การสอนเพื่อพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูงในศตวรรษที่ 21

การสอนเพ่อื พฒั นาทักษะ
การคิดขนั้ สงู ในศตวรรษท่ี ๒๑

จัดทาโดย
หอ้ งสมดุ ประชาชนจังหวดั แพร่

กศน.อาเภอเมอื งแพร่
สานกั งาน กศน.จงั หวดั แพร่

สมรรถนะสาคญั ในศตวรรษท่ี ๒๑
ของผเู้ รยี น คือ

สมรรถนะดา้ นการคิด

การคิด?

การคดิ เป็นกลไกการตอบสนองของ
สมองตอ่ ส่งิ เรา้ ตา่ งๆเป็นกจิ กรรมทางจติ
อย่างหน่ึงทเี่ กดิ ข้นึ กับทกุ คนตลอดเวลา
การคดิ จะเกิดข้นึ ไดเ้ ม่อื การสงสัยเกดิ ปัญหา
และพยายามแก้ไขปัญหาเหลา่ น้ันใหห้ มดไป

และการทม่ี นษุ ย์มกี ารคดิ จงึ ทา
ใหม้ นษุ ย์แตกตา่ งจากสตั วอ์ ่นื ๆ

ทาไมเราต้องสอนคิด?
เพราะมนษุ ยใ์ ชก้ ารคดิ ตลอดเวลา
และตามหลกั การทเ่ี ราเช่อื วา่ การคดิ ไม่ไดต้ ดิ ตวั มนษุ ย์

มาตัง้ แตเ่ กดิ แตเ่ ป็นการเรยี นรแู้ ละการฝึกฝน
โดยผ่านกระบวนการหรอื ทกั ษะตา่ งๆ
ครูจงึ ควรพัฒนาและสง่ เสรมิ ศกั ยภาพ

ทางการคดิ ของผเู้ รยี น ให้ผู้เรยี นมีทกั ษะการคดิ ทส่ี งู ข้นึ
โดยผา่ นการจดั กจิ กรรมทหี่ ลากหลาย

ท้งั ภายในและนอกหอ้ งเรยี นเพ่อื พฒั นาผเู้ รยี น
ให้เป็นพลงั สาคญั ของชาติ

ระดบั ของการคดิ



การคดิ วิเคราะห์ คอื ความสามารถ
ในการจาแนกแจกแจงองค์ประกอบตา่ งๆ
ของส่งิ ใด ส่ิงหน่ึง และหาความสมั พนั ธ์
เชงิ เหตผุ ลระหวา่ งองคป์ ระกอบเหลา่ นนั้
เพ่ือคน้ หาสาเหตทุ แ่ี ทจ้ ริงของส่งิ ทเ่ี กดิ ข้นึ

คิดแกป้ ัญหา คอื การคิดเพ่อื ขจดั สภาวะ
ความไมส่ มดลุ ทเ่ี กดิ ข้นึ โดยพยายามปรับตัวเอง

และส่งิ แวดลอ้ มใหผ้ สมกลมกลืน
กลับเขา้ สสู่ ภาวะสมดลุ หรอื
สภาวะทเ่ี ราคาดหวงั

การคิดอย่างมวี จิ ารณญาณ
คอื การคดิ เพ่อื พจิ ารณาไตรต่ รอง
อย่างรอบคอบ ละเอยี ดลออ มเี หตุผล
ก่อนทีจ่ ะตัดสนิ ใจเช่ือหรอื ไมเ่ ช่อื
อย่างใดอยา่ งหน่ึง หรือใหค้ วามเหน็
ได้ว่าเร่ืองนั้น ส่ิงนน้ั ... ดี หรือ ไมด่ ี

ควร หรือ ไม่ควร

การสร้างสรรค์ คือ การมีทกั ษะ
และมจี ินตนาการในการสรา้ งสรรค์ความคดิ ,

วิธีการ หรอื ส่งิ ใหมๆ่

นวัตกรรม คือ การนาความคิด วิธีการ
หรือ ส่งิ ใหมๆ่ ทไ่ี ด้จากการสรา้ งสรรค์
มาทาให้เกดิ ประโยชน์ใช้งานได้จรงิ

ครูสอน คดิ อย่างไร ?

ครศู ตวรรษศตวรรษท่ี ๒๑ จาเป็นต้องส่งเสรมิ
และพัฒนาทกั ษะการคิดใหแ้ ก่ผเู้ รียนไปสู่
ระดบั การคิดข้นั สงู ทกั ษะการคดิ ขนั้ สงู
ทผ่ี เู้ รยี นพงึ มไี ด้แก่
การคิดวเิ คราะห์ การคดิ แก้ปัญหา
การคดิ อย่างมวี จิ ารณญาณ และการคิด
สรา้ งสรรคโ์ ดยครตู อ้ งนารปู แบบ วิธี
การสอน เทคนิคการสอนเพ่อื เป็น
กลยุทธใ์ นการพฒั นาทกั ษะการคดิ

ครสู อน คดิ อย่างไร ?

ครูจะต้องฝึกทกั ษะการคดิ ระดับพ้นื ฐานให้
แกผ่ ้เู รยี นเสยี กอ่ น เพ่อื เป็นพ้ืนฐาน

ในการคดิ ระดบั สงู อย่างไรก็ตาม การสง่ เสรมิ
และพฒั นาการคดิ ระดับสงู นน้ั ครูสามารถพัฒนาได้

โดยนาไปแทรกไวใ้ นแผนการจดั การเรยี นรู้ /
กจิ กรรม / โครงการต่างๆ

แต่ท้งั นี้ ครจู าเป็นต้องเขา้ ใจทฤษฎี แนวคิด
หลักการของการคิดใหด้ เี สยี ก่อน

จงึ สามารถนาไปออกแบบการจดั การเรยี นรูไ้ ด้

แนวทางการพฒั นาผูเ้ รยี น
สู่ทักษะการคิดขั้นสงู

๑. ครูต้องมีความรแู้ ละเขา้ ใจทฤษฎี แนวคดิ
และกระบวนการสอนคดิ เปน็ อยา่ งดี
๒. ครูต้องใหผ้ เู้ รยี นไดศ้ กึ ษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเอง
๓. ครูควรใชค้ าถามเพ่อื พฒั นาความคดิ ของผเู้ รยี น
๔. ครูตอ้ งฝึกใหผ้ เู้ รยี นไดค้ ดิ จากงา่ ยไปยาก
๕. ครูตอ้ งเปิดโอกาสใหผ้ ู้เรยี นไดค้ ดิ ตลอดเวลา
๖. ครูตอ้ งใหผ้ เู้ รยี นไดค้ น้ หาคาตอบทหี่ ลากหลาย
๗. ครูตอ้ งคอยกระตุ้นใหผ้ ู้เรยี นได้เกดิ ขอ้ สงสยั
อยา่ งสม่าเสมอ
๘. ครตู ้องลดบทบาทการสอนมาเป็นผู้อานวยการ
ความรใู้ หแ้ ก่ผเู้ รยี น
๙. ครตู อ้ งสรา้ งหอ้ งเรยี นทเี่ อ้อื ตอ่ การพฒั นาการคดิ