วัฒนธรรมภาคใต้

วัฒนธรรมภาคใต้

ภูมิประเทศของภาคใตม้ ีเอกลกั ษณ์เฉพาะ คือมีชายฝั่งประกบเทือกเขาสูงที่อยตู่ รงกลาง ซ่ึงไม่มีภูมิภาค
อื่นๆ ภมู ิประเทศเป็นหลกั จึงเป็นเทือกเขาและชายฝ่ัง เป็นท่ีราบจะมีอยเู่ ป็นแนวแคบๆ แถบชายฝ่ังทะเล และสอง
ฝั่งลาน้า การต้งั ถ่ินฐานจะอยู่บริเวณชายฝ่ังทะเลท้งั ดา้ นตะวนั ออกและตะวนั ตก จากลกั ษณะทาง ภูมิศาสตร์ของ
ภาคใต้ ทาใหม้ ีคนท่ีต่างภาษาต่างวฒั นธรรมอยา่ งหลากหลายเดินทางเขา้ มาภาคใตม้ ีท้งั ชาว พทุ ธ ชาวมุสลิม ตา่ ง
เช้ือชาติกนั เช่น คนไทย คนจีน และผูท้ ี่มีเช้ือสายมาเลย์ รวมท้งั ชาวเมือง เช่น ชาวเล อาศยั อยู่กนั วฒั นธรรม
ภาคใตจ้ ึงมีรูปแบบอันเป็ นเอกลกั ษณ์ท่ีแตกต่างกันในแต่ละพ้ืนที่ ดังน้ันภาคใตจ้ ึง เป็ นสถานท่ีท่องเท่ียวท่ี
น่าสนใจเพราะมีภมู ิศาสตร์ท่ีงดงาม มีชายฝั่งทะเลและมีวฒั นธรรมหรือการดารงชีวติ ท่ีเป็นเอกลกั ษณ์
วัฒนธรรมทเ่ี กย่ี วข้องกบั ประเพณแี ละพธิ ีกรรม

ประเพณีชกั พระ เป็นประเพณีทอ้ งถ่ินในภาคใตต้ อนกลาง เป็นประเพณีที่เกี่ยวขอ้ งกบั ความศรัทธาใน
พระ พุทธศาสนา และวิถีชีวิตชาวใตท้ ่ีมีความผูกพนั กบั น้า ประเพณีชกั พระหรือลากพระจดั ข้ึนในช่วงออก
พรรษา โดยเฉพาะในวนั แรม 1 ค่า เดือน11 ดว้ ยความเชื่อว่าเป็นวนั ที่พระพุทธเจา้ เสด็จกลบั จากสวรรคช์ ้นั ดาว
ดึงส์ลงมายงั โลกมนุษย์ จึงมีการจดั งานเพื่อแสดงความยินดี ประชาชนจึงอญั เชิญพระพุทธองคข์ ้ึนประทบั บน
บุษบกท่ีจดั เตรียมไว้ แลว้ แห่แหนไปยงั ท่ีประทบั ส่วนใหญ่จะเป็นการจดั ขบวนทางเรือ แต่บริเวณใดที่ ห่างไกล
แม่น้ากจ็ ะจดั พธิ ีทางบก

