การเลี้ยงห่าน

ก า ร เ ลี้ ย ง ห า น

เรียบเรียงโดย ศิรพิ นั ธ วุฒานุสร ภิญโญ ธนะสขุ
สนับสนุนโดย กองปศสุ ัตวสัมพนั ธ กรมปศสุ ตั ว กระทรวงเกษตรและสหกรณ

ํ


ั 
ั

ํ
ุ


ลักษณะทว่ั ไปของหา น
ประโยชนข องการเลย้ี งหา น
เรือนโรงสําหรบั เลย้ี งหา น
วิธีเรม่ิ ตน เลย้ี งหา น
การฟก ไขห า น
การดเู พศของหา น
การจัดการและการเลย้ี งดู
การคัดเลอื กหา นสําหรบั ผสมพนั ธุ
การผสมพันธุ
การสุขาภบิ าลและการปอ งกนั โรค
คุณคาทางอาหารของเนอ้ื หา น
สูตรอาหารหา น

การเลย้ี งหา น 2

ลกั ษณะทว่ั ไปของหา น

หานเปนสัตวที่เล้ียงงายไมคอยเปนโรค ทนตอสภาพแหงแลงและไมตองการการดูแลเปน
พิเศษแตอยางใดจึงเหมาะอยางย่ิงกับสภาพโดยท่ัวไปของประชาชนในตางจังหวัดที่จะนํามาเลย้ี งเพอ่ื ใช
เปนอาหารประเภทโปรตีนอีกท้ังการเล้ียงดูก็ไมมีอะไรท่ียุงยากหรือซับซอน และท่ีสําคัญก็คือใชเงิน
ลงทุนตํ่ามาก วิธกี ารเลย้ี งอาจจะใชเ ลย้ี งแบบขงั เลา หรอื ปลอ ยเลย้ี งตามใตถ นุ บา นหรอื ทอ งนา ปลอยให
เล็มหญาหรอื วชั พืชอืน่ ๆ และมอี าหารขน ซง่ึ ประกอบดว ยราํ ปลายขา ว ขา วเปลอื ก เสรมิ ใหก นิ บา ง
เทา นน้ั กเ็ ปน เพยี งพอแลว

กลาวโดยทั่วไปแลว การเลย้ี งหา นยงั ไมเ ปน ทแ่ี พรห ลายนกั ทั้งนี้เพราะปญหาเกี่ยวกับความ
เชื่อถือในการบริโภคเนื้องหานวาเปนอาหารแสลงอยางเชน ผูชายเม่ือบริโภคเน้ือหานแลวจะเกิดเปน
โรคเรื้อน หรือผูหญิงหากบริโภคเนื้อหานแลวจะเปนโรคผิดกระบูน หรือพิษแมลูกออน ซึ่งแทจริงแลว
มิไดเปนเชนนั้นโรคดังกลาวหากจะเกิดขึ้นจะตองมีตัวของเชื้อโรคนั้นๆ เปน สาเหตจุ งึ จะเกดิ ขน้ึ หาใช
เปนเพราะเนื้อหาน มบี างรายเมอ่ื บรโิ ภคเนอ้ื หา นแลว จะมอี าการแพบ า ง ซง่ึ โอกาสทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ กม็ นี อ ย
มาก เชน เดยี วกบั คนบางคนทแ่ี พไ ข เนอ้ื เนอ้ื หมู ไก กุง หรอื เนอ้ื สตั วอ น่ื ๆ

นอกจากนน้ั คนบางคนมคี วามคดิ วา เนอ้ื หา นเปน อาหารสาํ หรบั ผมู อี นั จะกนิ เทา นน้ั ดังจะเห็น
ไดจากในสมยั กอ นๆ ตามบา นผมู ฐี านะดจี ะเลย้ี งหา นกนั บา นละ 3-4 ตวั แตแทจริงที่มีผูนิยมเลี้ยงไว
ตามบานนน้ั กเ็ ลย้ี งไวเ พอ่ื เฝา บา นกนั ขโมยเทา นน้ั

ในปจ จบุ นั ปญ หาการขาดแคลนโปรตนี และพลงั งานของประชาชนทว่ั ๆ ไป ซึ่งจะทาํ ใหร า งกาย
ออนแอมีผลเสียอยางย่ิงตอสมอง อนั จะเปน ผลกระทบกระเทือนตอ การพฒั นาประเทศ สัตวเลี้ยงที่จะ
ชวยเสริมแหลง โปรตนี ราคาถกู ใหก บั ประชาชนโดยทว่ั ไปไมว า ในชนบทหรอื ในตวั เมอื งอกี ชนดิ หนง่ึ
นอกเหนือจากไกพื้นเมือง ไกงวง เปดเทศ ก็คือ หาน

พนั ธหุ า นทน่ี ยิ มเลย้ี งกนั มาก ไดแก
พันธุจีน (Chinese)
พนั ธเุ อน็ เดน็ (Embden)
พันธุโทเลาซ (Toulouse)
พันธุพิลกริม (Pilgrim)
พันธุอ าฟริกนั (African)
พนั ธแุ คนาดา
พันธุอิยิปตเชียน(Egyptian)

นอกจากพนั ธหุ า นดงั กลา วแลว ยงั มกี ารผสมขา มพนั ธเุ พอ่ื ผลติ หา นลกู ผสมสาํ หรับการคา โดย
เฉพาะ

การเลย้ี งหา น 3

พันธุจีน

พันธุจีน มอี ยู 2 ชนิดที่เปนทีน่ ิยม คอื พันธุจีนสีขาวและพันธุจีนสีเทา รปู รา งเลก็ วา พนั ธอุ น่ื ๆ
มีอัตราการเจรญิ เตบิ โตเรว็ เมอ่ื โตเตม็ ทจ่ี ะมนี ้ําหนกั ปานกลางซง่ึ เหมาะสําหรบั สง ขายตลาด นา้ํ หนกั เมอ่ื
เปนหนุม สาว ตัวผูจะหนักประมาณ 4.5 กก. เมอ่ื เทยี บกบั พนั ธอุ น่ื ๆ แลว หา นพนั ธจุ นี ใหไ ขเ มอ่ื อายุ
นอยและใหไขดี โดยเฉลย่ี ประมาณตวั ละ 30-50 ฟองตอป ซง่ึ เคยมรี ายงานการใหไ ขส งู สดุ ถงึ ปล ะ132
ฟอง และนํา้ หนกั ไข เฉลย่ี ฟองละ 150 กรัม

พันธุจีน พันธเุ อน็ เดน็

พันธุเอ็นเด็น

พันธุเอ็นเด็น มแี หลง กําเนดิ จากประเทศเยอรมนั นี ขนมสี ขี าวบรสิ ทุ ธต์ิ ลอดตวั มลี กั ษณะคอ น

ขางสวยงามแตขนบางเบา จงึ มองเหน็ เหมอื นตง้ั ชต้ี รงขน้ึ ไป มลี กั ษณะลาํ ตวั ตรงคอ นขา งใหญ มีอตั รา

การเจริญเติบโตเร็ว สามารถทํานํ้าหนักตัวไดเต็มท่ีในระยะเวลาอันส้ัน เหมาะสําหรับเล้ียงไวเพ่ือ

จําหนา ยเนอ้ื นา้ํ หนกั ตวั เมอ่ื เปน หนมุ สาว ตวั ผหู นกั ประมาณ 9.1 กก. ตวั เมยี หนกั ประมาณ 7.3 กก.

