Samarqand universiteti

ÑÅÍ — £ÓÄÐÀÒ ÌÀÍÁÀÈ, ÑÀÎÄÀÒ ÌÀÑÊÀÍÈ, ÆÎÍÀÆÎÍ ¤ÇÁÅÊÈÑÒÎÍÈÌ!

Gazeta 1957-yildan chiqa boshlagan 2020-yil, 28-sentabr, ¹ 7 (1206) email: [email protected] ISSN: 2181-5313

ÌÓÊÎÔÎÒ ÌÓÁÎÐÀÊ! Áèðîâëàð íàçäèäà æîµèë Îñè¸
Ôà³àò çàâîë ê´ðèá, ê´ðìàãàí êàìîë.

Àáäóëëà ÎÐÈÏÎÂ

¤çáåêèñòîí Ðåñïóáëèêàñè Ïðåçèäåíòè Øàâêàò Ìèðçè¸åâ ôàð-
ìîíèãà áèíîàí ìàìëàêàòèìèç ìóñòà³èëëèãèíèíã 29 éèëëèãè ìó-
íîñàáàòè áèëàí, õàë³èìèçíèíã èëìèé-èíòåëëåêòóàë ñàëîµèÿòè
âà ìàúíàâèÿòèíè þêñàëòèðèø, òàúëèì-òàðáèÿ, èëì-ôàí ñîµà-
ëàðèíè ðèâîæëàíòèðèøäàãè àëîµèäà õèçìàòëàðè, Âàòàíèìèç
ìóñòà³èëëèãèíè ìóñòàµêàìëàø, þðòèìèç òàðà³³è¸òè, òèí÷ëèãè
âà èæòèìîèé-ìàúíàâèé áàð³àðîðëèãèíè òàúìèíëàøãà ³´øãàí
ìóíîñèá µèññàñè µàìäà æàìîàò÷èëèê èøëàðèäàãè ê´ï éèëëèê
ñàìàðàëè èøòèðîêè ó÷óí Ñàìàð³àíä äàâëàò óíèâåðñèòåòèíèíã
ìóìòîç àäàáè¸ò òàðèõè êàôåäðàñè ïðîôåññîðè ¤çáåêèñòîí Ðåñ-
ïóáëèêàñèäà õèçìàò ê´ðñàòãàí ¸øëàð ìóðàááèéè Ìóµèääèíîâ
Ìóñëèµèääèí £óòáèääèíîâè÷ "Ýë-þðò µóðìàòè" îðäåíè áèëàí
ìóêîôîòëàíäè.

