MATERI AKSARA JAWA

1. Aksara Legena
Aksara legena yaiku aksara kang ora mawa sandhangan lan pasangan. Aksara legena cacahe
ana 20 arane carakan wujude:

2. Sandhangan
a. Sandhangan Mandaswara
Cacahe ana 5, yaiku :

1) Suku, wujude … .. nyuwara u

2) Wulu, wujude… …. Nyuwara i

3) Pepet, wujude… … nyuwara e → pedang

4) Taling, wujude … …. nyuwara e → eleng, ember

5) Taling tarung, wujude … … .. nyuwara o → open

b. Sandhangan panyigeging wanda
1) Sigeg
Sigeg tegese mandheg. Aksara Jawa sigeg sing tegese mati, ing tulisan mawa tuladha
…. (pangkon).

Aksara kang dipangku utawa disigeg tegese aksara iku mati.

2) Sesulihe wanda kang mati
Kang diarani sandhangan panyigeg wanda yaiku sandhangan minangka sesulihe
wanda kang mati (disigeg). Cacahe ana 3. Yaiku:
- Wignyan
Wujude .. … nyulihe

- Cecak
Wujude …… nyulihi

- Layar
Wujude ….. nyulihi

Tuladha di tulis (sing bener)
a. Wignyan di tulis (sing bener)
b. Cecak di tulis (sing bener)
c. Layar

c. Sandhangan wiyanjana utawa sandhangan pembukaning wanda. Sandhangan wiyanjana
iku cacahe ana 3, yaiku

d. Sandhangan panjingan
Sandhangan panjingan iku cacahe ana 2 (yen ana ing tulisan Latin wujude la lan wa).
Dene wujude sandhangan panjingan:

e. Pratandha
Kang diarani pratanda, yaiku ubarampening aksara kang minangka pratandha kang maca.
Pratandha iku ana warna 2, yaiku adeg-adeg lan pada.
1) Adeg-adeg
Gunane kanggo pratandha irah-irahaning carita, utawa kanggo ing wiwitan ukara
ing larikan anyar.
Wujude :
2) Pada
Pada iku ana pirang-pirang, kayata:
a) Pada lingsa
Wujude : …..
Panggonane kaya dene koma, tumrap tulisan latin. Manawa perangan kang
kanggonan pada lingsa wis ana pangkon (… …) pada lingsa ora perlu kagunakake.

b) Pada lungsi
Wujude : ….

Panggonane kaya dene titik tumrap tulisan latin. Manawa pungkasaning tembung
wis ana pangkon (…) mung kari nambahi pada lingsa.

c) Pada pangkat
Wujude :
Panggonane kanggo ngapit-apot angka Jawa

d) Pada guru
Wujude :
Panggonane ana ing wiwitaning crita utawa wiwitaning laying kiriman, gunane
minangka pakurmatan.

e) Pada pancak
Wujude :
Panggonane kanggo wekasaning crita utawa laying kiriman.

f) Pada andhap
Wujude :
Panggonane kango wiwitaning laying kiriman, marang wong kang perlu diajeni,
umpamane saka anak marang wong tuwa

g) Pada mulya
Wujude :
Panggonane ing wiwitane laying kiriman tumrap sapada-padha

h) Pada luhur
Wujude :
Panggonane ing wiwitane laying kiriman wong kang luwih wnom utawa tumrap
andhahane, umpamane saka wong tuwa maranga anak, apa dene saka kepala
marang punggawane.

i) Purwa pada
Wujude :
Panggonane ing wiwitane laying tembang

j) Madya pada
Wujude :
Panggonane ing tengahing crita laying tembang, mratandhani Manawa critane lagi
separo.

k) Wusana basa
Wujude :
Panggonane ing pungkasaning laying tembang, mratandani critane wis titik (tamat).

3. Aksara Pasangan
a. Penulisan

b. Aksara pasangan

1) Ana samburining aksara kang dipasangi

Tuladha
- Udan awu

- Uwit sawo

2) Ana sangisore aksara kang dipasangi

Tuladha
- Mangan nanas

- Tumbas tahu

Pepenget kena dipepet
- Pasangan

- Pasangan kena dipepet

c. Pasangan

Yen oleh sandhangan suku, cakra, keret lan pengkal kudu ditulis wutuh

Tuladha : :
Tumbas krupuk :
Dados kyai

d. Pasangan lan pasangan

Menawa oleh sandhangan suku, cakra utawa karet, wuwuh sikil ing buri.

Tuladha :

- Dados dukun :

- Dipunthuthuk :

e. Aksara kang oleh sandhangan panjingan ora kena dadi pasangan kang dumunung

ing ngisor aksara. Aksara kang dipasangi kudu sigeg ngnggo pakon. Tuladha

- Uwit plasa =

- Nuthuk slenthem =

4. Aksara murda Pasangan murdane ….
1. Pasangan murdane ….
2. Pasangan murdane ….
3. Pasangan murdane ….
4. Pasangan murdane ….
5. Pasangan murdane ….
6. Pasangan murdane ….
7. Pasangan murdane ….
8.

5. Aksara Swara
Kanggo nulis jenenge wong sing ngarep dhewe vokal lan minangka tembung sing
wiwitan. Nanging yen ana ing tengah ora nganggo aksara swara. Saliyane kuwi kanggo
nulis jenenge negara sing ngarep dhewe vokal.

1. A =

2. I =

3. E =

4. U =

5. O =

6. Angka Jawa 6.
1. 7.
2. 8.
3. 9.
4. 0.
5.