KURIKULUM STANDARD SEKOLAH MENENGAH
GEOGRAFI
TINGKATAN 5
PENULIS
Kamaruzaman bin Yusoff
Mohamad Khairun Fitri bin Ahmad
Mohd Nazron bin Zakaria
EDITOR
'Amirah Anas binti Anuar
Amimah binti Ismail
PEREKA BENTUK ILUSTRATOR
Halizah binti Hamzah Mohamad Noor Shahrizan bin Mohd Taib
Nurfazilah binti Mohd Isa
ERA VISI SDN. BHD. (269326-H)
2020
Penghargaan
NO. SIRI BUKU : 0103
KPM2020 ISBN 978-967-0483-63-4 Penerbitan buku ini melibatkan kerjasama banyak pihak.
Sekalung penghargaan dan terima kasih ditujukan kepada
Cetakan Pertama 2020 semua pihak yang terlibat:
© Kementerian Pendidikan Malaysia
• Jawatankuasa Penambahbaikan Pruf Muka Surat,
Hak Cipta Terpelihara. Mana-mana bahan Bahagian Sumber dan Teknologi Pendidikan,
dalam buku ini tidak dibenarkan diterbitkan Kementerian Pendidikan Malaysia.
semula, disimpan dalam cara yang boleh • Jawatankuasa Penyemakan Pembetulan Pruf Muka Surat,
dipergunakan lagi, ataupun dipindahkan Bahagian Sumber dan Teknologi Pendidikan,
dalam sebarang bentuk atau cara, Kementerian Pendidikan Malaysia.
baik dengan cara elektronik, mekanik, • Jawatankuasa Penyemakan Naskhah Sedia Kamera,
penggambaran semula mahupun dengan Bahagian Sumber dan Teknologi Pendidikan,
cara perakaman tanpa kebenaran terlebih Kementerian Pendidikan Malaysia.
dahulu daripada Ketua Pengarah Pelajaran
• Pegawai-pegawai Bahagian Sumber dan Teknologi
Malaysia, Kementerian Pendidikan Malaysia. Pendidikan dan Bahagian Pembangunan Kurikulum,
Perundingan tertakluk kepada perkiraan Kementerian Pendidikan Malaysia.
royalti atau honorarium.
• Jawatankuasa Penilai Era Visi Sdn. Bhd.
Diterbitkan untuk Kementerian Pendidikan • Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM).
Malaysia oleh: • Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM).
ERA VISI SDN. BHD.
A2-1, Block A, Plaza Dwi Tasik, • Jabatan Perikanan Malaysia.
Jalan 5/106 Bandar Sri Permaisuri, • Angkatan Pertahanan Awam Malaysia (APM).
Cheras 56000 Kuala Lumpur.
Tel: 03-9174 3693 • Sekolah Menengah Kebangsaan Sulaiman,
Bentong, Pahang.
Faks: 03-9172 3693
Emel: [email protected] • Sekolah Menengah Kebangsaan Tengku Panglima
Perang Tengku Muhammad, Kuantan, Pahang.
Reka Letak dan Atur Huruf:
ERA VISI SDN. BHD. • Semua pihak yang terlibat secara langsung atau tidak
langsung dalam menjayakan penerbitan buku ini.
Muka Taip Teks: Minion Pro
Saiz Muka Taip Teks: 11 poin
Dicetak oleh:
C.T. Book Makers Sdn. Bhd.
Lot 530 & 531, Jalan Perusahaan 3,
Bandar Baru Sungai Buluh,
40160 Selangor.
iiii ii
Penghargaan ii
Kandungan iii
Pendahuluan vi
Kemahiran Geogra
Graf Bar Berganda, Gra 2
Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
BAB 1.1 Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai 4
1 1.2 Kegunaan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai 7
1.3 Menghasilkan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai 10
1.4 Menganalisis Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai 14
Imbas Kembali 17
Latihan Pengukuhan 18
Foto 20
BAB 2.1 Foto Aras Bumi, Foto Udara dan Foto Satelit 22
2 2.2 Kepentingan Foto 24
2.3 Mentafsir Foto 27
Imbas Kembali 32
Latihan Pengukuhan 33
Geogra Fizikal: Cuaca, Iklim, Tumbuh-Tumbuhan Semula Jadi
dan Hidupan Liar
BAB Fenomena Cuaca dan Iklim 36
3 3.1 Konsep Cuaca dan Iklim 38
39
3.2 Unsur Cuaca dan Iklim
3.3 Fenomena Cuaca dan Iklim di Dunia 45
3.4 Persediaan Menghadapi Fenomena Cuaca dan Iklim 52
Imbas Kembali 57
Latihan Pengukuhan 58
BAB Cuaca dan Iklim serta Pengaruhnya 60
4 4.1 Zon Iklim Dunia 62
4.2 Perbandingan Ciri Iklim Khatulistiwa dan Ciri Iklim Sejuk Sederhana
Pantai Barat 67
4.3 Pengaruh Cuaca dan Iklim Terhadap Kegiatan Manusia 69
4.4 Pengaruh Kegiatan Manusia Terhadap Cuaca dan Iklim 72
Imbas Kembali 75
Latihan Pengukuhan 76
iii
iii
Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar 78
BAB 5.1 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Dunia 80
5 5.2 Hidupan Liar di Zon Iklim Panas dan Zon Iklim Sejuk 85
5.3 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Hutan Hujan Tropika
dan Hutan Monsun Tropika 89
5.4 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar
Terhadap Ekosistem 91
Imbas Kembali 93
Latihan Pengukuhan 94
Pemeliharaan dan Pemuliharaan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi
BAB dan Hidupan Liar 96
6 6.1 Konsep Pemeliharaan dan Pemuliharaan 98
6.2 Kegiatan Manusia yang Menyebabkan Kepupusan Tumbuh-tumbuhan
Semula Jadi dan Hidupan Liar 100
6.3 Kepentingan Pemeliharaan dan Pemuliharaan Tumbuh-tumbuhan
Semula Jadi dan Hidupan Liar 104
6.4 Usaha Pemeliharaan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi
dan Hidupan Liar di Dunia 108
6.5 Usaha Pemuliharaan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi
dan Hidupan Liar di Dunia 111
Imbas Kembali 114
Latihan Pengukuhan 115
Geogra Manusia: Sumber Tenaga dan Kegiatan Ekonomi
Sumber Tenaga
Sumber Tenaga 118
BAB 7.1 Sumber Tenaga Tidak Boleh Baharu dan Sumber Tenaga Boleh Baharu 120
7 7.1 Sumber Tenaga Tidak Boleh Baharu dan Sumber Tenaga Boleh Baharu di Dunia 124
7.3 Kepentingan Sumber Tenaga 130
Imbas Kembali 131
Latihan Pengukuhan 132
Kesan Penerokaan dan Pengurusan Sumber Tenaga 134
Kesan Penerokaan dan Pengurusan Sumber Tenaga
BAB 8.1 Kesan Penerokaan Sumber Tenaga Terhadap Alam Sekitar 136
8 8.2 Kepentingan Pengurusan Sumber Tenaga Terhadap Alam Sekitar 140
8.3 Usaha Pengurusan Sumber Tenaga di Dunia 142
Imbas Kembali 145
Latihan Pengukuhan 146
iviv iv
Kegiatan Ekonomi Utama 148
Kegiatan Ekonomi Utama
BAB 9.1 Jenis Kegiatan Ekonomi Utama 150
9 9.2 Faktor yang Mempengaruhi Kegiatan Ekonomi 156
9.3 Kegiatan Ekonomi Utama di Dunia 161
9.4 Kepentingan Kegiatan Ekonomi Utama di Dunia 166
9.5 Kepentingan Kerjasama Ekonomi Antarabangsa 169
Imbas Kembali 173
Latihan Pengukuhan 174
Kesan Kegiatan Ekonomi Terhadap Alam Sekitar
Kesan Kegiatan Ekonomi Terhadap Alam Sekitar 176
BAB 10.1 Kesan Kegiatan Ekonomi Terhadap Alam Sekitar 178
10 10.2 Menghuraikan Kesan Kegiatan Ekonomi Terhadap Alam Sekitar 180
10.3 Usaha Mengurangkan Kesan Kegiatan Ekonomi Terhadap Alam Sekitar 184
Imbas Kembali 186
Latihan Pengukuhan 187
Kerja Lapangan 189
Contoh Kerja Lapangan
BAB
11 Senarai Rujukan 200
v v
Pendahuluan
Buku teks Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) Geogra Tingkatan 5 ini ditulis
berdasarkan Dokumen Standard Kurikulum dan Pentaksiran Geogra Tingkatan 5 yang
disediakan oleh Bahagian Pembangunan Kurikulum, Kementerian Pendidikan Malaysia.
ELEMEN ISTIMEWA
Jom Teroka
Apakah yang akan anda pelajari? Memberikan pendedahan awal secara inkuiri tentang
Menyenaraikan standard pembelajaran yang akan dicapai tajuk-tajuk yang akan dipelajari dalam setiap bab.
oleh murid dalam setiap bab.
Induksi Bab
Memberikan pengenalan umum tentang
kandungan bab yang akan dipelajari.
Uji Minda Info Geogra
Memuatkan soalan yang mencabar minda dan
kreativiti murid serta memupuk nilai seperti Memberikan maklumat tambahan
nilai murni, patriotik dan keusahawanan. tentang tajuk yang dipelajari.
vivi vi
Glosari
Menerangkan maksud sesuatu perkataan
atau istilah dengan lebih jelas.
Aktiviti
Menyediakan aktiviti yang memerlukan
murid membuat perbincangan, forum, folio
dan projek.
Imbas Kembali
Memaparkan maklumat yang telah dipelajari
dalam bentuk peta minda.