เม่ือโตเตม็ ทต่ี วั ผหู นกั ประมาณ 11.8 กก. และตวั เมยี หนกั ประมาณ 9.1 กก. ใหไ ขไ ดด พี อประมาณ โดย

เฉลย่ี ประมาณตวั ละ 30-40 ฟองตอป

พันธุโทเลาซ พันธุฟลกริม

พันธุโทเลาซ (Toulouse)

มีแหลงกําเนิดจากประเทศฝร่ังเศส ทางตอนใตตามช่ือเมืองโทเลาซลักษณะเฉพาะของหาง

พันธุน้ีอวนล่ําลาํ ตวั กวา งมขี นไมห นาตรงกลางหลงั มขี นสเี ทาเขม ซง่ึ จะคอ ยๆ จางลงมาเรอ่ื ย ๆ ตรงอก

และทองมีแถบเปน ขอบสขี าว ตาสนี า้ํ ตาลแกห รอื นา้ํ ตาลแดง ปากสสี ม ออ นๆ แขง็ และขอ เทา มสี สี ม ปน

แดง สวนขาตอนลา งและเลบ็ เทา มสี แี สดเขม นา้ํ หนกั ตวั เมอ่ื เปน หนมุ สาว ตวั ผหู นกั ประมาณ 9.1 กก.

ตัวเมยี หนกั ประมาณ 7.3 กก. สว นนา้ํ หนกั เมอ่ื โตเตม็ ท่ี ตวั ผหู นกั ประมาณ 11.8 กก. ตวั เมยี หนกั

การเลย้ี งหา น 4

ประมาณ 9.1 กก. ซง่ึ เมอ่ื เทยี บกบั หา นพนั ธเุ อน็ เด็นแลวจะมขี นาดเทา ๆ กัน การใหไ ขเ ฉลย่ี ประมาณตวั
ละ 34 ฟองตอป

พนั ธฟุ ล กรมิ

พันธุฟลกริม หา นพนั ธนุ ม้ี ขี นสแี ตกตา งกนั ระหวา งตวั ผกู บั ตวั เมยี เมอ่ื อายุ 1วัน ตัวผูจะมีสี
ครามจาง ๆ ไปทางขวา สวนตัวเมียสีเทา พอโตขน้ึ ตวั ผจู ะมสี ขี าวตลอดรา งแตต วั เมยี มสี เี ทาปนขาว
ลักษณะรูปรา งอยใู นขนาดกลาง ๆ นา้ํ หนกั เมอ่ื เปน หนมุ สาว ตวั ผหู นกั ประมาณ 5.5 กก. ตวั เมยี หนกั
ประมาณ 4.5 กก. เมอ่ื โตเตม็ ทต่ี วั ผหู นกั ประมาณ 6.5 กก. และตวั เมยี หนกั ประมาณ 5.9 กก. การให
ไขอ ยใู นเกณฑต ่ําเฉลย่ี ประมาณตวั ละ 29-39 ฟองตอป

พนั ธอุ าฟรกิ นั

พันธุอาฟริกัน เปน หา นรปู รา งสวยงาม มกี อ นตมุ ขนาดโตสดี าํ เหน็ ไดช ดั เจนบนหวั ลกั ษณะ
ลําตัวยาวรี หัวสีนํา้ ตาลออ น จงอยปากเปน สดี าํ ขนบรเิ วณปก และหลงั สเี ทาออ นปนนา้ํ ตาล ขนตรงคอ
อกสีเดียวกันแตอ อ นกวา เลก็ นอ ย ขนใตล าํ ตวั มสี อี อ นกวา ขนตรงอกจนเกอื บจะเปน สขี าว แขง และเทาสี
สมเขม นา้ํ หนกั เมอ่ื เปน หนมุ สาว ตัวผูหนัก 7.3 กก. ตัวเมยี 6.4 กก. เมอ่ื โตเตม็ ทต่ี วั ผหู นกั ประมาณ
9.1 กก. ตวั เมยี หนกั ประมาณ 8.2 กก.

พนั ธอุ าฟรกิ นั พันธแุ คนาดา

พันธุแคนาดา

พันธุแคนาดา เปน หา นปา ทม่ี ถี น่ิ ฐานอยทู างอเมรกิ าเหนอื ขนาดคอ นขา งเลก็ ลาํ ตวั คอ น

ขางยาว หัวมสี ดี ํา มคี าดสเี ทาหรอื ขาวบนหนา ทง้ั สองขา งคอสดี าํ หลงั สดี าํ ปนเทา ขนปก มสี ดี ําขลิบเทา

ออน และมขี นาดยาวใหญเ จรญิ เตบิ โตชา และใหไ ขน อ ยมาก เมอ่ื เปน หนมุ สาว ตัวผูหนัก 4.5 กก. ตวั

เมีย 3.6 กก. เมอ่ื โตเตม็ ท่ี ตัวผูหนัก 5.5 กก. ตวั เมยี หนกั 4.5 กก.

พนั ธอุ ยิ ปิ ตเ ชย่ี น

พันธุอิยิปตเชี่ยน เปน หา นขนาดเลก็ ลาํ ตวั คอ นขา งยาว เลก็ และเรยี วจงอยปากสมี ว งอมแดง

หัวสีดําปนเทามจี ดุ สนี า้ํ ตาลอมแดงรอบ ๆ ตาลําตวั สว นบนมสี เี ทาปนดํา สว นลา งสเี หลอื งเปน ลายๆ

สลับรว้ิ สดี าํ แขง และเทา สเี หลอื งออกแดง

ประโยชนของการเลี้ยงหาน

1. เลี้ยงงาย เจรญิ เตบิ โตเร็ว เมอ่ื ลกู หา นมอี ายุ 10 วนั ขน้ึ ไป เปอรเ ซน็ ตก ารเลย้ี งรอด
ประมาณ 80% การตายมกั จะเกดิ ขน้ึ ในชว งสปั ดาหแ รก อาจจะเนอ่ื งมาจากออ นแอหรอื ถกู แมท บั ใช
เวลาเล้ียงสง ตลาดสน้ั อายปุ ระมาณ 15 สัปดาห ก็ใชฆาบริโภคได

การเลย้ี งหา น 5

2. การลงทนุ ตํ่า เนอ่ื งจากหา งสามารถเจรญิ เตบิ โตไดด โี ดยอาศยั หญา อยา งเดยี ว ยกเวนใน
ชวงแรกเกิดระยะแรกเทา นั้นทีต่ อ งจดั หาอาหารผสมใหล ูกหานกินดว ย

3. เลี้ยงไดในทองที่ทุกแหง ไมว า จะเปน ทด่ี อน ที่ลุม แมแ ตใ นบรเิ วณบา นกใ็ ชเ ลย้ี งหา นได ขอ
แตใหมีที่กันแดดกันฝนก็เพียงพอแลว

