อจท.ประวัติศาสตร์ไทย ม. 4-6 หน่วยที่ 2

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 2

การสร้างองค์ความรู้ใหม่
ทางประวตั ิศาสตร์ไทย

การสร้างองค์ความรู้ใหม่ทางประวตั ศิ าสตร์

• ความหมาย ความสาคญั และประโยชน์ของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์
• ข้นั ตอนของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์
• หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ไทย



ความหมายของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์

วิธีการทางประวัติศาสตร์ เป็นวธิ ีการหรือข้นั ตอน
ต่างๆ ที่ใช้ในการศึกษาเร่ืองราวทางประวตั ิศาสตร์
โดยอาศยั จากหลกั ฐานที่เป็ นลายลกั ษณ์อกั ษรและไม่
เป็ นลายลกั ษณ์อกั ษร เพ่ือให้สามารถฟ้ื นหรือจาลอง
อดีตข้ึนมาใหม่ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง น่าเชื่อถือ

ความสาคญั ของวธิ ีการทางประวตั ศิ าสตร์

ทาให้เร่ืองราว กิจกรรม เหตุการณ์ที่เกิดข้ึนใน
ประวตั ิศาสตร์มีความน่าเชื่อถือ มีความถูกตอ้ งเป็ น
จริง หรือใกลเ้ คียงกบั ความเป็นจริงมากท่ีสุด เพราะ
มีการศึกษาอยา่ งเป็นระบบ มีข้นั ตอน

ประโยชน์ของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์

ท า ให้เป็ น คน ล ะ เอี ยด รอ บ คอ บ มี ก า ร
ตรวจสอบเร่ื องราวท่ีศึกษา นามาปรับใช้ใน
ชีวิตประจาวนั ได้ ทาให้เป็ นผูร้ ู้จักประเมินความ
น่าเช่ือถือของเหตุการณ์ต่างๆ ผา่ นการตรวจสอบ



การกาหนดหัวเรื่องทจี่ ะศึกษา

• เร่ิมจากความสงสยั อยากรู้
• หลงั จากน้นั กาหนดเร่ืองหรือประเดน็ ที่ตอ้ งการศึกษา
• ประเดน็ ที่จะศึกษาควรกาหนดไวก้ วา้ งๆ ก่อน แลว้ จากดั ประเดน็ ใหแ้ คบลง

เพอ่ื ความชดั เจนในภายหลงั
• การกาหนดหวั เร่ืองอาจเกี่ยวกบั เหตุการณ์ ความเจริญ ความเสื่อมของอาณาจกั ร

ตวั บุคคลในช่วงเวลาใดเวลาหน่ึง

การรวบรวมหลกั ฐาน

หลกั ฐานช้ันต้น หลกั ฐานช้ันรอง

เป็นหลกั ฐานร่วมสมยั ของผทู้ ่ีเก่ียวขอ้ งกบั หลกั ฐานท่ีจดั ทาข้ึนโดยอาศยั หลกั ฐาน
เหตุการณ์โดยตรง
ช้นั ตน้

ภาพถ่ายเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 สารนิพนธข์ อง ดร. ประเสริฐ ณ นคร
เป็นหลกั ฐานช้นั ตน้ เป็นหลกั ฐานช้นั รอง

การประเมนิ คุณค่าของหลกั ฐาน

การประเมนิ คุณค่าภายนอกหรือวพิ ากษ์วธิ ีภายนอก

ประเมินคุณค่าจากลกั ษณะภายนอกของหลกั ฐาน บางคร้ังมีการปลอมแปลงเพื่อการโฆษณา
ชวนเช่ือ ทาใหห้ ลงผดิ จึงตอ้ งมีการประเมินวา่ หลกั ฐานน้นั เป็นของจริงหรือไม่ พิจารณาจากสิ่งท่ี
ปรากฏภายนอก เช่น เน้ือกระดาษ เป็นตน้

การประเมนิ คุณค่าภายในหรือวพิ ากษ์วิธีภายใน

ประเมินคุณค่าจากขอ้ มูลภายในหลกั ฐานน้นั เช่น มีช่ือบุคคล สถานที่ เหตุการณ์ ในช่วงเวลา
ท่ีหลกั ฐานน้นั ทาข้ึนหรือไม่ นอกจากน้ียงั สังเกตไดจ้ ากการกล่าวถึงตวั บุคคล เหตุการณ์ สถานที่
ถอ้ ยคา เป็นตน้

การวเิ คราะห์ สังเคราะห์ และจัดหมวดหมู่ข้อมูล

• ตอ้ งศึกษาขอ้ มูลในหลกั ฐานน้นั วา่ ใหข้ อ้ มูลเรื่องอะไรบา้ ง มีความสมบูรณ์เพียงใด มี
จุดมุ่งหมายเบ้ืองตน้ อยา่ งไร เป็นตน้