Kemahiran Ber kir Aras Tinggi (KBAT)
Memuatkan soalan yang mencabar daya kir ke
arah Kemahiran Ber kir Aras Tinggi (KBAT).
vii
v ii
Latihan Pengukuhan
Menyediakan latihan format peperiksaan SPM
untuk menguji pemahaman murid.
CARA CARA UNTUK MENGIMBAS ANIMASI TIGA DIMENSI:
MUAT TURUN APLIKASI GEOGRAFI TINGKATAN 5 AR DENGAN MENGIMBAS KOD QR
DI BAWAH UNTUK MELIHAT ANIMASI TIGA DIMENSI.
AR IMBAS
AR
IMBAS
Hutan Daun Luruh Sederhana FOTO
Hutan Daun Luruh Sederhana tumbuh di
kawasan yang beriklim hawa sederhana.
Kawasan ini mengalami empat musim, iaitu
musim bunga, musim panas, musim luruh dan
musim sejuk. Antara negara yang mempunyai
kawasan hutan ini ialah Amerika Utara,
Amerika Selatan, Eropah Barat (Scotland, Ireland,
Jerman), Kanada, Australia, New Zealand, Jepun
dan timur China.
• Kebanyakan pokok berdaun lebar, hijau pada
musim panas dan gugur pada musim luruh.
• Pokok tidak terlalu rapat, sederhana besar Musim bunga
dan tidak tinggi.
• Pada musim luruh, iaitu menjelang musim
sejuk, daun-daun pokok berubah menjadi
coklat dan merah.
• Hal ini disebabkan oleh pancaran matahari
berkurangan, suhu rendah dan air yang sejuk.
• Kemudiannya, daun-daun pokok gugur
kerana pokok sukar untuk mendapatkan air.
• Antara tumbuh-tumbuhan yang terdapat di
kawasan ini ialah pokok sakura, basswo od,
buluh, oak, birch, ash, elm, maple, berangan,
poplar dan bic.
Musim panas
Musim sejuk Musim luruh
84 84
v v iii
viiiiii
Kemahiran
Geografi
BAB 1 : Graf Bar Berganda,
Graf Garisan Berganda
dan Carta Pai
BAB 2 : Foto
Kemahiran Geografi
memperkenalkan graf bar
berganda dan graf garisan
berganda, carta pai serta foto.
Bahagian ini merangkumi
kemahiran membina dan mentafsir
graf bar berganda, graf garisan
berganda dan carta pai serta
menganalisis foto dengan
tepat dan kritis.
1
Graf Bar Berganda,
BAB
1 Graf Garisan Berganda
dan Carta Pai
Standard Pembelajaran
• Mengenal pasti graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai
• Menghuraikan kegunaan graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai
• Menghasilkan graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai
• Menganalisis graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai
Induksi Bab
Graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai adalah kaedah untuk menyampaikan
maklumat dan data dalam bentuk yang menarik. Penggunaannya membolehkan maklumat dan data
lebih mudah difahami tanpa memerlukan huraian yang panjang.
Jom Teroka
1 Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Apakah ciri-ciri graf bar berganda, graf garisan
berganda dan carta pai?
2
r
er
ar B
af G
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
ganda, G
ar
ganda dan C
er
af B
r
BAB 1 : G
arisan B
ta P
ai
2 Kegunaan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Bab 1 Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Mengapakah graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai penting bagi kita?
3 Menghasilkan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Ketahui kaedah menghasilkan graf bar berganda, graf garisan berganda dan carta pai langkah
demi langkah.
4 Menganalisis Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Graf bar berganda menunjukkan nilai eksport barangan getah
dan kayu getah Malaysia antara tahun 2017 hingga 2019. Nilai
eksport barangan getah lebih tinggi berbanding nilai eksport kayu
getah. Barangan getah mencatat nilai eksport paling tinggi sebanyak
RM24 bilion pada tahun 2018. Berlaku peningkatan nilai eksport
barangan getah iaitu dari RM22 bilion pada tahun 2017 kepada
RM24 bilion pada tahun 2018. Namun terdapat sedikit penurunan
pada tahun 2019 sebanyak RM1 bilion kepada RM23 bilion.
Bagi eksport kayu getah pada tahun 2017 dan 2018 telah mencatat
nilai eksport yang sama iaitu sebanyak RM9 bilion dan meningkat
kepada RM10 bilion pada tahun 2019.
Perbezaan yang ketara antara nilai eksport barangan getah dan nilai
eksport kayu getah disebabkan oleh permintaan terhadap barangan
getah yang lebih tinggi seperti sarung tangan, tayar, kasut dan benang
lateks. Barangan getah Malaysia banyak dieksport ke Amerika Syarikat,
Jepun dan Kesatuan Eropah.
Sebagai rumusan, nilai eksport barangan getah dan kayu getah
Malaysia menunjukkan terdapat peningkatan dan penurunan
antara tahun 2017 hingga 2019. Nilai eksport barangan getah adalah
lebih tinggi daripada eksport kayu getah.
Bolehkah anda menganalisis maklumat dalam graf bar berganda, graf garisan berganda
dan carta pai ini?
3
1.1 Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Graf ialah satu persembahan lakaran grafik bagi menunjukkan nilai data atau maklumat yang
menarik, jelas dan tepat. Terdapat dua jenis graf iaitu graf bar dan graf garisan. Dalam bab ini kita
akan mempelajari graf bar berganda dan graf garisan berganda.
Graf Bar Berganda
Graf bar berganda merupakan graf yang mempunyai dua atau lebih bar yang berlainan maklumat
bagi menunjukkan perbandingan nilai sesuatu data.
Tajuk
Jumlah Pengeluaran Ternakan di Negara X
antara Tahun 2018 hingga 2020
Pengeluaran
('000 tan metrik) Petunjuk
Paksi menegak Petunjuk
900
Lembu
800 Ayam
700
600
500
400 Bar
300
200
Skala
100
0 Tahun
2018 2019 2020
Paksi mendatar
Skala: 1 cm mewakili 100 000 tan metrik
Rajah 1.1: Ciri-ciri graf bar berganda
Info
Ciri-ciri Graf Bar Berganda Info
• Tajuk: Menjelaskan maklumat yang hendak disampaikan Geogra
• Skala: Menentukan skala yang bersesuaian Ciri-ciri graf bar berganda ialah:
• Paksi menegak: Satu garisan yang dilukis secara menegak • Terdiri daripada sekurang-kurangnya
2 bar.
• Paksi mendatar: Satu garisan yang dilukis secara mendatar • Tiap-tiap bar mewakili satu set data
atau melintang yang tertentu.
• Petunjuk: Paparan maklumat yang diwakili oleh setiap bar • Memudahkan perbandingan.
• Bar: Ketinggian bar menunjukkan kuantiti atau nilai • Petunjuk yang jelas diperlukan.
4 4
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
BAB 1 : G r af B ar B er ganda, G r af G arisan B er ganda dan C ar ta P ai
Graf Garisan Berganda
Graf garisan berganda merupakan graf yang terdiri daripada dua atau lebih garisan yang mempunyai
maklumat yang berbeza. Titik-titik disambung bagi menunjukkan perbandingan dan perubahan
nilai sesuatu data.
Jumlah Pengeluaran Hasil Pertanian di Negara Y
Paksi menegak antara Tahun 2017 hingga 2020 Tajuk
Pengeluaran
('000 tan metrik) Petunjuk
900
Petunjuk
800 Padi
Getah
700
Kelapa sawit
600
500
400 Plot garisan
300
200
Skala
100
0 Tahun
2017 2018 2019 2020
Skala: 1 cm mewakili 100 000 tan metrik
Paksi mendatar
Rajah 1.2: Ciri-ciri graf garisan berganda
Info
Ciri-ciri Graf Garisan Berganda Info
Geogra
• Tajuk: Menjelaskan maklumat yang hendak disampaikan Ciri-ciri utama graf garisan
• Skala: Menentukan skala yang bersesuaian berganda ialah:
• Paksi menegak: Satu garisan yang dilukis secara menegak • Terdiri daripada dua atau
• Paksi mendatar: Satu garisan yang dilukis secara lebih garis.
mendatar atau melintang • Setiap garis mewakili satu
• Petunjuk: Paparan maklumat yang diwakili oleh set data yang tertentu.
setiap garisan • Berguna untuk membuat
• Plot garisan: Menunjukkan kuantiti atau nilai melalui perbandingan antara dua
atau lebih set data.
garisan yang diplot
5 5
Carta Pai
Carta pai adalah sejenis gambar rajah atau perwakilan grafik untuk memaparkan pembahagian atau
pecahan data dan maklumat dalam bentuk bulatan yang dibahagikan kepada beberapa sektor. Carta
pai sesuai digunakan untuk menunjukkan perbandingan data dan maklumat kepada informasi yang
lebih jelas, mudah dan menarik.
Jumlah Eksport Buah-buahan Tempatan di Negara Z Tajuk
pada Tahun 2020
Jejari
Bulatan sektor
6%
10%
35% Peratus
21%
Petunjuk
28%
Petunjuk
Pisang
Nanas
Durian
Tembikai
Lain-lain
Jumlah Nilai eksport buah-buahan: USD109.1 bilion
Rajah 1.3: Ciri-ciri carta pai
Info
Info
Ciri-ciri Carta Pai Geogra
• Tajuk: Menerangkan data yang hendak dipersembahkan Sudut sektor dilukis bermula
• Jejari: Menentukan jejari yang bersesuaian dengan 0º pada sudut
• Jumlah: Menyatakan nilai keseluruhan tegak, dimulakan dengan
• Peratus: Memaparkan nilai sektor yang hendak dipersembahkan sudut sektor yang paling
besar kepada sudut sektor
• Petunjuk: Memaparkan maklumat yang mewakili sektor yang paling kecil mengikut
• Bulatan sektor: Mengandungi sudut sektor yang mewakili data arah putaran jam.
