สื่อการเรียนรู้กลุ่มทอเสื่อ

กลุ่มทอเสื่อ

บ้านใหม่ หมู่12 ตำบลท่าช้าง
อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา

โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ
(1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย)

มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

คำนำ

รายงานเล่มนี้ เป็นส่วนของโครงการมหาวิทยาลัยสู่ตำบล

“สร้างรากแก้วให้ประเทศ” (UNIVERSITY TO TAMBON) จัดทำ

ขึ้นเพื่อนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับการทอเสื่อ และเพี่อสร้างเสริม

คุณค่าให้แก่ภูมิปัญญาในท้องถิ่นรวมทั้งอนุรักษ์สื บสาน

วัฒนธรรมท้องถิ่นให้คงอยู่ โดยมีรายละเอียดเกี่ยวกับวัสดุ

อุปกรณ์ วิธีการทำอธิบายเป็นขั้นตอนให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาการ

ทอเสื่อที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น สามารถนำมาพัฒนาอาชีพ

เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ได้อีกด้วย

ผู้จัดทำหวังว่ารายงานเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ แก่ผู้ที่สนใจการ

ทอเสื่อ ทั้งนี้ ผู้จัดทำขอขอบคุณวิทยากรและสมาชิกกลุ่มทอเสื่อที่

เข้าร่วมอบรมในครั้งนี้ จนดำเนิ นกิจกรรมเสร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

หากมีข้อผิดพลาดประการใดคณะผู้จัดทำต้องขออภัยมา ณ ที่นี้

คณะผู้จัดทำโครงการ U2T

สารบัญ



1 คำนำ
2 สารบัญ
3 หลักการและเหตุผล
4 วัตถุประสงค์
5 อุปกรณ์
6 ขั้นตอนการทำ
7 วิธีการทอเสื่อลายช้าง
8 ภาคผนวก

หน้ า 1

หลักการและ
เหตุผล

หลักการและเหตุผล
ปัจจุบันผลิตภัณฑ์เสื่อกก ได้รับการออกแบบพัฒนาผลิตภัณฑ์
ให้มีความสวยงาม และมีประโยชน์ ใช้สอยมากขึ้น เพื่อการขยาย
ตลาดผลิตภัณฑ์ และการเพิ่มรายได้แก่ประชาชนในชนบทของ
ประเทศ แต่ในปัจจุบันพบปัญหาในด้านการพัฒนาการออกแบบ
ลวดลายผลิตภัณฑ์เสื่อกกของชาวบ้าน บ้านใหม่ ตำบลท่าช้าง
อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา ที่ยังไม่ได้มีการ
พัฒนาผลิตภัณฑ์เท่าที่ควรซึ่งจะเห็นได้จากการที่ชาวบ้านยังมี
การทอเสื่อในลายเดิม ๆ ต่างจากในภูมิภาคอื่นที่มีการ
พัฒนาต่อยอดไปเป็นผลิตภัณฑ์อื่นแล้ว ดังนั้นเพื่อทำให้เสื่อกก
ของ บ้านใหม่ ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัด
นครราชสีมา เป็นเสื่อกกที่มีอัตลักษณ์เฉพาะตัว มีลวดลายที่
แปลกใหม่ บ่งบอกถึงความเป็นตำบลท่าช้าง จึงจำเป็นต้องมี
การพัฒนาผลิตภัณฑ์อันมุ่งเน้นไปที่การทำลวดลายของ
ผลิตภัณฑ์เสื่อกก โดยมีแนวคิดในการพัฒนาลวดลายเพื่อสร้าง
ความแตกต่าง โดยการสร้างอัตลักษณ์ให้กับผลิตภัณฑ์เสื่อกก
เป็นการเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันให้กับกลุ่มผู้ผลิต

หน้ า 2

หลักการและ
เหตุผล (ต่อ)