Σ£ÀÍ ÄÀШ ΣÀÂÅÐÀÄȅ

Ìóñëèµèääèí Ìóµèääèíîâ "¤çáåê êëàññèê àäàáè¸òèäà Ñàìàð³àíä Äàâëàò óíèâåðñèòåòè èñëîµîòëàðè æàäàë ñóðàòëàð áèëàí êå-
1967 éèëè £àðøè äàâëàò ïåäà- "Áàµðîì âà Äèëîðîì" µàìäà "Áàµ- Óëó²áåê îëèé ìàäðàñàñèíèíã âîðèñè òà¸òãàí áèð ïàéòäà ´çáåê èëì-ôàíè âà
ãîãèêà èíñòèòóòèíèíã ¤çáåê ôè- ðîì âà Ãóëàíäîì" öèêëèäàãè äîñ- ýêàíëèãè µà³èäàãè Ðóñòàì Õàëìóðà- òàúëèìè òàðèõèäà ìàâæóä á´ëãàí âà
ëîëîãèÿñè ôàêóëüòåòèíè òàìîì- òîíëàð ("¤çáåê êëàññèê àäàáè¸òè- äîâíèíã ²îÿñè éèãèðìà éèëäàí îðòè³ µà¸òäà ´çèíè î³ëàãàí àíúàíàëàðíè
ëàãàí. Øóíäàí ñ´íã áèð éèë Ñà- äà "Áàµðîì ôð" ñþæåòèíèíã ýâî- âà³ò ìîáàéíèäà äóí¸ æàìîàò÷èëèãè äàâîì ýòòèðèøãà, ´³èø-´³èòèøãà îèä
ìàð³àíä äàâëàò ïåäàãîãèêà èí- ëþöèÿñè") ìàâçóñèäà íîìçîäëèê ´ðòàñèäà ìóµîêàìà ýòèëèá, êàòòà ³èçè- èë²îð ìåòîäëàðíè ³´ëëàøãà èìêîí ÿðà-
ñòèòóòè ¤çáåê àäàáè¸òè êàôåä- (1972 éèë, èëìèé ðàµáàð ?¤çáåêè- ³èø óé²îòèá êåëìî³äà. Óøáó ²îÿíèíã òèëàäè; ò´ðòèí÷èäàí, òàúëèì òàðèõè-
ðàñè èøëàäè. 1968 - 1971 éèë- ñòîí Ðåñïóáëèêàñèäà õèçìàò èæîáèé å÷èì òîïèøè êàòòà èæòèìîèé- íè ÿíàäà ÷ó³óð ´ðãàíèøãà çàìèí ïàé-
ëàðè Òîøêåíò äàâëàò óíèâåðñè- ê´ðñàòãàí ôàí àðáîáè ¢óëîì Êà- ñè¸ñèé âà òàúëèìèé-ìàúðèôèé àµàìè- äî á´ëàäè; áåøèí÷èäàí, ¤ðòà Îñè¸
òåòè ¤çáåê ôèëîëîãèÿñè ôàêóëü- ðèìîâ), "Àëèøåð Íàâîèé âà óíèíã ÿòãà ýãà á´ëèá, áèðèí÷èäàí, ¤ðòà Îñè- µóäóäèäàãè ê´ïëàá îëèé ´³óâ þðòëàðè-
òåòèíèíã êóíäóçãè àñïèðàíòóðà- ñàëàôëàðè èæîäèäà èíñîí êîíöåï- ¸ãà èëì-ôàí âà ìàäàíèÿò áèçäàí áîð- íèíã òàðèõèíè ÷ó³óð ´ðãàíèø âà óëàð-
ñèäà òàúëèì îëäè. öèÿñè ("Õàìñà"ëàðíèíã áèðèí÷è ãàí, ¸êè á´ëìàñèí, ó æîéëàð áèçíèíã íèíã òàðèõèé èëäèçëàðèíè èçëàá òî-
äîñòîíëàðè àñîñèäà)" ìàâçóñèäà îòà þðòèìèç, áèíîáàðèí, òàìàääóí- ïèøãà îëèá êåëàäè.
1971 - 1983 éèëëàðè Ñàìàð³- äîêòîðëèê (1995 éèë, èëìèé ìàñ- íèíã áîøèäà áèçëàð òóðàìèç, ¸õóä
àíä äàâëàò ïåäàãîãèêà èíñòèòó- ëàµàò÷è - àêàäåìèê Áîòèðõîí Âà- ¤çáåêèñòîí õàë³è Îêòÿáðü èí³èëîáè- Ìóµòàðàì Ïðåçèäåíòèìèç Øàâêàò