6 6
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
1.2 Kegunaan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan
Carta Pai
Graf dan carta adalah kaedah yang digunakan untuk menyampaikan maklumat dan data dalam bentuk
yang menarik, jelas dan tepat. Penggunaan graf dan carta juga dapat mengelakkan huraian yang
panjang dan mengelirukan. Setiap jenis graf dan carta sesuai digunakan untuk kegunaan tertentu.
Kegunaan Graf Bar Berganda
Graf bar berganda digunakan untuk menunjukkan perbandingan antara dua atau lebih maklumat.
Graf bar berganda sesuai digunakan untuk membuat perbandingan tentang pelbagai komponen
yang hendak dikaji. Kebiasaannya komponen ini mempunyai perkaitan antara satu sama lain.
Contohnya:
• Perbandingan bilangan murid sekolah kerajaan dan bantuan kerajaan mengikut peringkat
pada tahun 2018 dan 2019
• Perbandingan unjuran KDNK negara-negara Asia tahun 2019 hingga 2021
Murid Sekolah Kerajaan dan Bantuan Kerajaan Mengikut Peringkat
pada Tahun 2018 dan 2019
Bilangan (juta)
2018
3 2019
2
1
0 Peringkat
Prasekolah Peringkat Menengah Menengah
rendah rendah atas
(Sumber: Petikan daripada siaran akhbar Jabatan Perangkaan Malaysia, 29 November 2018)
Perbandingan bilangan murid sekolah kerajaan dan bantuan kerajaan mengikut peringkat
pada tahun 2018 dan 2019
Unjuran KDNK Negara-negara Asia Tahun 2019 hingga 2021
8
6
Peratusan (%) 4
2
0
Singapura Thailand Malaysia Indonesia Filipina Vietnam SEA
Negara
2019 2020 2021
(Sumber: Oxford Economics/Haver Analytics, dicapai pada 13 Mac 2020)
Perbandingan unjuran KDNK negara-negara Asia tahun 2019 hingga 2021
7 7
Kegunaan Graf Garisan Berganda
Graf garisan berganda digunakan untuk membandingkan perubahan nilai atau kuantiti beberapa
unsur yang dikaji mengikut skala masa tertentu. Contohnya:
• Perbandingan kadar pengangguran mengikut kumpulan umur terpilih 1982 hingga 2019
• Perbandingan jangkaan hayat ketika lahir di Malaysia bagi tahun 2014 hingga 2020
Kadar Pengangguran Mengikut Kumpulan Umur Terpilih
1982 hingga 2019
Orang (ribu) Peratus (%)
400 20.0
320 16.0
240 12.0
160 8.0
80 4.0
0 0
1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1992 1993 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
(Sumber: Siaran akhbar Jabatan Perangkaan Malaysia, Ogos 2020)
Perbandingan kadar pengangguran mengikut kumpulan umur terpilih 1982 hingga 2019
Jangkaan Hayat Ketika Lahir di Malaysia bagi Tahun 2014 hingga 2020
(Sumber: Siaran akhbar Jabatan Perangkaan Malaysia, 23 Julai 2020)
Perbandingan jangkaan hayat ketika lahir di Malaysia bagi tahun 2014 hingga 2020
8 8
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Kegunaan Carta Pai
Carta pai digunakan untuk mewakilkan data dalam bentuk bulatan yang terdiri daripada beberapa
sektor. Carta pai boleh menunjukkan taburan atau kadar peratusan sesuatu aspek yang dikaji.
Contohnya:
• Jumlah eksport Malaysia ke negara-negara ASEAN bagi tahun 2019
• Bilangan penduduk mengikut etnik di Malaysia
• Jumlah keluaran negara mengikut sektor ekonomi di Malaysia
Jumlah Eksport Malaysia ke Negara-negara ASEAN
bagi Tahun 2019
Filipina Negara-negara
6.4% ASEAN
2.7%
Jumlah eksport
RM284.0
Indonesia bilion
10.9%
Vietnam Singapura
12.2% 48.2%
Thailand
19.6%
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 4 Februari 2020)
Kod QR
Info
Info
Ketahui cara membina carta pai dengan
melayari laman web berikut: Geogra
(Sumber: https://eravisi.com/geo/tg5/ Carta pai yang pertama telah dicipta
ms009/) pada tahun 1801. Penciptanya ialah
William Playfair, seorang penulis politik
dan ekonomi dari Scotland. Carta pai
yang pertama dihasilkan oleh beliau
Glosari
Glosari menggambarkan keadaan geopolitik
pada masa itu.
Geopolitik: Kajian tentang kesan faktor-faktor geografi
terhadap politik terutama politik antarabangsa.
9 9
1.3 Menghasilkan Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda
dan Carta Pai
Langkah-langkah Membina Graf Bar Berganda
Jadual 1.1: Bilangan Murid SMK Tg Panglima Perang Tg Muhammad Mengikut Jantina di antara Tahun 2017 hingga 2019
Bilangan murid (orang)
Jantina
2017 2018 2019
Lelaki 623 569 573
Perempuan 434 456 479
Jumlah 1057 1025 1052
(Sumber: Aplikasi Pangkalan Data Murid SMK Tg Panglima Perang Tg Muhammad, 2019)
Jadual 1.1 menunjukkan maklumat tentang bilangan murid SMK Tg Panglima Perang Tg Muhammad
mengikut jantina di antara tahun 2017 hingga 2019. Berdasarkan maklumat dalam jadual di atas,
kita boleh membina graf bar berganda seperti yang berikut.
Bilangan murid
Langkah 1 (orang)
(a) Lukis paksi menegak dan paksi mendatar. 700
600
(b) Labelkan bagi kedua-dua paksi tersebut. (Paksi menegak 500
mewakili bilangan murid dan paksi mendatar mewakili tahun). 400
(c) Menentukan skala yang bersesuaian berdasarkan data yang 300
diperoleh, contohnya 1 cm mewakili 100 orang murid. 200
100
0 Tahun
Bilangan murid 2017 2018 2019
(orang)
700
600
500 Langkah 2
400
300 (a) Lukiskan bar-bar mewakili bilangan murid lelaki
200 dan perempuan mengikut tahun.
100 (b) Tinggi bar menunjukkan bilangan murid.
0 Tahun
2017 2018 2019
Jumlah Murid
Bilangan murid SMK Tg Panglima Perang
Langkah 3 (orang) Tg Muhammad
700 Mengikut Jantina di Antara
Tahun 2017 hingga 2019
(a) Lorek atau warnakan bar yang telah dilukis. Lorekan atau warna 600
mestilah berbeza bagi menunjukkan perbezaan setiap bar. 500
(b) Sediakan petunjuk berpandukan lorekan atau warna 400
yang telah dibuat pada setiap bar. 300 Petunjuk
Lelaki
(c) Tuliskan tajuk yang sesuai. 200 Perempuan
(d) Tuliskan skala graf di bahagian bawah graf. 100 0 Tahun
2017 2018 2019
10 10 Skala: 1 cm mewakili 100 orang murid
er
ar B
r
ganda, G
BAB 1 : G
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
af B
r
af G
ganda dan C
er
ar
ai
ta P
arisan B
Langkah-langkah Membina Graf Garisan Berganda
Jadual 1.2: Eksport Getah Malaysia ke Negara China dan Jerman antara Tahun 2017 hingga 2020
Eksport getah ('000 tan metrik)
Negara
2017 2018 2019 2020
China 19.3 23.5 18.3 26.7
Jerman 5.6 6.3 7.3 2.7
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020)
Jadual 1.2 menunjukkan maklumat tentang nilai eksport getah Malaysia ke negara China
dan Jerman antara tahun 2017 hingga 2020. Berdasarkan maklumat dalam jadual di atas,
kita boleh membina graf garisan berganda seperti yang berikut.
Eksport
('000 tan metrik)
Langkah 1
35
(a) Lukis paksi menegak dan paksi mendatar. 30
(b) Labelkan kedua-dua paksi tersebut. (Paksi menegak 25
20
mewakili nilai eksport dan paksi mendatar mewakili tahun). 15
(c) Menentukan skala yang bersesuaian berdasarkan data yang 10
diperoleh, contohnya 1 cm mewakili 5 000 tan metrik. 5
0 Tahun
2017 2018 2019 2020
Eksport
('000 tan metrik)
Langkah 2
35
30
25 (a) Tandakan ‘x’ bagi menunjukkan nilai eksport
20 ke negara China untuk setiap tahun.
15 (b) Sambungkan semua titik tersebut.
10 (c) Langkah (a) dan (b) diulang semula bagi menunjukkan nilai
5 eksport ke negara Jerman.
0 Tahun
2017 2018 2019 2020
Eksport Eksport Getah Malaysia
('000 tan metrik) ke Negara China dan Jerman
Antara Tahun 2017 hingga 2020
Langkah 3 35
30
(a) Pastikan kedua-dua garisan yang diplot mempunyai 25
garisan yang berbeza seperti warna atau corak garisan. 20 Petunjuk
15
(b) Lengkapkan graf tersebut dengan tajuk dan petunjuk 10 China
Jerman
yang sesuai. 5
(c) Tuliskan skala graf di bahagian bawah graf. 0 Tahun
2017 2018 2019 2020
Skala: 1 cm mewakili 5 000 tan metrik
11 11
Langkah-langkah Membina Carta Pai
Untuk melukis carta pai, kita perlu mengumpulkan data terlebih dahulu. Berdasarkan data yang diperoleh,
kita perlu menukar maklumat kepada bentuk peratus dan sudut sektor. Kedua-dua perkara tersebut
penting untuk melukis carta pai dengan betul dan tepat.
