สื่อการสอน เรื่อง ระบบประสาท

ระบบประสาท

By ครูดรมี

Understanding Check

1. ระบบประสาท ทาํ หนา ทกี่ ระตุน การทาํ งานของอวยั วะตา ง ๆ ของรางกายเทาน้ัน
2. สมอง ทาํ หนาทสี่ งั่ การการทาํ งานของอวยั วะตาง ๆ ของรางกาย
3. เสนประสาทจะพบเฉพาะในสมองและไขสนั หลงั
4. ตา จมูก หู และผวิ หนัง เปน อวยั วะรับความรูสกึ ของรางกาย
5. การขาดวติ ามิน B2 ทําใหเ กดิ อาการเหนบ็ ชาท่เี กดิ จากความผดิ ปกติของระบบประสาท

ถกู หรือ ผดิ

Understanding Check (เฉลย)

1. ระบบประสาท ทําหนา ทก่ี ระตนุ การทาํ งานของอวัยวะตา ง ๆ ของรางกายเทา น้ัน (ผดิ )
2. สมอง ทําหนา ที่ส่งั การการทํางานของอวยั วะตา ง ๆ ของรา งกาย (ถูก)
3. เสน ประสาทจะพบเฉพาะในสมองและไขสนั หลงั (ผดิ )
4. ตา จมูก หู และผิวหนัง เปน อวยั วะรบั ความรูสกึ ของรา งกาย (ถกู )
5. การขาดวิตามนิ B2 ทําใหเกิดอาการเหน็บชาทเ่ี กิดจากความผดิ ปกติของระบบประสาท (ผิด)

ถกู หรอื ผิด

สมองทําหนา ท่อี ะไร….???

ระบบประสาท (nervous system) เปนระบบควบคุมและ
ประสานการทํางานของระบบอวัยวะตาง ๆ เพ่ือรักษาสมดุลของรางกาย
รวมถึงควบคมุ การแสดงพฤตกิ รรมตาง ๆ ของมนษุ ย

1. โครงสรา งและหนาทีข่ องอวยั วะในระบบประสาท

ระบบประสาทของมนุษยประกอบดว ย สมอง (brain), ไขสนั หลัง (spinal cord)
และเสนประสาท (nerve) ซ่ึงจะทาํ หนาทีร่ วมกันในการควบคมุ การทาํ งานของอวยั วะทุกอวยั วะ
ของรางกาย รวมถงึ การแสดงพฤติกรรมของมนุษย เพ่อื ตอบสนองตอ ส่งิ เรา

ระบบประสาทสวนกลาง (central nervous system : CNS) ประกอบดว ยสมอง (brain)
และไขสนั หลงั (spinal cord) ซึ่งทาํ หนา ที่เปน ศนู ยก ลางควบคุมการทํางานของระบบประสาททัง้ หมด
ของรา งกาย

1.1 สมอง (brain)

บรรจอุ ยใู นกะโหลดศรี ษะ ทาํ หนา ทเ่ี ปนศูนยกลางการทํางานของอวัยวะตา ง ๆ
ในรา งกาย สมองแบงออกเปน สวนตา ง ๆ ดังนี้

สมอง แบง ออกเปน 3 สว นหลกั ๆ ดังนี้
1) สมองสว นหนา ประกอบดวยเซรีบรัม ไฮโพทาลามสั และทาลามัส
2) สมองสว นกลาง ประกอบดว ยออพติกโลบ ซง่ึ ทําหนา ทเี่ กีย่ วกบั การมองเหน็
3) สมองสวนทาย ประกอบดว ยเซรเี บลลมั พอนส และเมดลั ลาออบลองกาตา

H.O.T.S.
(คาํ ถามทา ทายการคดิ ขั้นสูง)

หากไดรับการกระทบกระเทือนบรเิ วณทายทอยอยา งรุนแรง จะสงผลตอ รางกาย
อยางไร ??

1.2 ไขสนั หลัง (spinal cord)

เปน สว นทีต่ อจากสมอง ซงึ่ อยภู ายในกระดูกสนั หลงั ขอแรกจนถงึ กระดกู บัน้ เอว
ไขสันหลังมีหนาท่หี ลัก ดงั น้ี
- สง กระแสประสาทจากหนว ยรับความรูสกึ (receptor) ไปสูส มอง
- สง ผา นกระแสประสาทจากสมองไปสหู นว ยรบั ปฏบิ ัตงิ าน (effector) ตาง ๆ ของรา งกาย
- เปนศูนยรีเฟลก็ ซ (reflex) ซึ่งเปนศูนยค วบคมุ การทํางานของรางกายภายนอกอาํ นาจจิตใจ

1.3 เสน ประสาท (nerve)

ประกอบดว ยใยประสาท (nerve fiber) หลายอันมามัดรวมกนั ซึง่ เปน สว นท่ี
เชื่อมตอระหวางสมองและไขสนั หลงั กับอวัยวะตาง ๆ ทวั่ รางกาย ทาํ หนา ทเี่ ปนตวั รับขอ มลู
จากสมองและไขสันหลงั แลว สงตอไปยังอวยั วะตาง ๆ หรือรับขอ มลู จากอวยั วะตาง ๆ แลว
สงไปยังสมองและไขสันหลงั โดยขอมลู ท่เี คล่ือนทีไ่ ปตามเสน ประสาทจะอยูใ นรปู
สัญญาณไฟฟา เรียกวา กระแสประสาท (nerve impulse)

ในสมองและไขสนั หลงั จะประกอบไปดว ยดวยเซลลประสาทจาํ นวนมาก
ซึง่ ประกอบไปดว ยตัวเซลลแ ละใยประสาท