òè ¤çáåê àäàáè¸òè êàôåäðàñè- ëèõ´æàåâ) äèññåðòàöèÿëàðèíè ìó- ãà÷à ¸ïïàñèãà ñàâîäñèç ýäè, óëàðíè Ìèðçè¸åâ Ñàìàð³àíä Äàâëàò äîðèëôó-
ãà èøãà ³àéòèá, ´³èòóâ÷è, êàòòà âàôôà³èÿòëè µèìîÿ ³èëãàí. áèç ¸ðó²ëèêêà îëèá ÷è³³àíìèç, ñèíãà- íóíèíè äóí¸ óíèâåðñèòåòëàðèíèíã èë-
´³èòóâ÷è, äîöåíò, êàôåäðà ìóäè- ðè ïó÷ âà ²àéðèèëìèé ³àðàøëàðãà áå- ²îð 500 òàëèãè ³àòîðèäà ê´ðèøíè èñ-
ðè âàçèôàñèíè áàæàðóâ÷è Óçî³ éèëëàð "Ñàìàð³àíä óíè- ðèëãàí çàðáà á´ëàäè; èêêèí÷èäàí, õà- òàá òóðãàí áèð ïàéòäà áó ãåíèàë ²îÿíèíã
á´ëèá ìåµíàò ³èëäè. 1983 - 1985 âåðñèòåòè" ãàçåòàñèãà ìóµàððèð- ë³èìèçíèíã ´çëèãèíè àíãëàøäà ³´éèë- àìàëãà îøèðèëèøè ÿíãèëàíà¸òãàí
éèëëàðè øó Èíñòèòóò ´³óâ-òàð- ëèê ³èëäè, ÑàìÄÓ ³îøèäàãè íîì- ãàí äàäèë ³àäàì µèñîáëàíàäè; ó÷èí÷è- ¤çáåêèñòîí øàðîèòèäà æóäà êàòòà ìàú-
áèÿâèé èøëàð á´éè÷à ïðîðåêòî- çîäëèê äèññåðòàöèÿëàðè µèìîÿ äàí, áóãóí ìàìëàêàòèìèçäà òàúëèì íàâèé-ìàúðèôèé ìàçìóíãà ýãàäèð.
ðè, ñèðò³è âà êå÷êè á´ëèì ïðî- ýòèëàäèãàí èõòèñîñëàøãàí êåí-
ðåêòîðè á´ëäè. 1985 - 1992 éèë- ãàøíèíã àââàë èëìèé êîòèáè, êåé- Ñóþí ÊÀÐÈÌÎÂ, ïðîôåññîð
ëàðè ìàçêóð îëèé òàúëèì ìóàñ- èí÷àëèê ðàèñè ñèôàòèäà ôàîëè-
ñàñàñèíèíã ¤çáåê àäàáè¸òè êà- ÿò ê´ðñàòäè. 2017 éèëäàí áó¸í ÝË-ÞÐÒ ¥ÓÐÌÀÒÈ ÈËÌ ÒÓÔÀÉËÈ
ôåäðàñè äîöåíòè, ïðîôåññîð ÑàìÄÓ µóçóðèäàãè èëìèé äàðà-
âàçèôàñèíè áàæàðóâ÷è ëàâî- æàëàð áåðóâ÷è DSc.27.06.2017. ¥àçðàò Íàâîèéíèíã áàð÷àìèçãà ¸ä á´ëèá êåòãàí, ê´ï àéòàäèãàíèìèç
çèìëàðèäà èøëàäè. 1992 - 1998 Fil.02.03 ðà³àìëè èëìèé êåíãàø øóíäàé ñàòðëàðè áîð:
éèëëàðè Ñàìàð³àíä äàâëàò óíè- ðàèñè.
âåðñèòåòè ¤çáåê ìóìòîç àäàáè- Áó ãóëøàí è÷ðà é´³òóð áà³î ãóëèãà ñàáîò,
¸òè êàôåäðàñè ïðîôåññîðè, £àòîð ìîíîãðàôèÿ, ´³óâ-óñëó- Àæàá ñàîäàò ýðóð ³îëñà ÿõøèëè³ áèëà îò...
1998 - 2011 éèëëàðè øó Óíèâåð- áèé ³´ëëàíìà, èëìèé-íàçàðèé ìà-
ñèòåòè ìàúíàâèÿò âà ìàúðèôàò ³îëàëàðè ýúëîí ³èëäè. Ê´ïëàá ¥à³è³àòàí µàì áó äóí¸äà µàììà µà³ëè ðàâèøäà ôàõðëàíàìèç.
èøëàðè á´éè÷à ïðîðåêòîðè, áèð èëìèé âà èëìèé-îììàáîï íà- íàðñà ´òêèí÷è, ôà³àò ÿõøèëèêíèíã ¥à¸ò äîèì áèð õèë êå÷ìàéäè. Òóð-
