i Nuklear Bil 3/2019

i-Nuklear Bil 3 2019 ; eISSN 2710-5628 i

Percuma

ILMU . IDEA . INFORMASI

P e r s o a l a n Te n t a n g
SINARAN & TEKNOLOGI

NUKLEAR

ii

Sejarah

Sejarah agensi bermula pada 11 November 1971 apabila satu jawatankuasa dalam mesyuaratnya pada 10 Ogos 1994,
yang dikenali sebagai Pusat Penyelidikan dan Aplikasi Tenaga Nuklear telah meluluskan pertukaran nama UTN
(CRANE) ditubuhkan, bagi mengkaji kemungkinan Malaysia menceburi kepada Institut Penyelidikan Teknologi
bidang teknologi nuklear. Usul ini telah diterima dan diluluskan dalam Nuklear Malaysia (MINT).
mesyuarat Jemaah Menteri pada 19 September 1972 yang menyokong
cadangan terhadap keperluan Malaysia menubuhkan pusat penggunaan Logo baru juga telah diperkenalkan pada
dan penyelidikan teknologi nuklear. Pada Ogos 1973, Jawatankuasa 22 Oktober 2009 ketika Hari Pelanggan
Perancangan Pembangunan Negara mencadangkan untuk menamakan MINT, yang juga julung kali diadakan. Bagi
pusat ini sebagai Pusat Penyelidikan Atom Tun Ismail (PUSPATI) dan telah memberi arah hala yang lebih jelas, isi
diiktiraf sebagai pusat kebangsaan. MINT diperkemas kepada mempertingkat
pembangunan dan daya saing ekonomi
PUSPATI telah diletakkan di bawah Kementerian Sains, Teknologi dan Alam negara melalui kecemerlangan dalam
Sekitar (MOSTE). Tahun 1983 merupakan detik penting bagi agensi apabila teknologi nuklear. Pada 13 April 2005
diberikan identiti baru iaitu Unit Tenaga Nuklear (UTN). Serentak dengan sekali lagi agensi mengalami perubahan
itu, UTN telah dipindahkan dari MOSTE ke Jabatan Perdana Menteri (JPM). entiti apabila digazet dengan nama baru
Ini memberi impak yang besar kepada peranan agensi kerana buat pertama iaitu Agensi Nuklear Malaysia (Nuklear
kalinya aktiviti nuklear yang melibatkan perancangan polisi negara dan Malaysia). Kini Nuklear Malaysia terus
kegiatan operasi nuklear disatukan di bawah naungan JPM. Namun pada 27 melebarkan sayap dalam mengembangkan
Oktober 1990, UTN telah dipindahkan semula ke MOSTE. Jemaah Menteri R, D & C bagi menyokong aspirasi negara.

Peranan
Nuklear Malaysia adalah sebuah agensi Pencapaian cemerlang Nuklear Malaysia adalah bersandarkan pengalaman
di bawah Kementerian Tenaga, Sains, 47 tahun dalam pelbagai pembangunan S&T nuklear, serta 37 tahun dalam
Teknologi, Alam Sekitar & Perubahan pengendalian reaktor penyelidikan yang bebas kemalangan radiologi
Iklim (MESTECC). Nuklear Malaysia juga dan bersih alam sekitar. Selain itu, hasil R&D yang berpotensi turut
adalah agensi peneraju penyelidikan dan diketengahkan ke pasaran sebagai usaha memanfaatkan penemuan inovasi
pembangunan (R&D) sains dan teknologi saintifik kepada rakyat dan ekonomi Malaysia. Nuklear Malaysia juga
nuklear bagi pembangunan sosioekonomi sentiasa memastikan perkhidmatan yang diberikan adalah berkualiti dan
negara. Semenjak penubuhannya, Nuklear bertaraf antarabangsa dalam kelasnya. Kemampuan ini adalah berdasarkan
Malaysia telah diamanahkan dengan latihan dan disiplin tenaga kerja profesional, infrastruktur, kejuruteraan
tanggungjawab untuk memperkenal dan serta makmal penyelidikan yang lengkap.
mempromosi sains dan teknologi nuklear
kepada masyarakat, sekaligus menyemai Posisi Nuklear Malaysia sebagai pusat penyelidikan unggul telah diiktiraf
minat dan menyedarkan orang awam akan dan dicontohi oleh agensi-agensi nuklear dari negara-negara jiran, malahan
kepentingan teknologi nuklear dalam dijadikan model dalam merangka pelan pelaksaan pembangunan S&T nuklear
kehidupan. Hingga ke hari ini, Nuklear masing-masing, terutamanya aspek pemindahan dan pengkomersilan
Malaysia kekal penting sebagai sebuah teknologi.
organisasi yang mantap dalam bidang
saintifik, teknologi dan inovasi.

1

PercumaisikandunganJilid 12 Bil 1 : Jan-April 2019 ; ISSN: 1985-3866

editorialPENAUNG ILMU . IDEA . INFORMASI
Dr. Mohd. Abd. Wahab bin Yusof
EDITOR KANAN 2 Tinta Ketua Pengarah
Habibah binti Adnan & Dari Meja Editor
EDITOR
Normazlin binti Ismail 3-5 Apakah yang perlu saya tahu
PENYELARAS mengenai sinaran dan bahan
Nor Azlina Binti Nordin radioaktif?
PENULIS
Nor Azlina Binti Nordin 6-11 Apakah Peranan Teknologi
Dr. Zalina Laili Nuklear dalam Pengurusan
Dr. Kamaruddin Samuding Alam Sekitar yang Mampan?
PEREKA GRAFIK MUKA TAIP YANG DIGUNAKAN
Norhidayah binti Jait
JURUFOTO 12-131 . NUKLEAR : StudioGDothaicrAi lLteernnatseTariaNl-Euxtkr lear Malaysia
Nor Hasimah binti Hashim NMR151 & NMR1522 . I L M U . I D E A . I N F O R M A S I : Nexa Light
DITERBITKAN OLEH: 3 . J i l i d / P e r c u m a : Nexa Light
Unit Penerbitan
Bahagian Pengurusan Maklumat 14-16 Soal Jawab Tenaga Nuklear
Agensi Nuklear Malaysia
Bangi, 43000 Kajang,
Selangor Darul Ehsan.

