การสร้างถังระบบและการขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) โดย พิชิต อนุชวลิตวงศ์ มาโนชย์ เอี่ยมทับ ภมรพรรณ ฉัตรภูมิ วิภาวดี ข าเขียว ศศิพงษ์ ทิพย์ด ารงพงศ์ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งสมุทรสงคราม กองวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่ง กรมประมง 2565
สารบัญ บทน า 1 หลักการท างานของสกิมเมอร์ 2 การสร้างถังระบบขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) 3 ผลการวิจัย 7 หน้า
บทน า การเพาะเลี้ยงปลาทู (RastrelligerBrachysoma) (Bleeker, 1851) กรมประมงได้ริเริ ่มท าการศึกษาวิจัยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2508 โดยทดลองใช้ต่อมใต้สมองฉีดพ่อแม่พันธุ์ปลาทูที่เลี้ยงไว้ในกระชัง ซึ ่งผลการทดลองในครั้งนั้นยังไม่ประสบผลส าเร็จ เท่าที่ควร ต่อจากนั้นการศึกษางานวิจัยด้านนี้ก็ยังมีน้อยมาก ส่วนใหญ่จะไปเน้นการศึกษาวิจัยในด้านการแพร ่กระจาย ด้าน ชีววิทยาและการด ารงชีวิต ด้านประชากร และด้านการท าประมงปลาทูเป็นส่วนใหญ่ ท าให้ขาดความต่อเนื ่องในการศึกษาด้าน การเพาะเลี้ยงปลาทู แต่กรมประมงก็ยังคงให้ความส าคัญ และสนับสนุนให้มีการศึกษาด้านการเพาะเลี้ยงเช่นกัน (จารุมาศ และ คณะ, 2556) จนกระทั่งในปี 2555 นิพนธ์ และคณะ (2555) ได้ท าการศึกษาวิจัยการจัดการที ่เหมาะสมในการล าเลียงพ ่อแม่ พันธุ์ปลาทูจากแหล่งท าการประมงสู่โรงเพาะฟัก เพื ่อจะต่อยอดการศึกษาวิจัยด้านการเพาะพันธุ์ สามารถน ามาเลี้ยงเป็นพ ่อแม่ พันธุ์ และวางไข่ได้ในโรงเพาะฟัก ที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งสมุทรสาคร ในปี 2560 สถานีวิจัยและพัฒนาประมงทะเล พยายามเพาะพันธุ์ปลาทูอีกครั้ง โดยออกไปรวบรวมพ ่อแม่พันธุ์แต่ยังรวบรวมได้น้อย อีกทั้งในการขนส่งล าเลียงพ ่อแม่พันธุ์ สามารถล าเลียงได้ในปริมาณไม่เพียงพอต่อการการผสมพันธุ์เพื ่อวางไข่ให้ได้ลูกปลาทูในปริมาณมากจ าเป็นต้องใช้พ ่อแม่ปลาทู อย่างน้อย 200 ตัว ซึ่งการขนส่งล าเลียงพ่อแม่พันธุ์ปลาทูจึงเป็นขั้นตอนส าคัญเนื ่องจากขณะที ่จับและล าเลียงจากสถานที ่หนึ ่ง ไปอีกที่หนึ่งจะส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสรีระวิทยาของสัตว์น ้าหลายประการ มีผลต่อคุณภาพและอัตรารอดของสัตว์ น ้า ดังนั้นการศึกษารูปแบบและความหนาแน่นที ่เหมาะสมส าหรับการขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) เพื ่อให้บอบช ้าน้อยที่สุดเป็นเรื ่องส าคัญยิ่งในกระบวนการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้า ตั้งแต่การขนย้ายพ ่อแม่พันธุ์ไปยังบ่อ ขุนเลี้ยงให้สมบูรณ์ก่อนการผสมพันธุ์วางไข่ การล าเลียงลูกพันธ์ไปยังบ่อหรือกระชังของเกษตรกร รวมถึงการขนส่งผลผลิตไป ยังตลาดในสภาพมีชีวิตเพื ่อให้ได้ราคาจ าหน่ายสูง จึงมีความจ าเป็นที ่ต้องทราบเทคนิค วิธีการ ความหนาแน่น และระยะเวลาที่ เหมาะสมในการล าเลียงเพื ่อรักษาชีวิตของสัตว์น ้าไว้ให้มากที่สุด ผู้จัดท าหวังว่าเอกสารฉบับนี้จะช่วยให้ ชาวประมง เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยง นิสิต นักศึกษา ตลอดผู้ที ่สนใจสามารถ น าไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาเครื ่องมือและอุปกรณ์การล าเลียงปลาผิวน ้าชนิดอื ่นต่อไป คณะผู้จัดท า 1
หลักการท างานของสกิมเมอร์ (skimmer) สกิมเมอร์ (skimmer) เป็นอุปกรณ์ที ่ออกแบบมาเพื ่อขับอนุภาคที ่เล็กของสารอินทรีย์ที ่ละลายน ้าออกโดยใช้ "ฟองอากาศ" ในการดักจับ หรือกล่าวสั้น ๆ ว่า ใช้โปรตีนสกิมเมอร์ในการแยกของแข็งออกจากของเหลว รวมถึงเศษอาหารปลา เมือก หรือสารอินทรีย์ต่าง ๆ รวมทั้ง แบคทีเรีย แพลงตอนขนาดต่าง ๆ ก็ยังถูกก าจัดโดยสกิมเมอร์ได้ด้วยเช่นกัน ซึ ่งส่งผลให้ การล าเลียงขนส่งสัตว์น ้ามีอัตราการรอดตายสูง (P.R. Escobal, 2000) โปรตีนสกิมเมอร์ จะแบ่งออกเป็นส่วนหลัก ๆ ได้อย่างน้อย 3 ส่วน (P.R. Escobal, 2000) คือ 1. ตัวสกิม (The skimmer body) เป็นต าแหน่งที่น ้าได้ปะทะกับฟองอากาศ 2. พื้นที่แยกโฟม (The foam separation area) เป็นพื้นที่ที่มีไว้ให้ฟองอากาศที่ดักอนุภาคของเสียได้แล้ว สามารถแยกตัว ออกจากน ้าได้ 3. ถ้วยดักของเสีย (A collection cup) ถ้วยที่อยู่ยอดสุดจากพื้นที ่แยกโฟม ที ่กักเก็บอนุภาคของเสียที ่แยกตัวออกจากน ้า ก่อนน าไปเททิ้งท าความสะอาด หลักการท างานของโปรตีนสกิมเมอร์ (P.R.Escobal, 2000) มีดังนี้ 1. อัตราการปะทะ หรืออัตราการจับอนุภาคของเสีย (ระยะเวลาที่ฟองอากาศที่สะอาด ปะทะกับอนุภาคของเสียในน ้า) ขึ้นอยู่ กับระยะเวลาอัตราการไหลของน ้าที่ไหลผ่านตัวสกิมเมอร์ รวมถึงขึ้นอยู่กับเส้นผ่านศูนย์กลางของสกิมเมอร์ กล่าวคือ อัตราการ ปะทะมีสูง ก็หมายถึงยิ่งดักจับอนุภาคของเสียออกจากน ้าได้มาก แต่อัตราการดักจับที ่สูงได้ขึ้นอยู ่กับระยะเวลาที ่น ้าไหลผ่านใน ระบบสกิมเมอร์ยิ่งไหลช้า ยิ่งมีเวลาในการปะทะมาก ถ้าไหลเร็วก็เวลาปะทะน้อยลง รวมถึงเส้นผ่านศูนย์กลางของสกิมเมอร์ใน บริเวณจุดปะทะ ที่ควรมีเส้นผ่านศูนย์กลางที่มากพอสมควร เป็นการเพิ่มพื้นที่ในการปะทะ 2. ความสูงของกระบอกสกิมเมอร์ไม่ได้มีผลต่ออัตราการปะทะ หรืออัตราการดักจับอนุภาคของเสียแต่อย่างใด แต่ความสูงมี ผลต่อการเพิ่มเวลาในการสัมผัสเท่านั้น กล่าวคือ เป็นช่วงของพื้นที ่แยกโฟม ยิ ่งสูงเวลาที ่อนุภาคของเสียสัมผัสกับฟองอากาศก็ มีมาก และเป็นบริเวณที่ดันฟองอากาศแยกออกจากน ้าดีให้ขึ้นสูงไปลงถ้วยดักของเสีย 3. อัตราการไหลของอากาศเข้าสู่สกิมเมอร์ ต้องสามารถท าให้เกิดฟองอากาศขึ้นในตัวสกิมเมอร์ ส่วนในทางทฤษฎีแล้วเป็น หน้าที่ของอัตราการปะทะ เส้นผ่านศูนย์กลาง ความสูงของสกิมเมอร์ และเวลาในการสัมผัส ที ่จะส่งผลต่อการก าจัดของเสีย ออกจากระบบ 4. การท างานของสกิมเมอร์ที่ดีนั้น ต้องเกิดจากความสูง เส้นผ่านศูนย์กลางของสกิมเมอร์ที่เหมาะสม รวมทั้งอัตราการ ปะทะ และอัตราการไหลที่สัมพันธ์กันทั้งระบบ 2
