เครื่องมือ 7 ชิ้น...

รายงาน

สรปุ เครอื่ งมอื 7 ช้ิน

จากรายงานการฝึกโครงการพฒั นาทักษะวชิ าชีพ

ชุมชนบา้ นเบอเสง้ ตำบลสะเตงนอก อำเภอเมือง จงั หวดั ยะลา

จัดทำโดย

1.นางสาวซารา่ ร์ เสน็ หล๊ะ เลขท่ี 8

2.นางสาวโซเฟียร์ กาเดร์ เลขท่ี 11

3.นางสาวณัฐณิชา ชติ ร เลขที่ 12

4.นางสาวนชิ า ดุสา เลขที่ 16

5.นางสาวบุซรอ หมัดหมะ๊ เลขที่ 20

6.นางสาวปนัดดา ใจบญุ เลขที่ 21

7.นางสาวฟารดี า คงชนะ เลขท่ี 24

8.นางสาวรุสนานี เลาะดีเยาะ เลขท่ี 28

9.นางสาวสไุ รซ่า ลาเตะ เลขท่ี 32

10.นางสาวอสั มา มสู อแยนา เลขท่ี 39

เสนอ

อาจารยภ์ ัคณฐั วีรขจร

รายงานฉบบั นี้เป็นส่วนหนง่ึ ของวชิ าการแกไ้ ขปญั หาและพฒั นางานสาธารณสุข

หลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบณั ฑติ สาขาวิชาทนั ตสาธารณสขุ

รนุ่ ที่ 7 ช้ันปที ่ี 2 วิทยาลัยการสาธารณสุขสริ ินธร จงั หวดั ยะลา

คำนำ

รายงานเล่มน้จี ดั ทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวชิ าการแก้ไขปัญหาและพัฒนางานสาธารณสขุ เพ่ือใหไ้ ด้ศึกษาความรู้ใน
เครอ่ื งมอื 7 ช้ิน โดยศึกษาจากรายงานการฝึกโครงการพัฒนาทักษะวิชาชีพ ชุมชนบ้านเบอเส้ง ตำบลสะเตงนอก อำเภอเมือง
จังหวัดยะลา ของนางสาวไลลา กอและ

โดยรายงานเลม่ นี้ต้องมเี น้อื หาเกี่ยวกบั การจดั ทำแผนที่เดินดิน การทำผงั เครอื ญาติ โครงสร้างองคก์ รชุมชน ระบบ
สุขภาพชมุ ชน ปฏิทนิ ชุมชน ประวตั ิศาสตรช์ ุมชน และประวัติบุคคลสำคัญ

ผจู้ ัดทำคาดหวงั เป็นอย่างยงิ่ ว่าการจัดทำเอกสารฉบบั น้ีจะมีขอ้ มูลท่เี ป็นประโยชน์ต่อผูท้ ่ีสนใจศึกษาทำเคร่อื งมือ 7 ช้นิ ซ่งึ
เปน็ สงิ่ สำคัญในการลงชุมชนเป็นอย่างย่งิ

จดั จำโดย
คณะผ้จู ัดทำ

16 มกราคม 2564

สารบญั

รายงาน หนา้
แผนที่เดนิ ดิน
ผังเครอื ญาติ 1
โครงสรา้ งองคก์ รชุมชน 3
ระบบสขุ ภาพชุมชน 4
ปฏิทินชุมชน 5
ประวัติศาสตร์ชุมชน 7
ประวตั ิบุคคลสำคญั 9
10

1

1.แผนที่เดนิ ดิน

การศึกษาแผนทีเ่ ดินดนิ คือเป็นเสมอื นบันไดข้ันแรกทสี่ ำคญั ทส่ี ุด นำไปส่คู วามเข้าใจชุมชน
ด้วยวิธงี ่ายๆใช้เวลาไมน่ านนกั