Jadual 1.3: Jumlah Penjualan Kenderaan Syarikat Garuda Mengikut Jenama pada Tahun 2020
Jenama Jumlah Penjualan Peratus Sudut sektor
Kenderaan (unit) (%) (0)
A 137 225 42 151
B 91 830 28 101
C 51 799 16 58
D 31 426 10 36
E 14 060 4 14
Jumlah 326 340 100 360
Cara pengiraan peratus Cara pengiraan sudut sektor
penjualan kenderaan penjualan kenderaan
Bilangan jenama kenderaan Sudut Bilangan jenama kenderaan
Peratus = x 100 = x 360 o
Jumlah penjualan kenderaan sektor Jumlah penjualan kenderaan
137 225 x 100 = 42% 137 225 = 151 o
x 360
o
=
=
326 340 326 340
Berdasarkan maklumat peratus dan sudut sektor, kita boleh membina carta pai mengikut
langkah-langkah berikut.
Langkah 1
(a) Gunakan jejari 5 cm, lukis bulatan Jejari 5 cm
dengan menggunakan jangka lukis
di atas sehelai kertas graf.
(b) Lukis garisan tegak dari pusat Pusat bulatan
bulatan sebagai jejari 5 cm bagi saiz
bulatan tersebut.
12
12
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
BAB 1 : G r af B ar B er ganda, G r af G arisan B er ganda dan C ar ta P ai
Langkah 2 0 o
(a) Letakkan jangka sudut secara menegak di atas
garisan jejari bulatan.
(b) Ukur saiz sudut bermula dengan 0º mengikut arah
putaran jam.
(c) Lukis garisan setiap sudut sektor berdasarkan nilai 1510
sudut sektor.
1010
Jumlah Penjualan Kenderaan Syarikat Garuda
Mengikut Jenama pada Tahun 2020
4%
10%
Langkah 3
16% 42% (a) Lorek dan warnakan setiap sudut
Petunjuk sektor yang telah dibuat.
A (b) Lengkapkan dengan nilai peratus
28% B setiap sektor dan tulis petunjuk.
C (c) Nyatakan jumlah keseluruhan.
D (d) Tulis tajuk carta pai bagi menunjukkan
E maklumat yang hendak dipaparkan.
Jumlah Jualan Kenderaan: 326 340 unit
Aktiviti 1.1
Tajuk: Membina graf garisan berganda.
Objektif: Menggunakan TMK untuk mendapatkan maklumat dan melukis graf garisan berganda.
Alatan: Komputer dan kertas graf.
Langkah-langkah:
1. Layari laman web agensi kerajaan untuk mendapatkan maklumat bagi melukis graf garisan
berganda. Dapatkan bantuan guru Geografi anda.
2. Lukiskan graf garisan berganda berpandukan maklumat dan langkah yang telah anda pelajari.
3. Pamerkan graf garisan berganda yang telah dibina di papan kenyataan kelas.
Uji
Minda
Jadual 1.4: Prestasi Perdagangan Malaysia pada Januari hingga September Tahun 2020
Negara
Nilai
China Singapura Amerika Syarikat Jepun
Eksport (RM bilion) 114.5 100.8 77.1 45.1
Import (RM bilion) 122.6 54.8 52.2 43.8
(Sumber: Matrade.gov.my, 2020)
Berdasarkan Jadual 1.4, hasilkan pelbagai bentuk graf bar berganda dan graf garisan
13
berganda menggunakan Microsoft Excel. 13
1.4 Menganalisis Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda
dan Carta Pai
Langkah-langkah menganalisis graf bar berganda dan graf garisan berganda
1. Baca dan fahami tajuk graf. Eksport Eksport Getah Malaysia ke
2. Perhatikan label paksi menegak ('000 tan metrik) Negara China dan Jerman Antara
dan paksi mendatar. Tahun 2017 hingga 2020
3. Telitikan nilai pada skala dan bar
atau titik garisan. 35
4. Kenal pasti nilai paling tinggi dan paling 30
rendah serta nilai bagi bar atau
titik garisan yang lain. 25
5. Perhatikan perubahan atau perbezaan 20
nilai yang nyata. 15 Petunjuk
6. Huraikan isi tersirat berdasarkan data China
yang diwakili. 10 Jerman
7. Buat satu rumusan bagi mentafsir 5
graf tersebut.
0 Tahun
2017 2018 2019 2020
Skala: 1 cm mewakili 5 000 tan metrik
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020)
Langkah menganalisis carta pai
Jumlah Penduduk Warganegara Mengikut 1. Baca dan fahami tajuk carta pai.
Etnik di Malaysia pada Tahun 2019 2. Perhatikan tajuk dan label yang terdapat
1.0% pada carta pai.
3. Telitikan petunjuk dan nilai sektor yang terlibat.
6.9% Petunjuk 4. Kenal pasti nilai setiap sektor melibatkan sektor
Bumiputera terkecil dan terbesar.
Cina 5. Perhatikan perbezaan peratus bagi setiap sektor
dalam carta pai.
22.8% India 6. Huraikan isi tersirat berdasarkan data
Lain-lain
yang diwakili.
69.3% 7. Buat satu rumusan terperinci berkaitan
perkara yang telah anda kaji.
Jumlah Penduduk
Warganegara:
29.1 juta orang
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020)
14 14
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Contoh analisis graf bar berganda
Nilai Eksport Barangan Getah dan
Nilai eksport
(RM bilion) Kayu Getah Malaysia dari Tahun 2017 hingga 2019
Petunjuk
26 Barangan getah
Kayu getah
24
22
20
18
16
14
12
10
8
6
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020) 4
2
0 Tahun
2017 2018 2019
Skala: 1 cm mewakili RM2 bilion
(Sumber: Diubah suai daripada Lembaga Getah Malaysia, 2019)
Graf bar berganda menunjukkan nilai eksport barangan getah dan kayu getah Malaysia antara
tahun 2017 hingga 2019. Nilai eksport barangan getah lebih tinggi berbanding nilai eksport kayu
getah. Barangan getah mencatat nilai eksport paling tinggi sebanyak RM24 bilion pada tahun
2018. Berlaku peningkatan nilai eksport barangan getah iaitu dari RM22 bilion pada tahun
2017 kepada RM24 bilion pada tahun 2018. Namun terdapat sedikit penurunan pada tahun 2019
sebanyak RM1 bilion kepada RM23 bilion.
Bagi eksport kayu getah pada tahun 2017 dan 2018 telah mencatat nilai eksport yang sama iaitu
sebanyak RM9 bilion dan meningkat kepada RM10 bilion pada tahun 2019.
Perbezaan yang ketara antara nilai eksport barangan getah dan nilai eksport kayu getah
disebabkan oleh permintaan terhadap barangan getah yang lebih tinggi seperti sarung tangan,
tayar, kasut dan benang lateks. Barangan getah Malaysia banyak dieksport ke Amerika Syarikat,
Jepun dan Kesatuan Eropah.
Sebagai rumusan, nilai eksport barangan getah dan kayu getah Malaysia menunjukkan terdapat
peningkatan dan penurunan antara tahun 2017 hingga 2019. Nilai eksport barangan getah adalah 15
15
lebih tinggi daripada eksport kayu getah.
Contoh analisis carta pai
Jumlah Penduduk Warganegara Mengikut Etnik di Malaysia pada Tahun 2019
1.0%
6.9%
22.8%
69.3%
Petunjuk
Bumiputera
Cina
India
Lain-lain
Jumlah Penduduk Warganegara: 29.1 juta orang
(Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2020)
Carta pai menunjukkan jumlah penduduk warganegara mengikut etnik di Malaysia pada
tahun 2019. Etnik utama yang terdapat di Malaysia ialah Bumiputera, Cina, India dan lain-lain.
Jumlah keseluruhan warganegara Malaysia pada tahun 2019 ialah seramai 29.1 juta orang. Bumiputera
merupakan etnik terbesar iaitu 20.1 juta (69.3%), manakala bilangan terkecil adalah etnik lain-lain
iaitu seramai 0.29 juta orang (1%). Bilangan etnik Cina adalah seramai 6.7 juta orang (22.8%)
dan etnik India seramai 2.0 juta orang (6.9%).
Terdapat beberapa kaum dalam etnik bumiputera antaranya kaum Melayu, Orang Asli,
Kadazan dan Iban. Etnik Cina, India dan lain-lain juga merupakan sebahagian daripada warganegara
di Malaysia. Antara contoh etnik lain-lain seperti Baba dan Nyonya, Sikh, Jawa dan Bugis. Semua
etnik bumiputera dan bukan bumiputera ini membentuk sebuah masyarakat majmuk yang hidup
dalam suasana harmoni dan bersatu padu.
Sebagai rumusan, terdapat pelbagai etnik di Malaysia. Etnik Bumiputera mewakili jumlah
penduduk warganegara terbesar diikuti oleh etnik Cina, India dan lain-lain.
16 16
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
I I mbas Kembali
mbas Kembali
1 Ciri-ciri
Graf Bar Berganda dan Graf Garisan 2 Kegunaan
Berganda
• Mempunyai dua atau lebih bar Graf Bar Berganda, Graf Garisan
atau garis bagi menunjukkan Berganda dan Carta Pai
perbandingan nilai dan maklumat • Memberi maklumat mudah, menarik
• Terdapat tajuk, paksi menegak, paksi dan jelas
mendatar, petunjuk dan skala • Membanding dua atau lebih maklumat
Carta Pai • Menunjukkan perubahan nilai maklumat
• Mempunyai tajuk, sektor, nilai sektor,
petunjuk dan jumlah
• Dilukis mengikut arah pusingan jam
bermula dengan sudut sektor yang
paling besar kepada yang paling kecil
Graf Bar
Berganda, Graf
Garisan Berganda
3 Langkah - langkah dan Carta Pai
Graf Bar Berganda dan
Graf Garisan Berganda
• Melukis paksi mendatar dan menegak
• Melabel paksi mendatar dan menegak
• Menentukan dan menulis skala
yang sesuai
• Melukis bar atau garisan
• Melorek atau mewarnakan bar 4 Menganalisis
dan garisan Graf Bar Berganda, Graf Garisan
• Menyediakan petunjuk yang sesuai Berganda dan Carta Pai
• Menulis tajuk yang sesuai
Carta Pai • Memerhatikan tajuk
• Mengira peratus setiap sektor • Mengenal pasti nilai paling tinggi
dan paling rendah
• Mengira sudut setiap sektor • Menjelaskan isi tersurat dan tersirat
• Mengukur saiz sudut berdasarkan graf dan carta pai
• Melukis sektor • Membuat rumusan secara keseluruhan
• Mewarna atau melorek sektor
• Menulis tajuk, petunjuk, peratus
dan jumlah
17 17
Latihan Pengukuhan
Latihan Pengukuhan
Imbas di sini
Jawab semua soalan berikut.