การสร้างถังระบบขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) ในการออกแบบถังระบบขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer)และน าไปทดลองในการ ปฏิบัติงาน และน ามาปรับปรุงแก้ไขให้สะดวก ง่ายต่อการใช้งาน ซึ ่งผลการทดลองพบว่ารูปแบบ และหลักการท างานของถัง ระบบขนส่งปลาทูสามารถน าไปใช้ในการล าเลียงได้จริง ดังนี้ รูปแบบที่ 1 ถังล าเลียงที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ ซึ่งมีหลักการง่าย ๆ คือใช้ตัวสร้างฟองอากาศที่ ละเอียดในตัวสกิมเมอร์ เพื ่อดักจับอนุภาคของเสีย อันได้แก่พวกไม้ และใช้เครื ่องเป่าลมอัดอากาศผ่านวัสดุเหล่านี้ให้เกิด ฟองอากาศขึ้น 3
4
รูปแบบที่ 2 ถังล าเลียงที ่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั ่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กภายนอกถังล าเลียง ซึ ่งมีหลักการ พื้นฐานของสกิมเมอร์ ประเภทนี้คือ ใช้ปั๊มน ้าที ่มีลักษณะพิเศษเป็นอุปกรณ์ส าคัญในการสร้างฟองอากาศขณะเล็ก ป้อนเข้าสู่สกิมเมอร์ โดยลักษณะพิเศษที่ว่านี้คือ "ลักษณะของแกนใบพัด" ซึ่งแกนใบพัดของปั๊มน ้าในสกิมเมอร์ ประเภทนี้ จะมีลักษณะเป็นซี่ ๆ เพื ่อใช้ในการตีน ้าให้เกิดเป็นฟองอากาศที่มีขนาดเล็ก 5
6
รูปแบบและความหนาแน่นที่เหมาะสมส าหรับการขนส่งปลาทู มีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) พิชิต อนุชวลิตวงศ์1* , มาโนชย์ เอี่ยมทับ2 , ภมรพรรณ ฉัตรภูมิ1 , วิภาวดี ข าเขียว1 และ ศศิพงษ์ ทิพย์ด ารงพงศ์1 1 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งสมุทรสงคราม 2 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งเพชรบุรี บทคัดย่อ การศึกษารูปแบบ และความหนาแน่นส าหรับการขนส่งปลาทูมีชีวิตด้วยถังระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) โดยวางแผนการทดลองแบบสุ ่มตลอด แต่ละชุดการทดลองมีจ านวน 3 ซ ้า ประกอบด้วย 2 การทดลอง การทดลองที ่ 1 การ ขนส่งปลาทูด้วยระบบถังขนส่งแตกต่างกัน 4 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบที่ 1 ถังที ่ไม่มีการติดตั้งสกิมเมอร์แต ่มีหัวทรายส าหรับ ให้อากาศโดยใช้เครื ่องเปล่าลมอัดอากาศผ่าน รูปแบบที่ 2 ถังที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ รูปแบบที่ 3 ถังที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กติดตั้งภายนอกถัง รูปแบบที ่ 4 ถังที ่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ ปั๊มปั่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กติดตั้งภายในถัง และการทดลองที ่ 2 ความหนาแน่นในการขนส่งต่างกัน 3 ระดับ มีปริมาณ น ้าในถัง 120 ลิตร ได้แก่ ระดับที่ 1 ความหนาแน่น 1 ตัวต่อน ้า 8 ลิตร (15 ตัวต่อถัง) ระดับที ่ 2 ความหนาแน่น 1 ตัวต่อ น ้า 6 ลิตร (20 ตัวต่อถัง) ระดับที ่ 3 ความหนาแน่น 1 ตัวต่อน ้า 4 ลิตร (30 ตัวต่อถัง) แต่ละชุดการทดลองมีจ านวน 3 ซ ้า ท าการขนส่งพันธุ์ปลาทูมีชีวิตที่รวบรวมพันธุ์จากอ ่าวไทยหน้าจังหวัดเพชรบุรีด้วยเครื ่องมือประมงโป๊ะถึงโรงเพาะฟัก ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งสมุทรสงคราม ใช้เวลาในการขนส่ง 3 ชั่วโมง ผลการทดลองพบว่า ปัจจัยที่ 1 ระบบถังล าเลียง และ ปัจจัยที ่ 2 ความหนาแน่นในการล าเลียงไม่มีอิทธิพล ร ่วม (interaction) ต่ออัตรารอดตาย และคุณภาพน ้าระหว่างการล าเลียง เมื ่อวิเคราะห์ผลของระบบถังล าเลียง 4 รูปแบบ พบว่า การล าเลียงปลาทูในรูปแบบถังที่ติดตั้งสกิมเมอร์มีอัตรารอดตายเฉลี่ยดีกว่าถังล าเลียงที ่ไม่ติดตั้งสกิมเมอร์ แต่ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) ส่วนของความหนาแน่นที่ล าเลียง 15 ตัว/ถัง (1 ตัว/8 ลิตร) มีอัตรารอดเฉลี ่ยดี ที่สุด (P<0.05) แต่หลังจากกักโรคและรักษาปลาที่บอบช ้าเป็นเวลา 3 วัน พบว่า ปลาทูที ่ล าเลียงด้วยถังล าเลียงที ่ติดตั้ง สกิมเมอร์รูปแบบที ่ 2 3 และ 4 มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยดีกว่าถังล าเลียงที ่ไม่ติดตั้งสกิมเมอร์อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) โดยความหนาแน่นที่ล าเลียง 15 ตัว/ถัง (1 ตัว/8 ลิตร) และ 20 ตัว/ถัง (1 ตัว/6 ลิตร) มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยที่ ดีกว่า 30 ตัว/ถัง (1 ตัว/4 ลิตร) อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) เมื ่อเปรียบเทียบค่าเฉลี ่ย พบว่า อัตรารอดตายเฉลี ่ย ของปลาทูที่ล าเลียงด้วยถังล าเลียงที่ติดตั้งสกิมเมอร์รูปแบบที่ 2 ที่ความหนาแน่น 15 ตัว/ถัง (1 ตัว/8 ลิตร) และ 20 ตัว/ ถัง (1 ตัว/6 ลิตร) มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยดีที ่สุด มีอัตรารอดตายเฉลี ่ย 86.67±6.67 และ 88.67±5.77 เปอร์เซ็นต์ ตามล าดับด้านคุณภาพน ้าที่มีการเปลี ่ยนแปลงระหว่างการล าเลียงด้วยระบบถังล าเลียงและความหนาแน่นที ่ต่างกันมี ความแตกต่างทางสถิติ (P<0.05) ได้แก่ ค่าแอมโมเนียรวม ไนไตรท์ และปริมาณออกซิเจนละลายน ้า พบว่า การล าเลียง ด้วยระบบถังล าเลียงรูปแบบที่ 1 และ 2 มีค่าแอมโมเนียรวมน้อยกว่าระบบถังล าเลียงรูปแบบ 3 และ 4 แต่มีค่าไนไตรท์ ในระบบถังล าเลียงรูปแบบที่ 2 มากกว่าระบบถังล าเลียงรูปแบบ 3 4 และ 1 ตามล าดับ ในส่วนของความหนาแน่นในการ ล าเลียงปลาทู 30 ตัว/ถัง (1 ตัว/4 ลิตร) จะมีค่าแอมโมเนียรวมมากที่สุด แต่อย่างไรก็ตามค่าแอมโมเนียรวม และไนไตรท์ เพิ่มขึ้นตามระยะเวลาในการล าเลียง ส าหรับปริมาณออกซิเจนละลายน ้า พบว่า ระหว่างการล าเลียงมีค่า 3.00-5.50 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งระบบถังล าเลียงรูปแบบที่ 2 มีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าดีที่สุด ค าส าคัญ: รูปแบบ, ความหนาแน่น, การขนส่งระบบเปิด, ปลาทู, สกิมเมอร์ *ผู้รับผิดชอบ: 135 หมู่ 11 ต. ลาดใหญ่ อ.เมืองฯ จ.สมุทรสงคราม 75000 โทร. 0 3475 6625 E-mail: [email protected] 7