1. ได้ข้อมลู มาก เร็วนา่ เชอ่ื ถือ
2. เห็นภาพรวมความเปน็ ชมุ ชน
3. สำรวจท่วั ทั้งชมุ ชน
4. อาศยั การสังเกตด้วยตาของตัวเอง
5. เห็นพืน้ ทที่ างกายภาพและเข้าใจพ้ืนที่ทางสงั คม
ขนั้ ตอนการทำแผนที่เดนิ ดิน
1. นำแผนท่ีชุมชน (แผนทต่ี ้ังโต๊ะ) ท่ีมอี ยู่แลว้ มาประกอบ
2. ลงข้อมูลพ้ืนฐานในแผนท่ี
3. ลงพน้ื ท่เี ดินสำรวจพูดคยุ สัมภาษณ์และสงั เกต
4. เขยี นอธิบายเพ่ิมเตมิ รายละเอียดทางกายภาพของบา้ นเรอื น

ประโยชนข์ องแผนทเี่ ดินดิน
1. ทำใหเ้ ห็นภาพรวมของชุมชนได้อย่างครบถ้วนทส่ี ุด
2. ได้ข้อมลู เก่ียวกบั สภาพความเปน็ อยจู่ ำนวนมากในระยะเวลาทส่ี ัน้ ทีส่ ุด
3. ข้อมูลมคี วามนา่ เช่อื ถือท่สี ุด เพราะได้มาจากการสงั เกตดว้ ยตนเอง
4. ทำให้เหน็ กลมุ่ เป้าหมายท่จี ะทำงานต่อได้อย่างครอบคลมุ ท่ัวถึง
5. ชว่ ยในการเริ่มต้นความสัมพนั ธแ์ ละสร้างความคุ้นเคยกบั สมาชิกในชุมชนได้เป็นอยา่ ง
ดี

2

ข้อแนะนำในการทำแผนที่เดินดิน
1. ไมน่ ง่ั รถทำแผนที่ ควรเดนิ เทา้ สำรวจดว้ ยตนเอง
2. หากเป็นหมู่บ้านขนาดใหญ่ ระยะห่างมากๆ อาจใช้จกั รยานหรือจักยานยนต์
3. นำแผนท่เี ก่ามาตรวจสอบ เผื่อมกี ารเปลยี่ นแปลง
4. เม่ือมที มี หลายคน รวมกลุ่มกันเดนิ เพ่อื ให้ไดแ้ ผนทเ่ี ดยี ว
5. การมผี ้นู ำพาไป ทำให้ไดข้ ้อมลู ทร่ี วดเร็ว แต่อาจมีอคตไิ ด้

6. เขยี นข้อสังเกต เช่น ความสัมพนั ธ์ทางสังคม หน้าท่ีทางสังคมความทรงจำที่เรามี
เกี่ยวกบั พนื้ ท่ที างกายภาพ เชน่ โยงบ้านทเี่ ปน็ สมาชิกกลุ่มญาตพิ ี่น้องกนั เปน็ ต้น

3

2.ผงั เครือญาติ

การศึกษาผังเครือญาติเป็นเครื่องมอื เขา้ ใจสัมพันธ์แบบเครอื ญาตทิ ำให้รู้วา่ ใครเป็นใครและ
มี ความสมั พันธ์กับคนอ่นื ๆในชมุ ชนอย่างไร เครือญาติเป็นสว่ นสำคญั ของอัตลักษณบ์ ุคคลผังเครือ
ญาติ จงึ เป็นเครื่องมือสำคัญในการทำความรู้จกั คนในระบบความสัมพันธพ์ ้นื ฐานของเขาการไดร้ ้วู ่า
คนใน ชุมชนแต่ละคนมีญาตพิ นี่ ้องเป็นใครบา้ งทำให้เห็นราเอียดเก่ยี ละวกบั ชีวิตทางสงั คมของเขา
ไดม้ ากขึน้ การทำผังเครือญาติ จึงเปน็ วิธกี ารชว่ ยให้เราสามารถจดจำและร้จู กั คนุ้ เคยกบั คนใน
ชมุ ชนเป็นจำนวนมาก