1. (a) Berdasarkan Jadual 1, lukiskan graf bar berganda menunjukkan jumlah penduduk
Kampung Y mengikut jantina pada tahun 2010, 2015 dan 2020.
Gunakan skala 1 cm mewakili 5 ribu orang.
Jadual 1: Jumlah Penduduk Kampung Y Mengikut Jantina pada Tahun 2010, 2015 dan 2020
Penduduk (ribu orang)
Jantina
2010 2015 2020
Lelaki 34 37 41
Perempuan 35 33 39
(b) Berdasarkan Jadual 2, lukis carta pai bagi menunjukkan jumlah eksport Malaysia pada
tahun 2020. Gunakan skala jejari 5 cm untuk carta pai anda.
Jadual 2: Jumlah Eksport Malaysia Tahun 2020
Negara Eksport (RM bilion)
Singapura 19.8
China 26.4
Jepun 11.2
Amerika Syarikat 15.5
Kesatuan Eropah 14.2
Jumlah 87.1
18 18
BAB 1 : Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
2. Jawab soalan-soalan yang berikut berdasarkan graf garisan berganda di bawah.
Suhu ( C)
o
Min Suhu Bulanan Tokyo dan
40 Kuala Lumpur
35
30
25
20
15 Petunjuk
Tokyo
10
Kuala Lumpur
5
0 Bulan
J F M A M J J O S O N D
(b) Nyatakan nilai suhu maksimum bagi
(i) Tokyo .................................... pada bulan .................
(ii) Kuala Lumpur .................................. pada bulan ..........................
(b) Apakah bulan yang menerima suhu minimum di Tokyo?
(c) Bilakah Kuala Lumpur dan Tokyo mempunyai suhu yang sama?
(d) Jelaskan ciri-ciri suhu Kuala Lumpur.
(e) Terangkan faktor yang mempengaruhi peningkatan suhu di Kuala Lumpur.
3. Jawab soalan berdasarkan carta pai di bawah.
Peratus KDNK Malaysia Mengikut Sektor Ekonomi Tahun 2019
5.4%
10.2% 35.6%
35.6%
16.1%
Petunjuk
Perkhidmatan
32.7% Pertanian
Pembuatan
Perlombongan
Pembinaan
Jumlah Eksport: RM341.7 bilion
(a) Apakah sektor ekonomi yang mempunyai peratus KDNK terbesar di Malaysia?
(b) Berapakah nilai eksport sektor perlombongan Malaysia pada tahun 2019?
(c) Sektor ekonomi primer manakah yang paling banyak menyumbang kepada
KDNK Malaysia?
(d) Mengapakah sektor perindustrian merupakan sektor yang penting di Malaysia?
(e) Wajarkah kerajaan memajukan sektor pelancongan pada masa akan datang? Huraikan
jawapan anda.
19 19
BAB Foto
2
Standard Pembelajaran
• Mengenal pasti foto aras bumi, foto udara dan foto satelit
• Menghuraikan kepentingan foto
• Menganalisis maklumat pandang darat fizikal dan pandang darat budaya yang terdapat dalam foto
Induksi Bab
Ahli geografi memperoleh pelbagai maklumat melalui foto seperti ciri pandang darat fizikal dan budaya
sesuatu kawasan, kegiatan ekonomi dan kepadatan penduduk. Foto aras bumi, foto udara dan foto satelit
mempunyai kepentingan tertentu dalam kajian geografi.
Jom Teroka
1 Foto Aras Bumi, Foto Udara dan Foto Satelit
Apakah perbezaan foto aras bumi, foto udara dan foto satelit?
20
BAB 2 : Foto
2 Kepentingan Foto
Bab 1 Graf Bar Berganda, Graf Garisan Berganda dan Carta Pai
Foto udara Foto satelit
Mengapakah foto penting dalam kajian geografi?
3 Mentafsir Foto
Latar belakang
Kiri Tengah Kanan
Latar tengah
Kiri Tengah Kanan
Latar hadapan
Kiri Tengah Kanan
Foto udara Kundasang, Sabah
Bagaimanakah tafsiran foto dibuat?
21 21
2.1 Foto Aras Bumi, Foto Udara dan Foto Satelit
Foto satelit
Foto boleh digunakan untuk
menggambarkan pelbagai
aspek geografi seperti bentuk
muka bumi, kegiatan ekonomi
dan sebagainya. Terdapat
tiga jenis foto dalam geografi,
iaitu foto aras bumi, foto udara
dan foto satelit. Rajah 2.1
menunjukkan bagaimana
setiap jenis foto itu dirakam.
Foto udara menegak
Foto udara menyerong
Foto aras bumi
Rajah 2.1: Cara foto dirakam
Foto Aras Bumi
• Foto yang diambil secara mendatar pada
paras tanah.
• Menunjukkan apa yang dilihat di hadapan jurufoto.
• Digunakan untuk menjalankan kajian terperinci
tentang manusia dan tempat di dunia.
• Menunjukkan pandangan tentang kawasan tertentu
dan bukan keseluruhan kawasan.
22
22 Foto aras bumi
BAB 2 : Foto
Foto Udara
Foto udara ialah foto yang diambil dari udara, sama ada dari kapal terbang, helikopter, belon udara
atau dron. Terdapat dua jenis foto udara, iaitu foto udara menegak dan foto udara menyerong.
Foto Udara Menegak Foto Udara Menyerong
Foto udara menegak Foto udara menyerong
• Dirakam dengan kamera yang dipasang • Dirakam dari kapal terbang, helikopter,
di bahagian bawah kapal terbang, helikopter belon udara atau dron pada sudut antara
atau dron pada sudut sekitar 900. 30 hingga 60 .
o
o
• Dapat menunjukkan pandang darat fizikal • Dapat menunjukkan pandang darat
dan pandang darat budaya yang lebih jelas. fizikal dan pandang darat budaya dengan
latar belakang yang lebih luas.
Foto Satelit
Kod QR
Ketahui cara mengambil gambar • Foto yang diambil dari satelit yang berada jauh
dengan menggunakan dron. Layari di ruang angkasa bumi.
laman web berikut: • Foto satelit dapat menunjukkan kawasan yang
lebih luas dan terperinci berbanding dengan
(Sumber: https://eravisi.com/geo/tg5/
ms023/ ) foto udara.
Info
Info
Geogra
Negara yang paling banyak melancarkan satelit
ke angkasa ialah Amerika Syarikat. Setakat
bulan Mac 2019, negara itu telah melancarkan
sebanyak 830 satelit. Antara kegunaan satelit
yang dilancarkan ialah untuk pengimejan
permukaan bumi.
(Sumber: World Economic Forum, Mac 2019)
Foto satelit
23
23
2.2 Kepentingan Foto
Foto sangat penting dalam kajian geografi. Rajah 2.2 menunjukkan beberapa kepentingan foto.
Maklumat geografi boleh diperoleh
dengan cepat dan mudah.
Bahan asas untuk Menunjukkan perubahan
melakar dan melukis yang berlaku dari semasa
peta dan rajah. ke semasa.
Pelengkap kepada Kepentingan Menunjukkan
peta, rajah, graf dalam foto perbandingan ciri-ciri
memaparkan geografi antara kawasan
ciri-ciri geografi. ataupun fenomena
yang berlainan.
Menunjukkan saling kaitan Perbandingan ciri-ciri
antara ciri-ciri fizikal dan geografi antara kawasan
ciri-ciri budaya. dapat dibuat.
Rajah 2.2: Kepentingan foto
Kepentingan Foto Aras Bumi
• Memudahkan kajian tentang ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya sesuatu kawasan.
• Membolehkan perbandingan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya antara
kawasan tertentu.
• Melihat perbezaan atau perubahan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya
sesuatu kawasan dalam satu tempoh.
24
24
BAB 2 : F ot o
BAB 2 : Foto
Foto 2.1: Perubahan ciri pandang darat
Kepentingan Foto Udara
• Mengenal pasti ciri pandang darat fizikal dan
ciri pandang darat budaya yang lebih luas
dan tepat.
• Memudahkan kerja pemetaan bagi
menunjukkan taburan ciri pandang darat
fizikal dan ciri pandang darat budaya
sesebuah kawasan.
• Menentukan jarak di antara dua tempat.
Dron digunakan untuk merakam foto udara
Foto udara ini membolehkan ciri-ciri
geografi berikut dikenal pasti:
Ciri pandang darat fizikal
• Bentuk muka bumi:
- Tanah pamah, rata dan luas
- Berbukit
• Hutan
Ciri pandang darat budaya
• Petempatan
• Jalan raya
• Kolam bekas lombong
Kota Sultan Ahmad Shah (Kota SAS), Kuantan, Pahang
25
25
Kepentingan Foto Satelit
• Membolehkan rakaman kawasan muka
bumi yang lebih luas dan terperinci.
• Memaparkan pola guna tanah yang berbeza
bagi satu kawasan yang luas seperti kawasan
tepu bina di bandar dengan kawasan pertanian.
