleep because dawn was fast approaching. The sky became devoid of
stars. Silver above lined the horizon. Golden rays reflected brightly upon clouds,
radiating fiercely-lit lights. Cocks crowed and birds chirped sweet tunes. The
Crown Prince (of Burma) proceeded to take a bath, dousing himself with
perfumed water. He commenced to dress, wearing colourful trousers coupled with
flowing front cover-sheet. The decoration on sheets of cloth covering the two

20

บทควำมวชิ ำกำร

sides of histrousers was made in embroidery with the designs of climbingplants

and covered with sequins and luminous stones. He then put on a long necklace

studded with precious gems hanging from one shoulder down to the other side of
his waist. He donned the royal crown on top of his head in a Mon prince's style.
The crown was designed in the shape of a serpent spreading its head. The rings
on his fingers reflected the light on the ceiling. The overall picture of his clothes
was gorgeous and regal. He walked in a grand and noble manner, one hand
clasping tightly at his sword. Like a lion, he proceeded from his palace to the
Royal Palace to pay respect to his royal father and to bid him goodbye, taking
leave in order to lead the battle against the country's foes.
พระเจ้ำหงสำวดปี ระสำทพรแก่พระมหำอุปรำชำ

โคลง 2

พระฟังความลกู ท้าว ลาเสดจเศิกด้าว

ดง่ั เบอื้ งบรรหาญ ฯ

King Hongsawadi Granted Blessing to the Crown Prince

The King paid careful attention to his son’s words

Which asked for permission to leave for war.

โคลง 3 อวยพระพรเลอศลัน
แห่งเง้ือมมือเทอญ พอ่ นาฯ
ภบู าลอืน้ อานวย
จงอยุทธอยา่ พน้

21

บทควำมวชิ ำกำร

The King then granted royal blessings and said:

May Ayuttaya not escape, And fall into your capable hand.

โคลง 4

จงเจรอญไชเยศด้วย เดชะ

ชาวอยุทธอยา่ พะ พอ่ ได้

จงแพพ้ นิ าศพระ วิริยภาพ พอ่ นา

ชะนะแด่สองท่านไท้ ธริ าชเจ้าจอมสยาม ฯ

May you be blessed with might The Ayuttayans cannot fight.

May they be defeated by your persistance; May you win over the

two rulers of Siam.

สงครามความเศิกซ้งึ แสนกล

จงพ่ออย่ายินยล แต่ตื้น

อยา่ ลองคนองตน ตามชอบ ทานา
การศึกลึกเล่หพ์ ้ืน ล่อเลยี้ วหลอกหลอน ฯ

War is something very intriguing;Please do not be rush in

making decisions; Try not to overestimate your capacity or do only
what is your heart's delight. War is full of deceits, trick and pitfalls.

22

บทควำมวชิ ำกำร

จงแจ้งแห่งเหตเุ บ้ือง โบราณ

เปนประโยชนยุทธการ กล่าวไว้

เอาใจทหารหาญ เรองรืน่

อยา่ ระคนปนใกล้ เกลือกกล้ัวขลาดเขลา ฯ

Keep in mind all experiences of yesteryears, Useful they will be for

your strategy. For brave soldiers, be good to them. Mingle not with

the coward ones.

หนึ่งรู้พยุหเศิกไส้ สบสถาน

เจนจิตรวิทยาการ กาจแกล้ว

รู้เชองพไิ ชยชาญ ชุมคา่ ย ควรนา

อาจจะรอญรณแผ้ว เพิกแพพ้ ังหนี ฯ

First you must know the art of war inside out; Be thoroughly

expertised in fighting And fully understand strategic matters such

as where to camp Which may help you to conquer your enemy.