ìóääàò ðåêòîðè âàçèôàñèíè áà- øðëàðãà ìàñúóë ìóµàððèðëèê óìðè áî³èé, ñàâîáëè èøëàð ¸ääà
æàðóâ÷è á´ëäè. 2011 - 2015 éèë- ³èëãàí ¸êè òà³ðèç÷è á´ëäè. ³îëàäè, èëìíèíã ³àäðè ´ëìàéäè. ëè äàâðëàð, ñè¸ñèé òóçóìëàðäà èëì-
ëàðè øó òàúëèì ìóàññàñàñè Ê´ïëàá øîãèðäëàð åòèøòèðäè. Àãàð øó ýçãóëèêëàð èëì îðòèäàí ìàúðèôàòãà ýúòèáîð µàì ´çãàðèá òó-
¤çáåê àäàáè¸òè òàðèõè, 2015 - àìàëãà îøñà, ³àíäàé ÿõøè. Èíñîííè ðàäè. Áèç ìóñòà³èëëèê òóôàéëè õàë³-
2017 éèëëàðè ¤çáåê òèëè âà àäà- Áóòóí óíèâåðñèòåò ïåäàãîãèê êîìèëëèêêà åòàêëîâ÷è êó÷ µàì, äàâ- èìèçíèíã øîíëè ´òìèøèíè - áó òàðèõ
áè¸òè, 2017 éèëäàí ýñà Ìóìòîç æàìîàñè, ìèíãëàá òàëàáà-¸øëàð ëàò âà æàìèÿò òàðà³³è¸òè µàì èëì, á´ëàäèìè, ìàäàíèÿò, òàáèèé âà àíè³
àäàáè¸ò òàðèõè êàôåäðàñè ïðî- ó÷óí ÷åêñèç µóðìàò âà ýµòèðîìãà ìàúðèôàò áèëàí. Èëìñèç êèøèíèíã ôàíëàðãà îèäìè, ÷ó³óððî³, ð´é-ðîñò
ôåññîðè á´ëèá èøëàÿïòè. ñàçîâîð á´ëèá êåëà¸òãàí óñòîçè- æîµèëãà òåíãëàøòèðèëèøè áîèñè ´ðãàíèø èìêîíèÿòèãà ýãà á´ëãàíèìèç
ìèçíè ÿíà áèð áîð ìåµíàòè ³àäð øóíäà á´ëñà êåðàê. µà³è³àò. Êåéèíãè ò´ðò éèëäà ýñà àíà
òîïãàíè áèëàí òàáðèêëàéìèç! øó èëìíè ð´¸áãà ÷è³àðóâ÷è îëèìëàð,
ßðàòãàíãà øóêðêè, áèç ÿøàá òóðãàí òàä³è³îò÷èëàðãà äàâëàòíèíã, äàâëàò
ìó³àääàñ çàìèí àçàë-àçàëäàí ìàúðè- ðàµáàðèíèíã ýúòèáîðè, ²àìõ´ðëèãè
ôàò ìàñêàíè á´ëãàí. Íå-íå óëó² àëëî- àââàëãèëàðäàí ´í ÷àíäîí êó÷àéäè. Çè-
ìàëàðãà áåøèê á´ëèá, æàµîí öèâèëè- ¸ëèëàðíèíã ìåµíàòè ìóíîñèá ³àäð òîï-
çàöèÿñèíèíã ìàðêàçëàðèäàí áèðèãà äè. ¤çáåêèñòîí Ôàíëàð àêàäåìèÿñè âà
àéëàíãàí. Àæäîäëàðèìèçíèíã àíà øó èëìèé-òàä³è³îò èíñòèòóòëàðè ôàîëè-
áå³è¸ñ èëìèé ìåðîñè òàðèõèé ìàíáà- ÿòè òàêîìèëëàøòèðèëäè, òàúëèì òèçè-
ëàð, êèòîáëàð áèëàí áèðãà ³îíäàí- ìèíèíã áàð÷à áîñ³è÷è áóãóíãè êóí òà-
³îíãà ´òèá, àíúàíà âà ³àäðèÿò äàðàæà- ëàáèäàí êåëèá ÷è³èá, õàë³àðî àíäîçà-
ñèãà ê´òàðèëèá, áóãóíãè êóíãà÷à åòèá ëàðãà ìîñëàøòèðèëìî³äà.
êåëãàí. Âà áîé ìàúíàâèé ìåðîñ áèëàí
(Äàâîìè 2-ñàµèôàäà).