Suitable Type and Density for Open Tank System Transportation of Mackerel Using Skimmer Pichit Anuchawalitwong1* , Manoch Iamtub2 , Pamornpan Chatpoom1 , Wipawadee Khumkiew1 and Sasipong Tipdamrongpong1 1 Samutsongkhram Coastal Aquaculture Research and Development Center 2 Phetchaburi Coastal Aquaculture Research and Development Center Abstract A study on the suitable type and density for an open tank system for the transportation of mackerel using skimmer was conducted in a completely randomized design (CRD) that was designed to consist of 2 experiments, 3 replicates, 4 different types of skimmer used in the transportation tank and 3 levels of stocking density. There were 1) tank without a skimmer but equipped with air stones and air compressor for aeration, 2) tank equipped with a skimmer and compressing air through porous wood installed in the skimmer tube, 3) tank equipped with a skimmer outside the tank. 4) tank equipped with a skimmer inside the tank. Stocking density levels were varied in the tank containing seawater 120 liters, Level 1) 1 mackerel/8 liters (15 mackerels/tank). Level 2) 1 mackerel/6 liters of water (20 mackerels/tank) and Level 3) 1 mackerel/4 liters (30 mackerels/tank). Each factorial consists of 3 replications. Alive mackerel was collected from the Gulf of Thailand in front of Phetchaburi province by set nets and transportation to Samutsongkhram Coastal Aquaculture Research and Development Center within 3 hours. The results showed that the types of skimmer used in the transportation tank and levels of stocking density had no significant effects and no interaction on survival rate and water quality during transportation. When the results of four transportation tank systems were analyzed, found that mackerel transported by the tank with skimmer had an average survival rate better than the tank without the skimmer without statistical significance (P>0.05). For the density of transport, 15 mackerels/tank (1 mackerel/8 liters of water) gets the best average survival rate (P<0.05). Meanwhile, quarantining and treating the traumatized fish for 3 days, the mackerel transported by the tanks with skimmer type 2, 3, and 4 got average survival rate better than the tank without skimmer statistically significant (P<0.05). The density, 15 mackerels/tank (1 mackerel/8 liters of water) and 20 mackerel/tank (1 mackerel/6 liters of water) got average survival rate better than 30 mackerels/tank (1 mackerel/4 liters of water) statistically significant (P<0.05). Compared with the mean, the average survival rate of mackerel transported by tank with skimmer type 2 get the best average survival rate 81.48±11.92 percent and density 15 mackerels/tank (1 mackerel/8 liters of water) get the best average survival rate 77.22±15.94 percent. Water quality during transportation with different densities are statistically different (P<0.05). For total ammonia, nitrite, and dissolved oxygen, the tank type 1 and 2, there is total ammonia less than tank type 3 and 4. However, the amount of nitrite in tank type 2 was higher than type 3, 4, and 1respectively. The most total ammonia in the tank was 30 mackerels/tank (1 mackerel/4 liters of water) during transportation. Nevertheless, total ammonia and nitrite increases within 3 hours of transportation. As for the dissolved oxygen, found that there is 3.00-5.50 milligrams/liter during transport. The second type of the tank system gets the best dissolved oxygen value. Key words: SuitableType,Density,opensystemtransportation,mackerel,skimmer *Corresponding author: 135 Moo 11, Ladyai Sub-district, Muang District, Samutsongkhram Province 75000 Tel. 0 3475 6623 E-mail: [email protected] 8
ค าน า สัตว์น ้ากลุ่มปลาทู-ลัง ซึ่งเป็นกลุ่มปลาผิวน ้าที ่มีความส าคัญทางเศรษฐกิจของประเทศไทย จากสถิติการ ประมงปี 2554-2560 พบปริมาณการจับปลาทูในอ ่าวไทย เท่ากับ 136,005 113,659 127,206 128,835 53,452 26,657 และ 21,655 ตัน ตามล าดับ ส่วนปลาลังมีปริมาณการจับ เท่ากับ 30,764 27,702 32,398 30,790 28,925 28,709 และ 30,583 ตัน ตามล าดับ (กรมประมง,2556, 2557, 2558, 2559, 2560, 2561, 2562) จะเห็นได้ว่าปริมาณการจับปลาทู ลดลงมาก เนื ่องมาจากมีการจับพ่อแม่พันธุ์ปลาทูขึ้นมาใช้ประโยชน์เป็นจ านวนมาก ท าให้ปีถัดไปมีปริมาณปลาทูรุ ่นใหม่เข้า มาทดแทนในปริมาณน้อย อีกทั้งมีการจับปลาทูขนาดเล็กกว่าขนาดแรกสืบพันธุ์ขึ้นมาใช้ประโยชน์ ซึ ่งเป็นการท าลายพันธุ์ สัตว์น ้า ท าให้ทรัพยากรปลาทูมีแนวโน้มลดลง กรมประมงจึงให้ความส าคัญและสนับสนุนให้มีการศึกษาด้านการเพาะเลี้ยง เพื ่อน าลูกพันธุ์ปล่อยคืนทดแทนการจับจากธรรมชาติ และพัฒนาเทคนิคต่าง ๆ ในการเพาะเลี้ยงสู ่การเลี้ยงเชิงการค้าได้ ซึ ่ง กรมประมงได้ริเริ่มท าการศึกษาวิจัย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2508 โดยทดลองใช้ต่อมใต้สมองฉีดพ ่อแม่พันธุ์ปลาทูที ่เลี้ยงไว้ในกระชัง ซึ่งผลการทดลองในครั้งนั้นยังไม่ประสบผลส าเร็จ ต่อจากนั้นการศึกษางานวิจัยด้านนี้ก็ยังมีน้อยมาก ส่วนใหญ่จะไปเน้น การศึกษาวิจัยในด้านการแพร่กระจาย ด้านชีววิทยาและการด ารงชีวิต ด้านประชากร และด้านการท าประมงปลาทู เป็นส่วน ใหญ่ ท าให้ขาดความต่อเนื ่องในการศึกษาด้านการเพาะเลี้ยงปลาทู (จารุมาศ และคณะ, 2556) จนกระทั ่งในปี 2555 นิพนธ์ และคณะ (2555) ได้ท าการศึกษาวิจัยการจัดการที่เหมาะสมในการขนส่งพ่อแม่พันธุ์ปลาทูจากแหล่งท าการประมง สู่โรงเพาะฟัก เพื ่อจะต่อยอดการศึกษาวิจัยด้านการเพาะพันธุ์ สามารถน ามาเลี้ยงเป็นพ่อแม่พันธุ์ และวางไข่ได้ในโรงเพาะ ฟัก ซึ่งจากการศึกษาวิจัยการวางไข่ของปลาทูจากพ่อแม่พันธุ์ที่เลี้ยงในระบบน ้าหมุนเวียน ที ่ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมง ชายฝั ่งสมุทรสาคร พบว่าปลาทูวัยเจริญพันธุ์ที ่เลี้ยงในระบบน ้าหมุนเวียน อัตราความหนาแน่น 5 ตัวต่อลูกบาศก์เมตร สามารถผสมพันธุ์วางไข่ได้เองตามธรรมชาติโดยไม่ต้องกระตุ้นด้วยวิธีการอื ่นใด (สุทธิชัย และคณะ, 2555) แต่ยังประสบ ความส าเร็จได้ไม่เท่าที่ควร และในปี 2560 สถานีวิจัยและพัฒนาประมงทะเลจังหวัดสมุทรสงครามพยายามเพาะพันธุ์ ปลาทูอีกครั้ง โดยออกไปรวบรวมพ่อแม่พันธุ์แต่ยังรวบรวมได้น้อย อีกทั้งในการขนส่งขนส่งพ่อแม่พันธุ์สามารถขนส่งได้ใน ปริมาณไม่เพียงพอต่อการการผสมพันธุ์เพื ่อวางไข่ให้ได้ลูกปลาทูในปริมาณมากจ าเป็นต้องใช้พ ่อแม่ปลาทูอย่างน้อย 200 ตัว ซึ่งการขนส่งขนส่งพ่อแม่พันธุ์ปลาทูจึงเป็นขั้นตอนส าคัญเนื ่องจากขณะที ่จับและขนส่งจากสถานที ่หนึ ่งไปอีกที ่หนึ ่งจะส่งผล กระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสรีระวิทยาของสัตว์น ้าหลายประการ มีผลต่อคุณภาพและอัตรารอดของสัตว์น ้า ดังนั้นการศึกษา สัดส่วนที่เหมาะสมในการขนส่งปลาทูระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) เพื ่อให้ปลาบอบช ้าน้อยที ่สุดเป็นเรื ่องส าคัญยิ ่ง ในกระบวนการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้า ตั้งแต่การรวบรวมพันธุ์จากธรรมชาติขนส่งเข้าสู ่โรงเพาะฟัก การเคลื ่อนย้ายพ ่อแม่พันธุ์ไป ยังบ่อขุนเลี้ยงเพื ่อให้พ ่อแม่ปลาทูสมบูรณ์ก ่อนการผสมพันธุ์วางไข่ การขนส่งลูกพันธุ์ไปยังบ่อหรือกระชังของเกษตรกร รวมถึงการขนส่งผลผลิตไปยังตลาดในสภาพมีชีวิตเพื ่อให้ได้ราคาจ าหน่ายสูง จึงมีความจ าเป็นที ่ต้องทราบเทคนิค วิธีการ ความหนาแน่น และระยะเวลาที่เหมาะสมในการขนส่งเพื ่อรักษาชีวิตของสัตว์น ้าไว้ให้มากที ่สุด รวมทั้งสามารถใช้เป็นแนวทาง ในการพัฒนาเครื ่องมือและอุปกรณ์การขนส่งปลาผิวน ้าชนิดอื ่นต่อไป 9
วัตถุประสงค์ เพื ่อศึกษารูปแบบถังขนส่ง และความหนาแน่นในการขนส่งปลาทูมีชีวิตระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) วิธีด าเนินการ 1. การวางแผนการศึกษา 1.1 การวางแผนการทดลอง วางแผนการทดลองแบบสุ ่มอย่างสมบูรณ์ (Completely Randomized Design, CRD) ประกอบ ด้วย 2 การทดลอง คือ การขนส่งปลาทูด้วยระบบถังขนส่งแตกต่างกัน 4 รูปแบบ และความหนาแน่นในการ ขนส่งต่างกัน 3 ระดับ ในปริมาณน ้าในถังขนส่งประมาณ 120 ลิตร แต่ละชุดการทดลองมีจ านวน 3 ซ ้า ดังนี้ การทดลองที่ 1 ระบบถังขนส่งแตกต่างกัน 4 รูปแบบ ได้แก่ • รูปแบบที่ 1 ถังขนส่งที่ไม่มีการติดตั้งสกิมเมอร์ มีหัวทรายส าหรับให้อากาศโดยใช้เครื ่องเป่า ลมอัดอากาศผ่าน • รูปแบบที่ 2 ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ • รูปแบบที ่ 3 ถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั ่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็ก ติดตั้ง ภายนอกถังขนส่ง • รูปแบบที ่ 4 ถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั ่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็ก ติดตั้ง ภายในถังขนส่ง การทดลองที่ 2 ความหนาแน่นในการขนส่งต่างกัน 3 ระดับ ในปริมาณน ้าในถังขนส่งประมาณ 120 ลิตร ได้แก่ • ระดับที่ 1 ขนส่งพันธุ์ปลาทูความหนาแน่น 1 ตัวต่อน ้า 8 ลิตร (15 ตัวต่อถัง) • ระดับที่ 2 ขนส่งพันธุ์ปลาทูความหนาแน่น 1 ตัวต่อน ้า 6 ลิตร (20 ตัวต่อถัง) • ระดับที่ 3 ขนส่งพันธุ์ปลาทูความหนาแน่น 1 ตัวต่อน ้า 4 ลิตร (30 ตัวต่อถัง) 1.2 สถานที่ศึกษาและระยะเวลาในการทดลอง ด าเนินการขนส่งพันธุ์ปลาทูจากการรวบรวมที่โป๊ะในพื้นที่ชายฝั่งอ ่าวไทยหน้าจังหวัดเพชรบุรี สู่โรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งจังหวัดสมุทรสงคราม ระหว่างเดือนตุลาคม 2564 ถึง เดือนกันยายน 2565 2. วิธีการทดลอง 2.1 จัดเตรียมอุปกรณ์ ออกแบบถังขนส่ง และประกอบถังขนส่งตามชุดการทดลอง 2.2 ทดสอบการใช้ถังขนส่งในการปฏิบัติงานในพื้นที ่จริง แล้วมาท าการปรับปรุงแก้ไขให้สะดวก และสามารถ ปฏิบัติงานได้ในสถานที่จริงตามชุดการทดลอง (ภาพที่ 1 2 3 และ 4) ดังนี้ • รูปแบบที ่ 1 ถังขนส่งที ่ไม่มีการติดตั้งสกิมเมอร์ มีหัวทรายส าหรับให้อากาศโดยใช้ เครื ่องเป่าลมอัดอากาศผ่านเพื ่อให้อากาศในถังขนส่ง ไม่มีตัวดักจับอนุภาคของเสีย (ภาพที่ 1) 10
• รูปแบบที่ 2 ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ ซึ ่งมีหลักการง่าย ๆ คือใช้ตัวสร้างฟองอากาศที่ละเอียดในตัวสกิมเมอร์ เพื ่อดักจับอนุภาคของเสีย (ภาพที่2) ภาพที่ 1: ถังขนส่งที่ไม่มีการติดตั้งสกิมเมอร์ ภาพที่ 2: ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ • รูปแบบที่ 3 ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั ่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กภายนอกถัง ขนส่ง ซึ่งมีหลักการพื้นฐานของสกิมเมอร์ประเภทนี้คือ ใช้ปั๊มน ้าดูดน ้าพร้อมอากาศในการ สร้างฟองอากาศขนาดเล็กป้อนเข้าสู่สกิมเมอร์ เพื ่อใช้ในการตีน ้าให้เกิดเป็นฟองอากาศที ่มี ขนาดเล็ก (ภาพที่ 3) 11
ภาพที่ 1: ถังขนส่งที่ไม่มีการติดตั้งสกิมเมอร์ ภาพที่ 3: ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กภายนอกถังขนส่ง • รูปแบบที่ 4 ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั ่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กภายในถัง ขนส่ง ซึ่งมีหลักการพื้นฐานของสกิมเมอร์เหมือนรูปแบบที ่ 3 แต่แตกต่างในการติดตั้งที่ ติดตั้งภายในถังขนส่ง (ภาพที่ 4) ภาพที่ 4: ถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้ปั๊มปั่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กภายในถังขนส่ง 12