hak cipta

terpelihara

Mana-mana bahagian penerbitan ini tidak boleh
dikeluar ulang, disimpan dalam sistem dapat
kembali, atau disiarkan dalam apa-apa jua cara,
sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik,
rakaman atau lain-lain, sebelum mendapat izin
bertulis daripada Penerbit. Sidang Editor berhak
melakukan penyuntingan ke atas tulisan yang
diterima selagi tidak mengubah isinya. Karya
yang disiarkan tidak semestinya mencerminkan
pendapat dan pendirian Agensi Nuklear Malaysia.

2

tinta

ketua pengarah

Agensi Nuklear Malaysia (Nuklear Malaysia) sebagai sebuah agensi
yang berkait rapat dengan sinaran, adalah menjadi tanggungjawab
agensi untuk memberi maklumat dan pengetahuan kepada
masyarakat mengenai sinaran. Acap kali dizahirkan kegusaran
rakyat perihal sinaran. Pendidikan awam perlu disampaikan dengan
sewajarnya agar maklumat yang diberikan tepat. Diharap edisi
i-Nuklear ini dapat memberi gambaran yang jelas kepada para
pembaca berkaitan sinaran.

Dr. Mohd. Abd. Wahab bin Yusof

Ketua Pengarah
Agensi Nuklear Malaysia

dari

meja editor

Pelbagai persoalan kerap diutara oleh masyarakat berkaitan
sinaran. Apa itu sinaran? Apa kepentingan sinaran?
Berbahayakah sinaran? Oleh itu, edisi i-Nuklear Bil 3/2019 akan
mengupas persoalan tentang sinaran dan teknologi nuklear.
Para pembaca akan didedahkan dengan sinaran, sumber
sinaran, kepentingan teknologi nuklear dalam beberapa
bidang antaranya perubatan, pertanian, perindustrian dan
peranan teknologi dalam pengurusan alam sekitar. Semoga
maklumat yang dibekalkan ini mampu meningkatkan
kefahaman para pembaca mengenai sinaran. Selamat
membaca!

Habibah binti Adnan

Pengarah
Bahagian Pengurusan Maklumat

3

Apakah yang perlu
saya tahu mengenai
sinaran dan bahan

radioaktif?

Apakah yang dimaksudkan dengan sinaran? Penjelasan sinaran dapat diertikan berdasarkan

konsep lampu mentol. Mentol mempunyai keupayaan untuk memancarkan cahaya begitu juga
bahan radioaktif yang mampu untuk menghasilkan sinaran. Becquerel (Bq) adalah unit bagi
radioaktif manakala unit dedahan sinaran yang diterima oleh individu pula dinamakan Sievert (Sv).

CAHAYA

SINARAN

Becquerel (Bq) Sievert (SV)

4

Manusia tidak dapat merasai sinaran menggunakan lima pancaindera disebabkan sinaran
tidak dapat dilihat dan tidak berbau. Walau bagaimanapun, sinaran mampu diukur menggunakan
alat meter tinjau (surveymeter). Sinaran dapat dikategorikan kepada sinaran mengion dan sinaran
tidak mengion. Sinaran mengion terdiri daripada sinar alfa dan beta merupakan sinaran mengion
secara terus. Manakala sinar-X dan gama melalui gelombang elektromagnetik adalah sinaran
mengion secara tidak langsung.

SINARAN MENGION

Secara Tidak
Langsung Secara
Langsung

Alfa Beta Sinar-X Gama

Dedahan sinaran bermaksud sinaran yang diterima daripada pancaran bahan radioaktif. Terdapat dua
jenis dedahan iaitu dedahan luaran (external exposure) dan dedahan dalaman (internal exposure).
Dedahan luaran melibatkan anggota fizikal secara luaran seperti kulit, rambut, kuku, tangan, kaki
dan sebagainya. Manakala dedahan dalaman pula terjadi apabila sinaran memasuki badan melalui
luka terdedah, hidung dan mulut (makanan dan minuman yang terdedah dengan bahan radioaktif).

External exposure Internal exposure

Luka

SINARAN Bahan
Radioaktif
Bahan
Radioaktif

Jenis dedahan

5

Sinaran dalam dos yang rendah tidak berbahaya kepada manusia. Setiap bahan radioaktif
mempunyai jangka hayat yang berbeza mengikut unsur. Separuh hayat bahan radioaktif akan terus
berkurangan sehingga hampir tiada sinaran berkadaran dengan tempoh masa. Selain itu, sinaran
dapat dihentikan melalui pelbagai jenis bahan seperti rajah di bawah.

Sinaran dalam alam semula jadi telah wujud sejak bertahun lamanya. Pelbagai sumber sinaran
daripada tanah dan batu-batuan. Antara sedar atau tidak, kita dikelilingi sumber-sumber radioaktif
ini tetapi dalam kadaran dos yang selamat dan tempoh separuh hayatnya yang tidak kekal lama.
Kesimpulannya, anda tidak perlu takut dengan sinaran dan bahan radioaktif sekiranya kita
menguruskan bahan radioaktif dengan cermat dan mengikut kaedah yang betul.

?Tahukah anda RADIKOIATKAT&IF:HIDROGEN-3
Otot, tulang dan tisu kita
mengandungi unsur-unsur radioaktif
kerana ini hadir dalam persekitaran
kita secara semula jadi. Ia berada di
kerak bumi, di lantai dan di dinding
rumah kita, di sekolah, di udara yang
kita bernafas dan di dalam makanan

& minuman kita!