หนึ่งรู้บาเหนจให้ ขนุ พล

อนั สมรรถมือผจญ จืดเสยี้ น

อยา่ หย่อนวิริยยล อยา่ งเกียจ

แปดประการกลเท้ียร ถ่องแท้ทางแถลง ฯ

Also know you must as to when to reward Your most capable general;

Don’t ever lose your vigilance nor be lethargic. All these eight points must

always be borne close in mind.

23

บทควำมวชิ ำกำร

จงจาคาพอ่ ไซร้ ส่งั สอน

จงประสิทธิสมพร พอ่ ให้

จงเรืองพระฤทธิรอญ อริราช

จงพ่อลุลาภได้ เผดจด้าวแดนสยาม ฯ

Remember well my words of advice; May you succeed according to what

I told you. May you be mighty enough to fight your foes And conquer the

land of Siam.

คำศพั ท์

คำศพั ท์ ควำมหมำย

กอ่ รงค์ร่ัวหล้า กอ่ สงครามทาให้บ้านเมอื งเดอื ดร้อน
กุมภลี ์ จระเข้
ขัตติยมานะ ความถือตนว่าเปน็ กษัตริย์
ขัตติยายทุ ธ์ การรบระหว่างกษัตริย์
ขนุ เสยี ม กษัตริย์ไทย
คีรีเมขล์ ชือ่ ชา้ งของวสวตั ตีมาร (สหัสพาหุ) มารทีผ่ จญพระพทุ ธองค์
เพื่อไมใ่ ห้สาเร็จเปน็ พระสมั มาสมั พทุ ธเจ้า
จตรุ งค์ ทหารสีเ่ หลา่ คือเหลา่ ช้าง เหลา่ ม้า เหลา่ รถ และเหลา่ เดนิ เท้า
ดสั กร ข้าศึก
พชั เนียง ชือ่ ชา้ งของมางจาชโร

24

คำศัพท์

คำศพั ท์ ควำมหมำย

สมทิ ธิมาตย์ ชา้ งมีฤทธิพ์ รอ้ ม คือช้างพระอินทร์
เจ้ารามราฆพ ตาแหนง่ กลางช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวร
ขนุ ศรีคชคง ตาแหนง่ ท้ายช้างทรงของสมเด็จพระเอการทศรถ
จลุ จกั ร เจ้าจุลจักร จักรพรรดอิ งค์เล็ก คือสมเดจ็ พระเอกาทศรถ
ประพาฬ รตั นะ หรอื แก้วชนดิ หนง่ึ สีแดงอ่อน
พยุห, พยู่ห์ กระบวน หมู่ กองทพั
เฟี้ยม ปิด ก้ัน บงั
ราพณ์ (ราวณั ) ยักษ์ ชื่อเรียกทศกณั ฐ์
ริปู ข้าศกึ
แล่นม้าลาด ขบั ม้าลาดตระเวน
สะอิ้ง สายคาดเอว สร้อยตวั
นพรัตน์ บางทีเรียกว่า นวรัตนห์ รอื เนาวรตั น์ หมายถงึ แก้วเก้าประการ
คือเพชร ทับทิม มรกต บุษราคัม โกเมน นิล มกุ ดา เพทาย
วิเชียร ไพฑรู ย์
(วชริ ะ) สายฟ้า เพชร อาวธุ พระอินทร์

25

แบบฝกึ หัดทำ้ ยบท

คำชี้แจง จงบอกความหมายของคาศพั ท์ ที่ขีดเส้นใต้กากบั ไวใ้ นบทประพันธ์ดงั ต่อไปนี้

1) ขตั ติยายุทธ์บรรหาร คชคู่ กนั แฮ

คงแต่เผอื พีน่ ้อง ตราบฟา้ ดินกษยั

....................................................................................................................

....................................................................................................................

....................................................................................................................

2) พัชเนียงเบ่ยี งเบนตน เซซวด ไปแฮ

หัวป่ันหันข้างให้ เพลีย่ งพล้ังเสียที

....................................................................................................................

....................................................................................................................

....................................................................................................................

