บทนำโคลงภาพระราชพงศาวดาร

โคลงภาพระราชพงศาวดาร

ความเปน็ มา

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร เกิดขึ้ นโดยพระราชดําริ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเลือกสรรเร่ืองใน
พระราชพงศาวดาร ให้ช่างเขียนที่มีฝีมือเขียนรูปภาพและให้มีโคลง
บอกเร่ืองพระราชพงศาวดารตรงท่ีเขียนรูปภาพติดประจําไว้ทุกกรอบ
รปู ขนาดใหญ่ มีจาํ นวนโคลงรูปละ ๖ บท รูปขนาดกลางและขนาดเล็ก
มจี ํานวนโคลงรูปละ ๔ บท

การแต่งโคลงน้ัน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง
พระราชนพิ นธ์บ้าง โปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานวุ งศ์และข้าราชการ
ซึ่งสันทัดการประพันธ์แต่งถวายบ้าง ส่วนรูปภาพเร่ืองพระราช
พงศาวดารก็โปรดเกล้าฯ ให้จัดการประกวดเขียนภาพขึ้น ในปี พ.ศ.
๒๔๓๐ แล้วสรา้ งขึน้ จาํ นวน ๙๒ ภาพ โคลงท่แี ตง่ มจี าํ นวน ๓๗๖ บท

เม่ือสร้างสําเร็จใน พ.ศ. ๒๔๓๐ ได้โปรดเกล้าฯ ให้นําภาพไป
ประดับพระเมรุท้องสนามหลวง เมื่อคร้ังพระราชทานเพลิงพระศพ

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัย สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ
เจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธํารง สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าศิริราช
กกธุ ภณั ฑ์ และพระอคั รชายาเธอพระองค์เจ้าเสาวภาคนารรี ัตน์ ในงาน
พระเมรุครั้งนี้ยังได้โปรดเกล้าฯ ให้รวบรวมโคลงเร่ืองพระราช
พงศาวดารให้พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) แต่งบาน
แผนกร่ายนําโคลงภาพ พระราชพงศาวดารกํากับ แล้วพิมพ์
พระราชทานแจก

พระยาศรีสุนทรโวหารได้กล่าวไว้ในร่ายนําโคลงภา พพระราช
พงศาวดารว่าพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ วั ไดโ้ ปรดเกลา้ ฯ
ให้เขียนภาพและแต่งโคลงประกอบภาพพระราชพงศาวดาร ด้วยมี
พระราชประสงค์ที่จะสรรเสริญพระเกียรติคุณของพระมหากษัตริย์
ตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ที่มีต่อประเทศชาติและ
ประชาชนชาวไทย ตลอดจนเชิดชูเกียรติและวีรกรรมของหมู่
เสวกามาตย์ท่ีมีความกล้าหาญ ความสุจริต และความกตัญญูต่อ
แผ่นดนิ

นอกจากน้ียังมีพระราชประสงค์ท่ีจะบํารุงฝีมือช่างไทยและ
สนบั สนนุ วิธที ี่มคี วามสามารถ ในการประพนั ธ์ให้ปรากฏชื่อเสียงสบี ไป

ตวั อย่างภาพ โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

ภาพสรา้ งกรุงศรีอยุธยา
นายอ้มิ เขยี น

ตวั อย่างภาพ โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

ภาพสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทาํ ยุทธหัตถีกบั พระมหาอปุ ราชา
หลวงพิศณกุ รรม์ เขยี น

โคลงสองเรือ่ งทคี่ ัดมาให้นักเรยี นศกึ ษา ได้แก่

• โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรด์ิ
ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอย่หู ัว

• โคลงประกอบภาพท่ี ๕๖ แผ่นดินสมเด็จพระเจ้าเสือ
ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต พระนิพนธ์ในพระเจ้าน้องยาเธอ
พระองค์เจ้าวรวรรณากร (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิป
ประพันธพ์ งศ์)

ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ได้รับรางวัลท่ี ๓ เป็นภาพเขียนฝี
พระหัตถ์สมเด็จพระเจ้า บรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัด
ควงศ์ ส่วนภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ได้รับรางวัลที่ ๑๑ เขียนโดย
นายทอง (พระวรรณวาดวิจิตร) ปัจจบุ ันภาพทั้งสองประดับอยู่ ณ พระ
ท่ีน่งั วโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอนิ

ประวัตผิ ้แู ตง่

พระราชประวตั ิพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจา้ อยหู่ วั

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ แห่งกรุง
รัตนโกสินทร์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระ
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเดจ็ พระเทพศริ ินทราบรมราชินี

ตลอดระยะเวลา ๔๒ ปี ที่ทรงครองราชย์ พระองค์ทรงประกอบ
พระราชกรณียกิจสําคัญมากมาย เช่น การเลกิ ทาส การปฏิรปู ประเทศ
ทง้ั ในด้านการปกครอง เศรษฐกจิ สังคม และการศึกษา ดว้ ยพระปรีชา
สามารถ ประเทศไทยจึงรอดพ้นจากการเป็นอาณานิคมของ
มหาอํานาจชาตติ ะวนั ตก

งานพระราชนิพนธ์ของพระองค์มีทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง เช่น
พ ร ะ ร า ช พิ ธี สิ บ ส อ ง เ ดื อ น ไ ก ล บ้ า น โ ค ร ง ภ า ษิ ต พ ร ะ ร า ช นิ พ น ธ์
กาพยเ์ ห่เรือ ลลิ ิตนิทราชาครติ บทละครเร่อื งเงาะป่า

พระประวัตพิ ระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระนราธปิ ประพันธพ์ งศ์

พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระนราธิปประพนั ธ์พงศ์ พระนามเดิม
ว่า พระองค์เจ้าวรวรรณากร เป็นพระราชโอรสลําดับที่ ๕๖
ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ ัวและเจา้ จอมมารดาเขยี น

กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์เป็นเจ้านายที่ทรงเชี่ยวชาญด้าน
ศลิ ปศาสตร์ทุกแขนงและมีความรอบรู้ทางอักษรศาสตร์ บทพระนิพนธ์
ของพระองค์ มีท้ังสารคดีและบันเทิงคดี ท้ังที่ทรงนิพนธ์ขึ้นเองและท่ี
ทรงแปล และดัดแปลงมาจากภาษาอังกฤษ ทรงเป็นนักเขียนเร่ืองสั้น
โดยใช้ พระนามแฝงว่า “ประเสรฐิ อักษร

งานพระนิพนธ์ท่ีเป็นที่รู้จัก เช่น บทละครร้องเรื่องสาวเครือฟ้า
บทละครรําเร่ืองพระลอ บทละครร้องเร่ืองพระราชพงศาวดารไทย
ตอนพันท้ายนรสิงห์ รูไบยาต นริ าศไทรโยค นิราศนราธิป เรื่องส้นั เรื่อง
สรอ้ ยคอทีห่ าย เปน็ ตน้

ลักษณะคาํ ประพนั ธ์

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร แตง่ ดว้ ยคาํ ประพันธ์ประเภท
โคลงสีส่ ภุ าพ

แผนผังและตวั อยา่ งโคลงสสี่ ุภาพ

พันท้ายตกประหม่าสิ้น สติคดิ
โดดจากเรือทลู อุทิศ โทษร้อง
พันท้ายนรสิงหผ์ ิด บทฆา่ เสยี เทอญ
หวั กับโขนเรือต้อง คู่เสน้ ทําศาล