การทำผงั เครือญาตนิ นั้ ทำได้โดยการสัมภาษณห์ รอื สอบถามเพื่อบันทกึ ข้อมลู และอาจจ
ะตอ้ ง ตามไปรูจ้ ักบุคคลท่ีปรากฏอยู่ในผังด้วย โดยการเข้าถงึ ตวั ตน นสิ ัยใจคอ
อาชีพหรอื ความถนัด ความสนใจตา่ งก็เป็นประโยชน์ต่อ การทำงานกบั ชุมชนน้ันต่อไปด้วย
เนือ่ งจากครอบครวั เครอื ญาติที่เราจดั ทำผงั ออกมาน้ันยอ่ มเปน็ พน้ื ฐานของชุมชนโดยรวม
และยงั สะทอ้ นลักษณะเดน่ ของชมุ ชน โดยรวม ออกมาได้ด้วย

เปา้ หมายความสำคัญของผังเครือญาติ

1. เข้าใจโครงสร้างความสมั พันธเ์ ชงิ เครอื ญาตซิ ่งึ เปน็ รากฐานของครอบครัวและชมุ ชน

2. รู้จกั ตวั บุคคล และความสัมพันธ์ทางสังคมของเขาได้ในระยเวลาอนั สัน้

3. ช่วยสร้างความสัมพันธแ์ ละความสนิทคนุ้ เคยระหวา่ งเจา้ หน้าท่กี บั ชาวบ้านไดอ้ ยา่ งรวดเรว็

4. ทำให้ทราบเกยี่ วกับสุขภาพหรอื โรคติดต่อของคนในครอบครัวเพอื่ ปอ้ งกันและแกไ้ ขปญั หา

4

3.โครงสร้างองคก์ รชุมชน

การศกึ ษาโครงสร้างองค์กรชุมชน คอื ความสัมพนั ธ์ของบุคคลในชุมชนทง้ั ทกี่ ่อต้ังข้นึ เพอ่ื
การปฏบิ ตั ิงาน ทัง้ แบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ

แนวทางการศกึ ษาโครงสร้างองคก์ รชุมชน

กลมุ่ เปา้ หมายคอื รายชอื่ ประธานและอาสาสมัครชุมชน,รายชื่อคณะกรรมการทปี่ รึกษา
ชุมชน,รายชือ่ ประธานอาสาสมัครสาธารณสขุ ชมุ ชน,กลุ่มสตรี และกลุ่มผู้สงู อายุ

สรปุ รายงานการฝึกโครงการพฒั นาทกั ษะวิชาชพี ชุมชนเบอเสง้ ตำบลสะเตงนอก อำเภอ
เมอื งฯ จงั หวัดยะลา เก่ยี วขอ้ งกบั โครงสร้างองค์กรชุมชน ซึ่งประกอบไปดว้ ย

1. รายชอ่ื ประธานและอาสาสมัครชุมชน คอื นายนาแว กรียอ และนายสมาน หะยดี
อปอ

2. รายช่ือคณะกรรมการทปี่ รกึ ษาชมุ ชน คอื นายนาแว กรยี อ,นายสมาน หะยีดอปอ,
นายกามารูดิง หะยีดือราเฮง และนายจรัส เรอื งแกว้

3. รายชือ่ ประธานอาสาสมคั รสาธารณสุขชุมชน หมทู่ ี่ 1 ตำบลสะเตงนอก อำเภอ
เมอื งฯ จงั หวัดยะลา คอื นายอาลียะ๊ มซู อ

4. กลุม่ สตรี คือ นางปาอดี ะ๊ มูซอ
5. กลุ่มผสู้ งู อายุ คอื นายฟรุ กอน สาแม

ประโยชนข์ องโครงสร้างองค์กรชุมชน

1. ชดั เจนถงึ มติ ิความสัมพนั ธ์ในชมุ ชน ช่วยใหจ้ ดั ความสัมพนั ธข์ องเรากบั ชุมชนได้
เหมาะสม

2. กลมุ่ ไหนมีบทบาทตอ่ การเมอื ง เศรษฐกิจ และสังคม
3. กลุ่มไหนเป็นมิตร กลุ่มไหนขดั แย้ง
4. เหน็ ศักยภาพที่มอี ยู่ผ่านเครอื ขา่ ยความสมั พันธ์ซง่ึ จดั วา่ เป็น ‘ทนุ ทางสังคม’ ทจี่ ะ