Radioaktif UNSUR DARI MANA ASALNYA? BAGAIMANA IA MENJADI FAKTA
adalah sebahagian SEBAHAGIAN DARIPADA KITA?
daripada alam 3H Hidrogen-3 beradioaktif juga Hidrogen-3 juga terhasil di
semulajadi - manusia dikenali sebagai "tritium", ia Kita mengambil sejumlah kecil dalam loji reaktor nuklear.
sentiasa terdedah kepada HIDROGEN-3 terdapat di dalam air & hidrogen-3 melalui air yang kita Untuk melindungi alam
persekitaran secara semulajadi. minum & menyingkirkannya sekitar, loji reaktor nuklear
sinaran secara Hidrogen-3 terhasil daripada seperti biasa selepas beberapa mempunyai peraturan yang
semulajadi. sinaran kosmik yang hari. ketat terhadap kaedah untuk
bertindakbalas dengan gas di pelupusan hidrogen-3.
dalam atmosfera bumi.

6

SUN
VILLAGE

ECOLOGY
CITY

Apakah Peranan Teknologi Nuklear
dalam Pengurusan Alam
Sekitar yang Mampan?

Dr. Zalina Laili & Dr. Kamaruddin Samuding

Pengenalan

Pengurusan alam sekitar yang mampan menitikberatkan pengekalan sumber asas yang stabil dan
mengelakkan ekploitasi alam sekitar secara berlebihan. Sekiranya pengurusan alam sekitar yang
mampan tidak diambil perhatian yang sewajarnya, ia akan mengakibatkan masalah alam sekitar
yang serius hingga boleh mengancam dan menjejaskan keseluruhan ekosistem di bumi. Justeru,
isu utama alam sekitar yang menarik perhatian dunia kini adalah isu berkaitan perubahan iklim
dan pencemaran alam sekitar.

Dalam menangani isu perubahan iklim dan pencemaran alam sekitar ini pelbagai
teknik dapat diaplikasikan bagi proses pembaikan, pemuliharaan dan pemantauan terhadap
alam sekitar. Teknologi nuklear contohnya dapat memainkan peranan penting dalam proses
pemantauan, pengurangan dan adaptasi terhadap perubahan iklim. Selain itu, teknologi nuklear
juga boleh menyumbang kepada pengurusan sumber air,sumber asli dan pemuliharaan alam
sekitar. Ini termasuklah pengurusan sumber air dan pengairan, pengurangan sedimentasi, dan
penentuan pencemar udara dan persekitaran marin.

7

Teknologi Nuklear Secara umumnya, isotop dalam bentuk stabil dan radioaktif adalah
dalam Penilaian terpelihara dalam struktur semulajadi alam sekitar seperti di dalam sedimen
Perubahan Iklim tasik dan lautan, glasier ais atau litupan ais batu kutub, air dalam hujan
dan lautan, dan pokok. Sebarang perubahan kepada kepekatan atau jenis
Teknik pengukuran isotop isotop boleh diukur dengan tepat dan dibandingkan bagi membina semula
sekitaran merupakan teknik sejarah perubahan iklim dengan tepat. Data ini juga boleh digunakan untuk
yang berkesan dalam mengkaji kajian kompleks interaksi di antara matahari dengan atmosfera, lautan dan
perubahan iklim dan tindak biosfera yang bersama-sama mempengaruhi iklim.
balas alam sekitar terhadap
perubahan tersebut. Penjejakan Salah satu isotop utama yang sering digunakan dalam teknik
isotop membantu penyelidik pengukuran isotop adalah karbon-14 (14C). Dalam teknik ini, umur dapat
untuk mengesan punca ditentukan dengan mengukur produk pereputan 14C dan berdasarkan kadar
pencemaran, perejahan air pereputan14C yang diketahui. Teknik ini dikenali sebagai pentarikhan radio
masin dan mengenal pasti kesan karbon yang digunakan secara meluas untuk pentarikhan fosil dan sedimen.
perubahan iklim. Pengukuran Ia juga boleh digunakan dalam kajian alam sekitar, memandangkan karbon
isotop juga boleh membantu dari dioksida wujud dalam kuantiti yang banyak di atmosfera. Dengan menjejaki
segi penilaian pemanasan global 14C dan isotop stabil seperti karbon-13 (13C) dan oksigen-18 (18O) dalam
yang dipercayai disebabkan oleh karbon dioksida di atmosfera, ia boleh digunakan untuk kajian interaksi di
peningkatan secara mendadak antara lautan, atmosfera dan tadahan karbon daratan. Selain itu, dengan
kepekatan karbon dioksida membandingkan nisbah isotop oksigen dalam cengkerang yang dijumpai
dalam atmosfera. Peningkatan dalam sedimen marin yang terenap di dasar lautan, ia dapat menentukan
kepekatan karbon dioksida (CO2) suhu air yang melampaui masa. Ini kerana nisbah isotop oksigen adalah
dalam atmosfera ini disebabkan dipengaruhi oleh suhu. Jadual 1 menunjukkan ringkasan jenis isotop yang
pembakaran arang batu dan digunakan kajian klimatologi.
bahan fosil. Karbon dioksida
memerangkap haba di atmosfera Jadual 1 Jenis Isotop yang Digunakan dalam Kajian Klimatologi
seterusnya menyebabkan kesan
rumah hijau. Selain daripada Isotop Bahan Kajian Jenis Informasi yang
CO2, peningkatan gas nitrogen Dihasilkan
dioksida (N2O) dan metana (CH4) Isotop Stabil:
juga turut mendapat perhatian Suhu lautan, peredaran laut,
dunia. Gas CO2, N2O dan CH4 Deuterium • Sedimen marin isipadu litupan ais, suhu
mempunyai tanda pengenalan (Hidrogen-2) • Sedimen lakustrin udara, kelembapan bandingan,
isotop (isotopic signature) yang • Teras ais Dinamik kitaran air dalam
dapat memberikan maklumat Oksigen-18 • Endapan gua konteks serantau dan global
berguna berkaitan punca gas- • Air bawah tanah
gas tersebut. Keupayaan untuk Karbon-13 • Kerpasan Perubahan Lautan, Perubahan
mengukur tanda pengenalan • Air laut atmosfera, Kadar sedimentasi
isotop ini menjadi teknik yang Isotop Antropegenik: • Karbonat laut
berguna bagi mengkaji sifat Tritium (Hidrogen-3) • Sedimen lakustrin
semuladi dan penyebaran punca, Krypton-85 • Air bawah tanah
dan kawasan tadahan gas-gas Sesium-137 • Kerpasan
tersebut. Karbon-14 • Atmosfera