• นาขอ้ มูลท้งั หลายมาจดั หมวดหมู่
• เม่ือไดข้ อ้ มูลเป็นประเดน็ แลว้ ตอ้ งหาความสมั พนั ธข์ องประเดน็ ต่างๆ และตีความขอ้ มลู
• ในการวเิ คราะห์ สังเคราะห์ขอ้ มูลผศู้ ึกษาควรมีความรอบคอบ วางตวั เป็นกลาง

การเรียบเรียงหรือการนาเสนอ

• เป็นข้นั ตอนสุดทา้ ยของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์ ซ่ึงมี
ความสาคญั มาก

• เป็นการนาขอ้ มูลท้งั หมดมารวบรวม เรียบเรียง หรือ
นาเสนอใหต้ รงกบั ประเดน็ ที่ตนสงสยั

• ควรนาเสนอเหตุการณ์อยา่ งมีระบบ มีความสอดคลอ้ ง
ต่อเน่ือง เป็นเหตุเป็นผล

• สามารถสรุปผลการศึกษาวา่ สามารถใหค้ าตอบในเร่ือง
ท่ีสงสัย อยากรู้ไดเ้ พยี งใด



หลกั ฐานทเ่ี ป็ นลายลกั ษณ์อกั ษร

จารึกหรือจาร

• ท่ีสลกั ลงบนแท่งหรือแผน่ หิน เรียก ศิลาจารึก
• จารึกลงแผน่ ทองคา เรียก จารึกลานทอง
• จารึกลงแผน่ เงิน เรียก จารึกลานเงิน
• ท่ีจารลงใบลาน เรียก หนงั สือใบลาน
• ศิลาจารึกมีความคงทนมากท่ีสุด

จารึกลานทอง พบที่วดั ส่องคบ จ. ชยั นาท

พระราชพงศาวดาร
• เป็นการจดบนั ทึกเรื่องราวเก่ียวกบั พระมหากษตั ริย์
• เขียนลงบนสมุดไทย
• เร่ิมข้ึนในสมยั อยธุ ยาเร่ือยมาจนกระทง่ั สมยั รัชกาลท่ี 5
• พระราชพงศาวดารฉบบั หลวงประเสริฐฯ

ถือเป็ นพระราชพงศาวดารท่ีเก่าแก่ที่สุด

ปกพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2
พระนิพนธ์สมเดจ็ ฯ กรมพระยาดารงราชานุภาพ

ตานาน

• เล่าเรื่องประวตั ิความเป็นมาของบุคคล โบราณสถาน โบราณวตั ถุสืบทอดกนั มา
• โดยการบอกเล่า จดจา และบนั ทึก
• จดั วา่ มีคุณค่าทางประวตั ิศาสตร์นอ้ ย เพราะไม่ทราบวา่ ใครแต่ง และแตง่ เม่ือใด

ชินกาลมาลีปกรณ์และตานานพ้นื เมืองเชียงใหม่
ตานานเกี่ยวกบั พระพทุ ธศาสนา และประวตั ิศาสตร์ลา้ นนา

หนังสือราชการ

• เป็นเอกสารเกี่ยวขอ้ งกบั การบริหารราชการ
• มีความสาคญั เพราะเป็นบนั ทึกของผทู้ ี่เกี่ยงขอ้ งกบั เหตุการณ์

โดยตรง
• หนงั สือราชการส่วนใหญเ่ ป็นของสมยั รัตนโกสินทร์

หลกั ฐานทไ่ี ม่เป็ นลายลกั ษณ์อกั ษร

• ส่วนใหญ่เป็นหลกั ฐานประเภทโบราณสถาน
โบราณวตั ถุ

• เป็นหลกั ฐานท่ีมีคุณคา่ ใหข้ อ้ มูลทางประวตั ิศาสตร์ได้
เป็นอยา่ งมาก

• ควรใชป้ ระกอบกบั หลกั ฐานที่เป็นลายลกั ษณ์อกั ษร
และควรมีการตรวจสอบดว้ ย

ความสาคญั ของหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ไทย

• สาคญั ต่อการศึกษาประวตั ิศาสตร์ไทย
• สะทอ้ นใหเ้ ห็นโลกทศั น์ วฒั นธรรมประเพณี ตลอดจนความเชื่อของคนในสมยั ก่อน
• ควรช่วยกนั เกบ็ รักษาใหด้ ี เพือ่ จะไดน้ ามาศึกษาคน้ ควา้ เผยแพร่ต่อไป อนั จะช่วยให้

ประวตั ิศาสตร์ไทยมีความชดั เจน ถูกตอ้ งมากข้ึน
• สาหรับการใชห้ ลกั ฐานของชาวต่างชาติ ผศู้ ึกษาควรมีความระมดั ระวงั เน่ืองจาก

ชาวต่างชาติมีพ้ืนฐานความคิด และวฒั นธรรมท่ีแตกต่างจากคนไทย

แหล่งรวบรวมหลกั ฐานประวตั ิศาสตร์ไทย

• สานกั หอจดหมายเหตุแห่งชาติ
• พพิ ิธภณั ฑสถานแห่งชาติ
• หอสมุดกลางของมหาวทิ ยาลยั ตา่ งๆ