ขับเคลื่อนไปได้

5

4.ระบบสขุ ภาพชมุ ชน

การจัดทำแผนผังระบบสุขภาพชมุ ชน เปน็ เครื่องมอื อีกชนดิ ที่ใชใ้ นการศึกษาชุมชนทำให้
ภาพรวมของระบบสุขภาพชมุ ชนอยา่ งเช่อื มโยงกับมิติ
โลกสุขภาพของชาวบา้ นอย่างงา่ ยแบง่ เป็น3ระบบ

แนวทางการศึกษาระบบสขุ ภาพชมุ ชน
สรุป รายงานการฝึกโครงการพัฒนาทักษะวชิ าชพี ชุมชนเบอเส้ง ตำบลสะเตงนอก

อำเภอ เมอื งฯ จังหวัดยะลาเก่ียวข้องกับระบ สุขภาพชมุ ชนซงึ่ ประกอบไปด้วย
1. ศาสนา คือ มัสญดิ มิฟตาฮุนญันนะห์
2. สถานท่อี อกกำลงั กาย คือ โรงเรยี นบ้านเบอเส้ง
3. ร้านขายยา คือ ชฟี าอ์เภสัช
4. คลินิก คือ ภมู ปิ ัญญา
5. สถานพยาบาล คือ รพ.สต บาโงยบาแด

6

ประโยชน์ของระบบสุขภาพชุมชน
1. ไดเ้ หน็ ระบบการแพทย์ทห่ี ลากหลายในชมุ ชน
2. เห็นคณุ ค่าของวัฒนธรรมและภูมิปญั ญาทอ้ งถิน่ ตน
3. สามารถเลอื กระบบการแพทย์ในชุมชนน้ันๆ มาประยุกต์ใช้กับงานดา้ นสาธารณสขุ ได้

7

5.ปฎทิ ินชุมชน

การทำปฎิทินชุมชนถือเปน็ การเรียนร้วู ถิ ชี ีวิตของชาวบา้ นว่าในแต่ละเดอื นหรือ
ชาวบ้านมีกจิ กรรมทเี่ ก่ยี วขอ้ งกับวถิ ชี ีวิตด้านต่างๆ ดง้ั นนั้ การทำปฎทิ นิ ชุมชนไม่วา่ จะเป็นปฎทิ ิน
เศรษฐกจิ หรือปฎิทินสงั คม/วฒั นธรรมจะช่วยใหน้ ิสติ สามารถอธิบายปรากฏการณ์ทเ่ี กิดขึน้ ภายใน
ชุมชนรวมทงั้ ยงั สามารถช่วยใหเ้ ชอ่ื มโยงกับความเป็นเมืองหรอื ความเจริญดา้ นอ่นื ๆท่ีกำลงั เขา้ ส่หู มู่
บ้านชนบทไดอ้ กี ด้วย ท้งั น้ีการทำปฎิทินชุมชนยงั สามารถแยกได้ 2 แบบคอื ทินเศรษฐกิจ
และปฎทิ นิ สังคม/วัฒนธรรม

แนวทางการศึกษาปฏิทินชมุ ชน

สรุป รายงานการฝกึ โครงการพัฒนาทักษะวชิ าชพี ชมุ ชนเบอเสง้ ตำบลสะเตงนอก อำเภอ

เมอื งฯ จงั หวดั ยะลา เก่ยี วขอ้ งกบั ปฏิทนิ ชมุ ชน ซึ่งประกอบไปด้วย

1. ปฎิทินเศรษฐกจิ การทำปฎิทินเศรษฐกิจจะทำให้นิสติ ทราบรายละเอยี ดอาชพี และ
ชว่ งเวลาของการประกอบกจิ กรรมหมูบ่ า้ น นอกจากนี้ยังเขา้ ใจพลวัตรและความ
หลากหลายทางเศรษฐกจิ