8

Isotop Bahan Kajian Jenis Informasi yang Komponen utama
Dihasilkan
debu udara dalam atmosfera
Pentarikhan sedimen dasar laut,
Radionuklid Tabii: • Sedimen marin Pentarikhan sedimen lakustrin adalah sulfur dioksida, jirim
Radon-222, • Sedimen lakustrin Pentarikhan endapan gua
Plumbum-210, • Endapan gua Pentarikhan air laut zarahan, karbon monoksida,
Argon-39,Karbon-14, • Air laut Pentarikhan air bawah tanah
Torium-230, • Air bawah tanah Perubahan atmosfera ozon dan plumbum. Setiap punca
Proaktinium-231,
Uranium-234, pencemaran menghasilkan
Kalium-40
cap jari (fingerprint) debu

udara yang tersendiri. Dengan

menggunakan teknologi nuklear,

kepekatan bahan pencemar

Teknologi Nuklear dalam ini diukur dan penyelidik dapat
Pemantauan Pencemaran Udara
mengesan dan mengenalpasti

punca pencemaran berdasarkan

cap jari yang telah dikenalpasti.

Punca pencemaran udara datangnya daripada pelbagai sumber, termasuklah Data-data yang perolehi ini dapat
pelepasan asap kotor daripada industri, kenderaan bermotor di jalan raya,
pembakaran arang batu dan kayu. Pencemaran udara boleh memberi kesan membantu pihak berkuasa untuk
terhadap kesihatan manusia. Partikel udara yang bersaiz kurang daripada
10 mikron dapat menembusi paru-paru dan boleh mengakibatkan penyakit merangka stratergi mitagasi
respiratori atau penyakit jantung ataupun boleh menyebabkan kematian.
yang berkaitan. Teknik analisis

pengaktifan neutron digunakan

dalam kajian pencemaran udara.

Teknik analisis pengaktifan

neutron merupakan teknik

yang paling sensitif, tepat dan

berkesan bagi penentuan bahan

pencemar logam dalam aerosol

dan debu udara. Jadual 2

menunjukkan unsur yang dapat

dikenalpasti dalam debu udara

menggunakan teknik analisis

pengaktifan neutron dan teknik

lain yang berkaitan.

Foto 1 Teknik analisis pengaktifan neutron digunakan dalam kajian pencemaran udara bagi
mengenalpasti bahan pencemar udara dan puncanya

:KITA & UNSUR DARI MANA ASALNYA? BAGAIMANA IA MENJADI FAKTA
SEBAHAGIAN DARIPADA KITA?
RADIOAKTIF rn222 Radon adalah gas radioaktif
RADON-222 semulajadi yang terdapat di Kita menghirup sejumlah kecil Jika rumah dibina di atas
persekitaran kita. Gas ini gas radon setiap hari. Radon tanah yang mengandungi
RADON-222 terbentuk oleh pereputan yang terbebas dari tanah ke kuantiti uranium yang tinggi,
uranium dalam tanah, batu persekitaran, tidak menimbulkan gas radon boleh terbebas
& air. Boleh dikesan risiko kesihatan kepada kita. melalui retakan dinding
menggunakan peralatan rumah. Kita boleh menguji
khas pengesanan sinaran. tahap radon di dalam rumah
samada berada ditahap
selamat/tidak.

9

Jadual 2 Unsur yang dapat dikenalpasti dalam debu udara menggunakan amat penting untuk mengkaji
teknik analisis pengaktifan neutron dan teknik lain yang berkaitan.
bagaimana untuk menguruskan

sumber ini dengan lebih baik

Teknik Analisis Unsur untuk memastikan eksploitasinya

Analisis Pengaktifan Neutron Aluminium (Al), Arsenik (As), Aurum (Au), Barium tidak terjejas. Oleh itu, masalah
(Ba), Bromida (Br), Kalsium(Ca), Kadmium (Cd),
Klorin (Cl), Kobalt (Co), Kromium (Cr), Sesium hidrologi seperti dalam
(Cs), Europium (Eu), Ferum (Fe), Galium (Ga),
Iodin (I), Indium (In), Kalium (K), Lantanum (La), pembangunan dan pengurusan
Lutetium (Lu), Magnesium (Mg), Mangan (Mn,
Natrium (Na), Nikel (Ni), Rubidium (Rb), Antimoni sumber air yang mapan ini
(Sb), Skandium (Sc), Samarium (Sa), Torium (Th),
Titanium (Ti), Vanadium (V), Tungsten (W), Zink boleh disiasat dan kebiasaannya
(Zn)
dapat diselesaikan dengan
Al, Br, Ca, Cl, Kuprum (Cu), Fe, Ga, K, Mg, Mn,
Mo, Na, Niobium (Nb), Ni, Fosforus (P), Plumbum menggunakan teknik isotop dan
(Pb), Rb, Sulfur,Selenium (Se), Silikon (Si), Ti, Zn,
Zirkonium (Zr) nuklear.