ประเพณีชกั พระ ประกอบดว้ ยขบวนเรือท่ีตกแต่งอย่างงดงาม บน เรือท่ีมีพระพุทธรูปประทบั อยู่บน
บุษบกเรียกว่า "เรือประทาน หรือเรือ พนมพระ" ท่ีหัวเรือมีสายเชือกยาวผูกสาหรับลาก เรือพนมพระนิยม ทา
เป็นตวั นาค และบนเรือยงั มีพระสงฆ์นง่ั มาดว้ ยพิธีจะเร่ิมต้งั แต่เชา้ มืด โดยมีการจดั ทาสลากและนิมนตพ์ ระวดั
ต่างๆ มาชกั ผา้ ป่ าที่หนา้ บา้ นที่สลากระบุ หลงั จากถวายพ่มุ ผา้ ป่ าแลว้ พระผใู้ หญ่ท่ีไดร้ ับการ เคารพนบั ถือจะทา
พิธีชกั พระ ดว้ ยการจบั ปลายเชือกท่ีอยหู่ วั เรือ จาก น้นั ก็จะปล่อยใหเ้ รือของชาวบา้ นเขา้ ลากจูง ดว้ ยเชื่อวา่ จะได้
บุญมาก เรือจะถูกชกั ลากไปชา้ ๆ ตลอดเส้นทาง พร้อมกบั การตีกลองประโคม เพ่ือให้ชาวบา้ นรู้ว่าเรือพนมพระ
กาลงั ผา่ นมา ชาวบา้ นสองฝ่ังแม่น้า จะออกมาตกั บาตรเรียกวา่ "ตกั บาตรเทโว" เมื่อเรือจอดยงั ท่ีท่ีกาหนดไวแ้ ลว้
จะอญั เชิญพระพุทธรูปข้ึนประ ดิษฐานบนโรงพิธีสงฆ์ เพื่อทาการสมโภชในวนั รุ่งข้ึน วนั สุดทา้ ยจะทาพิธี
อญั เชิญพระพุทธรูปข้ึนเรือกลบั สู่ วดั หลงั เสร็จพิธีทางศาสนาแลว้ ก็มีงานรื่นเริงของชาวบา้ น คือ "การแข่งเรือ
ยาว" ประเพณีชกั พระที่มีช่ือ เสียง คือ ที่จงั หวดั สุราษฎร์ธานี ที่มีแม่น้าตาปี ให้ความชุ่มฉ่าแก่ชาวบา้ นมาต้งั แต่
อดีต

เม่ือถึงเชา้ ตรู่ของวนั แรม 1 ค่า เดือน 11 จะอาราธนาพระพุทธรูป ข้ึนประดิษฐานบนบุษบกเหนือเรือพระ
นิมนตพ์ ระภิกษุในวดั น้นั ท้งั หมดข้ึนนง่ั ประจาเรือ พร้อมท้งั อุบาสกและศิษยว์ ดั ที่จะติดตาม และ ประจาเคร่ือง
ประโคมอนั มี โพน (กลองเพล) ฆอ้ ง โหม่ง ฉ่ิงฉาบ แลว้ ชาวบา้ นก็จะช่วยกนั ลากเรือพระออกจากวดั (ภิกษทุ ่ีจะ
ร่วมไปดว้ ย ตอ้ งรับฉนั ภตั ตาหารเชา้ ให้เรียบร้อยเสียก่อน) ถา้ เป็นลากพระทางน้า กจ็ ะใชเ้ รือพายลาก ถา้ เป็นการ
ลากพระทางบก ก็จะใชค้ นเดินลาก แลว้ แตก่ รณี ขณะท่ีลากเรือพระไป ใครจะมาร่วมแขวนตม้ บูชาพระ หรือร่วม
ลากตอนไหนก็ได้ เกือบทุกทอ้ งถ่ินกาหนดให้มีจุดนดั หมาย เพ่ือให้บรรดาเรือพระท้งั หมดในละแวกใกลเ้ คียง
ไปชุมนุมในที่เดียว กนั ในเวลาก่อนพระฉันเพล ใหพ้ ุทธศาสนิกชนไดม้ ีโอกาส "แขวนตม้ " และถวายภตั ตาหาร
แก่พระภิกษุสาม เณรไดท้ ว่ั ทุกวดั หรือมากที่สุดเท่าท่ีจะทาได้ โอกาสน้ีจึงก่อใหเ้ กิดการประกวดประชนั กนั ข้ึน
โดยปริยาย เช่น การประกวดเรือพระ การแขง่ ขนั เรือพาย การเล่นเรือโตแ้ กจ้ ากดั การประกวดเรือเพรียวประเภท