4. ชวยทาํ ใหพื้นที่สะอาด หา นสามารถกนิ หญา หรอื วชั พชื ตา งๆ ไดเ ปน อยา งดี จึงชวยทาํ ให
บริเวณทเ่ี ลย้ี งสะอาด

5. มลู หา นใชเ ปน ปยุ สาํ หรับใสตนไมและพืชผักได
6. ไมส กปรกและไมม กี ลน่ิ เหมน็
7. ชวยเฝา บา นและปอ งกนั สตั วร า ยในบรเิ วณบา น เชน แมลงปอง ตะขาบ และ งู เปน ตน

โรงเรอื นสาํ หรับเลี้ยงหาน

ปกติแลว โรงเรอื นสาํ หรับเลี้ยงหานใหญไมคอยจะจาํ เปน นกั นอกจากลกู หา นในระยะแรกเกดิ
ควรจะมีโรงเรือนเลย้ี งเปน สดั สว น แตอ ยา งไรกต็ ามอาจจะสรา งเปน โรงเรอื นเลก็ ๆ สาํ หรับใชเลี้ยงหาน
โดยท่ัวไปก็ไดอ ยา งเชน โรงเรอื นเลย้ี งไกห รอื เปด แตหากจะประหยัด หรอื ลดตน ทนุ การผลติ อาจจะกน้ั
บริเวณใตถุนหรือบรเิ วณลานบา นใชส งั กะสหี รอื ลวดตาขา ยสงู 1 เมตร ลอ มกน้ั บรเิ วณกไ็ ด เพือ่ สะดวก
ตอการเคล่ือนยา ยหรือเปลยี่ นสถานทสี่ ่ิงทสี่ าํ คัญก็คือ พน้ื เลา ของโรงเรอื น หรอื บรเิ วณทก่ี น้ั เลย้ี งหา นจะ
ตองแหง มีสง่ิ รองพน้ื หนาพอสมควรในการเลย้ี งปลอ ยควรมรี ม ตน ไมไ วส ําหรับหานไดหลบแดดดวย
ความตองการพน้ื ทเ่ี ลย้ี งของหา นขนาดตา งๆ

ลกู หา นอายุ 1 สัปดาห ควรจัดใหมีพื้นที่ 1/2 - 3/4 ตารางฟตุ /ตวั
ลกู หา นอายุ 2 สัปดาห ควรจัดใหมีพื้นที่ 1 - 1 1/2 ตารางฟตุ /ตวั
ลกู หา นอายุ 2 สปั ดาหข น้ึ ไปอยา งนอ ย 2 ตารางฟตุ /ตวั
แตค วรปลอ ยอสิ ระออกเลย้ี งในทงุ หญา หรอื แปลงหญา การเลย้ี งหา นอาจจะแบง ออกไดเ ปน
3 อยา งคอื
1. การเลย้ี งหา นเพอ่ื ผลติ ไข แตไ มค อ ยเปน ทน่ี ยิ มนกั ทง้ั นเ้ี นอ่ื งจากหา นไขไ มด ก
เพราะใหไ ขป ล ะ 4-5 ครง้ั ๆ ละ 7-10 ฟองเทา นน้ั
2. การเลย้ี งหา นเพอ่ื ขยายพนั ธุ โดยทั่วไปแลวหานที่เลี้ยงเพื่อการขยายพันธุจะเปนหานที่มี
อายตุ ัง้ แต 1 ปข น้ึ ไป ซง่ึ ในชว งการใหไ ขป ท ่ี 2 และปที่ 3 หานจะใหไขดี
3. การเลย้ี งหา นเนอ้ื เพื่อขายเปนหานกระทง อายุระหวาง 2-4 เดอื น หา นท่ใี ชเ ลี้ยงเปน
หานเนื้อ ควรจะเจรญิ เตบิ โตเรว็ มขี นสขี าวและขนขน้ึ เตม็ มซี ากตกแตง แลว ขนาดปานกลาง

การเลย้ี งหา น 6

วธิ เี ริ่มตนเลี้ยงหาน

การเลย้ี งหา นอาจจะแบง ออกไดเ ปน 3 อยา งคอื
1. การเล้ียงหา นเพอ่ื ผลติ ไข แตไ มค อ ยเปน ทน่ี ยิ มนกั ทง้ั นเ้ี นอ่ื งจากหา นไขไ มด ก เพราะใหไข

ปล ะ 4-5 ครง้ั ๆ ละ 7-10 ฟองเทา นน้ั
2. การเลย้ี งหา นเพอ่ื ขยายพนั ธุ โดยทั่วไปแลวหานที่เลี้ยงเพื่อการขยายพันธุจะเปนหานที่มี

อายุตัง้ แต 1 ปข น้ึ ไป ซง่ึ ในชว งการใหไ ขป ท ่ี 2 และปที่ 3 หานจะใหไขดี
3. การเลย้ี งหา นเนอ้ื เพื่อขายเปนหานกระทง อายุระหวาง 2-4 เดอื น หา นทใี่ ชเ ลี้ยงเปน

หานเน้ือควรจะเจรญิ เตบิ โตเรว็ มขี นสขี าวและขนขน้ึ เตม็ มซี ากตกแตง แลว ขนาดปานกลาง
วิธเี รม่ิ ตน เลย้ี งหา นเนอ้ื ทาํ ได 2 วธิ ีคอื
3.1 ซ้ือไขม าฟก เอง ซง่ึ คอ นขา งยงุ ยากเลก็ นอ ยและตอ งรจู กั วธิ กี าร
3.2 ซอ้ื ลกู หา นมาเลย้ี ง ซึ่งเปนวิธีที่สะดวกกวา
โดยทว่ั ไปแลว อาจจะกลา วไดว า การเลย้ี งหา นสว นมากเลย้ี งเพอ่ื ขายเปน หา นเนอ้ื สวนการที่จะ

เร่ิมเล้ียงเม่ือไรน้ันข้ึนอยกู บั ความตอ งการของตลาดอยา งเชน ความตอ งการของตลาดสาํ หรบั หา นเนอ้ื มี
มากในเทศกาลตรุษจนี ดงั นน้ั ผเู ลย้ี งจะตอ งเรม่ิ เลย้ี งลว งหนา กอ นเทศกาลตรษุ จนี ประมาณ 3-4 เดอื น
เปนตน แตโ ดยทว่ั ไปกม็ กี ารเลย้ี งหา นกนั ตลอดป