2.3 ด าเนินการขนส่งพันธุ์ปลาทู ด าเนินการขนส่งพันธุ์ปลาทูจากการรวบรวมพันธุ์ปลาทูจากเครื ่องมือประมงโป๊ะในพื้นที ่จังหวัด เพชรบุรีสู่โรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งจังหวัดสมุทรสงคราม ตามการวางแผนการ ทดลองข้อ 1.1 ขนส่งโดยเรือยนต์เครื ่องวางท้อง ใช้เวลาในการขนส่ง 2 ชั ่วโมง และจากท่าขึ้นสัตว์น ้าถึงโรงเพาะ ฟัก ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั ่งสมุทรสงคราม ขนส่งโดยรถยนต์ ใช้เวลาในการขนส่ง 1 ชั่วโมง รวมเวลาในการขนส่งจากแหล่งรวบรวมพันธุ์ในธรรมชาติถึงโรงเพาะฟักศูนย์ฯ ใช้เวลาในการขนส่งทั้งหมด 3 ชั่วโมง เมื ่อถึงโรงเพาะฟักจะท าการกักโรคและรักษาปลาที่บอบช ้าจากการรวบรวมเป็นเวลา 3 วัน 2.4 เก็บรวบรวมข้อมูลในการขนส่งพันธุ์ปลาทู เก็บรวบรวมข้อมูลในการขนส่งพันธุ์ปลาทู โดยการตรวจนับอัตรารอดของปลาทูระหว่างขนส่ง 3 ช่วงเวลา คือ จากแหล่งรวบรวมพันธุ์ปลาทูในธรรมชาติด้วยเครื ่องมือประมงโป๊ะถึงฝั ่งท่าขึ้นสัตว์น ้า จากท่าขึ้น สัตว์น ้าถึงโรงเพาะฟักศูนย์ฯ และหลังท าการกักโรค รักษาปลาที ่บอบช ้าจากการรวบรวม เป็นเวลา 3 วัน พร้อม ตรวจวัดคุณภาพน ้าระหว่างการขนส่งหลังรวบรวมพันธุ์ปลาทูลงถังทุกชั่วโมงเพื ่อวิเคราะห์ผล ท าการเก็บตัวอย่าง จ านวน 4 ครั้ง ได้แก่ ครั้งที ่ 1 นาทีที ่ 30 เก็บตัวอย่างน ้าตรวจวิเคราะห์โดยนับเวลาหลังรวบรวมปลาลงในถัง ขนส่งแล้ว 30 นาที ครั้งที่ 2 นาทีที่ 90 เก็บตัวอย่างน ้าตรวจวิเคราะห์ระหว่างการขนส่งโดยเรือโดยนับเวลาที ่ปลา อยู่ในถังขนส่งแล้ว 90 นาที ซึ่งการเดินทางจากแหล่งรวบรวมพันธุ์ถึงท่าขึ้นสัตว์น ้าใช้เวลา 60 นาที ครั้งที ่ 3 นาที ที่ 120 เก็บตัวอย่างน ้าตรวจวิเคราะห์โดยนับเวลาหลังจากเปลี ่ยนถ่ายน ้าในถังขนส่งจากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว 30 นาที และ ครั้งที่ 4 นาทีที่ 180 เก็บตัวอย่างน ้าตรวจวิเคราะห์ระหว่างการขนส่งโดยรถยนต์โดยนับเวลาปลาอยู ่ใน ถังขนส่งหลังเปลี ่ยนถ ่ายน ้าแล้ว 90 นาที ซึ ่งการขนส่งโดยรถยนต์ถึงโรงเพาะฟักใช้เวลา 60 นาที ได้แก่ อุณหภูมิน ้าด้วยเครื ่องวัดอุณหภูมิ (thermometer) ที ่มีช่วงระหว่าง 0-100 องศาเซลเซียส ปริมาณออกซิเจน ละลายน ้า ด้วยวิธี azide modification (APHA, AWWA, and WEF, 1998) ปริมาณแอมโมเนีย และไนไตรท์ (nitrite: NO2-N) ตามวิธีของ Strickland and Parsons (1972) 3. การวิเคราะห์ข้อมูล น าข้อมูลอัตรารอด และคุณภาพน ้ามาวิเคราะห์ความแปรปรวน analysis of variance (ANOVA) และเปรียบเทียบค่าเฉลี ่ยของชุดทดลองโดยใช้วิธี Duncan’s New Multiple Range test ที ่ระดับความเชื ่อมั ่น 95 เปอร์เซ็นต์ โดยโปรแกรมส าเร็จรูปทางสถิติ 13
ผลและวิจารณ์ผลการศึกษา 1.อัตรารอดตายในการขนส่งพันธุ์ปลาทู การขนส่งพันธุ์ปลาทูขนาดความยาว 12.00-16.00 เซนติเมตร น ้าหนัก 20.00-30.00 กรัม ในระบบถังขนส่ง และความหนาแน่นต่างกัน มีอัตรารอดตายเฉลี่ย ดังนี้ อัตรารอดตายเฉลี่ยของปลาทูจากแหล่งรวบรวมด้วยเครื ่องมือประมงโป๊ะจังหวัดเพชรบุรีถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า พบว่า ปลาทูที่ขนส่งด้วยรูปแบบถังขนส่งและความหนาแน่นต่างกันไม่พบการตายของปลาทู ปลาทูมีอัตรารอดตายเฉลี ่ย 100.00±0.00 เปอร์เซ็นต์ ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) (ตารางที่ 1) อัตรารอดตายเฉลี่ยของปลาทูจากท่าขึ้นสัตว์น ้าถึงโรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั ่ง สมุทรสงคราม พบว่า ปลาทูที ่ขนส่งด้วยถังขนส่งในรูปแบบต่าง ๆ ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) ส่วนความ หนาแน่นที่ขนส่ง 15 ตัว/ถัง มีอัตรารอดตายเฉลี่ยดีกว่า 20 ตัว/ถัง และ 30 ตัว/ถัง แตกต่างกันอย่างมีนัยส าคัญทาง สถิติ (P<0.05) (ตารางที่ 1) อัตรารอดตายเฉลี ่ยของปลาทูในช่วงกักโรคและรักษาปลาที ่บอบช ้าจากการรวบรวม เป็นเวลา 3 วัน พบว่า ปลาทูที่ขนส่งด้วยถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์รูปแบบที่ 2 3 และ 4 มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยดีกว่าถังขนส่งที ่ไม่ติดตั้งสกิม เมอร์อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) โดยความหนาแน่นที่ขนส่ง 15 ตัว/ถัง และ 20 ตัว/ถัง มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยที่ ดีกว่า 30 ตัว/ถัง อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) (ตารางที่ 1) จากผลการทดลองครั้งนี้ พบว่า การขนส่งปลาทูในรูปแบบถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยดีกว่า ถังขนส่งที่ไม่ติดตั้งสกิมเมอร์ โดยความหนาแน่นที่ขนส่ง 15 ตัว/ถัง มีอัตรารอดเฉลี ่ยดีที ่สุด (P<0.05) เมื ่อกักโรคและ รักษาปลาที่บอบช ้า เป็นเวลา 3 วัน พบว่า ปลาทูที่ขนส่งด้วยถังขนส่งที ่ติดตั้ง สกิมเมอร์รูปแบบที ่ 2 3 และ 4 มีอัตรา รอดตายเฉลี่ยดีกว่าถังขนส่งที่ไม่ติดตั้งสกิมเมอร์อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) โดยความหนาแน่นที ่ขนส่ง 15 ตัว/ ถัง และ 20 ตัว/ถัง มีอัตรารอดตายเฉลี ่ยที ่ดีกว่า 30 ตัว/ถัง อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) เมื ่อเปรียบเทียบ ค่าเฉลี่ย พบว่า อัตรารอดตายเฉลี่ยของปลาทูที่ขนส่งด้วยถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์ รูปแบบที ่ 2 ที ่ความหนาแน่น 15 ตัว/ถัง และ 20 ตัว/ถัง มีอัตรารอดตายเฉลี่ยดีที่สุด มีอัตรารอดตายเฉลี่ย 86.67±6.67 และ 88.67±5.77 เปอร์เซ็นต์ ตามล าดับ (ตารางที่ 1) สอดคล้องกันกับ สุทธิชัย (2554) ที่พัฒนาถังขนส่งสัตว์น ้าเพื ่อใช้ในการขนส่งปลาผิวน ้า โดยถัง ขนส่งประกอบด้วย 3 ส่วน คือ ตัวถังท าด้วยพลาสติกทรงกระบอกขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 85 เซนติเมตร ขนาดความ จุ 280 ลิตร ความสูงรวมทั้งหมด 90 เซนติเมตร มีโปรตีนสกิมเมอร์ 1 เครื ่อง และฝาถัง 2 ฝา ผลการทดสอบถังขนส่ง ด้วยการขนส่งปลากะพงขาวน ้าหนักรวม 30.9 และ 82.1 กิโลกรัม ในระยะเวลา 8 ชั ่วโมง อัตราการรอดตาย 100 เปอร์เซ็นต์ และนิพนธ์ และคณะ (2555) ได้ท าการศึกษาวิจัยการจัดการที่เหมาะสมในการขนส่งพ ่อแม่พันธุ์ปลาทูจาก แหล่งท