การเขียนผังมโนภาพ สื่อการสอนแผนผังมโนภาพ รายวิชาภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔
การจัดระเบียบความคิดเพื่อแสดงออกมาให้ผู้อื่นได้รับรู้ มีความส าคัญและจ าเป็นมากส าหรับทุกคน โดยการพูดและการเขียน ถ้า ความคิดไม่เป็นระเบียบ การสื่อสารก็ยากที่จะสัมฤทธิ์ผล วิธีการปฏิบัติที่ไม่ ยากวิธีการหนึ่งที่จะช่วยให้ความคิดเป็นระเบียบ คือ การฝึกสร้างผังมโนภาพ ผังมโนภาพ คืออะไร ผังมโนภาพ คือ รูปจ าลองที่แสดงให้เห็นถึง ความเชื่อมโยงของมโนภาพที่สัมพันธ์กัน โดยปกติใช้ รูปวงกลมแทนมโนภาพ ใช้เส้นลูกศรแทนลักษณะ และทิศทางของความสัมพันธ์นั้น มีค าก ากับไว้ว่า วง ก ล ม แ ทน ม โน ภ าพ อ ะ ไ ร เ ส ้ น ล ูก ศ ร แ ท น ความสัมพันธ์ในลักษณะและทิศทางใด วงกลม แทน มโนภาพ ลูกศร แทน ทิศทาง
ผังมโนภาพ คืออะไร มโนภาพ ภาพซึ่งเกิดขึ้นในใจ ของคนเราแต่ละคน มีลักษณะอยู่ตัวแล้ว เพราะค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นโดย ต่อเนื่องกันในชั่วระยะเวลานานพอ โดยปกติคนเราเริ่มมี มโนภาพตั้งแต่ เริ่มเรียนรู้ภาษาและมี อวัยวะรับสัมผัสที่เจริญเติบโตพอ มโนภาพไม่ใช่สิ่งที่จับต้องได้ แต่ปรากฏขึ้นในใจของคน และมีความสัมพันธ์กับสิ่งที่ปรากฏอยู่จริงภายนอก ถ้า เรานึกถึงสิ่งต่าง ๆ ต่อไปนี้ เป็นต้นว่า มนุษย์ พืช สัตว์ การท างาน การยืน เดิน นั่ง นอน ความรัก สันติภาพ สิ่งที่นึกล้วนเป็นมโนภาพ มโนภาพเหล่านี้ ส่วนหนึ่งจะคล้ายคลึงกันกับของบุคคล อื่น ๆ ยิ่งบุคคลที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมเดียวกันหรือ วัฒนธรรมเดียวกัน ใช้ภาษาเดียวกัน มโนภาพน่าจะ ใกล้เคียงกัน ยิ่งกว่าบุคคลที่อยู่ห่างไกล
มโนภาพ กับ ความคิด สัมพันธ์กันอย่างไรบ้าง ? การคิดของมนุษย์ต้องอาศัยมโนภาพที่สัมพันธ์กัน ถ้าเป็นการคิดที่ดีมีประสิทธิผล ก่อให้เกิดประโยชน์แก่ตนและคนอื่น จะต้องเป็นการคิดที่มีระเบียบ วิธีการที่จะท าให้ความคิดมีระเบียบ คือ ฝึกสร้างผังมโนภาพไว้เสมอ ๆ
กฎการสร้างผังมโนภาพ
๑. เริ่มด้วยภาพสีตรงกึ่งกลางหน้ากระดาษ ๒. ใช้ภาพให้มากที่สุดใน ผังมโนภาพ เป็นการ ช่วยการท างานของสมอง ดึงดูดสายตา และช่วย ความจ า กฎการสร้างผังมโนภาพ
๓. ควรเขียนค าบรรจงตัวใหญ่ ๆ ถ้าเป็น ภาษาอังกฤษให้ใช้ตัวพิมพ์ใหญ่ จะช่วยให้เรา สามารถ ประหยัดเวลาได้ เมื่อย้อนกลับไปอ่านอีก ครั้ง ๔. เขียนค าเหนือเส้นใต้ แต่ละเส้นต้องเชื่อมต่อ กับเส้นอื่น ๆ เพื่อให้ ผังมโนภาพ มีโครงสร้าง พื้นฐานรองรับ กฎการสร้างผังมโนภาพ
๕. ค าควรมีลักษณะเป็น "หน่วย" เปิดทางให้ ผังมโนภาพ คล่องตัวและยืดหยุ่นได้มากขึ้น ๖. ใช้สีทั่วผังมโนภาพ เพราะสีช่วยยกระดับ ความคิด เพลินตา กระตุ้นสมองซีกขวา กฎการสร้างผังมโนภาพ ๕. ค าควรมีลักษณะเป็น "หน่วย" เปิดทางให้ ผังมโนภาพ คล่องตัวและยืดหยุ่นได้มากขึ้น ๗. เพื่อให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ใหม่ ควรปล่อย ให้สมองคิดมีอิสระมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
วิธีการเขียนผังมโนภาพ
วิธีการเขียนผังมโนภาพ ๑. เตรียมกระดาษเปล่าที่ไม่มีเส้นบรรทัดและวาง กระดาษภาพแนวนอน ๒. วาดภาพสีหรือเขียนค า หรือข้อความที่สื่อหรือแสดง ถึงเรื่องจะท าผังมโนภาพ กลาง หน้ากระดาษ โดยใช้สีอย่างน้อย ๓ สี และต้องไม่ตีกรอบด้วยรูปทรงเรขาคณิต ๓. แตกความคิดของหัวเรื่องส าคัญแต่ละเรื่องออกเป็นกิ่ง ๆ หลายกิ่ง โดยเขียนค าหรือวลีบนเส้นที่แตก ออกไป ลักษณะของกิ่งควรเอนไม่เกิน ๖๐ องศา ๔. แตกความคิดรองลงไปที่เป็นส่วนประกอบของแต่ละกิ่ง โดยเขียนค าหรือวลีเส้นที่แตกออกไป ซึ่งสามารถแตกความคิดออกไปเรื่อย ๆ
วิธีการเขียนผังมโนภาพ ๕. การเขียนค า ควรเขียนด้วยค าที่เป็นค าส าคัญ หรือค าหลัก หรือเป็นวลีที่มีความหมายชัดเจน ๖. ค า วลี สัญลักษณ์ หรือรูปภาพใดที่ต้องการเน้น อาจใช้วิธีการท าให้เด่น เช่น การล้อมกรอบ หรือใส่กล่อง เป็นต้น ๗. ตกแต่ง ผังมโนภาพ ที่เขียนด้วยความสนุกสนานทั้งภาพและแนวคิดที่เชื่อมโยงต่อกัน
ตัวอย่าง ผังมโนภาพ เกี่ยวกับนก
วิธีการเขียนผังมโนภาพ เกี่ยวกับนก คน นก การขยายพันธุ์ตามธรรมชาติ สัตว์สวยงาม ความรื่นรมย์ใจ ไม่ควรรังแก ชอบดู ได้เห็น ได้บังเกิด
มโนภาพ การน าไปใช้ได้อย่างไรบ้าง ? ๑. ใช้ระดมพลังสมอง ๒. ใช้น าเสนอข้อมูล ๓. ใช้จัดระบบความคิดและช่วยความจ า ๔. ใช้วิเคราะห์เนื้อหาหรืองานต่าง ๆ ๕. ใช้สรุปหรือสร้างองค์ความรู้
การเขียนผังนโนภาพ สื่อการสอนแผนผังมโนภาพ รายวิชาภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ จบ