การฟกไขหาน

ไขหานท่ีจะนํามาฟกควรเปนไขหานจากแมหานที่ไดรับการผสมพันธุแลว และมอี ายรุ ะหวา ง
1-3 ป ไขที่จะใชฟกไมควรเก็บไวนานเกิน 7 วัน หากเก็บไวถึง 10 วันมีแนวโนมที่จะทาํ ใหก ารฟก ออก
ต่ําลงแตถ า จาํ เปน ตอ งเกบ็ ไวเ กนิ 7 วัน ตอ งเกบ็ ไวใ นทท่ี ม่ี อี ณุ หภมู ิ 50-60 องศาฟาเรนไฮท (F) หรือ
ประมาณ 10-15 องศาเซลเซยี ส (C) และความชน้ื สมั พนั ธ 75-80 เปอรเ ซน็ ต ควรกลบั ไขอ ยา งนอ ย
วันละคร้ังเพ่ือปอ งกนั ไมใ หเ ชอ้ื ตดิ เยอ่ื เปลอื กไข ไขฟ ก ที่สะอาดจะมเี ปอรเ ซน็ ตการไปฟก ออกเปน ตวั ดี
กวาไขที่สกปรก หากจําเปน ตอ งใชไ ขท ส่ี กปรกไมม ากนกั ไปฟก ตอ งรบี ทาํ ความสะอาดทนั ทหี ลงั จากเกบ็
โดยใชฝอยโลหะหรือกระดาษทรายเบอร 0 หรอื เบอร 1 ขดั เบา ๆ หรอื ลา งในนา้ํ อนุ ทส่ี ะอาด อณุ หภมู ิ
ประมาณ 48 องศาเซลเซยี ส) ซง่ึ ผสมดว ยนา้ํ ยาลา งไขเ ปน เวลา 3 นาที ควรระมดั ระวงั เสมอวา นา้ํ ที่จะ
ใชลางไขจะตอ งอนุ กวา อณุ หภมู ขิ องไขเ สมอ ไขฟ ก ทม่ี ขี นาดฟองใหญเ กนิ ไปหรอื เลก็ เกนิ ไปหรอื มลี กั ษณะ
ผิดปกติแตกราว ไมควรใชฟก เพราะโอกาสจะฟก ออกเปน ตวั มนี อ ยมาก

ระยะเวลาฟก ไขห าน

1. หานพันธุทั่วๆไป 31-32 วัน
2. หานพนั ธแุ คนาดาและพนั ธอุ ยี ิปตเ ชย่ี น 35 วัน

วธิ กี ารฟก ไขห า น

วิธกี ารฟกไขห า นมีอยู 3 วิธี คอื
1. ใชแมไกฟก แมไ กต วั หนง่ึ สามารถฟก ไขห า นไดค รง้ั ละ 4-5 ฟอง
2. ใชแมหานฟก แมห า นตวั หนง่ึ ฟก ไขห า นไดค รง้ั ละ 7-8 ฟอง

การเลย้ี งหา น 7

วิธีฟกไข 2 วธิ ดี งั กลา วขา งบนน้ี จะตองจัดทํารงั ฟก ไขส ําหรับใหแมไกหรือแมหานกกไขดวย
พื้นรังไขควรรองดวยหญาแหงหรือฟางขาวกอนใหแมไกหรือแมหานฟกไขจะตองทาํ การกําจัดไรหรือเหา
ตามตัวเสียกอ น รังฟก ไขควรจะอยูใ กลทีใ่ หอาหารและนาํ้ และควรวางบนพนื้ ดินเพราะจะเปน การชว ยให
มีความช้ืนมากขน้ึ อยใู นทท่ี แ่ี มไ กห รอื แมห า นไมถ กู รบกวนในระหวา งฟก ไข หากจะชวยกลับไขวันละ 3-
4 คร้ัง ก็จะเปน ผลดี ควรทาํ เครอ่ื งหมายตามดา นยาวของฟองไขไ วเ ปน การกนั สบั สนการกลบั ไขใ หก ลบั
180 องศา โดยพลกิ กลบั เอาดา นตรงกนั ขา มขน้ึ

3. ใชตูฟกหรือที่เรียกวา การฟกแบบวิทยาศาสตร
ไขที่จะนาํ มาฟก หากเก็บไวใ นหองเก็บไขที่ควบคมุ อุณหภมู ิ เมอ่ื จะนําเขา ตฟู ก จะตอ งเอามา
วางไวในหองปกตเิ สยี กอนเพื่อใหไ ขมอี ณุ หภมู สิ ูงขึ้น จึงคอยนาํ เขา ตฟู ก มฉิ ะนน้ั อณุ หภมู ใิ นตฟู ก ไขจ ะลด
ลงอยางมากการวางไขใ นถาดฟก ใหว างไขใ นแนวราบตามความยาวของฟองไขแ ละควรทาํ เครอ่ื งหมายท่ี
ฟองไขเพ่อื ความสะดวกในการกลับไขอุณหภูมติ ฟู ก ไขค วรต้ังไวท่ี 37.5 องศาเซลเซยี ส หรือ 99.5-
99.7 องศาฟาเรนไฮท ในชว ง25-28 วนั แรก ความชน้ื สมั พนั ธข องตฟู ก ประมาณ 57-62 เปอรเ ซน็ ต
(ปรอทตมุ เปย กประมาณ30-31 องศาเซลเซยี ส) และควรจะพรมไขด วยนา้ํ อนุ สปั ดาหล ะ 2 ครง้ั
ไดม ผี แู นะนําไววา ในการฟก ไขห า นไดผ ลดนี น้ั ควรจะเอาถาดไขอ อกมาวางขา งนอกตฟู ก
พรมดว ยนา้ํ อนุ เปน ฝอยๆ ต้ังท้งิ ไวสัก10-15 นาที แลว จงึ นาํ กลบั เขา ตฟู ก
ระหวา งชว งออก ชว งทล่ี กุ หา นจะเรม่ิ เจาะเปลอื กไข ควรจะเพม่ิ ความชน้ื ใหส งู ขน้ึ ถงึ 73-79%
(ปรอทตมุ เปย กประมาณ 32.7-33.8 องศาเซลเซยี ส) ความชน้ื สงู ในชว งนจ้ี ะชว ยทาํ ใหเ ยอ่ื หมุ เปลอื ก
ไขนุม เปน การงา ยสําหรบั ลกู หา นจะไดเ จาะโผลอ อกมา
การสองไขระหวางฟก
การสองไข คอื การตรวจดวู า ไขฟ องไหนมเี ชอ้ื หรอื ไมม เี ชอ้ื การสอ งไขควรกระทาํ ในหอ งมอื โดย
ใชที่สองไขสองดูหรือจะจับไขมาสองกับแสงสวางดูก็ได ควรสอ งไขด ู 2 ครง้ั ครง้ั แรกเมอ่ื ฟก ไขไ ปไดแ ลว
10 วัน และครง้ั ทส่ี องเมอ่ื ครบ 28 วัน หรอื เหลอื อกี 3 วัน กอ นกาํ หนดออกเปน ตวั
เม่ือสองไขด คู รง้ั แรกพบไขไ มม เี ชอ้ื หรอื ไขเ ชอ้ื ตาย จะตอ งนําออกไปจากตูฟกไขใหหมด เพอ่ื มิ
ใหกระทบกระเทอื นตอ การฟก ออกของไขม เี ชอ้ื ไขไ มม เี ชอ้ื จะมองเหน็ เหมอื นไขธ รรมดา
ไขเช้ือตายจะปรากฏเปน จดุ ดําตดิ อยกู บั เยอ่ื เปลอื กไขซ ง่ึ จะมวี งเลอื ดปรากฏใหเ หน็ สว นไขม ี
เช้ือและกําลงั เจรญิ เตบิ โตจะเหน็ เปน จดุ ดาํ ทส่ี ว นทา ยของไขใ กลก บั ชอ งอากาศและมเี สน เลอื ดกระจาย
ออกไปรอบๆ จากจุดนี้