Ma‘naviyat 2020-yil, 28-sentabr

ÏÎÉÄÅÂÎÐÈ ÌÓÑÒÀ¥ÊÀÌ, ÁÓÃÓÍÈ ÈÁÐÀÒËÈ, ³èëèíãàí, óëàð ìîääèé æèµàò-
ÊÅËÀÆÀÃÈ ÁÓÞÊ ÓÍÈÂÅÐÑÈÒÅÒ äàí ³´ëëàá-³óââàòëàíãàí, ÿøàø
æîé áèëàí µàì òàúìèíëàíãàí.
Ìóàççàì Øàð³íèíã ìóµèì âà àñîñèé ìàäàíèé-ìàúðèôèé òåò ìîääèé-òåõíèê áàçàñèäà âåðñèòåòèíèíã æîðèé éèëäà 600 Áóëàðíèíã áàð÷àñè áóãóíãè
ìàðêàçëàðèäàí áèðè á´ëãàí ê´µíà Ñàìàð³àíä ìèíã éèëëàð äà- ÿíãèëàíèø âà òàêîìèëëàøèø éèëëèê þáèëåéè íèøîíëàíàäè. çàìîíàâèé èìòèµîí, ñòèïåíäèÿ
âîìèäà áàøàðèÿò òàìàääóíè ðèâîæèãà óëêàí µèññà ³´øãàí çà- æàðà¸íè êå÷ìî³äà. Äóí¸íèíã Óíèâåðñèòåò òàðèõè 1420 éèë- âà ¸òî³õîíà áèëàí òàúìèíëàø
ìèíäèð. Ñàìàð³àíääà àñðëàð äàâîìèäà øàêëëàíãàí èëìèé, ìà- íóôóçëè îëèé ´³óâ þðòëàðè äà òàøêèë ýòèëãàí Óëó²áåê ìàä- òèçèìèíèíã èëê àñîñëàðè ýäè,
äàíèé-ìàúðèôèé ìóµèòäàí åòèøèá ÷è³³àí ê´ïëàá àëëîìàëàð, áèëàí êåíã ê´ëàìëè ´çàðî µàì- ðàñàñè áèëàí áî²ëàíìî³äà âà äåá àéòèøèìèç ìóìêèí.
³îìóñèé îëèìëàð Øàð³ âà ¢àðá èëì-ôàíè, ìàäàíèÿòè øàêëëà- êîðëèê àëî³àëàðè ´ðíàòèë- Ñàìàð³àíä äàâëàò óíèâåðñèòå-
íèøè, ðèâîæëàíèøè âà òàðà³³èé ýòèøèãà ´çëàðèíèíã ìóíî- ìî³äà, óíèâåðñèòåòäà µàð òè Óëó²áåê ìàäðàñàñèíèíã âî- ¤òãàí àñðíèíã 20 éèëëàðè-
ñèá µèññàñèíè ³´øãàí. éèëè áèð íå÷òà þ³îðè äàðà- ðèñè ñèôàòèäà ýúòèðîô ýòèë- äà òàøêèë ýòèëãàí äåá ³àðàá
æàäàãè èëìèé êîíôåðåíöèÿ- ìî³äà. Àéòèø ìóìêèíêè, áó îð- êåëèíãàí Ñàìàð³àíä äàâëàò óíè-
Ìèðçî Óëó²áåê µóêìðîíëè- ê´ïðèê á´ëèá êåëìî³äà. ëàð òàøêèë ýòèëìî³äà. Áó ýñà ³àëè íàçàðäàí ÷åòäà ³îëãàí ¸êè âåðñèòåòè ìîµèÿòàí ´øàíäà
ãè éèëëàðèäà Ñàìàð³àíääà Áó èëì äàðãîµè ´òãàí àñð- Ñàìàð³àíä äàâëàò óíèâåðñèòå- ³îëäèðèëãàí òàðèõèé µà³è³àò- ÿíãèäàí òàøêèë ýòèëìàãàí, áàë-
èëì-ôàí, æóìëàäàí, êåéèíãè òè èëìèé ñàëîµèÿòèíèíã ÿíà- ëàð òèêëàíìî³äà. êè ÿíãè÷à íîìëàíãàí, áèð øàê-
àñðëàðäà áàøàðèÿò òàðà³³è¸òè- äà µàì ìàìëàêàòèìèç âà áóòóí äà þêñàëèøèãà çàìèí á´ëÿïòè. ëäàí áîø³à øàêëãà ´òãàí Óëó²-
íè áóòóíëàé ´çãàðòèðèá þáîð- ¤ðòà Îñè¸íèíã ýíã íóôóçëè Áóãóí äóí¸ µàìæàìèÿòè îí- áåê ìàäðàñàñè ýäè. ¤øà äàâð-
ãàí àíè³ ôàíëàð þêñàê äàðà- îëèéãîµëàðèäàí áèðè ýäè âà Ïðåçèäåíòèìèç òîìîíèäàí ãèäà óíèâåðñèòåòëàð Åâðîïàäà äàãè "ÿíãè" ïåäàêàäåìèÿäà èëê
æàäà ðèâîæëàíäè âà óëêàí èë- èëìèé ñàëîµèÿò æèµàòèäàí äî- áåëãèëàá áåðèëãàí ðåæàëàð ïàéäî á´ëãàí äåãàí àñëèäà ´³èòóâ÷èëàðíèíã àêñàðèÿòè
ìèé-ìàäàíèé ìåðîñ ÿðàòèëäè. èìî îëäèíãè ³àòîðäà òóðãàí. àñîñèäà òàúëèì òèçèìèäà àìàë- ò´ëè³ àñîñëàíìàãàí áèð ñòðåî- Óëó²áåê ìàäðàñàñè ìóäàððèñ-