Particle-Induced X-ray Br, Ca, Cu, Fe, K. Mn, Ni, Pb, Rb, S, Se, Ti, Zn Secara umumnya, maklumat yang
Emission (PIXE) diperolehi daripada penggunaan
teknik isotop dan nuklear
Analsis Pendarflour sinar-x dianggap sebagai pelengkap dan
tambahan kepada pendekatan
Terdapat tumbuhan yang sesuai untuk dijadikan biomonitor dalam lazim yang kebiasaannya
menjalankan pemantaun terhadap debu udara di kawasan bandar. digabungkan dengan maklumat
Pengukuran unsur logam ini dapat dilakukan dengan mengunakan teknik hidrologi atau geofizik daripada
analisis pengaktifan neutron. Sehubungan itu, perbandingan kepekatan teknik bukan nuklear (teknik
unsur-unsur logam boleh dilakukan antara daun pokok yang hidup di lazim seperti penggunaan kaedah
kawasan industri yang pesat dengan daun pokok yang hidup di hutan yang keberintangan elektrik tanah).
tidak tercemar. Gabungan teknik nuklear dan
bukan nuklear ini menghasilkan
Teknologi Nuklear Dalam Pengurusan Sumber Air pemahaman yang komprehensif
tentang sistem air bawah tanah
Air merupakan nadi kehidupan manusia, haiwan dan tumbuhan, dan juga berskala besar (rantau) atau
sebagai sumber yang diperlukan untuk ekonomi. Sejak beberapa dekad sistem air permukaan, serta
yang lalu, sumber air permukaan dan air tanah semakin membimbangkan menyediakan asas yang kukuh
disebabkan oleh beberapa faktor seperti penggunaan air secara berleluasa secara saintifik untuk pihak
tanpa kawalan, pertambahan penduduk yang semakin rancak, peningkatan pengurusan membuat keputusan
perbandaran dan perindustrian, peningkatan permintaan air dalam berbagai yang terbaik. Dalam kes-kes
aktiviti pertanian dan ancaman pencemaran persekitaran. Risiko-risiko tertentu, teknik nuklear dianggap
ini sering diburukkan lagi oleh kekurangan pemahaman tentang keadaan sebagai salah satu alat yang
tempatan yang mengawal sesuatu kejadian, penyebaran dan pengurusan penting kepada ahli hidrologi
sumber air permukaan dan sumber air tanah secara menyeluruh. Adalah dan jurutera sumber air bagi
membantu mereka membongkar
dan menyelesaikan masalah yang
wujud dalam sistem sumber air
kita.

10

digunakan adalah isotop oksigen berat
dan hidrogen berat seperti hidrogen-2 dan
oksigen-18 yang dapat mengesan perubahan
dalam kitaran hidrologi.

Foto 2 Kajian isotop hidrologi tanah bagi menilai sumber air dalam sistem Bagi air permukaan pula, data-data
air tanah dan air permukaan yang diperolehi dapat memberikan maklumat
berkaitan kebocoran empangan dan saliran
Air mengandungi kepekatan isotop tabii yang pengairan, perubahan tasik dan reservoir,
berbeza-beza dan boleh diukur dengan menggunakan teknik kadar aliran sungai dan kadar sedimentasi.
nuklear. Komposisi isotop dalam air bertindak sebagai cap jari Selain dapat membantu mencegah
(fingerprint) yang membolehkan penyelidik mengenal pasti ke kehilangan air, ia juga menyumbang dalam
mana air bergerak dari puncanya, apakah yang berlaku semasa konteks tahap keselamatan dan lain-lain
pergerakannya dan berapa cepat pertambahannya. Selain itu, struktur di empangan. Misalnya, aurum-198
isotop dalam suatu sumber air boleh jadi tabii atau buatan dan dilepaskan ke dalam reservoir, seterusnya ia
juga boleh jadi ia stabil atau tidak stabil. Radioisotop digunakan akan tertarik kepada lokasi kebocoran dan
untuk mengukur umur air, manakala isotop stabil boleh digunakan terserap ke dalam bahan pepejal di kawasan
untuk menentukan sejarah sumber air tersebut, keadaan hujan, terbabit. Dengan menjejaki sinaran yang
sifat percampuran/interaksi badan air, proses pencemaran dan dipancarkan, ahli hidrologi dapat mengesan
proses penyejatan. Penyurih isotop sekitaran juga mempunyai dengan tepat lokasi kebocoran dan input
sumber cap jari yang unik dan sering kekal dalam sub-permukaan dapat diberikan kepada jurutera yang terlibat
manakala isotop radioaktif tabii memberikan skala masa aliran bagi proses pembaikan kebocoran.
sub-permukaan. Kehadiran isotop tabii ini dalam persekitaran
memberikan maklumat hidrologi dan ekologi yang unik dan teknik Tritium dan karbon-14 juga sering
yang berkaitan adalah sangat kos efektif. digunakan dalam kajian hidrologi dan ia
dihasilkan oleh sinaran kosmik sekunder.
Penggunaan teknologi nuklear juga telah dapat Sejumlah tritium dilepaskan ke atmosfera
membantu pengurusan sumber air yang lebih berkesan bagi semasa ujian senjata nuklear di antara
kebanyakan negara di dunia. Penggunaan teknik penyurih tahun 1952 dan 1963. Ahli hidrologi dapat
sekitaran dan hidrologi isotop membantu mencirikan sumber air mengira kadar imbuh (recharge rate) dengan
bawah tanah dan air permukaan. Penyurih beradioktif (penyurih mengukur aras tritium dalam tanah pada
sinar) merupakan salah satu daripada penyurih alam sekitar kedalaman berbeza. Maklumat ini dapat
yang boleh digunakan dalam mengesan dan menganalisis bahan dijadikan sebagai alat bagi menilai risiko
pencemar. Ahli hidrologi telah menggunakan penyurih sinar untuk potensi pencemaran pada air bawah tanah.
menentukan laluan dan kelajuan bahan pencemar yang bergerak Teknik pengelogan nuklear pula boleh
melalui air bawah tanah. Misalnya, isotop hidrogen dan oksigen membantu kadar perkolasi air di kawasan
boleh digunakan untuk mengkaji pergerakan air memandangkan zon tepu. Teknik ini telah digunakan di
air terdiri daripada dua unsur tersebut. Isotop stabil yang sering kawasan Chernorbyl, Russia bagi menilai
jangka masa bahan pencemar sampai
kepada air bawah tanah daripada punca
daratan dengan gabungan data alam sekitar
dan data isotop buatan.