การเลย้ี งหา น 8

ในการสอ งไขค รง้ั ทส่ี อง เมอ่ื ไดท าํ การฟกไปแลว 28 วัน หรอื อกี 3 วัน กอ นกาํ หนดออกเปน
ตัว ไขที่เชื้อยังดีอยูและกาํ ลงั จะออกเปน ตวั จะปรากฏเปน สดี าํ ทึบไปหมด ยกเวน สว นทเ่ี ปน ชอ งอากาศจะ
มองเห็นการเคลอ่ื นไหวของลกู หา นทก่ี ําลงั จะออกดว ย

อัตราการฟกออกเปน ตวั ของไขห า น ไขท เี่ กบ็ ในระยะแรกของการใหไ ขจ ะฟกออกเปน ตัวดีทสี่ ุด
แลวคอย ๆ ละลงเรื่อยๆ ตามระยะของการใหไ ขซ ง่ึ เฉลย่ี ตลอดฤดกู ารใหไ ขอ ตั ราการฟก ออกประมาณ
66 เปอรเ ซน็ ต

การดูเพศของหาน

ในลูกหานจะตรวจดูเพศไดโดย
1. ปลน้ิ กน ดู ซง่ึ เหมอื นกบั วธิ ดี เู พศลกู เปด วธิ นี ส้ี ามารถดเู พศลกู หา นไดเ มอ่ื อายุ 1-2 วัน

โดยใชน้ิวแมมอื ซา ยกดเหนอื ทวารดา นบนแลว ใชน ว้ิ หวั แมม อื ขวากดปลน้ิ ทวาร ถา เปน ลกู หา นตวั ผจู ะ
เห็นเดือยเล็กๆ คลา ยเขม็ หมดุ โผลอ อกมา สว นตวั เมยี เมอ่ื ปลน้ิ กน ดไู มม เี ดอื ยเลก็ ๆ โผลอ อกมา

2. ดปู ก เมอ่ื ลกู หา นอายปุ ระมาณ 3-4 วัน จะสงั เกตไดโ ดยดปู มทข่ี อ ศอกดา นในปก ถา เปน
ลูกหานตัวผปู มจะใหญม สี ดี ํา ลกั ษณะยาวรี ไมม ขี นปกคลมุ มขี นาดเทา ปลายดนิ สอ มองเหน็ ไดช ดั เจน
แตถาเปนลูกหานตวั เมียจะไมม ีปมดงั กลาวหรอื ถา มีขนาดจะเล็กมาก และมขี นปกคลมุ จนมองไมเ ห็น

3. ดสู ขี น วธิ นี ใ้ี ชด ไู ดใ นหา นพนั ธพุ ิลกรมิ และพนั ธเุ อ็มเดน็ เทา นน้ั คอื ลกู หา นพนั ธุพ ิลกริม
ตัวผูจะมีสีครามออนๆ เกือบขาวแตลูกหา นตัวเมียจะมีสีเทา สว นลกู หา นพนั ธเุ อม็ เดน็ ตวั ผจู ะมสี ขี าวมาก
ปนกับสีเทาออนเพยี งเลก็ นอ ยสว นตวั เมยี จะมสี เี ทามากปนสขี าวเพยี งเลก็ นอ ยเมอ่ื ลกู หา นโตแลว จนเปน
หานรนุ ขน้ึ ไป จะสังเกตลักษณะเพศไดโดย

1. วธิ ดี อู วยั วะเพศ โดยจับหา นวางบนโตะ หรอื วางบนโคนขาของผจู บั ใหหางหานชี้ออกไปจาก
ตัวผูจับหานแลว ใชน ว้ิ ชซ้ี ง่ึ ทาวาสลนิ สอดเขา ไปในรทู วาร ลกึ ประมาณครง่ึ นว้ิ วนรอบๆ ทวารหลายๆครั้ง
หลังจากน้ันคอยๆ กดดา นลา งเหนอื ดา นขา งของทวารหากเปน ตวั ผอู วยั วะเพศซง่ึ มลี กั ษณะคลา ยเกลยี ว
เปด จกุ กอ กจะโผลอ อกมาใหเ หน็

2. วธิ ฟี ง เสยี ง ในหา นที่เจรญิ เตบิ โตเตม็ ท่แี ลว หานตัวผูจะมีเสียงแหบตํ่า สว นตวั เมยี จะมเี สยี ง
ใสกงั วานชดั เจน

3. วธิ ดี ลู กั ษณะรปู รา ง ในหานอายเุ ทา กนั หา นตวั ผจู ะสงั เกตไดจ ากลกั ษณะรปู รา งซง่ึ มลี ําตวั
ยาวกวา คอยาวกวา และหนากวา อกี ทง้ั ขนาดตวั ใหญก วา

การจัดการและเลี้ยงดู

การจดั การและเลย้ี งดลู กู หา น

หากอากาศไมห นาวเยน็ หรอื ในระหวา งหนา รอ น การกกลกู หา นจะกกเฉพาะในเวลากลางคนื
เทานน้ั ซง่ึ จะกกประมาณ 2-3 สัปดาห หากใชแมไกหรือแมหานกก ซง่ึ เปน การกกแบบธรรมชาติ ก็ไม
มีปญหาแตอ ยา งใด แมไ กตัวหนึง่ จะกกลกู หา นไดประมาณ 4-5 ตวั สวนแมหานจะกกลกู หา นได
ประมาณ 7-8 ตวั หากมีลูกหานเกิดใหมจาํ นวนมาก ก็ควรจะใชวิธีกกแบบวิทยาศาสตร ซึ่งอาจจะใช

การเลย้ี งหา น 9

1. ตะเกยี ง การใชตะเกยี งกก ตะเกยี งหนง่ึ ดวงจะใชก กลกู หา นไดป ระมาณ 15-35 ตวั ควรใช
สังกะสีทําเปนวงลอมกันมิใหลูกหานถูกตะเดียง และมีวงลอมดานนอกก้ันมิใหลูกหานออกไปไกลจาก
ตะเกียงซง่ึ เปน แหลง ใหค วามรอ น

2. เคร่ืองกก ซึ่งอาจจะใชไฟฟาหรือใชแกสก็ได แตโดยทั่วไปแลวนิยมใชไฟฟาอาจจะเปน
ลักษณะเปน กรงกก หรือเปนลักษณะแบบฝาชีก็ได กรงกกขนาดกวา ง 1เมตร ยาว 2 เมตร ใชกกลูก
หานไดป ระมาณ 50-75 ตวั ถา เปน แบบเครอ่ื งกกฝาชี ซึ่งกกลูกไกได 500 ตวั ก็จะใชกกลูกหานได
250 ตัว ในการใชเครื่องกกลูกหานจะตองสังเกตการแสดงออกของลูกหานเปนเคร่ืองช้ีใหทราบวา
ความรอนท่ีใชกกเหมาะสมพอดีหรือไม เชน ลกู หา นเบยี ดสมุ กนั อยแู ละสง เสยี งดงั แสดงวา ความรอ น
ไมพอ หรอื ลกู หา นยนื อา ปาก กางปก ออก แสดงวา ความรอ นมากเกนิ ไป