2. ปฎทิ นิ สังคม/วัฒนธรรรม การจัดการปฎทิ นิ สังคม/วัฒนธรรมถือเปน็ การเก็บ
ข้อมลู เก่ียวกับประเพณี พิธีกรรมความเช่อื และวิธีทางสังคมและวัฒนธรรมที่สำคญั
ของ ชาวบ้าน การจดั ปฎิทนิ ลกั ษณะชว่ ยให้นิสติ สามารถเรยี นรแู้ ละเข้าใจจารตี
ประเพณี และวถิ ชี ีวิตตลอดจนระบบคณุ ค่าที่มอี ทิ ธิพลตอ่ การดำเนินชีวติ ประจำวนั
ของชาวบา้ นได้

3. ปฎิทินชมุ ชนของนางสาวไลลา กอและ และ เปน็ รายงานการฝึกพัฒนาทกั ษะ
วิชาชพี ชุมชนบอเสง้ ตำบลสะเตงนอก อำเภอเมือง จงั หวัดยะลา ซึง้ ในรายงาน
ของเขาจะ มปี ฎทิ ินชมุ ชนในเดอื นมกราคมจะมีงานอาซูรอ เดือนกมุ พาพนั ธ์ จะมี
เทศกาลถือศีลอด เดอื นสงิ หาคมจะมเี ทศกาล รายออีดิลฟิตตรีห์ เดือนมกราคม มี
กจิ กรรมรณรงค์ไขเ้ ลือดออก เดอื นเมษายน กิจกรรมเยาวชนสมั พนั ธก์ ีฬา เดอื น
กรกฎาคมกจิ กรรม โครงการพนม เดือนกนั ยายน กจิ กรรมกรีดยาง

8

ประโยชน์ของปฎิทนิ ชุมชน
1. เข้าใจแบบแผนกจิ กรรม เหตุการณ์ ของชุมชนที่เกดิ ขึ้น
2. สามารถเข้าไปมีสว่ นร่วมอย่างเหมาะสมเหน็ ถึงความสมั พนั ธ์ระหวา่ งกจิ กรรมหรือ
เหตุการณต์ ่างๆทีเ่ กิดข้ึนในชุมชน
3. สามารถวางแผนการทำงานกับชุมชนได้ดขี น้ึ โดยเฉพาะเชิงรุก

9

6.ประวตั ิศาสตร์ชมุ ชน

การศกึ ษาประวตั ศิ าสตรช์ ุมชน คือเครอ่ื งมอื ท่ีทำให้เหน็ เรื่องราวเก่ียวกบั เหตกุ ารณท์ ผี่ า่ น
มาของชมุ ชนในชว่ งเวลาหนึ่ง บอกเล่าจากมมุ มองของชุมชน ท่ีผสมผสานขอ้ เท็จจรงิ จินตนาการ
และความทรงจำของท้องถน่ิ ทถี่ ูกสืบสอดผา่ นเร่ืองเล่า ตำนาน สถานท่บี ันทึก ขนม แบบแผนการ
ปฏิบตั ิต่างๆของชมุ ชน และมีความสำคญั ต่ออตั ลกั ษณ์ ความนึกคดิ ทศั นะ ทา่ ทขี องชุมชน

แนวทางการศึกษาประวัตศิ าสตรช์ ุมชน

สรปุ รายงานการฝึกโครงการพฒั นาทกั ษะวชิ าชีพ ชุมชนเบอเสง้ ตำบลสะเตงนอก อำเภอ
เมอื งฯ จังหวดั ยะลา เกย่ี วขอ้ งกับประวัตศิ าสตรช์ ุมชน ซงึ่ จะประกอบไปดว้ ย

• สถานที่สำคญั
1. มสั ยดิ เบอเส้ง
2. โรงเรยี นบ้านเบอเสง้
3. ศูนยเ์ ด็กวยั กอ่ นเรียน
4. สภาตำบล

• ผลิตภณั ฑ์ชมุ ชน
1. กลมุ่ แมบ่ ้าน
2. กลมุ่ ตดั เย็บเส้ือผา้
3. กลุ่มฟารม์ แพะ

ประโยชนข์ องประวตั ศิ าสตร์ชมุ ชน

1. เหมือนกับการไดเ้ ขา้ ใจคนคนหน่งึ ว่าเขามีความเป็นมาอย่างไร
2. ลดอคติหรอื ภาพลกั ษณ์แบบเหมารวม เชน่ เข้าใจสาเหตทุ ช่ี มุ ชนไม่เขา้ ร่วมกจิ กรรม
3. ทำใหเ้ ราสามารถเลอื กวิธีการทำงานกับชมุ ชนให้สอดคล้องกบั ประสบการณ์ ความ