11

Terdapat air permukaan dan air bawah tanah yang boleh dicemari dengan Teknologi Nuklear
sisa kumbahan, air larian dari kawasan pertanian dan efluen industri. Dengan dalam Pengurangan
menggunakan teknik isotop ia dapat mengesan asal-usul pencemaran air Pelepasan Bahan
bawah tanah dan ia juga dapat menghalang pencemaran merebak. Ahli Toksik
hidroligi menggunakan penyurih sinar bagi mengira jangka masa pergerakan
air bawah tanah dan dapat menilai tahap pencemaran tersebut. Jadual 3 Teknologi sinaran boleh
Penggunaan teknik isotop sekitaran dalam kajian sumber air menukarkan gas merbahaya
kepada produk yang berguna.
Jadual 3 Penggunaan Teknik Isotop Sekitaran dalam Kajian Sumber air Pelepasan gas mengandungi
kepekatan sulfur dioksida dan
Kajian Jenis Isotop nitrogen dioksida yang tinggi
boleh menyebabkan hujan asid
Mekanisma imbuhan air bawah tanah Deuterium (2H), Oksigen-18 yang boleh merosakan hutan dan
• Mengenalpasti sumber imbuhan air (18O) tasik. Penggunaan sinaran alur
Tritium (3H), Karbon-13 (13C) elektron boleh digunakan untuk
bawah tanah Tritium (3H), Karbon-14 (14C) menukarkan gas tersebut kepada
• Menentukan kawasan imbuhan baja dengan mencampurkan
• Percampuran sumber air yang berbeza Deuterium (2H), Oksigen-18 bersama-sama ammonia.
Pentarikhan air bawah tanah (18O)
• Pengenalpastian imbuhan air yang moden Tritium (3H), Karbon-13 (13C) Penggunaan teknologi nuklear
• Pergerakan aliran air bawah tanah Sulfur-34 (34S), Nitrat-15 (15N) dapat membantu pengurusan
• Kadar infiltrasi air dalam zone tak tepu alam sekitar yang mampan.
• Pengenalpastian sumber air kuno Deuterium (2H), Oksigen-18 Teknologi nuklear dilihat
Pencemaran air bawah tanah (18O) memainkan peranan penting
• Pengenalpastian sumber pencemaran Tritium (3H), Karbon-13 (13C) dalam konteks menangani isu
• Punca kandungan nitrat Karbon-14 (14C) perubahan iklim dan pengurusan
• Punca kemasinan air bawah tanah Deuterium (2H), Oksigen-18 sumber air, sumber asli dan
• Proses denitrifikasi mikroba (18O) pemuliharaan alam sekitar.
• Penyusupan air laut ke sistem air bawah Tritium (3H), Radon-222 (222Rn) Justeru, tidak hairanlah teknik
Iodin-131 (131I), Bromin-82 nuklear, teknik sinaran dan teknik
tanah (82Br), Cesium-137 (137Cs) isotop telah menjadi teknik pilihan
Interaksi air permukaan/ air bawah tanah dan Plumbum-210 (210Pb) yang efektif dalam menangani
hubungannya antara sistem akuifer masalah alam sekitar secara
global.
Keselamatan dan kemampanan empangan
• Masalah resapan dan kebocoran

empangan
• Kesan takungan empangan di kawasan

sekitarnya
• Pemendakan sedimen di dalam takungan

:KITA & UNSUR DARI MANA ASALNYA? BAGAIMANA IA MENJADI FAKTA
SEBAHAGIAN DARIPADA KITA?
RADIOAKTIF run222328 URaradnoinumadaadlaahlaghalsograadmioaktif
URARDAONNIU-M22-2238 sraedmioualakjtaifdkieyraansgketepredraapkant di OKilteahmkernagnhairuurpansieujummhladhirkecil JPikeangrugmunaahadnibuintaamdai autarasnium
pyaenrsgekditiateramnuki istaec. aGras ini dgaalsamradtaonnashet&iabpahtuaarin. R, adon taadnaalahhyasenbgamgaeinbgaahnadnunagpi
URANIUM-238 stermbeunlatjuakdoi dleihdaplearmepkuetraank syeabnaghtaegrbiaenbnaysadjuagriatadnisaehrakpeoleh kreuaaknttoitri nuuraknleiuamr. Nyanmgutnin, giagi,
uburamni.uIma sdaanlagmat tpaandaaht, baertaut tpuemrsbeukhitarnayna, ntigdadkimmaeknanimobleuhlkan gpaesrluradiopnrobsoelsedhatnerdbiepbearksaya
&daanird. iBloomlebhodnikgedsanripada mrisaiknoukseiasi&hahtainwkaenp.aJaddai,kkititaa. mseeblealumi redtaigkuanadkianndidnigdalam
tmanenaghg. unakan peralatan semua mempunyai sejumlah kecil rueamkatohr. nKuitaklebaorlebhamgienguji
khas pengesanan sinaran. uranium di dalam badan, tetapi tpaehnagphraasdiloan dtei ndaglaamelreukmtraikh.
ia tidak mendatangkan risiko. samada berada ditahap
selamat/tidak.