โรงเรือนหรือสถานที่ที่ใชกกลูกหานในชวงนี้ พน้ื เลา จะตอ งแหง มแี สงสวา งพอควร ไมมีหยักไย
หรือฝุนละอองสกปรก อากาศถา ยเทไดด แี ละสามารถปอ งกนั มใิ หส นุ ขั แมว หรือ หนู เขา ไปรบกวนทํา
อันตรายลกู หา นได

จากชวงแรกเกิดถึงอายุ 3 สัปดาห จะใชอาหารลูกไกสาํ เรจ็ รปู ชนดิ อดั เมด็ มาใชเ ลย้ี งลกู หา นก็
ได หรือหากผสมอาหารเอง เมอ่ื ผสมแลว จะตอ งมจี าํ นวนโปรตนี ประมาณ 20-22 เปอรเ ซน็ ต และผสม
นา้ํ พอหมาด ๆ ใหกินก็ได

หากจะใชรางนาํ้ หรอื รางอาหารทใ่ี ชเ ลย้ี งลกุ ไกม าใชเ ลย้ี งลกู หา นกไ็ ด แตค วรจดั ใหม พี น้ื ทข่ี อบ
รางนาํ้ สําหรบั ลกู หา นหนง่ึ ตวั อยา งนอ ย3/4 นว้ิ และขอบรางอาหาร 1/2 นว้ิ

ตงั แตแ รกเกดิ จนถงึ 24-48 ชั่วโมง ไมต อ งใหอ าหารลกู หา น หลงั จากนน้ั จงึ เรม่ิ ใหอ าหาร
ควรใหอาหารลกู หา นกนิ บอ ยๆ วนั ละประมาณ 3-5 ครง้ั ปรมิ าณอาหารท่ใี หกิน ประมาณวา ใหแ ตล ะ
คร้ังลูกหานกนิ หมดพอดี หรือหากเหลือก็นอยที่สุด โดยเฉลย่ี ลกู หา นจะกนิ อาหารวนั ละประมาณ
10 เปอรเ ซน็ ต ของนา้ํ หนกั ตวั มนี า้ํ สะอาดใหก นิ ตลอดเวลา

การจดั การและเลย้ี งดหู า นรนุ

หลังจากทล่ี กู หา นมอี ายุ 3 สัปดาหแลว อาหารทใ่ี ชเ ลย้ี งควรจะเปลย่ี นเปน อาหารทม่ี โี ปรตนี
ประมาณ 17-18 เปอรเ ซน็ ต หรือจะใชอาหารสาํ เรจ็ รปู สาํ หรับไกรุนก็ได และควรจะใหหานไดกินหญา
สดโดยเร็วเทาที่จะเปนไดโดยคอยๆ ปลอยใหหานหัดหาหญากินเอง แลว จดั อาหารผสมเสรมิ ไวใ หก นิ ใน
ตอนเย็นวันละประมาณ 100-150 กรมั ตอ ตวั จรงิ อยทู ว่ี า หา นสามารถเจรญิ เตบิ โตไดด ถี งึ แมจ ะเลย้ี ง

การเลย้ี งหา น 10

ดวยหญา สดเพยี งอยา งเดยี วแตก ารใหอ าหารผสมเสรมิ ใหห า นกนิ จะทาํ ใหม กี ารเจรญิ เตบิ โตดแี ละโตเรว็
ข้ึน ในที่ที่ปลอยหานไปหาหญากินควรมีรมตนไมหรือทาํ รม ไวใ หใ นระหวา งทอ่ี ากาศรอ น หากสามารถ
จัดทําแปลงหญาสําหรบั หา นไดโดยเฉพาะเปน การดีอยา งยงิ่ อกี ทง้ั ประหยดั ตน ทนุ การผลติ ดว ย หาน
ชอบกินหญาท่ีตนออนยังส้ันอยูและนุม แปลงหญาที่ปลอยใหหานเขาไปกินแลวจะตองตบแตงเปฯการ
ทาํ ใหหญาที่เหลือคางอยูไมแก การตดั ในชว งหา งสม่าํ เสมอกนั จะชวยทาํ ใหหญาไมยาวและมีเยื่อใย
มากเกินไป แปลงหญาที่ไดรับการบาํ รงุ อยา งดี เนอ้ื ท่ี 1 ไร จะเลย้ี งหา นไดป ระมาณ 30-50 ตวั

การจัดการและเลี้ยงดูหานเนื้อ

ปกติแลวในบา นเราจะเลย้ี งหา นจะมอี ายปุ ระมาณ 4-5 เดอื นกจ็ บั ขาย เมอ่ื ประมาณวา จะจบั
ขายเม่ือใด กอ นหนา นน้ั สกั 4 สัปดาหอาหารผสมที่ใชเลี้ยงควรจะลดจาํ นวนโปรตนี ลงเหลอื ประมาณ
14 เปอรเ ซน็ ต หรือใชอาหารไกเ นอ้ื ชว งสดุ ทายกไ็ ด หา นรนุ ทง้ั ตวั ผแู ละตวั เมยี ทไ่ี มไ ดค ดั เลอื กไวส าํ หรับ
ทําพันธุค วรจะนํามาเลย้ี งขนเพอ่ื ขายเปน หา นเนอ้ื ในชว ง 4 สปั ดาหน ค้ี วรจบั หา นขงั ไวใ นคอกเลก็ ๆ ไม
ตองปลอยไปหากินหญา แตควรตดั หญานาํ มาใชก นิ ในคอก เพอ่ื หา นจะไดม นี ้ําหนกั ตวั เพม่ิ เรว็ ขน้ึ และ
เน้ือมีคณุ ภาพดวี ธิ ขี นุ อาจจะแบง ขนุ เปน

1. ขุนขังคอกเลก็ จบั หา นขงั คอกประมาณ 20-25 ตวั ตอ คอก มีพ้นื ทขี่ นาดใหพออยูไดส บายๆ
ไมตองมีลานวิง่ พน้ื คอมกมวี สั ดรุ องพน้ื จะจดั กน้ั ลานเลก็ ๆ ใหอยูก็ได ใหอ าหารกนิ วนั ละ 3 เวลา มนี า้ํ
ใหกินตลอดเวลา และมีขา วเปลอื กหรือขาวโพดหญาสดหรือเศษผักท่ไี มม สี ารมีพษิ ตกคา งใหก นิ ดว ย

2. ขุนเปน ฝงู ใหญ ฝงู ละเปน 100 ตวั ขน้ึ ไป ซึ่งอาจใชวธิ ีเดยี วกันกับการเลีย้ งไกกระทงก็ได โดย
ใชโรงเรือนแบบเดียวกัน พน้ื คอกตอ งมวี สั ดปุ รู องพน้ื หรอื จะใชเ ปน พน้ื ลวดตาขา ยกไ็ ด อาหารทีใ่ ชข ุนจะ
ใชอาหารไกกระทงชวงสุดทาย หรอื ผสมใชเ องกไ็ ด พรอ มทง้ั มภี าชนะใสน า้ํ ไวใ หก นิ ดวย หรืออาจจะใชวิธี
ขุนในแปลงหญาโดยเฉพาะ และมอี าหารผสมเสรมิ ใหก นิ ซง่ึ จะเปน การชว ยใหร ะยะการขนุ สน้ั เขา