• Menunjukkan fenomena cuaca dan iklim
seperti banjir, jerebu, suhu bandar dan El Nino.
• Memaparkan arah aliran sungai, jalan raya, Foto satelit kawalan lalu lintas
lebuh raya dan jalan kereta api.
• Memudahkan pihak berkenaan membuat
ramalan dan perancangan tentang cuaca,
saliran, tumbuh - tumbuhan dan galian.
• Memudahkan Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)
serta Jabatan Parit dan Saliran, membuat
ramalan dan perancangan tentang pembangunan
guna tanah di sesebuah kawasan.
• Foto satelit juga membantu memudahkan
unit Polis Trafik mengawal aliran trafik pada
masa puncak.
Foto satelit aktiviti guna tanah
Kod QR
Foto satelit digunakan dalam bidang
perlombongan untuk mengesan mineral
berharga di dalam bumi. Layari laman
web berikut untuk mengetahui cara-cara
satelit digunakan untuk tujuan tersebut.
(Sumber: https://eravisi.com/geo/tg5/
ms026/ )
Foto satelit ramalan cuaca
Aktiviti 2.1
Tajuk: Pertandingan fotografi bentuk muka bumi di sekitar kawasan tempat tinggal murid.
Objektif: Mencungkil bakat dan kreativiti dalam kalangan murid.
Alatan: Kamera, telefon bimbit, komputer, pencetak dan kertas foto.
Langkah-langkah:
1. Murid dibahagikan kepada tiga hingga empat orang murid setiap kumpulan.
2. Setiap kumpulan perlu merakam tiga keping foto berkaitan bentuk muka bumi yang terdapat
di sekitar kawasan tempat tinggal mereka dengan kreatif.
3. Foto-foto tersebut akan dipamerkan di sudut geografi kelas untuk dinilai oleh murid lain bagi
mencari pemenang.
26
BAB 2 : Foto
2.3 Mentafsir Foto
Terdapat pelbagai maklumat dalam suatu foto. Dalam geografi, tafsiran foto dapat memberikan
gambaran tentang ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya serta hubung kait antara
kedua-duanya.
Mentafsir Foto Aras Bumi
Foto satelit kawalan lalu lintas
Foto aras bumi menunjukkan kawasan yang kecil dan tidak merangkumi keseluruhan kawasan.
Maklumat di bahagian latar belakang mungkin tidak jelas atau terlindung. Ciri pandang darat
fizikal dan ciri pandang darat budaya yang dapat dilihat adalah terhad.
Langkah-langkah mentafsir foto aras bumi
1 Perhatikan foto untuk mendapatkan
gambaran umum kawasan yang dirakam.
2 Kenal pasti ciri pandang darat fizikal dan ciri
pandang darat budaya di dalam foto.
Foto satelit aktiviti guna tanah
3 Kaitkan ciri pandang darat fizikal dengan
ciri pandang darat budaya.
4 Buat tafsiran foto berdasarkan maklumat
yang telah dikenal pasti.
5 Buat rumusan. Foto aras bumi
Contoh Tafsiran Foto
Foto satelit ramalan cuaca Foto aras bumi di atas menunjukkan kawasan pertanian di Pasir Puteh, Kelantan. Ciri
pandang darat fizikal yang terdapat di kawasan ini ialah bentuk muka bumi tanah pamah, bukit
dan hutan. Manakala ciri pandang darat budaya yang terdapat di kawasan ini ialah sawah padi,
petempatan, tali air dan talian penghantar elektrik.
Latar belakang foto menunjukkan bentuk muka bumi berbukit dengan hutan yang masih
terpelihara. Manakala bukit di bahagian latar tengah telah diteroka dengan pembinaan talian
penghantar elektrik. Pembinaan petempatan oleh penduduk juga terdapat di latar tengah foto.
Kegiatan ekonomi yang diusahakan oleh penduduk dalam foto ialah pertanian iaitu
penanaman padi sawah. Penanaman padi diusahakan penduduk menggunakan sumber air dari
tali air yang dibina.
Berdasarkan foto tersebut, penduduk turut berpotensi memajukan kegiatan ekonomi tertier
dengan memajukan ekonomi berasaskan agropelancongan. Aktiviti ini secara tidak langsung
membuka peluang pekerjaan kepada penduduk.
27 27
Mentafsir Foto Udara
Foto udara menunjukkan kawasan yang lebih luas dan lebih terperinci daripada foto aras bumi.
Lebih banyak ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya yang boleh dilihat. Oleh
sebab itu, tafsiran foto juga boleh dibuat dengan lebih terperinci.
Langkah-langkah mentafsir foto udara
Langkah 1
• Bagi mendapatkan ketepatan dalam mentafsir foto, bahagikan foto kepada tiga
bahagian, iaitu:
(a) Latar belakang: Kawasan yang paling jauh dengan kamera.
(b) Latar tengah: Kawasan antara latar belakang dan latar hadapan.
(c) Latar hadapan: Kawasan yang paling dekat dengan kamera.
• Setiap bahagian itu dibahagikan pula kepada tiga bahagian, iaitu kiri, tengah dan kanan
menjadikan sembilan bahagian semuanya seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.3.
Latar belakang
Kiri Tengah Kanan
Latar tengah
Kiri Tengah Kanan
Latar hadapan
Kiri Tengah Kanan
Rajah 2.3: Foto udara Kundasang, Sabah
28
28
BAB 2 : Foto
Langkah 2 2
Tema
Tentukan tema foto berdasarkan ciri pandang
darat fizikal dan ciri pandang darat budaya yang • Foto menunjukkan kawasan
terdapat dalam foto. tanah tinggi di Kundasang, Sabah
Langkah 3 Ciri pandang darat fizikal
• Bentuk muka bumi - Tanah tinggi
Buat tafsiran umum terhadap Ciri pandang darat budaya
ciri fizikal dan ciri budaya yang • Petempatan – Petempatan berselerak
dominan dalam foto. dan berkelompok
• Pengangkutan – Sistem jalan raya
• Kegiatan ekonomi – Pertanian dan pelancongan
Langkah 4
Buat tafsiran lebih khusus • Latar belakang foto menunjukkan kawasan
dan terperinci terhadap ciri tanah tinggi.
geografi yang terdapat dalam • Latar tengah dan latar hadapan menunjukkan guna
foto berdasarkan sembilan tanah petempatan, pengangkutan dan pertanian.
bahagian yang dikelaskan tadi.
Langkah 5
Rumusan
Buat rumusan • Rumusan berdasarkan tafsiran yang telah dibuat pada Langkah 2, 3 dan 4.
Contoh Tafsiran Foto
Foto udara menyerong menunjukkan aktiviti guna tanah di Kundasang, Sabah. Ciri
pandang darat fizikal yang terdapat di kawasan ini ialah bentuk muka bumi tanah tinggi iaitu
gunung, bukit dan tanah pamah beralun serta tumbuh-tumbuhan semula jadi. Manakala ciri
pandang darat budaya pula ialah petempatan, jalan raya dan kawasan pertanian.
Latar belakang foto menunjukkan bentuk muka bumi bergunung-ganang yang dilitupi hutan,
manakala kawasan berbukit di latar tengah diteroka dengan aktiviti pertanian. Petempatan
penduduk pula dibina atas tanah pamah beralun.
Pola petempatan berkelompok terdapat di bahagian latar hadapan foto dan petempatan
berselerak terdapat di latar tengah foto. Jalan raya menjadi jalan pengangkutan penting
kepada penduduk untuk ke tempat lain.
Penduduk menjalankan aktiviti pertanian dan membina petempatan di lereng bukit.
Hutan dibersihkan bagi membolehkan aktiviti pertanian dan pembinaan dibangunkan.
Cerun bukit diteres dan dijadikan kawasan pertanian.
Berdasarkan foto tersebut, Kundasang berpotensi dibangunkan sebagai kawasan pelancongan
berasaskan agropelancongan yang maju.
29 29
Mentafsir Foto Satelit
Foto satelit menunjukkan kawasan permukaan bumi yang lebih luas. Lebih banyak
ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya yang dapat dilihat.
1 Perhatikan foto secara keseluruhan untuk mendapatkan gambaran umum
kawasan yang dirakam.
2 Kenal pasti ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya dalam foto.
3 Kaitkan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya.
4 Buat tafsiran foto berdasarkan maklumat yang dikenal pasti.
5 Buat rumusan.
Foto satelit Kuala Kedah, Kedah
30
30
BAB 2 : Foto
Contoh Tafsiran Foto
Foto satelit menunjukkan kawasan Kuala Kedah, Kedah. Ciri pandang darat fizikal yang
terdapat di kawasan ini ialah sungai, hutan paya dan kawasan tanah pamah. Ciri pandang darat
budaya yang terdapat di kawasan ini ialah jalan raya, jambatan, petempatan dan sawah padi.
Keseluruhan muka bumi dalam foto ini terdiri daripada kawasan tanah pamah yang rata.
Kawasan tanah pamah ini dibangunkan dengan kawasan petempatan, jaringan pengangkutan
dan aktiviti pertanian.
Sungai Kedah merupakan saliran utama di kawasan ini yang mengalir ke arah barat. Kegiatan
ekonomi utama penduduk ialah pertanian dan perikanan. Tanaman yang diusahakan secara
meluas dalam peta ialah padi terutama di sebelah utara dan selatan Sungai Kedah. Manakala
aktiviti perikanan dapat dikaitkan dengan adanya Sungai Kedah dan kawasan paya di pinggir
sungai terutama di bahagian timur peta. Sungai Kedah turut menjadi laluan pengangkutan air.
Pekan Kuala Kedah menjadi tumpuan penduduk kerana mempunyai banyak kemudahan
seperti pusat perniagaan dan pejabat kerajaan. Manakala pola petempatan di sini adalah jenis
pola petempatan berpusat dan terdapat juga pola pertempatan berjajar di sepanjang jalan raya.