Ìàíà øó ìåðîñ êåéèí÷àëèê Áó éèëëàð äàâîìèäà óíèâåðñè- ãà îøèðèëà¸òãàí èñëîµîòëàð- òèï øàêëëàíãàí. Âàµîëàíêè, áó- ëàðè á´ëãàíëèãè ìàúëóì.
äóí¸ òàðà³³è¸òèäà áóðèëèø òåò ïðîôåññîð-´³èòóâ÷èëàðè íè áèðèí÷èëàðäàí á´ëèá áîø- ãóíãè çàìîíàâèé óíèâåðñèòåò-
á´ëãàí èëìèé êàøôè¸òëàðãà òîìîíèäàí àìàëãà îøèðèëãàí ëàá áåðãàí îëèé ´³óâ þðòëà- ëàðíèíã èëê ïðîòîòèïè ìóñóë- Ôèêðèìèç ñ´íããèäà àéòìî³-
àñîñ á´ëãàíè, èëµîì áàõø ýò- òàä³è³îòëàð, èëìèé ÿíãèëèê âà ðèäàí áèðè µàì àéíàí Ñàìàð- ìîí Øàð³èäà âóæóäãà êåëãàí- ÷èìèçêè, Ñàìàð³àíä äàâëàò
ãàíè àéíè µà³è³àò. êàøôè¸òëàð ê´ëàìè íèµîÿòäà ³àíä äàâëàò óíèâåðñèòåòè ñà- ëèãèíè òàðèõèé ìàíáàëàð èñ- óíèâåðñèòåòèíèíã Óëó²áåê ìàä-
óëêàí. Àéòèø ìóìêèíêè, ´çáåê íàëàäè. Óíèâåðñèòåò ðåêòîðè áîòëàéäè, åâðîïàëèêëàð íóñõà ðàñàñè âîðèñè ñèôàòèäà ýúòè-
Áó ³óòëó² çàìèíäà àñðëàð çàìîíàâèé èëì-ôàíè òàäðèæè- Ð.È.Õîëìóðîäîâ âà éèðèê èë- ê´÷èðèøãàíèíè ýñà ¢àðá îëèì- ðîô ýòèëèøè âà óíèâåðñèòåò
äàâîìèäà øàêëëàíèá êåëãàí ãà óëêàí µèññà ³´øãàí, èëì-ôà- ìèé æàìîà, ïðîôåññîð-´³èòóâ- ëàðè µàì ýúòèðîô ýòèøàäè. òàøêèë ýòèëãàíëèãèíèíã 600
ìàäàíèÿò, èëìó ìàúðèôàò, óñ- íèìèç ²èëäèðàãèíè òîì ìàú- ÷èëàð òîìîíèäàí àìàëãà îøè- Àñëèäà áó óí÷àëèê µàì ìóµèì éèëëèãè íèøîíëàíèøè áèð
òîç-øîãèðäëèê àíúàíàëàðè áó- íîäà þðãèçèá þáîðãàí ê´ïëàá ðèëà¸òãàí ñàúé-µàðàêàòëàð íà- ýìàñ. Ìàñàëàíèíã ìîµèÿòè øóí- òîìîíäàí òàðèõèé µà³è³àòíè
ãóí µàì çàìîí òàëàáëàðè àñî- ôóíäàìåíòàë òàä³è³îòëàð, éè- òèæàñè ýñà ê´ï êóòòèðìàñëèãè äàêè, áóãóíãè óíèâåðñèòåòëàðè- òèêëàá, ´ç èëäèçëàðèìèçíè
ñèäà äàâîì ýòèá, òàðà³³èé ýòèá ðèê àìàëèé âà íàçàðèé èëìèé à¸í, õóñóñàí, ñ´íããè éèëëàðäà ìèçäàãè çàìîíàâèé ´³èòèø òè- ÿíàäà ÷ó³óððî³ àíãëàøèìèçãà
êåëìî³äà. Áó áîðàäà Ñàìàð³- èøëàð àéíàí ìàíà øó äàðãîµ- óíèâåðñèòåò èëìèé ñàëîµèÿòè çèìè òàìàë òîøëàðè áóíäàí àñîñ á´ëñà, èêêèí÷è òîìîíäàí,
àíä äàâëàò óíèâåðñèòåòè èëì- äà, øó óíèâåðñèòåò îëèìëàðè àí÷àéèí îøãàíëèãè ñ´çèìèç îëòè àñð ìó³àääàì òàøêèë ´çáåê èëì-ôàíè òàðèõàí äóí¸
ìàúðèôàòíèíã äàâðëàð îøà ðè- òîìîíèäàí ÿðàòèëäè âà àìàëè- äàëèëèäèð. ýòèëãàí Óëó²áåê ìàäðàñàñèäà òàìàääóíè îëäèäà íà³àäàð óë-
âîæëàíèá êåëèøèäà åòàê÷è ¸òãà òàòáè³ ýòèëäè. ³´éèëãàí ýäè. Õóñóñàí, Óëó²áåê êàí âà ìóµèì ìèññèÿíè àìàëãà
ìàúðèôàò ìàñêàíè, ìóñòàµêàì Òàðèõàí µàì, áóãóí µàì þð- ìàäðàñàñèãà µàì òîëèáè èëì- îøèðãàíëèãèíè ÿíà áèð áîð
Ñ´íããè éèëëàðäà óíèâåðñè- òèìèç èëì-ôàíèíèíã ´³ òîìèðè ëàð èìòèµîí àñîñèäà ³àáóë íàìî¸í ýòàäè.
á´ëãàí Ñàìàð³àíä äàâëàò óíè-
Àçàìàò ÏÀÐÄÀÅÂ,
Ôèëîëîãèÿ ôàêóëüòåòè