ประเภทของเซลลป ระสาท เซลลป ระสาทสามารถจําแนกตามหนา ท่กี าร

ทํางานได 3 ประเภท ดังน้ี
1) เซลลป ระสาทรับความรูส ึก ทําหนา ที่รบั กระแสจากหนว ยรบั ความรสู กึ ของรางกาย เชน หู
จมกู ตา ผวิ หนงั แลวสง ตอไปยงั ไขสันหลังและสมอง
2) เซลลประสาทประสานงาน ทาํ หนา ทเ่ี ชอ่ื มตอ ระหวา งเซลลประสาทรับความรสู กึ และเซลล
ประสาทสั่งการ
3) เซลลประสาทสง่ั การ ทาํ หนาทส่ี ง กระแสประสาทจากไขสันลงั ไปยังหนว ยปฏบิ ัตงิ าน เชน
กลา มเน้ือตาง ๆ ของรา งกาย

2. การทํางานของระบบประสาท

1) ส่ิงเรา เปน สิ่งทสี่ งผลหรือมีอิทธพิ ลตอ การตอบสนองของสงิ่ มชี วี ิต แบง ออกเปน 2 ประเภท ดังนี้
- สง่ิ เราภายนอก เปน ส่ิงเราที่อยูภายนอกรา งกาย เชน แสง ความรอ น เสียง สารเคมี
- สิ่งเรา ภายใน เปน สง่ิ เรา ท่ีอยภู ายในรางกาย เชน ฮอรโ มน ความดันเลือด อุณหภมู ิ

ของรางกาย

2) อวัยวะรับความรสู กึ เปนบริเวณท่อี ยูของปลายประสาทรบั ความรูสึก ซ่งึ อวยั วะรบั ความรูสกึ

ตาง ๆ จะรับความรสู กึ จากส่งิ เรา ในรปู แบบทแ่ี ตกตางกนั ไดแ ก ตารับส่ิงเราประเภทแสง หูรบั สิ่งเรา
ประเภทเสียง จมูกรบั สิ่งเรา ประเภทสารเคมี (กลน่ิ ) ลิ้นรบั สิง่ เรา ประเภทสารเคมี (รสชาตอิ าหาร)
และผิวหนังรับส่งิ เรา ประเภทการสัมผัส ความเจบ็ ปวด แรงกด อุณหภมู ิ

3. การดแู ลรักษาอวัยวะในระบบประสาท

3.1 โรคทเี่ ก่ียวขอ งกับระบบประสาท

1) โรคอัมพฤกษและอัมพาต เปนภาวะผดิ ปกติของสมองในการควบคมุ การทาํ งานของกลามเน้อื แขน

และขา รวมทั้งการรับความรูสึกตา ง ๆ ของรา งกาย
สาเหตุ – การอดุ ตันของหลอดเลอื ดอารเทอรใ่ี นสมอง ทําใหส มองขาดเลือดและสมองตาย

- การแตกของหลอดเลือดอารเ ทอรใ่ี นสมองจากความดันเลอื ดสงู หรือไดรับการกระทบกระเทอื น
บรเิ วณศีรษะ

- การสูบบหุ ร่ี ทําเกิดการตีบตันของหลอดเลอื ดอารเทอรี่ในสมอง
การรกั ษา - หากเกดิ จากแตกของหลอดเลอื ดอารเ ทอรี่ อาจรกั ษาโดยใชว ธิ ีการผาตัด

- หากเกดิ จากการอุดตนั ของหลอดเลอื ดอารเ ทอร่ี อาจรักษาโดยการใชย าสลายล่มิ เลอื ด
- รวมท้งั การทํากายภาพบาํ บัด เพื่อฟนฟูกลามเน้อื บรเิ วณแขนและขา

2) โรคอัลไซเมอร เปนโรคทเ่ี กิดจากเซลลส มองและเซลลประสาทในสมองเส่ือมสภาพ หรือถูกทาํ ลาย

ทําใหเ ซลลส มองและเซลลป ระสาทเลก็ ลง หรอื าจรนุ แรงถึงข้นั เซลลสมองตาย สง ผลตอ การทาํ งานท่ีผิดปกติ
ของสมอง และทาํ ใหเ กิดอาการความจาํ เสอื่ ม
สาเหตุ – พนั ธกุ รรม

- การดม่ื เครื่องด่มื แอลกอฮอล
- การสบู บหุ รี่
- การรบั ประทานอาหารทีไ่ มม ีสารอาหารบาํ รุงสมอง
- ขาดการออกกาํ ลงั กาย
การรักษา - ไมมวี ิธีการรกั ษาใหห ายขาด มเี พยี งการใชย าและการบาํ บดั ทช่ี ว ยบรรเทาอาการ หรืออาจชวยให
พฒั นาการของโรคเกดิ ชา ลง

3.2 การดูแลรักษาการทํางานของระบบประสาท

- ระมดั ระวังการกระทบกระเทือนบรเิ วณศรี ษะและไขสันหลงั หลังจากอบุ ัติเหตุตาง ๆ
- หลีกเลยี่ งการดมื่ เคร่อื งดืม่ แอลกอฮอล การสูบบหุ รี่ และการใชสารเสพติด
- ควรรับประทานอาหารทีม่ ปี ระโยชนตอ รา งกาย
- ควรพกั ผอ นใหเพียงพอ และทาํ กิจกรรมท่ีชว ยผอ นคลายความเครยี ด
- หากมีความผดิ ปกติเก่ียวกบั ระบบประสาท ควรรบี ไปพบแพทย เพื่อตรวจสุขภาพและทาํ การรกั ษาไดอยาง
ทนั ทว งที