Aktiviti 2.2
Tajuk: Mencetak dan mentafsir foto satelit.
Objektif: Mentafsir maklumat pandang darat fizikal dan pandang darat budaya dalam foto satelit.
Alatan: Komputer, pencetak dan kertas.
Langkah-langkah:
1. Guru memberikan taklimat tentang tugasan yang perlu dibuat dan mengagihkan murid
kepada beberapa kumpulan kecil.
2. Guru memandu murid untuk menggunakan laman yang menawarkan peta satelit seperti
Google Earth di http://earth.google.com/download-earth.html.
3. Setiap kumpulan dikehendaki mencari lokasi yang bersesuaian.
4. Cetak foto bagi lokasi yang dikehendaki.
5. Setiap kumpulan mentafsir foto dengan bimbingan guru.
6. Bentangkan tafsiran foto kumpulan kepada kelas.
7. Guru membuat penilaian.
Info
Info
Geogra
Peranan dan Tugas Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM)
JUPEM berperanan menyediakan infrastruktur ukur di seluruh negara termasuk penggambaran foto udara.
JUPEM membekalkan gambar udara sama ada dalam bentuk salinan keras atau berdigit berdasarkan kamera
udara analog dan digital. Foto udara ini dikategorikan sebagai Dokumen Geospatial Terperingkat.
(Sumber: Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia, 9 November 2020)
31 31
mbas Kembali
I I mbas Kembali
FOTO
Jenis Foto Kepentingan Foto
• Maklumat geografi
Foto Aras Bumi Foto Satelit diperoleh dengan cepat
• Rakaman secara • Rakaman jauh • Merakam perubahan
mendatar dari angkasa pandang darat
• Memaparkan • Maklumat lebih • Menunjukkan perbandingan
maklumat luas dan terperinci ciri geografi
terperinci • Pelengkap kepada peta,
rajah dan graf
• Menunjukkan saling kaitan
• Perbandingan ciri geografi
Foto Udara antara kawasan
• Foto udara menegak • Bahan asas melukis peta
a. Sudut rakaman 90°
b. Memaparkan
maklumat lebih jelas
• Foto udara menyerong Mentafsir Foto
a. Sudut rakaman 30°
hingga 60°
b. Memaparkan maklumat
yang lebih luas • Bahagikan foto kepada sembilan bahagian
• Tentukan tema foto
• Kenal pasti pandang darat fizikal dan pandang
darat budaya
• Buat tafsiran umum pandang darat fizikal
dan pandang darat budaya
• Buat tafsiran khusus dan terperinci
• Buat rumusan
32 32
BAB 2 : Foto
Latihan Pengukuhan
Latihan Pengukuhan
Imbas di sini
BAHAGIAN A
Tiap-tiap soalan diikuti oleh empat pilihan jawapan. Pilih satu jawapan terbaik bagi setiap soalan.
1. Apakah jenis Foto 1 di bawah? 4. Nyatakan ciri pandang darat budaya dalam
Foto 2.
Foto 1 Foto 2
A Foto satelit I Hutan III Jalan raya
B Foto aras bumi II Sungai IV Petempatan
C Foto udara menegak
D Foto udara menyerong A I dan II C II dan III
B I dan IV D III dan IV
2. Apakah kelebihan foto udara menegak dalam
kerja-kerja pemetaan? 5. Apakah kegiatan ekonomi utama dalam
Foto 3 di bawah?
A Menunjukkan fenomena cuaca
B Menentukan jarak antara lokasi
C Membolehkan perbandingan ciri dua
lokasi dapat dijalankan
D Membantu pihak berkuasa menguatkuasa
undang-undang lalu lintas
3. Antara yang berikut, manakah kegunaan
foto satelit?
A Mengawal fenomena cuaca Foto 3
B Membantu penghasilan grafik A Pertanian
C Memaparkan maklumat yang terperinci B Perhutanan
D Memudahkan pemantauan C Pelancongan
aktiviti pertanian D Perlombongan
33
33
BAHAGIAN B
Jawab semua soalan berikut.
Foto 4
1. (a) Apakah ciri fizikal yang terdapat dalam Foto 4 di atas?
(b) Nyatakan jenis kegiatan ekonomi yang dijalankan di kawasan tersebut?
(c) Jelaskan kesan kegiatan manusia terhadap alam sekitar di kawasan tersebut?
(d) Sekiranya anda seorang ahli pencinta alam sekitar, apakah langkah yang boleh diambil
untuk mengatasi kesan di soalan 1(c) di atas?
Foto 5
2. (a) Nyatakan fungsi petempatan yang terdapat dalam Foto 5 di atas.
(b) Terangkan faktor yang mempengaruhi perkembangan petempatan dalam foto di atas.
(c) Pembangunan yang pesat telah menyebabkan kualiti hidup penduduk dalam foto di atas
terjejas. Huraikan.
(d) Sekiranya anda sebagai seorang perancang bandar, bagaimanakah kualiti hidup penduduk
dapat ditingkatkan?
3434
34
Geogra
Fizikal
BAB 3: Fenomena Cuaca dan Iklim
BAB 4: Cuaca dan Iklim serta Pengaruhnya
BAB 5: Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi
dan Hidupan Liar
BAB 6: Pemeliharaan dan Pemuliharaan
Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi
dan Hidupan Liar
Geogra Fizikal
membincangkan fenomena
cuaca dan iklim dunia serta
pengaruhnya terhadap kegiatan
manusia. Bahagian ini juga
membincangkan tentang
tumbuh-tumbuhan semula jadi
dan hidupan liar serta
langkah-langkah pemeliharaan
dan pemuliharaan.
35
Fenomena Cuaca
BAB
3 dan Iklim
Standard Pembelajaran
• Menerangkan konsep cuaca dan iklim
• Menjelaskan unsur cuaca dan iklim
• Menjelaskan melalui contoh fenomena cuaca dan iklim di dunia
• Menghuraikan persediaan menghadapi fenomena cuaca dan iklim
Induksi Bab
Cuaca dan iklim menghasilkan pelbagai fenomena yang mendatangkan kesan terhadap kehidupan
manusia. Dengan mengetahui unsur cuaca dan iklim serta fenomena yang terhasil, kita dapat
membuat persediaan untuk menghadapinya serta mengurangkan kesan buruk yang mungkin berlaku.
Jom Teroka
1 Konsep Cuaca dan Iklim 2 Unsur Cuaca dan Iklim
Apakah perbezaan cuaca dan iklim? • Hujan • Suhu • Angin
Apakah unsur cuaca dan iklim yang lain selain
tiga unsur utama ini?
36
BAB 3 : Fenomena Cuaca dan Iklim
3 Unsur Cuaca dan Iklim
Fenomena Cuaca dan Iklim di Dunia
Mengapakah banjir, kemarau dan taufan berlaku? Apakah kesan-kesannya?
4 Unsur Cuaca dan Iklim
Persediaan Menghadapi Fenomena Cuaca dan Iklim
Apakah langkah yang perlu dilakukan bagi menghadapi fenomena cuaca dan iklim?
37 37
3.1 Konsep Cuaca dan Iklim
Cuaca dan iklim merujuk kepada suhu, hujan, angin serta kelembapan udara di sesuatu tempat.
Walau bagaimanapun, terdapat perbezaan antara kedua-duanya dari segi tempoh masa
dan keluasannya.
• Cuaca ialah keadaan atmosfera berdasarkan unsur-unsur suhu, hujan, angin,
tekanan udara, kelembapan udara dan cahaya matahari di sesuatu tempat dalam
Cuaca tempoh masa yang singkat.
• Cuaca dapat diramal dan melibatkan kawasan berskala kecil seperti daerah
atau wilayah.
• Contoh cuaca ialah panas, sejuk, berangin, ribut petir, mendung dan sebagainya.
• Iklim ialah purata keadaan cuaca yang melibatkan suhu, hujan, angin, tekanan
udara, kelembapan udara dan cahaya matahari di sesuatu kawasan dalam tempoh
yang panjang, iaitu 30 tahun hingga 35 tahun.
Iklim • Iklim meliputi kawasan yang lebih luas seperti negara, benua atau dunia.
• Iklim dipengaruhi oleh statistik mengenai cuaca contohnya perubahan suhu setiap
hari atau setiap tahun hinggalah ke beberapa ribu atau juta tahun.
• Antara jenis iklim utama ialah Iklim Khatulistiwa, Iklim Monsun Tropika, Iklim
Gurun Panas, Iklim Mediterranean, Iklim Siberia dan Iklim Tundra.
Kedua-dua konsep cuaca dan iklim sering dianggap
sama. Hal ini menunjukkan bahawa kedua-duanya
berkait rapat antara satu sama lain. Pelbagai fenomena
yang berlaku di atmosfera banyak dipengaruhi
oleh keadaan cuaca dan iklim. Antara fenomena cuaca
dan iklim di bumi termasuklah angin, awan, hujan, salji,
kabus dan ribut. Terdapat juga fenomena bencana alam
yang jarang berlaku seperti puting beliung, ribut taufan
dan ribut ais. Hampir semua fenomena cuaca ini terjadi
di bahagian troposfera di atmosfera bumi.
Iklim panas
Info
Info
Geogra
Meteorologi merupakan kajian saintifik tentang interaksi
serta perubahan yang berlaku di atmosfera bumi
dan lautan seperti arah dan halaju angin, suhu, tekanan
udara serta wap air. Kajian meteorologi membolehkan
ahli sains meramal cuaca dan membekalkan maklumat
penting dalam bidang penjanaan tenaga, pertanian,
perkapalan dan pembinaan.