12

NDMarRi L1en5sa1Nu&kleNarMMaRla1ys5ia2

Secara menyeluruh, bukan semua orang mengetahui penyelidikan teknologi nuklear dalam bidang
pertanian. Agensi Nuklear Malaysia melalui Bahagian Agroteknologi dan Biosains (BAB) berperanan
untuk menjalankan penyelidikan dan pembangunan (R&D) teknologi nuklear dalam bidang pertanian
dengan sasaran kepada pembangunan lestari. Antara aktiviti R&D utama adalah aplikasi nuklear untuk
peningkatan produktiviti tanaman dengan sasaran kepada keselamatan dan kecukupan bahan makanan.

13

Penyelidikan yang dilaksana melibatkan penghasilan varieti padi yang mampu menghadapi
perubahan iklim serta penjimatan penggunaan air dan pengurusan nutrien dan perosak
tanaman dengan kaedah yang berkesan. Antara projek kerjasama penyelidik dari institusi
seperti MARDI, Jabatan Pertanian dan universiti tempatan adalah program biakbaka tanaman
padi melalui mutasi aruhan sinaran. Dua jenis benih padi yang telah didaftarkan dengan Jabatan
Pertanian sebagai varieti baharu yang rintang cuaca ialah NMR151 dan NMR152. Benih NMR151
telah memperoleh pensijilan sebagai varieti sah daripada Jawatankuasa Pengesahan Varieti
Kebangsaan untuk digunakan petani.

14

Soal Jawab Tena

SOALAN: Apakah kelebihan sumber tenaga SOALAN: Berapakah jumlah bahan api nuklear berbanding dengan
nuklear? bahan api lain yang diperlukan untuk mengendalikan sesebuah
lojijana kuasa elektrik berkeupayaan 1000 MWe tanpa henti selama
JAWAPAN: Secara umum, loji kuasa setahun?
nuklearmempunyai rekod keselamatan yang
sangat cemerlang sejak hamper 60 tahun yang JAWAPAN: Berikut adalah jadual perbandingan penggunaan bahan
lalu apabila loji kuasa nuklear mula dibina api yang diperlukan bagi penjanaan sesebuah loji jana kuasa elektrik
pada tahun 1950-an. Sumber tenaga nuklear berkeupayaan 1000MWe tanpa henti selama setahun:
mampu:
Jenis loji jana kuasa Jumlah bahan api diperlukan
1. Menjamin keselamatan perbekalan untuk pejanaan 1,000MWe
tenaga negara semua jenis bahan api Loji janakuasa arang batu selama setahun
nuklear. Iaitu uranium, torium atau Loji janakuasa minyak 2,000,000 tan metrik arang batu
plutonium, mengandungi tenaga
spesifik yang tinggi. 1,960,000,000 gelen minyak

2. Keselamatan perbekalan tenaga Loji janajuasa kitar padu 87,600.000,000 kaki padu
negara tentunya akan lebih terjamin, menggunakan gas asli standard (scf) gas asli
terutama dalam keadaan pengurangan Loji janakuasa nuklear
sumber tenaga yang lain di dalam berasaskan pembelahan 30 tan metric uranium.
negara, terutama simpanan atau rizab nuklear Bagaimanapun, 100 tan metric
minyak mentah dan gas asli negara. uranium diperlukan untuk
Loji janakuasa suria mencapai jisim genting dan
3. Dari segi perlindungan alam sekitar, beroperasi.
kadar penghasilan gas rumah hijau Loji janakuasa angin
atau karbon yang jauh lebih rendah 100 kilometer persegi kawasan
bagi setiap unit kuasa elektrik yang Loji janakuasa biojisim panel photovoltaic yang
dijana, dan berjaya mengurangkan berasaskan kayu-kayan berkecekapan 10%
kira-kira 8% daripada jumlah
penghasilan karbon dioksida dunia Loji janakuasa bioalkohol 3,000 turbin anginberkeupayaan
berbanding dengan sumber tenaga berasaskan tanaman 1MWe setiap satu
lain. Keseluruhan rantaian bagi jagung
penjanan kuasa nuklear daripada Loji janakuasa biogas 30,000 kilometer persegi
perlombongan uranium sehingga berasaskan najis ayam kawasan tanaman pokok untuk
kepada pelupusansisa nuklear hanya menghasilkan biojisim
menghasilkan di antara 1 hingga 6
g karbon bagi setiap kilowatt-jam 16,000 kilimeter persegi
elektrik. kawasan tanaman jagung untuk
menghasilkan bioalkohol

800,000,000 ekor ayam bagi
menghasilkan biogas

15

aga Nuklear

SOALAN: Berapa banyakkah sisa nuklear yang dihasilkan 1,000MWe hanya memerlukan 100 tan metrik
oleh loji-loji nuklear di dunia? uranium untuk mula beroperasi, dan daripada jumlah
ini, Cuma 30 tan metrik uranium yang digunakan
JAWAPAN: Sisa-sisa nuklear yang dihasilkan pada untuk menjana tenaga elektrik sepanjang sesuatu
masa kini, 97% daripadanya dikategorikan sebagai tahun.
sisa peringkat rendah dan sederhana. Sisa ini biasanya
dibuang di tempat pembuangan sisa nuklear yang SOALAN: Adakah penggunaan kuasa nuklear
ditetapkan dan tidak akan mendatangkan risiko atau selamat?
kemungkinan cemaran.