าการประมงสู่โรงเพาะฟัก เพื ่อจะต่อยอดการศึกษาวิจัยด้านการเพาะพันธุ์ พบว่า ในการขนส่งพ ่อแม่พันธุ์ปลาทู สามารถขนส่งด้วยถุงอัดออกซิเจน และถังพลาสติก โดยใช้ถุงพลาสติกซึ่งบรรจุได้ไม่เกิน 4 ตัวต่อน ้า 10 ลิตร ส าหรับถัง พลาสติกขนาด 100 ลิตร สามารถขนส่งได้ในอัตราความหนาแน่น 20-30 ตัว สามารถน ามาเลี้ยงเป็นพ ่อแม่พันธุ์ และ วางไข่ได้ในโรงเพาะฟัก เนื ่องจากการขนส่งสัตว์น ้าระบบเปิดโดยใช้สกิมเมอร์ (skimmer) ซึ ่งเป็นอุปกรณ์ที ่ออกแบบมา เพื ่อขับอนุภาคที่เล็กของสารอินทรีย์ที่ละลายน ้าออกโดยใช้ "ฟองอากาศ" ในการดักจับ หรือกล่าวสั้น ๆ ว่า ใช้โปรตีน สกิมเมอร์ในการแยกของแข็งออกจากของเหลว รวมถึงเศษอาหารปลา เมือก หรือสารอินทรีย์ต่าง ๆ รวมทั้งแบคทีเรีย แพลงก์ตอนขนาดต่าง ๆ ก็ยังถูกก าจัดโดยสกิมเมอร์ได้ด้วยเช่นกัน ซึ่งส่งผลให้การขนส่งสัตว์น ้ามีอัตราการรอดตายสูง นอกจากนี้อัตราความหนาแน่น และขนาดของสัตว์น ้าก็ยังส่งผลต่อการขนส่งสัตว์น ้าเช่นกัน (Escobal, 1996) 14
ชุดการทดลอง อัตรารอดตายเฉลี่ย (เปอร์เซ็นต์) ถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า ถึงโรงเพาะ ช่วงกักโรค การทดลองที่ 1 ระบบถังขนส่งแตกต่างกัน 1 รูปแบบที่ 1 100.00±0.00 93.33±6.18 48.70±11.36b 2 รูปแบบที่ 2 100.00±0.00 91.48±7.47 81.48±11.92a 3 รูปแบบที่ 3 100.00±0.00 86.85±11.74 73.89±18.07a 4 รูปแบบที่ 4 100.00±0.00 92.41±6.41 75.56±13.92a การทดลองที่ 2 ความหนาแน่นในการขนส่งต่างกัน 1 15 ตัว/ถัง (1 ตัว/8 ลิตร) 100.00±0.00 97.77±4.34a 77.22±15.94a 2 20 ตัว/ถัง (1 ตัว/6 ลิตร) 100.00±0.00 89.17±5.97b 73.33±17.75ab 3 30 ตัว/ถัง (1 ตัว/4 ลิตร) 100.00±0.00 86.11±9.19b 59.17±18.04b ตารางที่ 1: อัตรารอดตายเฉลี่ยในการขนส่งพันธุ์ปลาทูจากแหล่งรวบรวมถึงโรงเพาะฟัก และช่วงกักโรค หมายเหตุ ค่าเฉลี่ยในแนวตั้งเดียวกันยกก าลังด้วยอักษรภาษาอังกฤษตัวพิมพ์เล็กต่างกันมีความแตกต่างกันทางสถิติ อย่างมีนัยส าคัญ (p<0.05) 2. คุณภาพน ้าระหว่างการขนส่งพันธุ์ปลาทู ผลคุณภาพน ้าระหว่างการขนส่งพันธุ์ปลาทู แต่ละพารามิเตอร์ (ภาพที่ 5) มีผลการวิเคราะห์ดังนี้ แอมโมเนียรวม พบว่า น ้าทะเลเริ่มต้นมีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.23-0.63 มิลลิกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยค่าแอมโมเนียรวมเฉลี่ยมีการเพิ ่มขึ้นตามระยะเวลาในการขนส่ง หลังจากรวบรวมพันธุ์ปลาทูลงถังขนส่งแล้ว 30 นาที ค่าแอมโมเนียรวมเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.15-0.53 มิลลิกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 2 1 และ 3 มีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี ่ยแตกต่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ซึ ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 4 ตามล าดับ ส่วนความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต ่างทางสถิติ (P>0.05) เมื ่อขนส่งถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า มีค่า แอมโมเนียรวมเฉลี่ย 0.23-0.63 มิลลิกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 1 และ 2 มีค่าแอมโมเนียรวม เฉลี่ยแตกต่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ซึ ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 4 และ 3 ตามล าดับ ส่วน ความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) หลังจากท าการเปลี ่ยนถ่ายน ้าเพื ่อย้ายปลาในถังขนส่ง จากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว 30 นาที แอมโมเนียรวมเฉลี ่ยมีค่าลดลง ซึ ่งมีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี ่ย 0.09-0.49 มิลลิกรัมไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 1 และ 2 มีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี ่ยแตกต ่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ซึ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 3 และ 4 ตามล าดับ ส่วนความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความ แตกต่างทางสถิติ (P>0.05) และเมื ่อขนส่งถึงโรงเพาะฟัก แอมโมเนียรวมเฉลี ่ยมีค่าอยู ่ระหว่าง 0.15-0.91 มิลลิกรัมไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 1 และ 2 มีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี ่ยแตกต ่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ) ซึ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 3 และ 4 ตามล าดับ ส่วนความหนาแน่นในการขนส่ง 15 ตัว/ถัง และ 20 ตัว/ถัง มีค่าแอมโมเนียรวมเฉลี ่ยน้อยกว่า 30 ตัว/ถัง (1 ตัว/4 ลิตร) แตกต่างอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) ไนไตรท์ พบว่า น ้าทะเลเริ ่มต้นมีค่าไนไตรท์เฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 0.45-0.79 ไมโครกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยค่า ไนไตรท์เฉลี่ยมีการเพิ่มขึ้นตามระยะเวลาในการขนส่ง หลังจากรวบรวมพันธุ์ปลาทูลงถังขนส่งแล้ว 30 นาทีค่าไนไตรท์ เฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.04-0.54 ไมโครกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบต่าง ๆ และความหนาแน่นในการ ขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) เมื ่อขนส่งถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า มีค่าไนไตรท์เฉลี ่ย 0.07-0.66 ไมโครกรัมไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที่ 2 และ 3 มีค่าไนไตรท์เฉลี่ยแตกต่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) 15
ซึ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 1 และ 4 ตามล าดับ ส่วนความหนาแน่นในการขนส่ง 15 ตัว/ถัง (1 ตัว/8 ลิตร) และ 20 ตัว/ถัง (1 ตัว/6 ลิตร) มีค่าไนไตรท์เฉลี ่ยน้อยกว่า 30 ตัว/ถัง (1 ตัว/4 ลิตร) แตกต ่างอย่างมีนัยส าคัญ ทางสถิติ (P<0.05) หลังจากท าการเปลี่ยนถ่ายน ้าเพื ่อย้ายปลาในถังขนส่งจากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว30นาทีมีค่าไนไตรท์ เฉลี่ย 0.07-0.81ไมโครกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที่ 1 มีค่าไนไตรท์เฉลี ่ยแตกต่างทางสถิติอย่างมี นัยส าคัญ (P<0.05) ซึ่งมีค่าน้อยกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 4 3 และ 2 ตามล าดับ ส่วนความหนาแน่นในการขนส่ง 15 ตัว/ถัง และ 20 ตัว/ถัง มีค่าไนไตรท์เฉลี่ยน้อยกว่า 30 ตัว/ถัง แตกต่างอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P<0.05) และเมื ่อ ขนส่งถึงโรงเพาะฟักมีค่าไนไตรท์เฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.24-1.01 ไมโครกรัม-ไนโตรเจน/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบ ต่าง ๆ และความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) ปริมาณออกซิเจนละลายน ้า พบว่า น ้าทะเลเริ ่มต้นมีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าอยู ่ระหว่าง 3.50-4.67 มิลลิกรัม/ลิตร หลังจากรวบรวมพันธุ์ปลาทูลงถังขนส่งแล้ว 30 นาที ค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าเฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 3.50-5.00 มิลลิกรัม/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 2 และ 3 มีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าเฉลี ่ยมีค่ามากกว่า ระบบถังขนส่งรูปแบบที่ 4 และ 1 ตามล าดับ แตกต ่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ส่วนความหนาแน่นในการ ขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) เมื ่อขนส่งถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า มีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าเฉลี ่ย 3.33- 5.17 มิลลิกรัม/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 2 และ 1 มีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าเฉลี ่ย มากกว่าระบบถัง ขนส่งรูปแบบที่ 3 และ 4 ตามล าดับ แตกต่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ส่วนความหนาแน่นในการขนส่งไม่มี ความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) หลังจากท าการเปลี่ยนถ่ายน ้าเพื ่อย้ายปลาในถังขนส่งจากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว 30 นาที มีค่าปริมาณออกซิเจนละลายน ้าเฉลี่ย 3.50-5.33 มิลลิกรัม/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบที ่ 2 และ 4 มีค่าปริมาณ ออกซิเจนละลายน ้าเฉลี่ยมีค่ามากกว่าระบบถังขนส่งรูปแบบที่ 3 และ 1 ตามล าดับ แตกต่างทางสถิติอย่างมีนัยส าคัญ (P<0.05) ส่วนความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) และเมื ่อขนส่งถึงโรงเพาะฟักมีค่า ปริมาณออกซิเจนละลายน ้า เฉลี่ยอยู่ระหว่าง 4.00-4.67 มิลลิกรัม/ลิตร โดยระบบถังขนส่งรูปแบบต่าง ๆ และความ หนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) อุณหภูมิน ้า พบว่า น ้าทะเลเริ่มต้นมีค่าอุณหภูมิน ้าอยู่ระหว่าง 28.00-28.17 องศาเซลเซียส หลังจากรวบรวม พันธุ์ปลาทูลงถังขนส่งแล้ว 30 นาที ค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 28.83-29.50 องศาเซลเซียส หลังจากท าการ เปลี่ยนถ่ายน ้าเพื ่อย้ายปลาในถังขนส่งจากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว 30 นาที มีค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ย 28.50-29.25 องศา เซลเซียส และเมื ่อขนส่งถึงโรงเพาะฟักมีค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 28.83-29.50 องศาเซลเซียส โดยระบบถัง ขนส่งรูปแบบต่าง ๆ และความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) การขนส่งพันธุ์ปลาทูจากการทดลองดังกล่าวพบว่าปริมาณออกซิเจนที่ละลายน ้ามีมากเพียงพอต่อการหายใจ แต่จะพบค่าแอมโมเนียรวม และไนไตรท์เพิ ่มขึ้นตามระยะเวลาขนส่ง ถึงแม้ระบบถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์จะมี โปรตีนสกิมเมอร์ช่วยก าจัดเมือกและของเสียออกจาระบบแต่เนื ่องจากการขนส่งในสภาพจริงมีการสูญเสียน ้าจากการ เหวี่ยงของเรือและรถยนต์อาจท าให้ประสิทธิภาพของโปรตีนสกิมเมอร์ลดต ่าลงได้ ถึงแม้ว่าระบบถังขนส่งที ่ไม่ติดตั้ง สกิมเมอร์มีค่าแอมโมเนียรวมและไนไตรท์ระหว่างการขนส่งน้อยกว่าระบบถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์ แต่ในช่วงกักโรค และรักษาปลาที่บอบช ้าจากการรวบรวม เป็นเวลา 3 วัน มีอัตรารอดตายของปลาต ่าสุดอาจเนื ่องจากการตื ่นตกใจของ ปลาทูที่มีการรบกวนด้วยการใช้ขันน ้าตักเมือกออกจากระบบถังขนส่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการขนส่ง นอกจากการ ตื ่นตกใจจะท าให้ปลาต้องใช้ออกซิเจนในการหายใจมากขึ้น ท าให้ปริมาณออกซิเจนละลายน ้าระบบถังขนส่งที ่ไม่ ติดตั้งสกิมเมอร์ต ่าสุด นอกจากนี้การตื ่นตกใจยังท าให้ปลากระโดดและชนภาชนะในการขนส่งท าให้ตายได้ 16
ภาพที่ 5: คุณภาพน ้าระหว่างการขนส่งปลาทูจากแหล่งรวบรวมพันธุ์ในทะเลชายฝั่งอ่าวไทยด้วยเครื ่องมือประมงโป๊ะ จังหวัดเพชรบุรี ถึงโรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งสมุทรสงคราม 17
สรุปผลการทดลอง การขนส่งพันธุ์ปลาทูที่รวบรวมพันธุ์ในทะเลชายฝั ่งอ ่าวไทยด้วยเครื ่องมือประมงโป๊ะจังหวัดเพชรบุรีถึงโรง เพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น ้าชายฝั่งสมุทรสงคราม ใช้เวลาในการขนส่ง 3 ชั ่วโมง พบว่า การขนส่ง ด้วยรูปแบบถังขนส่งรูปแบบที่ 2 ซึ่งเป็นถังขนส่งที่ติดตั้งสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการน าโดยอากาศ ในความหนาแน่น 15 ตัว/ถัง เหมาะสมที่สุดในการขนส่งพันธุ์ปลาทูให้มีอัตรารอดช่วงกักโรคและรักษาปลาที ่บอบช ้าจากการรวบรวมได้ 77.22±15.94 เปอร์เซ็นต์ และสามารถน าไปขุนเลี้ยงเป็นพ่อแม่พันธุ์ให้มีความสมบูรณ์เพศเพื ่อวางไข่ได้ในโรงเพาะฟัก ต่อไป อุณหภูมิน ้า พบว่า น ้าทะเลเริ่มต้นมีค่าอุณหภูมิน ้าอยู ่ระหว่าง 28.00-28.17 องศาเซลเซียส หลังจากรวบรวม พันธุ์ปลาทูลงถังขนส่งแล้ว 30 นาที ค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 28.83-29.50 องศาเซลเซียส หลังจากท าการ เปลี่ยนถ่ายน ้าเพื ่อย้ายปลาในถังขนส่งจากเรือขึ้นรถยนต์แล้ว 30 นาที มีค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ย 28.50-29.25 องศา เซลเซียส และเมื ่อขนส่งถึงโรงเพาะฟักมีค่าอุณหภูมิน ้าเฉลี ่ยอยู ่ระหว่าง 28.83-29.50 องศาเซลเซียส โดยระบบถัง ขนส่งรูปแบบต่าง ๆ และความหนาแน่นในการขนส่งไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (P>0.05) การขนส่งพันธุ์ปลาทูจากการทดลองดังกล่าวพบว่าปริมาณออกซิเจนที่ละลายน ้ามีมากเพียงพอต่อการหายใจ แต่จะพบค่าแอมโมเนียรวม และไนไตรท์เพิ ่มขึ้นตามระยะเวลาขนส่ง ถึงแม้ระบบถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์จะมี โปรตีนสกิมเมอร์ช่วยก าจัดเมือกและของเสียออกจาระบบแต่เนื ่องจากการขนส่งในสภาพจริงมีการสูญเสียน ้าจากการ เหวี่ยงของเรือและรถยนต์อาจท าให้ประสิทธิภาพของโปรตีนสกิมเมอร์ลดต ่าลงได้ ถึงแม้ว่าระบบถังขนส่งที ่ไม่ติดตั้ง สกิมเมอร์มีค่าแอมโมเนียรวมและไนไตรท์ระหว่างการขนส่งน้อยกว่าระบบถังขนส่งที ่ติดตั้งสกิมเมอร์ แต่ในช่วงกักโรค และรักษาปลาที่บอบช ้าจากการรวบรวม เป็นเวลา 3 วัน มีอัตรารอดตายของปลาต ่าสุดอาจเนื ่องจากการตื ่นตกใจของ ปลาทูที่มีการรบกวนด้วยการใช้ขันน ้าตักเมือกออกจากระบบถังขนส่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการขนส่ง นอกจากการ ตื ่นตกใจจะท าให้ปลาต้องใช้ออกซิเจนในการหายใจมากขึ้น ท าให้ปริมาณออกซิเจนละลายน ้าระบบถังขนส่งที ่ไม่ ติดตั้งสกิมเมอร์ต ่าสุด นอกจากนี้การตื ่นตกใจยังท าให้ปลากระโดดและชนภาชนะในการขนส่งท าให้ตายได้ ข้อเสนอแนะ 1. ควรมีการศึกษาระยะเวลาในการขนส่งที่เพิ่มขึ้นเพื ่อจะได้มีข้อมูลน าไปใช้ในการขนส่งระยะทางไกลได้ 2. ควรมีการศึกษาพัฒนาระบบถังขนส่งที่มีขนาดใหญ่ขึ้นเพื ่อจะได้มีข้อมูลการขนส่งในปริมาณขึ้น 18
เอกสารอ้างอิง กรมประมง. 2556. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2554. เอกสารฉบับที ่ 7/2558. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2557. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2555. เอกสารฉบับที ่ 11/2559. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2558. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2556. เอกสารฉบับที ่ 5/2560. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2559. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2557. เอกสารฉบับที ่ 12/2561. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2560. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2558. เอกสารฉบับที ่ 9/2562. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2561. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2559. เอกสารฉบับที ่ 10/2563. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. กรมประมง. 2562. สถิติการประมงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2560. เอกสารฉบับที ่ 2/2564. กลุ ่มวิจัยและวิเคราะห์ สถิติการประมง, ศูนย์สารสนเทศ, กรมประมง. 91 หน้า. จารุมาศ เมฆสัมพันธ์ ทวีป บุญวานิช และ สุชาดา บุญภักดี. 2556. เส้นทางปลาทูไทย: คุณค่า อนาคต และความ เสี่ยง. ศูนย์พัฒนาชายฝั่ง, คณะประมง, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. 224 หน้า. นิพนธ์ เสนอินทร์ นวนิตย์ คล่องแคล่ว ธเนศ พุ ่มทอง เรณู ยาชิโร อนันต์ ตันสุตะพานิช. 2555. การจัดการที่ เหมาะสมในการขนส่งพ่อแม่พันธุ์ปลาทู, Rastrelliger brachysoma (Bleeker, 1851) จากแหล่ง ท าการประมงสู่โรงเพาะฟัก. วารสารการประมง 65 (5): 339-351. สุทธิชัย ฤทธิธรรม, พรรณติยา ใจอ ่อน และ วรดร สุขสวัสดิ์. 2555. การวางไข ่ของปลาทู Rastrelliger brachysoma (Bleeker, 1851). ใน: รายงานการประชุมวิชาการประมง ประจ าปี 2555 กรม ประมง. วันที่ 6-7 มิถุนายน 2555. ณ กรมประมง บางเขน กรุงเทพมหานคร. หน้า 176-189. APHA, AWWA and WEF. 1998. Standard method for the examination of water and waste-water. 20th edition. United Book Press, Maryland: American public health association, Washington D.C.. 733 pp. Escobal P. S. 1996. Aquatic Systems Engineering: devices and how they function. Dimension engineering press, Oxnard, California. 270 p. Strickland, J.D.H. and T.R. Parsons. 1972. A Practical handbook of seawater analysis. Fisheries Research Board of Canada Bulletin 167. Ottawa. 310 pp. 19
ANOVA Sum of Squares df Mean Square F Sig. อัตรารอดตายเฉลี่ย จากแหล่งรวบรวม ถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า Between Groups 0.000 3 0.000 Within Groups 0.000 32 0.000 Total 0.000 35 อัตรารอดตายเฉลี่ย ถึงโรงเพาะฟัก Between Groups 223.765 3 74.588 1.093 0.366 Within Groups 2183.333 32 68.229 Total 2407.099 35 อัตรารอดตายเฉลี่ย หลังกักโรค 3 วัน Between Groups 4432.407 3 1477.469 6.983 0.001 Within Groups 6770.988 32 211.593 Total 11203.395 35 ANOVA Sum of Squares df Mean Square F Sig. อัตรารอดตายเฉลี่ย จากแหล่งรวบรวม ถึงท่าขึ้นสัตว์น ้า Between Groups 0.000 2 0.000 Within Groups 0.000 33 0.000 Total 0.000 35 อัตรารอดตายเฉลี่ย ถึงโรงเพาะฟัก Between Groups 878.395 2 439.198 9.481 0.001 Within Groups 1528.704 33 46.324 Total 2407.099 35 อัตรารอดตายเฉลี่ย หลังกักโรค 3 วัน Between Groups 1937.654 2 968.827 3.450 0.044 Within Groups 9265.741 33 280.780 Total 11203.395 35 ตารางผนวกที่ 1 ผลการวิเคราะห์ความแปรปรวนอัตรารอดตายเฉลี่ยในการขนส่งพันธุ์ปลาทูด้วยด้วยระบบถังขนส่ง แตกต่างกัน ตารางผนวกที่ 2 ผลการวิเคราะห์ความแปรปรวนอัตรารอดตายเฉลี่ยในการขนส่งพันธุ์ปลาทูด้วยความหนาแน่น แตกต่างกัน 20