ต่างๆ เช่น มีฝี พายมากที่สุด แต่งตวั สวยงามท่ีสุด หรือตลกขบขนั หรือมีความคิดริเริ่มดีมี การแข่งขนั ตี โพน
ประเภทตีดงั ตีทน ตีท่าพลิกแพลงลีลาการตีสวยงาม เป็นตน้ และ บางทีก็มีกิจกรรมแปลกๆ เช่น กีฬาซดั ตม้ การ
ประกวดเรือพระ สมยั ก่อนมกั ให้รางวลั เป็ นของที่จาเป็ นสาหรับวดั เช่น น้ามนั ก๊าด กา น้า ถว้ ยชาม สบง จีวร
เสนาสนะสงฆ์ แต่ปัจจุบนั รางวลั มกั จะใหเ้ ป็น เงินสด

สาหรับในทอ้ งถ่ินจงั หวดั ปัตตานี การชกั พระทางบก ตามที่ผูเ้ ฒ่า ผแู้ ก่เล่าใหฟ้ ังวา่ วดั สุวรรณากร (วดั
บ่อทอง) วดั โมลีนิมิตร (วดั หร่ัง) วดั หนา้ เกตุ วดั มะกรูด วดั ปุราณประดิษฐ์ (วดั บู) วดั มะเดื่องทอง (กา โผะ) วดั
สมุทรวารี (ป่ าโทะ) วดั โรงวาส และวดั ใกลเ้ คียงในอาเภอ หนองจิก อาเภอโคกโพธ์ิ จงั หวดั ปัตตานี และอาเภอ
เทพา อาเภอจะ นะ อาเภอนาทวี จงั หวดั สงขลา ไดช้ กั ลากพระวนั แรม 1 ค่า เดือน 11 ไปตามเส้นทางสู่หนา้ ท่ีว่า
การอาเภอโคกโพธ์ิ เป็นจุดหมาย ปลายทาง และมีการเฉลิมฉลองกนั อยา่ งสนุกสนาน มีมหรสพให้ชม ตลอดท้งั
คืน มีการประกวดเรือพระ รุ่งเช้าจะมีการทาบุญเล้ียงพระ ตกช่วงบ่ายชักชวนกันลากพระกลบั วดั ปัจจุบนั
ประเพณีชกั พระอา เภอโคกโพธ์ิ มีการสมโภชและการเฉลิมฉลองกนั เป็ นเวลา 7 วนั 7 คืน ซ่ึงเป็ นประเพณีที่
ภาคภูมิใจของชาว ไทยพุทธ ส่วนการชกั พระทางน้า ทกุ วดั ตอ้ งมีการสร้างพระเรือครัว เรือพายหญิง เรือพายชาย
ตกแต่งประดบั ประดาอย่างสวยงาม และจะมีการลากพระลว่ งไปตามลาน้ายามู สู่ บา้ นท่าทราย ใตต้ น้ ไทรใหญ่
ก่ิงไพศาล ริมน้ายามู รวมหมู่เทียบเรือ พระสมโภชตกั บาตร เล้ียงพระเสร็จแลว้ มีการแข่งขนั เรือพายหญิง เรือ
พายชาย ไล่สาดน้ากนั เก้ียวพาราสี ร้องเพลงขบั กลอ่ มตามประ เพณีนิยมทอ้ งถ่ินจนพลบค่า ประเพณีลากพระได้
ปรับเปล่ียนเติมแต่ง ต่างออกไปจากเดิมหลายอย่าง เช่น นิยมใชเ้ รือหางยาวแทนเรือ เพรียว เพราะจากเรือขนาด
ใหญ่ทาเรือพระไดย้ ากข้ึน มีการใช้ รถยนตม์ าดดั แปลงแทนลอ้ เล่ือน มีการตกแตง่ บษุ บกหรือ "นมพระ"ดว้ ยวสั ดุ
สมยั ใหม่ เช่น โฟม กระดาษ พลาสติก หลงั คาซ้อนกนั เป็น จตุรมุขก็มี บางวดั มีการนาเอากลองยาวมาประกอบ
ขบวนแห่ มีการต้งั หีบรับเงินอนุโมทนา