Bagi sisa-sisa peringkat tinggi yang dianggarkan sebanyak JAWAPAN: Secara umum, jika dirujuk kepada bilangan
12,000 tan dihasilkan di seluruh dunia , kaedah pengurusan loji kuasa nuklear di seluruh dunia, penggunaan
sisa ini adalah berbeza dengan mengambil kira kesan dan teknologi nuklear adalah yang paling selamat, Ini
resiko yang mungkin dihadapi pada masa hadapan. dapat dibuktikan dengan pengalaman pengoperasi
yang melebihi 12,600 tahun reaktor di seluruh dunia.
SOALAN: Mengapa sesetengah orang membantah Reka bentuk loji kuasa nuklear ini juga sentiasa
penggunaan teknologi nuklear ini untuk penjanaan ditambah baik dari semasa supaya masalah besar
tenaga elektrik? atau kemalangan dapat dibendung di dalam struktur
loji itu sendiri.

JAWAPAN: Isu berkaitan bantahan ini adalah rumit dan SOALAN: Bagaimanakah sisa nuklear diuruskan ?
biasanya ia dipengaruhi oleh faktor persepsi berbanding
fakta sebenar. Namun kebanyakan bantahan adalah JAWAPAN: Semua sisa diproses terlebih dahulu
berpunca daripada keraguan terhadap teknologi itu supaya tidak lagi aktif seterusnya ditempatkan
sendiri seperti soal-soal keselamatan, pengurusan sisa dalam bekas-bekas tertentu dan diuruskan mengikut
nuklear dan kemungkinan digunakan untuk tujuan prosedur yang ditetapkan, tidak seperti sisa daripada
persenjataan. bahan bakar lain yang kebanyakkan dilepaskan
ke pesekitaran. Sesetengah sisa adalah tinggi
SOALAN: Bagaimana dengan jaminan bekalan bahan api radioaktifnya, tetap lazimnya ia dalam kuantiti kecil
nuklear secara berterusan? yang mudah diuruskan. Bagi pelupusan sisa-sisa
radioaktif dengan kepekatan tinggi, ia akan disimpan
JAWAPAN: Oleh kerana bahan api nuklear mengandungi jauh di perut bumi bagi suatu tempoh masa panjang.
tenaga yang banyak berbanding dengan bahan api lain,
penggunaan tenaga nuklear mampu mempertingkatan SOALAN: Di manakah sumber uranium boleh
keselamatan perbekalan tenaga negara untuk tempoh diperolehi?
jangka panjang. Risiko terputusnya bekalan bahan api
nuklear akan mudah ditangani dengan menyimpan JAWAPAN: Sumber uranium boleh didapati dengan
stok bahan api nuklear untuk beberapa tahun, kerana di seluruh dunia. Dalam tahun 2005, tujuh belas
sesebuah loji janakuasa nuklear berkeupayaan buah negara mengeluarkan uranium, diantaranya

16

ialah Kanada (27.9%), Australia (2208%), Kazakhstan (10.5%),Rusia
(8.0%), Nambia (7.5%), Nigeria (7.4%), Uzbekistan (5.5%), Amerika
(2.5%), Ukaraine (1.9%). Walau bagaimanapun di seluruh dunia
usha pencarian lombong-lombong baru uranium giat dijalankan bagi
memenuhi jaminan yang dijangka bertambahpada masa hadapan.
Selain itu, uranium yang telah digunakan boleh dikitar dan digunakan
semula .

SOALAN: Adakah aktiviti perlombongan uranium boleh menjejaskan
alam sekitar ?

JAWAPAN: Benar, semua aktiviti perlombongan yang tidak dipantau
akan menjejaskan alam sekitar. Perhatian dan tindakan daripada pihak
berkuasa bagi memantau aktiviti perlombongan sumber bahan mineral
termasuk uranium, arang batu dan bahan –bahan lain adalah amat
diperlokan dalam perkara ini.

SOALAN: Adakah keselamatan penggunaan tenaga nuklear terjamin?

JAWAPAN: Tidak. Semua loji janakuasa elektrik tidak sepenuhnya
selamat. Namun kajian oleh pelbagai pihak telah membuktikan bahawa
operasi loji-loji jana kuasa nuklear pada amnya adalah jauh lebih
selamat daripada pendedahan manusia kepada sumber sinaran dan
keradioaktifan semula jadi dan buatan manusia yang lain. Contohnya,
dedahan yang diterima semasa proses sinar-X perubatan adalah 2000
kali lebih tinggi daripada dedahan yang diterima oleh seseorang yang
tinggal berhampiran dengan loji kuasa nuklear.

KITA &

:KALIUM-40RADIOAKTIF
BAGAIMANA IA MENJADI
UNSUR DARI MANA ASALNYA? SEBAHAGIAN DARIPADA KITA? FAKTA

K40 Radioaktif kalium-40 hanya Kita kerap makan makanan Kalium memainkan peranan
pecahan kecil daripada unsur yang kaya dengan kalium penting kepada fungsi badan
KALIUM-40 kalium yang hadir secara sebagai sebahagian daripada kita seharian seperti
semulajadi. Oleh kerana keperluan diet seharian. mengawal tekanan darah,
kalium adalah salah satu Sebagai contoh, pisang, fungsi otot & degupan
daripada 10 unsur yang avocado, kacang, kentang, jantung.
paling banyak terdapat di coklat & parsli.
bumi, maka ia merupakan
sumber radioaktif semulajadi
terbesar bagi manusia &
haiwan.

17

Dr Ishak Bin Mansor
Pengarah

[email protected]

18

Jilid 12 Bil 1 : Jan-April 2019 ; ISSN: 1985-3866 Percuma

ILMU . IDEA . INFORMASI

AG E N S I N U K L E A R M A L AY S I A

Bangi, 43000 Kajang, Selangor Darul Ehsan

https://www.nuclearmalaysia.gov.my Agensi Nuklear Malaysia

Nuklear Malaysia nuklearmalaysia Agensi Nuklear Malaysia