ซึ่งจากปัญหาที่พบนั้นจะแสดงให้เห็นถึงการขาดข้อมูลในการ
ประยุกต์ลวดลายผลิตภัณฑ์ และขาดทักษะในการออกแบบ
ลวดลายผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย ดังนั้นเพื่อเป็นการส่งเสริมให้
เกิดการเรียนรู้และพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์ของชาวบ้าน บ้าน
ใหม่ ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา
จึงมีการจัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์
ต้นแบบ และสื่อการเรียนรู้ที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนท้องถิ่น
และถ่ายทอดนวัตกรรมสู่ชุมชน ภายใต้โครงการยกระดับ
เศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ(มหาวิทยาลัยสู่
ตำบล สร้างรากแก้วให้ประเทศ) มหาวิทยาลัยราชภัฏ
นครราชสีมาในพื้นที่ตำบลท่าช้างขึ้น

หน้ า 3

วัตถุประสงค์

1. เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาการทอเสื่อกก บ้านใหม่
ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัด
นครราชสีมา
2. เพื่อศึกษาองค์ความรู้และเผยแพร่ภูมิปัญญาการทอ
เสื่อกก บ้านใหม่ ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
จังหวัดนครราชสีมา
3. เพื่อศึกษาขั้นตอนกระบวนการทอเสื่อกก บ้านใหม่
ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัด
นครราชสีมา
4. เพื่อพัฒนาให้เกิดการเรียนรู้และต่อยอดผลิตภัณฑ์
ใหม่ ไปสู่การเป็นสินค้าประจำตำบล

หน้ า 4

อุปกรณ์ การทำ

กกหรือไหล กรรไกรใช้สาหรับ
ใช้ในการทอเสื่อ ตัดเชือกไนล่อน ตัดเสื่อกก




เชือกไนล่อนหรือเชือกเอ็นขึง
ที่โฮงทอเสื่ อให้เป็ นเส้นตามโฮงและฟื ม

หน้ า 5

อุปกรณ์ การทำ

ไม้สอดกก โฮงหรือ โครงไม้เครื่องทอที่ใช้
สำหรับขึงเชือกไนล่อน
ในการทอเสื่อกก

ฟื มที่ใช้สาหรับสอดเชือกไนล่อน
และจะกระทบเชือกไนล่อน
และกกให้ประสานกัน

หน้ า 6

อุปกรณ์ การทำ

สีย้อมกก ไม้บรรทัดใช้สาหรับวัดขนาด
ขึ้นโครงผลิตภัณฑ์

กระดาษแข็ง ใช้สาหรับ
ขึ้นโครงผลิตภัณฑ์

หน้ า 7

อุปกรณ์ การทำ

ผ้าซับใน กาว ใช้สไหรับทากระดาษแข็ง

กับเสื่อขึ้นโครงผลิตภัณฑ์

เข็ม ด้าย ใช้สาหรับเย็บ เนา
ขึ้นแบบผลิตภัณฑ์

หน้ า 8

อุปกรณ์ การทำ

จักรเย็บผ้าไฟฟ้ า
ใช้สำหรับเย็บขึ้นแบบผลิตภัณฑ์

ผ้ากุ๊น ใช้สไฟรับ
กุ๊นขอบผลิตภัณฑ์

หน้า 9

ขั้ น ต อ น ก า ร ทำ
ก า ร ท อ เ สื่ อ

1. นำต้นกกหรือไหลมากรีด
ออกเป็นเส้นไปตากแดด
ประมาณ 1 อาทิตย์

หน้า 10

ขั้ น ต อ น ก า ร ทำ
ก า ร ท อ เ สื่ อ

2. เมื่อแห้งแล้วนำมาย้อมสี
ตามต้องการ โดยสีที่ย้อม

เป็นสีเคมีอย่างดี

3. นำเชือกไนลอนหรือ
เชือกเอ็นขึงที่โฮงทอเสื่อ

ให้เป็นเส้น
ตามโฮงและฟืม

หน้า 11

ขั้ น ต อ น ก า ร ทำ
ก า ร ท อ เ สื่ อ

4. นำกกหรือไหลสอดเข้ากับ
ไม้สอดเพื่อที่จะสอดเข้ากับ

โฮงทอเสื่อ

5. เมื่อสอดกกหรือไหลเข้าไป
แล้วผลักฟืมเข้าหาตัวเอง
ให้กกหรือไหลแน่นติดกัน
เป็นลายต่าง ๆ