คาดหวงั และศักยภาพ ของชุมชนไดด้ ขี ึน้

10

7.ประวตั ิชวี ติ (ประวตั บิ คุ ลสำคัญ)

การศึกษาประวัตชิ วี ติ คือเคร่ืองมือทที่ ำใหเ้ ห็นรายละเอยี ดของชวี ิตผคู้ น สรา้ งความเข้าใจ
ในเรอ่ื งราวชีวติ ของชาวบา้ น และเกิดมุมมองท่มี ีมติ คิ วามเปน็ มนษุ ย์มากย่ิงขึน้ เมอ่ื ไปศกึ ษาชวี ติ
ผูค้ นอยา่ งละเอียดลึกซง้ึ แลว้ เราจะได้เรยี นร้แู ละเข้าอกเข้าใจชาวบ้านมากขนึ้

การศึกษาประวตั ชิ วี ติ มี ความสำคัญตรงทที่ ำให้เราเห็นความเป็นมนษุ ย์ของคนอ่ืนมากข้นึ
ไดเ้ หน็ ว่าเขาเปน็ คนเหมือน ความสขุ กด็ ใี จ มีความทกุ ขก์ ร็ ้องไห้ มีชวี ิตทีต่ ้องดน้ิ รน ต่อสู้
มคี วามล้มเหลว และมีความไฝฝ่ ัน ท่หี ล่อเลีย้ งชีวิตไม่ผิดจากเรา

“ประวตั ชิ ีวติ จึงเป็นยาถอนพิษทดี่ ีของการมองคนไขแ้ บบเห็นแต่ไขไ้ ม่ เห็นคน”

แนวทางการศึกษาประวัตชิ ีวิต
กลมุ่ เป้าหมายคอื คนจนและคนทุกข์คนยาก คนป่วย คนเฒา่ คนแกแ่ ละกลมุ่ ผู้นำ
สรุป รายงานการฝกึ โครงการพฒั นาทกั ษะวชิ าชพี ชมุ ชนเบอเส้ง

ตำบลสะเตงนอก อำเภอ เมืองฯ จงั หวดั ยะลาเกีย่ วข้องกับบบุคคลสำคัญกำนนั หมทู่ ่ี 1
คือนายอบั ดุลการีม รยี อ ซึง่ ประกอบไปด้วย

1. ประวัติชวี ิต
2. ประวัตกิ ารศกึ ษา
3. ประวัติการทำงาน
4. ผลงานดีเด่น

11

ประโยชนข์ องประวตั ิชีวิต
1. เห็นถงึ ค่านยิ มและวัฒนธรรมทอ้ งถนิ่ ซ่ึงเป็นเร่อื งนามธรรมนนั้ มรี ูปธรรมแสดง
ออกเปน็ อย่างไร
2. สะทอ้ นการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกจิ สงั คมและวัฒนธรรมของชุมชนได้เปน็ อยา่ งดี

3. เหน็ ถึงศกั ยภาพและทนุ มนุษย์ทีม่ ีอยใู่ นชมุ ชนและเตมิ มติ ขิ องความเปน็ มนษุ ย์ใหก้ บั
งานชมุ ชน

4. บอกถงึ เร่ืองราวของบคุ คลที่ให้รายละเอยี ดเก่ียวกบั ประสบการณ์ชีวิตท่ผี ่านมาเปน็

เร่ืองราวทมี่ มี ากกว่าขอ้ มลู หรอื ข้อเทจ็ จริง

บรรณานุกรม

ไลลา กอและ.รายงานการฝกึ โครงการพฒั นาทักษะวิชาชีพ ชุมชนบา้ นเบอเส้ง ตำบลสะเตงนอก อำเภอเมือง จงั หวัดยะลา.
(เอกสารอิเล็กทรอนิกส์).(เข้าถึงเมื่อ 14 มกราคม 2564). เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://online.pubhtml5.com/czlr/lpfw/?fbclid