äåêàíè

MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARIDA MIRZO ULUG'BEK

ILMIY MAKTABI MEROSIDAN FOYDALANISH

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2020-yil 7-may kungi PQ-4708 sonli
"Matematika sohasidagi ta'lim sifatini oshirish va ilmiy-tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari
to'risida"gi qarorida ilg'or xorijiy tajriba asosida maktabgacha yoshdagi bolalarda ilk matematik
tasavvurlarni shakllantirish bo'yicha zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy qilish, matematika
sohasidagi ta'lim sifatini oshirish, ilmiy-tadqiqotlarni rivojlantirish va ilmiy ishlanmalarni amaliyotga
joriy qilishning ustuvor yo'nalishlaridan biri deb belgilangan.

Prezidentimiz Sh.Mirziyoyev joriy yilning 31-yanvar yurtimiz ilm-fan ravnaqiga katta hissa qo'shgan. Bu madrasalarida o'quv qo'llanma sifatida foydalanilgan.
kuni bir guruh olimlar, ilmiy-tadqiqot muassasasi rahbarlari maktabga mansub olimlarning aniqlagan ma'lumotlari Olimning kasrlarga bag'ishlangan "Kasrlar haqida risola"
bilan bo'lib o'tgan uchrashuvda shunday degan edilar: ulardan bir necha asr oldin yashab o'tgan buyuk asarida oddiy va o'nlik kasrlar haqida to'liq ma'lumotlar
"Matematika hamma aniq fanlarga asos. Bu fanni yaxshi allomalar erishgan natijalar bilan solishtirilganda o'ta berilgan.
bilgan bola aqlli, eng tafakkurli bo'lib o'sadi, istalgan aniqligi bilan ajralib turar edi. Ekli ptika og'maligi, yulduz
sohada muvaffaqiyatli ishlab ketadi". Bundan tashqari, yilining hisobi, sayyoralarning yillik hisobini aniqlash, kabi Biz bugun Samarqand davlat universitetining tarixi,
uchrashuvda yurtboshimiz tomonidan bolalar uchun masalalar alohida o'rin tutgan. Mirzo Ulug'bekning ildizlari Samarqandda 1420-yildan ish boshlagan Mirzo
mazkur fandan oddiy va tushunarli tilda yozilgan ommabop yulduzlar katalogi 1690-yili Polyak olimi Yan Gaveliyning Ulug'bek madrasayi oliyasiga borib taqalishini bildik. Bu
darslik va o'quv qo'llanmalari yaratish, matematik ongni, (1611-1687) "Astronomiya darakchisi" nomli asarida faxr tuyg'usi universitetning har bir xodimini yanada
kerak bo'lsa, bog'chadan boshlab shakllantirish vazifasi nashr etilgan va bu asarda Mirzo Ulug'bek besh astronom ruhlantiradi, ilm olishning qadr-qimmatini anglashlariga
qo'yildi. Ptolemey, Tixo Brage, Javani Richchioli, Vilgelm IV va ko'maklashadi. 600 yillik tarixga ega universitetimizning
Yan Gaveliy davrasida, to'garak stol atrofida astronomiya bugungi reytingi, o'qituvchilar salohiyati, yaratilgan
Darhaqiqat, matematika fani haqidagi ilk bilim, fanga muzasi (ma'budasi) Uraniyaning o'ng tomonida birinchi zaruriy sharoitlar talablarning puxta va sifatli bilim
kirish bog'chadan boshlanadi. Maktabgacha yoshdagi bo'lib o'tiribdi. Uning o'rindig'i orqasida "O'z ishimni olishlariga qaratilgan.
bolalarni ilk matematik tasavvurlarini rivojlantirish ularning munosib avlodlarimga qoldirdim" degan so'zlar bitilgan.
kelgusida shu fanga mehr qo'yishlariga zamin yaratadi. O'qish, ilm olishga bo'lgan ishtiyoq xalqimiz o'tmishida
Bog'chada matematik tasavvurlarni shakllantirishning Bu ishlarning davomchisi sifatida Ulug'bek ilmiy va bugunida birdek ahamiyat kasb etishi tarixdan ma'lum.
dastlabki bosqichlarida son ta'limotiga, matematikaga maktabida qilingan ishlardan G'iyosiddin Jamshidning Yurtimizda yangidan qad ko'tarayotgan maktabgacha ta'lim
ulkan hissa qo'shgan o'zbek xalqining ulug' allomalari (1385-1430) "Arifmetika kaliti" (Miftoh ul-hisob) asari tashkilotlari, maktablar, litseylar, ijod maktablari, Prezident
hayoti va ilmiy merosi bilan tanishtirish juda muhim. Bu muhim ahamiyatga ega. Bu asar kirish 5 ta maqoladan maktablari har tomonlama zamonaviy bilimga ega komil
esa bolalarni boshlang'ich maktabga tayyorlashda va iborat bo'lib, undan arifmetika bo'yicha o'sha davrda insonni tarbiyalashga zamin yaratmoqda. Uzluksiz ta'limning
matematika fani tarixiga bo'lgan qiziqishlarini erishilgan qomusiy bilimlar aks ettirilgan. Bu asarning bosh bo'g'ini hisoblangan maktabgacha ta'lim tizimi bugungi
shakllantirishda muhim omil bo'lib xizmat qiladi. ahamiyati shundaki, unda ixtiyoriy ko'rsatkichli ildiz kunda ustuvor yo'nalish sifatida e'tibor qaratilayotgan soha
chiqarish qoidasi, keyinchalik Nyuton nomi bilan atalgan ekani barchamizga ma'lum. Tizimni qaytadan isloh qilinishi
Shu sababdan maktabgacha ta'lim tashkilotlari binom qoidasi yorqin misollarda ko'rsatib berilgan. natijasida yurtimizda Maktabgacha ta'lim vazirligi tashkil etildi,
(MTT)da matematikani o'qitish jarayonida kichik, o'rta va 2018-yil esa universitetimizda Maktabgacha ta'lim fakulteti
maktabgacha yoshdagi bolalarning elementar matematik Ulug'bek ilmiy maktabining atoqli tashkil etildi. Fakultetimizda bugungi kunda barcha fanlar
tasavvurlarini rivojlantirish, ilg'or xorijiy tajribalarni namoyondalaridan biri, Ulug'bekning yaqin shogirdi, yoshlarning puxta bilim olishlari uchun chuqurlashtirib
o'rganish birinchi bosqich sifatida e'tiborga olingan. Shu mashhur olim Aloviddin Ibn Muhammad Ali Qushchi o'qitiladi. Jumladan, "Matematika", "Matematik tasavvurlarni
jumladan, matematikaning son to'g'risidagi ta'limoti (1402-1474) Ulug'bek madrasasini bitirib, shu madrasada shakllantirish" fanlari bo'lajak MTT tarbiyachilariga fan
arifmetikaning rivoji tarixi haqida qiziqarli tarixiy matematika va astronomiyadan mashg'ulot olib boradi haqidagi dastlabki zaruriy tushunchalarni beradi. Mazkur
ma'lumotlar bilan tanishtirish ulug' allomalarimiz Al- va o'zining ilmiy ishlarini davom ettiradi. Ko'p o'tmay uning fanlar o'qitilishida albatta asosiy e'tibor fan tarixiga qaratilib,
Xorazmiy, Ulug'bek ilmiy maktabi namoyondalari Al-Koshiy shuhrati Samarqand olimlari orasida tarqaladi. 1420-1430- unda talabalarga universitetimiz tarixi, Ulug'bek madrasasi,
va Ali Qushchilarning bu boradagi merosi haqida qiziqarli yillar orasida Ulug'bek madrasasida mashg'ulotlar Ulug'bek ilmiy maktabi va uning yutuqlari haqida atroflicha
ma'lumotlarni bayon etish hozirgi kunning dolzarb o'tkazish va ilmiy ishlar bilan mashg'ul bo'lish bilan birga bilimlar beriladi.
vazifalardan hisoblanadi. Ulug'bek rasadxonasini qurish ishlarida ham faol
qatnashadi. Uning "Hisob risolasi" va "Astronomiya Biz universitetimizning 600 yilligi nishonlanayotgan bir
Tarixdan ma'lumki, Mirzo Ulug'bek ilmiy maktabi risolasi" asarlari yozilgandan so'ng, u olimlar orasida katta paytda uning tarixidan faxrlangan holda kelajagi uchun bor
obro'ga ega bo'ldi. 1465-yilda Turkiyaga boradi va kuch-g'ayratimizni sarf qilishmiz, bugungi kun yosh
Istambulda yashaydi. Bu yerda Muhammad II hukmdorlik avlodning ta'lim-tarbiya jarayonlarini yanada kuchaytirishimiz,
qilar edi. Ali Qushchining talantli olim ekanligini bilgan har jihatdan yetuk va dunyoqarashi boy, intellektual,
Muhammad II uni o'z saroyiga chaqirib, olimlarning rahbari ajdodlariga munosib kadrlarni yetishtirishimiz zarur.
qilib tayinlaydi. Shuningdek, ayo-Sufiyo madrasasida ilmiy
maktab tashkil etilib, uning rahbarligini ham Ali Qushchiga Eshim Mardonov,
topshiradi. Qushchi 20 dan ortiq asar yozgan, bu asarlar Maktabgacha ta'lim nazariyasi va
ayo-Sufiyo madrasasi kutubxonasida saqlanib qolgan. metodikasi kafedrasi mudiri, dotsent

Ali Qushchining arifmetikaga doir "Hisob risolasi" asari
1425-yilda Samarqandda fors-tojik tilida yozilgan. Asar 3
qismdan iborat bo'lib, hindlar arifmetikasi (o'nlik sanoq
sistemasi), astronomlar arifmetikasi (oltmishlik sanoq
sistemasi) va geometriyadan iborat. Bu asar O'rta Osiyo