3) ควบพยุหพหล ไล่มล้าง

เสร็จเสด็จสู่ตาบล ถิ่นทพั ท่านนา

....................................................................................................................

....................................................................................................................

....................................................................................................................

4) ฤๅรามเริม่ รณฤทธิ์ รบราพณ์ แลฤๅ

ทกุ เทศทุกทิศอ้าง อื่นไท้ไปเ่ ทยี ม

....................................................................................................................

....................................................................................................................

....................................................................................................................

26

แบบทดสอบหลังเรียน

คำชีแ้ จง จงวิเคราะห์บทประพนั ธ์ทีก่ าหนดให้ต่อไปนี้ อยา่ งมีวิจารณญาณ

หนง่ึ รู้บาเหนจให้ ขุนพล
อันสมรรถมอื ผจญ จดื เสี้ยน
อยา่ หยอ่ นวริ ยิ ยล อย่างเกียจ
แปดประการกลเทย้ี ร ถอ่ งแท้ทางแถลง ฯ

(ลลิ ติ ตะเลงพา่ ย)

จำกบทประพันธเ์ ป็นคำสอนที่กลำ่ วถึงเรือ่ งใดบ้ำง และสำมำรถนำมำใช้
ในชีวิตประจำวันไดอ้ ยำ่ งไร
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................
....................................................................................................................

27

บทสรุป

วรรณคดีเรื่องลิลิตตะเลงพ่าย นับเป็นวรรณคดีชั้นสูง ที่ผู้อ่าน
จะต้องมีความรู้พ้ืนฐานเกี่ยวกับคาศัพท์ยากบางคามาบ้างแล้ว
นอกจากจะมีความไพเราะในด้านวรรณศิลป์อย่างยอดเยี่ยมแล้ว
ผอู้ ่านจะได้รับความรู้ด้านสังคม และวัฒนธรรมอีกมาก แต่ผู้อ่านต้อง
อ่านอย่างต้ังใจ มีการวิเคราะห์และหาความหมายศัพท์ยาก
จึงจะสามารถตีความได้อย่างชัดเจน และทาให้เกิดความซาบซ้ึง
ในรสวรรณคดีมากยิง่ ขึ้น

28

บรรณำนุกรม

ปรมานชุ ติ ชิโนรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า. (2543). ลิลติ ตะเลงพ่ำย. กรงุ เทพฯ:
โรงพิมพ์ครุ ุสภา.

ภาสกร เกิดอ่อน และคณะ. (2551). หนงั สือเรยี น รำยวิชำพืน้ ฐำน ภำษำไทย
วรรณคดีและวรรณกรรม ม.5. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.

มหาวิทยาลัยสโุ ขทัยธรรมาธิราช. (2550). เอกสำรกำรสอนชุดวิชำ พัฒนำกำร
วรรณคดีไทย. (พิมพ์ครั้งที่ 7). นนทบรุ ี: มหาวิทยาลยั สุโขทัยธรรมาธิราช.

ราชบณั ฑิตยสถาน. (2550). พจนำนกุ รมศพั ท์วรรณคดีไทย ภำคฉนั ทลกั ษณ์.
กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตตยสถาน

สุดจิต ภิญโญยิ่ง. (2559). การแปลวรรณกรรมไทยประเภทร้อยกรองเป็นภาษาอังกฤษ.
วำรสำรกำรแปลและกำรลำ่ ม. (ปีที่ 1 (ฉบับที่ 1)), หน้า 107-152.

29



ผ้จู ดั ทา
นางสาวสภุ ตั รา จารวุ ิวฒั น์ รหัส ๖๐๑๐๑๑๑๒๒๓๐๓๐ นักศกึ ษาชน้ั ปที ี่ ๔
สาขาวิชาภาษาไทย วทิ ยาลยั การฝึกหดั ครู มหาวิทยาลยั ราชภฏั พระนคร