การจดั การและเลย้ี งดูหา นพนั ธุและหานกําลังไข

ในบานเราจากการศกึ ษาพบวา หา นจะเรม่ิ ใหไ ขเ มอ่ื อายปุ ระมาณ 165 วัน หรือประมาณ 5
เดือนครึ่งขึ้นไป ซง่ึ ตามธรรมชาตแิ ลว เมอ่ื หา นจะเรม่ิ ใหไ ข แมห า นจะหารงั ไขเ อง ฉะนน้ั จงึ จาํ เปน ตอ งจดั
ทาํ รงั ไขใ หซ ง่ึ อาจทาํ ไดหลายลักษณะ เชน ทําเปน ชอ ง ๆ เหมอื นรงั ไขส าํ หรับเปดหรือไก ชอ งละ 1 ตวั
ควรมีขนาดอยางนอ ยกวา ง 18 นว้ิ ลกึ 20 นว้ิ สูง 40 นว้ิ หรืออาจจะทาํ เปน รงั ไขต ามยาวโดยไมต อ ง
ก้ันแบงชองก็ไดพ รอ มทง้ั มวี สั ดรุ องพน้ื ทส่ี ะอาดรองไวใ หห นาพอสมควร เพอื่ ไขจ ะไดสะอาด อยา งนอ ยจะ
ตองมีรังไข 1 รงั สําหรับหาน 5-6 ตวั หานจะใหไขเปนชุด ๆ ในปห นง่ึ โดยเฉลย่ี ประมาณ 3-4 ชุด แต
อาจใหไ ขต ง้ั แต 1-7 ชุด ชดุ หนง่ึ จะไดไ ขป ระมาณ 7-10 ฟอง แตบ างครง้ั อาจไดค รง้ั ละ 9-12 ฟอง ซึ่ง
การใหไขในชุดที่ 2 จะใหไขมากกวาชุดอื่น ๆ และแตล ะชดุ จะใชเ วลาประมาณ 10-15 วัน โดยมีชวง
หางระหวางชุดแรกกับชุดที่สองตั้งแต 26-71 วัน โดยชวงหางระหวางชดุ แรกจะหา งมากและชดุ ตอ ๆ ไป
จะสั้นลงเรื่อยๆระยะแรกๆไขหานจะมีขนาดเล็กเทาๆกับไขเปด ตอ ไปจะมขี นาดใหญข น้ึ เมอ่ื อายกุ ารให
ไขครบป ไขห า นจะมขี นาดสองเทา ของไขเ ปด ไขห า นโดยเฉลย่ี จะมนี า้ํ หนกั ประมาณฟองละ 155.6
กรัม ปกตแิ ลว หา นจะใหไ ขว นั เวน วนั แตม บี างตวั ทใ่ี หไ ขส องวนั หรอื สามวนั ตดิ ตอ กนั แลวจึงหยุดไข
วันหน่ึงหรือหลายวัน และหา นจะใหไ ขตอนสายๆ

การเกบ็ ไขว นั ละหลายๆ คร้งั จะชวยมใิ หแ มห า นนง่ั กกไขแ ละหยดุ ไขเรว็ เกนิ ไป

การเลย้ี งหา น 11

การใหไขของหานในปที่สอง จะใหไขจํานวนมากกวา ในปแ รกและฟองใหญก วา ดว ยถงึ แมว า
เปอรเซ็นตของไขมีเชื้อจะลดลงเม่ือหานมีอายุมากข้ึนก็ตามแตการฟกออกของไขหานที่มีเช้ือจะมี
เปอรเซ็นตเพิ่มขึ้นในปที่สอง หลงั จาก 2-3 ปไ ปแลว การใหไ ขจ ะลดลงเรอ่ื ยๆ ในปต อ ๆ ไป แตก ม็ แี ม
หานบางตัวสามารถใหไ ขไ ดด ถี งึ แมว า อายจุ ะครบ 10 ปแลว กต็ าม และบางครง้ั ถงึ แมว า จะมอี ายมุ ากกวา
นั้นก็ยังสามารถใหไขไดดี ในชว งทีห่ านกาํ ลงั ใหไ ขใ ชอ าหารไกไ ขห รอื อาหารผสมเองทม่ี โี ปรตนี ประมาณ
15-17 เปอรเ ซน็ ต ใหก นิ วนั ละ 2 เวลา วนั ละประมาณ250-300 กรมั ตอ ตวั

สวนหานท่ีเลี้ยงไวทําพันธุ หลังจากพนชวงเปนหานรุนแลว ก็พิจารณาคัดเลือกหานที่มี
ลักษณะดนี ํามาใชเ ลย้ี งเพอ่ื ขยายพนั ธตุ อ ไป

การคดั เลือกหานสาํ หรับผสมพันธุ

หลกั ใหญ ๆ ทใ่ี ชพ จิ ารณาในการคดั เลอื กหา นสําหรับผสมพันธุ คอื
1. นา้ํ หนกั ตวั
2. ความกวา งของหนา อก
3. ความยาวและขนาดลําคอของหาน ถา คอยาวพอดี เรียวเลก็ ไมห นาเทอะทะ

สว นใหญจ ะเปน หา นไขด ก
4. อตั ราการเจรญิ เตบิ โต
5. สขี องขน
6. ความมอี ายยุ นื ยาว
7. การใหไข
8. ความยาวของกระดกู สนั หลงั
9. ความอดุ มสมบรู ณใ นการสบื พนั ธุ
10. การฟก ออกเปน ตวั
นอกจากนน้ั ลกั ษณะทส่ี าํ คญั ของหา นพอ พนั ธทุ จ่ี ะตอ งพจิ ารณากค็ อื มีลักษณะแข็งแรง ขอ ขา

แข็งแรง คุมฝูงเกง และมคี วามกระตอื รอื รน ในการผสมพนั ธุ อตั ราสว นของตวั ผแู ละตวั เมยี ในการผสม
พันธุ สําหรบั หา นพนั ธหุ นกั ตวั ผหู นง่ึ ตวั ใชค มุ ฝงู ผสมพนั ธตุ วั เมยี 2-3 วัน สว นหา นพนั ธเุ บาตวั ผหู นง่ึ ตวั
ใชค มุ ฝงู ตวั เมยี 4-5 ตวั

หานท่ีเล้ียงเพ่ือใชทําพนั ธุ ไมต อ งเรง ใหเ จรญิ เตบิ โต เพียงแตป ลอ ยใหห ากนิ ตามลานหญา
อยางเต็มท่ี ใหกินหญาสด พืชตระกลู ถว่ั หรอื ผักสดอ่ืนๆ อยา งเพยี งพอและมนี า้ํ สะอาดใหก นิ ตลอดเวลา
หากจะปลอยเลี้ยงไวในแปลงหญา ตง้ั หบี หรอื รงั ไวใ นแปลงหญา ใชฟ างขา วหรอื หญา ปรู องพน้ื รงั หรอื จะ
ก้ันคอกใหอยูใหม ขี นาดพน้ื ท่ี 5 ตารางฟตุ ตอ ตวั เพอ่ื หา นจะไดเ ดนิ เลน รอบๆบรเิ วณไว ควรมอี าหาร
ผสมเสรมิ ใหก นิ วนั ละนดิ หนอ ยกเ็ พยี งพอแลว