หน้า 12

ขั้ น ต อ น ก า ร ทำ
ก า ร ท อ เ สื่ อ

6. จากนั้นก็นำเสื่อกกที่ทอ
แล้วมาแปรรูปเป็น

ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น
กระเป๋า หมอน เสื่อพับ ที่

รองแก้ว ฯลฯ

หน้า 13

ขั้นตอนการทอเสื่อลายช้าง

1. ออกแบบลวดลายที่ต้องการก่อน

หน้า 14

ขั้นตอนการทอเสื่อลายช้าง

2. เริ่มจากการทอสีพื้นก่อน ประมาณ 3. ต่อมาเริ่มการทอลายเท้าช้าง
15 – 20 แถว ทอแบบธรรมดา ทอซ้ำ 5 แถว

4. ต่อมาเริ่มทอลายขาช้าง 5. ต่อมาเริ่มทอช่วงลำตัวและ
ทอซ้ำ 15 แถว หัวช้าง ทอซ้ำประมาณ 40 แถว

หน้า 15

ขั้นตอนการทอเสื่อลายช้าง

ภาคผนวก



ผู้เข้าอบรม



1) ทวี วิจารณ์​
2) วรรณา ไกรโพธิ์​
3) สังวาลย์ แสนสินธิ์
4) ชาลินี ไกรไพธิ์​
5) ลำยวง สุนทร​
6) หลั่น แก้วมน​
7) สว่าง ด้วงช้าง​
8) สมหวัง พรมแก้ว​
9) วรรณเพ็ญ สายไพศรี​
10) ปราณี จันทร์ขุน​
11) สายหยุด คงฤทธิ์
12) ทองมี แมงกลาง​
13) ลอย ตุ๊เอี้ยง​
14) เยาวมาลย์ ปานเกิด​
15) ชลิตา แก้วมน​
16) สวงษ์ สานคล่อง​
17) ลำดวน กึ่งกลาง​
18) ละออง ชะม้ายกลาง​
19) บุญเรือน ชะม้ายกลาง​
20) บุญยิ่ง ช้อยขุนทด​
21) ปภาพร แจ้งไพร​
22) สังวาลร นรสิงห์​

สื่อการเรียนรู้ผลิตภัณฑ์ทอเสื่อ



ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา



โครงการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว สื่อการเรียนรู้ และผลิตภัณฑ์เอกลักษณ์ ในพื้นที่โคราชจีโอพาร์ค

ณ ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา



กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบและสื่อการเรียนรู้ที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนท้อง

ถิ่นและถ่ายทอดนวัตกรรมสู่ชุมชน



ภายใต้โครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย)
ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา



ผู้รับผิดชอบโครงการ 1) ผศ.ดร.จรูญ ด้วงกระยอม ประธานกรรมการตำบล

2) ผศ.ดร.ประเทือง จินตสกุล กรรมการ

3) นางสาววรางคณา นามแสง กรรมการ

4) นางนันทนา กุลพฤทธิ์เมธา กรรมการ

5) นายบุญส่ง เซียงหนู กรรมการ

6) นายณัฐวุฒิ เดินสันเทียะ กรรมการ

7) ดร.วิไลลักษณ์ นาคศรี กรรมการและเลขานุการ

ผู้รับจ้างโครงการ ประจำกลุ่มผลิตภัณฑ์ทอเสื่อ

1) นายมินตรา ช้อยขุนทด ตำแหน่ง บัณฑิตจบใหม่

2) นางสาวเบญญา วงศ์ทองหลาง ตำแหน่ง บัณฑิตจบใหม่

3) นางสาวสุนิสา เงื่อนพิมาย ตำแหน่ง ประชาชน

4) นายอนุลักษณ์ ศรีจันทร์มะดัน ตำแหน่ง นักศึกษา

5) นายอภิสิทธิ์ อุ่นดี ตำแหน่ง นักศึกษา