(Sumber: https://educalingo.com/ms/dic-ms/meteorologi,
Dis 2020)
Petir
38
38
38
BAB 3 : Fenomena Cuaca dan Iklim
3.2 Unsur Cuaca dan Iklim
Pelbagai unsur mempengaruhi cuaca dan iklim di sesuatu kawasan. Unsur utama ialah hujan, suhu
dan angin. Selain itu, unsur kelembapan, tekanan udara, litupan awan dan pancaran matahari juga
mempengaruhi cuaca dan iklim sesuatu kawasan.
Hujan
• Hujan terbentuk daripada proses
kitaran hidrologi.
• Pancaran matahari memanaskan air Awan
di permukaan bumi seperti tasik, sungai,
laut dan tersejat ke udara menjadi wap air Hujan Pemeluwapan
atau awan.
• Wap air yang tersejat dipaksa naik ke atas Sejatpeluhan Sejatan
dan menjadi semakin sejuk.
• Proses kondensasi berlaku dan membentuk
titisan air. Sungai
• Titisan air akan bercantum dan menjadi Aliran air Tasik permukaan
Air larian
lebih berat dan turun sebagai kerpasan bawah tanah Laut
seperti hujan dan salji.
• Salji terbentuk apabila kondensasi berlaku Rajah 3.1: Kitaran hidrologi
di bawah takat beku.
• Hujan akan turun dan mengalir ke sungai, tasik dan laut.
• Air hujan akan meresap ke dalam tanih menjadi air bawah tanah.
• Seterusnya, proses sejatan akan berlaku semula dan kitaran hidrologi akan berulang.
Pencerapan Hujan
Terdapat pelbagai kaedah pencerapan hujan yang digunakan dalam sains meteorologi. Di Malaysia,
dua kaedah digunakan untuk pencerapan hujan, iaitu menggunakan alat konvensional dan alat
automatik. Pencerapan hujan secara konvensional menggunakan tolok hujan. Untuk pencerapan
secara automatik pula, terdapat beberapa jenis alat yang digunakan seperti tipping bucket
dan weighing precipitation. Terdapat juga peralatan yang menggunakan teknologi laser untuk
pencerapan hujan.
Anemometer Kod QR
Penunjuk arah angin
Layari laman web berikut
Jam matahari untuk mengetahui
Pelindung Stevenson bagaimana tolok
Tolok hujan dan hujan digunakan.
silinder penyukat
Barometer
(Sumber:
https://eravisi.com/geo/
tg5/ms039/)
Rajah 3.2: Stesen kaji cuaca sekolah Tipping bucket di Stesen Hujan
Institut Pertanian Ajil, Hulu Terengganu
39 39 39
Pengiraan Jumlah Hujan Bulanan dan Tahunan
Jumlah hujan bulanan diperoleh dengan menambahkan jumlah hujan harian bagi satu bulan.
Jumlah hujan tahunan pula ialah jumlah hujan bagi tempoh dua belas bulan, iaitu dari bulan
Januari hingga Disember. Unit ukuran bagi hujan ialah milimeter (mm).
Contoh cara mengira jumlah hujan bulanan
Jadual 3.1: Taburan Hujan di Bandar X bagi Bulan November 2020
Tarikh 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
Hujan (mm) 1.2 0.5 25.8 12.5 0.0 0.0 1.5 23.6 47.1 52.2 20.2 25.8 0.0 0.0 0.0
Tarikh 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Hujan (mm) 13.4 12.0 3.7 2.2 0.0 0.0 0.0 0.0 15.1 17.9 1.4 1.8 0.0 0.0 0.3
Jumlah hujan bulanan (November)
= 1.2 + 0.5 + 25.8 + 12.5 + 0.0 + 0.0 + 1.5 + 23.6 + 47.1 + 52.2 + 20.2 + 25.8 + 0.0 + 0.0 + 0.0 + 13.4
+ 12.1 + 3.7 + 2.2 + 0.0 + 0.0 + 0.0 + 0.0 + 15.1 + 17.9 + 1.4 + 1.8 + 0.0 + 0.0 + 0.3
= 278.3 mm
Contoh cara mengira jumlah hujan tahunan
Jadual 3.2: Taburan Hujan di Bandar X dari Bulan Januari Hingga Disember 2020
Bulan Jan Feb Mac Apr Mei Jun Jul Ogos Sept Okt Nov Dis
Hujan (mm) 147 137 218 264 209 130 141 154 190 268 278 232
2.45.4 Jumlah hujan tahunan
= 147 + 137 + 218 + 264 + 209 + 130 + 141 + 154 + 190 + 268 + 278 + 232
= 2 368 mm
Suhu
• Suhu adalah darjah kepanasan udara dalam atmosfera.
Semakin panas udara, bacaan suhu semakin tinggi.
• Suhu disukat menggunakan termometer
dan dinyatakan dalam unit Celsius (C) atau Fahrenheit (F).
• Suhu maksimum dan suhu minimum boleh disukat
menggunakan termometer maksimum
dan termometer minimum.
• Termometer maksimum dan minimum ini diletakkan Termometer di dalam
di tempat yang terlindung iaitu di dalam Alat Pelindung Alat Pelindung Stevenson
Stevenson
Alat Pelindung Stevenson.
• Data suhu yang direkodkan melibatkan pengiraan min suhu dan julat suhu sama ada harian
bulanan atau tahunan.
• Min suhu merujuk kepada purata suhu, manakala julat suhu merujuk kepada perbezaan suhu
tertinggi dengan suhu terendah.
• Suhu dipengaruhi oleh jumlah dan kapasiti bahangan matahari yang sampai ke permukaan bumi.
40
enomena C
uac
a dan Iklim
BAB 3 : F enomena C uac a dan Iklim
BAB 3 : F
BAB 3 : Fenomena Cuaca dan Iklim
Contoh Pengiraan Suhu
Min Suhu Harian dan Julat Suhu Harian
Jadual 3.3: Bacaan Suhu Setiap Jam di Bandar X pada 6 Januari 2020
Waktu (jam) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Bacaan (°C) 25 25 25 25 25 25 24 25 27 29 31 32 32 34 34 33 32 31 29 28 27 26 26 25
Jadual 3.3 menunjukkan bacaan suhu setiap jam di Bandar X pada 6 Januari 2020. Berdasarkan data
ini, min suhu harian dan julat suhu harian boleh dikira seperti yang berikut.
Min Suhu Harian Julat suhu harian
Jumlah suhu harian Bandar X 6 Januari 2020
Min suhu harian: =
Jumlah jam dalam sehari Suhu maksimum harian = 34 C
675 C Suhu minimum harian = 24 C
=
24 Julat suhu harian
= 28.1 C = Suhu maksimum harian - suhu minimum harian
= 34 C - 24 C
= 10 C
Min Suhu Tahunan dan Julat Suhu Tahunan
Jadual 3.4: Min Suhu Bulanan Bandar X bagi Tahun 2020
Bulan Jan Feb Mac Apr Mei Jun Jul Ogos Sept Okt Nov Dis
Suhu ( C) 28 29 29 29 29 28 29 28 29 27 27 27
o
Jadual 3.4 menunjukkan min suhu bulanan di Bandar X bagi tahun 2020. Berdasarkan data ini, min
suhu tahunan dan julat suhu tahunan boleh dikira seperti yang berikut.
Min suhu tahunan Julat suhu tahunan
Min suhu tahunan Julat suhu tahunan
Jumlah min suhu bulanan dalam setahun = min suhu bulanan tertinggi –
= min suhu bulanan terendah
Jumlah bulan dalam setahun = 29 ⁰C – 27 ⁰C
339 C = 2 ⁰C
=
12
= 28.2 C
41
Angin
• Angin ialah udara yang bergerak akibat perbezaan tekanan udara
antara kawasan yang berlainan.
• Udara bergerak dari kawasan bertekanan tinggi ke kawasan
bertekanan rendah.
Arah Tiupan Angin
• Arah tiupan angin ditunjukkan menggunakan penunjuk arah
mata angin.
• Anak panah pada penunjuk arah mata angin menunjukkan arah
dari mana angin bertiup.
• Angin dinamakan mengikut dari mana arah tiupannya. Penunjuk arah mata angin
• Arah angin lazim mengikut bulan ditunjukkan melalui rajah Mawar Angin.
• Rajah 3.3 menunjukkan rajah Mawar Angin bulan Februari serta penerangan di sebelahnya.
U Penerangan
25 T.L. 1. Mawar Angin menunjukkan arah angin yang direkodkan
24 pada bulan Februari.
17 2. Angin lazim merupakan arah tiupan angin yang paling
B.L. 10 banyak direkod.
9 3. Bilangan petak menunjukkan bilangan hari angin bertiup.
3 4. Contohnya,
12 6
B 4 7 21 28 T • Bilangan hari tiupan angin paling banyak dari arah
Timur Laut: 7 hari
14 • Bilangan hari tiupan angin arah Timur: 4 hari.
B.D.
15 Tg. • Bilangan hari tiupan angin arah Barat Daya: 1 hari.
S 5. Angka di dalam petak menunjukkan tarikh arah angin dicatat.
6. Angka 3 di bahagian tengah rajah menunjukkan bilangan hari
3 - hari udara tenang
udara tenang.
Rajah 3.3: Mawar Angin
Halaju Angin
• Halaju angin diukur menggunakan anemometer.
• Anemometer dipasang tinggi di kawasan lapang untuk
mendapatkan bacaan yang tepat tanpa gangguan atau halangan.
• Tiupan angin akan memutarkan mangkuk, membolehkan dial
yang dipasang pada anemometer merakam halaju angin.
• Kelajuan angin diukur dalam unit kilometer per jam (km/j)
atau knot. Satu knot bersamaan 1.85 km/j.
• Kelajuan angin juga boleh digambarkan dengan menggunakan
skala angin Beaufort.
• Skala angin Beaufort bermula dari skala 0 hingga skala 12. Skala 0
(kurang daripada 1 km/j) merujuk kepada keadaan angin tenang
dengan simbol . Anemometer
42
42
42
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search