การผสมพนั ธุ

การผสมพันธุของหาน ควรปลอ ยใหผ สมพนั ธเุ องตามธรรมชาติ ถา หา นไดผ สมกนั ในนา้ํ จะ
ชวยใหเ ปอรเ ซน็ ตไ ขม เี ชอ้ื ดขี น้ึ การผสมแบบฝงู ใหญประมาณ 25-50 ตวั ไมน า กระทาํ เพราะนอกจาก

การเลย้ี งหา น 12

หานพอพนั ธจุ ะจกิ ตกี นั เองแลว ยังจะทาํ ใหก ารใหไ ขข องหา นแมพ นั ธลุ ดนอ ยลงดว ย
ในระยะแรกจะพบวา การผสมพนั ธขุ องหา นนน้ั เปน ไปอยา งชา และลาํ บากจนกวา หา นตวั ผแู ละ

ตัวเมียจะคนุ เคยกนั และหากมีความจาํ เปน ตอ งเปลย่ี นพอ พนั ธหุ รอื แมพ นั ธคุ วรแยกหา นตวั เกา ออกไป
ใหไกล เพราะจะทาํ ใหหา นตัวเกา และตวั ใหมร ังแกกนั จกิ ตกี นั หรอื สง เสยี งรอ งเปน เหตใุ หห า นตวั ใหมท ่ี
เปล่ียนเขาไปเกดิ ความกลวั ดงั นน้ั หากไมม คี วามจาํ เปน ไมค วรเปลย่ี นพอ พนั ธุ นอกจากหา นนน้ั มอี ายุ
แกเกินไป หา นพอ พนั ธตุ ามปกตแิ ลว ยงั สามารถใชผ สมพนั ธไุ ดถ งึ อายจุ ะเกนิ 5 ป ไปแลวก็ตาม

การสขุ าภิบาลและการปองกันโรค

1. รักษาความสะอาดของบรเิ วณทเ่ี ลย้ี งหา นอยเู สมอ อยาปลอยใหบริเวณที่เลี้ยงเปยกแฉะ
ภาชนะทใ่ี ชใสอ าหารและนาํ้ ตอ งทําความสะอาดอยเู ปน ประจาํ

2. อาหารทใ่ี ชเ ลย้ี งหา นตอ งเปน อาหารใหมแ ละคณุ ภาพดี นา้ํ ทใ่ี ชก นิ ตอ งเปน นา้ํ สะอาด
3. ควรจดั ใหม ภี าชนะใสน า้ํ ยาฆา เชอ้ื โรคตง้ั ไว เพอ่ื ใหบ คุ คลภายนอกจมุ เทา กอ นจะเขา บรเิ วณ
ที่เลี้ยงหาน
4. ไมนาํ หา นจากทอ่ี น่ื มาเลย้ี งรวมกบั หา นทเ่ี ลย้ี งไวเ ดมิ จนกวา จะไดก ักดดู อาหารกอน
ประมาณ 15 วัน
5. หากมหี า นปว ยออ นแอ ใหรีบแยกเลี้ยงไวตางหาก ปรึกษาสัตวแพทยเกี่ยวกับการรักษา
ถามีหานตายตอ งจดั การฝง อยา งมดิ ชดิ หรอื เผาเสยี อยา ไดน ําไปโยนทิง้ หรอื ใหส ัตวอ ่นื กิน
6. ปรึกษาสัตวแพทยเกี่ยวกับการฉีดวัคซีนปองกันโรค และการถายพยาธิที่สํานกั งานปศสุ ตั ว
อําเภอ หรือสาํ นกั งานปศสุ ตั วจ งั หวดั ในทอ งทต่ี า งๆ ทั่วประเทศ

คณุ คา ทางอาหารของเนื้อหาน

เน้ือหานก็เหมอื นกบั เนอ้ื ของสตั วเ ลย้ี งลกู ดว ยนม ประกอบดว ยนา้ํ โปรตนี ไขมนั แรธ าตุ ไว

ตามนิ และคารโบไฮเดรทอกี เลก็ นอ ยกข็ น้ึ อยกู บั พนั ธุ อายุ และสภาพการเลี้ยงดู เนอ้ื ของหา นเมอ่ื ยงั เลก็

จะมีน้ํามากและมไี ขมนั ตา่ํ แตก ย็ งั มไี ขมนั มากกวา เนอ้ื ของไก คณุ สมบตั ทิ ด่ี เี ดน ของเนอ้ื สตั วป ก อยทู ค่ี ณุ

คาอาหารและรางกายมนุษยส ามารถท่ีจะยอยและดูดซึมเขาสูรา งกายได เนอ้ื หา นมโี ปรตนี พอๆ กบั เนอ้ื

ไก โดยเฉพาะเนอ้ื หา นทไ่ี มไ ดข นุ จะมโี ปรตนี มากกวา เนอ้ื ไกแ ละเนอ้ื หา นออ น เนอ้ื หา นขนุ จะมไี ขมนั

มากกวาเนอ้ื ไก และใหป รมิ าณพลงั งานทม่ี ากกวา เนอ้ื ไก

สวนประกอบทางเคมขี องเนอ้ื สตั วป ก บางชนดิ

ปริมาณเปน เปอรเ ซน็ ต พลงั งานกโิ ลแคลอร่ี

ชนิด

ความชน้ื โปรตนี ไขมนั เกลอื แร ตอ 100 กรัม

เนอ้ื ไกอ อ น 74.8 16.5 5.5 3.2 118.8

เนื้อไกแก 63.7 19.3 16.0 1.0 227.9

เน้ือหา นออ น 46.7 16.3 36.2 0.8 403.5

เนอ้ื หา นขนุ 38.0 15.9 45.6 0.5 448.3

เนอ้ื หา นไมไ ดข นุ 70.82 22.6 5.4 1.09 142.9

การเลย้ี งหา น 13

สตู รอาหารหาน

รายการ ลูกหาน หานรุน หา นกําลงั ไขห รอื หา นเนอ้ื
หา นผสมพนั ธุ
ราํ ละเอยี ด 48 50 32
ราํ หยาบ - - 52 30
ปลายขา ว 10 20 - 20
ขาวโพด 10 10 14 -
ปลาปน จดื 15 8 10 8
กากถว่ั ลสิ ง 15 10 8 8
เปลือกหอยปน 1 0.5 8 0.5
กระดูกปน 0.5 1.0 5 1.0
เกลอื ปน 0.5 0.5 2 0.5
แรธ าตไุ วตามนิ 0.5 0.5 0.5 0.5
0.5

จดั ทาํ เอกสารอิเล็กทรอนิกสโดย : สาํ นกั สง เสรมิ และฝก อบรม มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร