Kingdom Monera

Eubacteria

• แบคทีเรยี บางชนดิ จะมีการสร้าง Endospore แต่ไม่จัด
ว่าเป็นการสืบพันธ์ุ (จัดเป็นเพียงการรักษาสภาพเพ่ือ
ดารงชีวิตเท่าน้ันเพราะจานวนของแบคทีเรียเหล่าน้ันไม่
เพม่ิ ขน้ึ )



Eubacteria

• คุณสมบัติของ Peptioglycan ในผนังเซลล์ของแบคทีเรีย เม่ือ
นาไปย้อมสแี กรมจะสามารถแบง่ แบคทีเรยี ออกได้เป็น 2 กลุ่ม คอื

• Gram positive bacteria ย้อมติดสีน้าเงิน – ม่วงของ
Crystal violet

• Gram negative bacteria ย้อมติดสแี ดงของ Safranin



Eubacteria

• การย้อมแกรม (Gram staining) เป็นเทคนิคการย้อมสี
เซลล์ของแบคทีเรีย ซ่ึงเป็นเทคนิคสาคัญที่ใช้ในการศึกษา
เซลล์ของแบคทีเรียร่วมกับกล้องจุลทรรศน์ใช้แสง (light
microscope) คิดค้น โดย Han Christian Gram ในปี
ค.ศ. 1984

• ข้ันตอนการย้อมแกรมมีดังนี้

Eubacteria

• หยดสารละลายที่มีแบคทีเรียลงบนสไลด์ ทาการ Fix โดย
ค่อยๆ ผ่านเปลวไฟ 3 ครั้ง แล้วรอให้เย็นก่อนเริ่มข้ันตอน
การยอ้ ม

• ย้อมดว้ ยสี crystal violet ซึ่งมีสีม่วงน้าเงิน ทิ้งไว้ 1 นาที
แบคทีเรียท้ังแบคทีเรียแกรมบวกและแบคทีเรียแกรมลบ จะ
ย้อมตดิ สีม่วงนา้ เงิน

Eubacteria

• ล้างสีออกด้วยน้ากล่ัน จากน้ันย้อมทับด้วยสารละลาย
ไอโอดีน (Iodine treatment) ทิ้งไว้ 1 นาที
สารละลายไอโอดีนไปจะรวมกบั สี Crystal violet เกิด
เป็นโมเลกุลสขี นาดใหญ่ (CV-I complex) ทาให้สี
ตดิ แน่นข้นึ

Eubacteria

• ลา้ งดว้ ย แอซโี ตน หรือ แอลกอฮลอล์ (Ethyl alcohol
95%) ประมาณ 5 – 10 วินาที ผนังเซลล์ของ
แบคทีเรียแกรมลบซึง่ มีชนั้ ไขมันอยู่มาก ไขมันและสยี ้อม
จึงละลายออกมากับแอลกอฮอล์ แต่แบคทีเรียแกรมบวก
และ CV-I complex ยงั คงตดิ อยู่ในเซลล์

Eubacteria

• ล้างออกด้วยนา้ กล่ัน จากน้ันย้อมด้วย Safranin ซึ่งมีสี
แดง แบคทีเรียแกรมลบจะติดสีแดง ขณะท่ีแบคทีเรียแก
รมบวก จะไม่ติดสีแดงและยังคงสีม่วงของ Crystal
violet เหมือนเดมิ







Eubacteria

• ผนังเซลล์ของแบคทีเรียแกรมบวก มีความสามารถในการรับสาร
พวก p-rosaniline dye เช่น Crystal Violet (CV) และ
หลังจากการตรึงสีด้วย Mordanting agent ได้แก่ Gram s
lodine (I) จะเกดิ เปน็ สารประกอบ complex ที่เรียกวา่ Crystal
Violet lodine complex (CVI complex) ให้ติดกับผนังเซลล์
ของแบคทีเรยี

Eubacteria

• หลงั จากการล้างสี (Decolorization) ด้วย cecolorizer
agent เช่น Alcohol หรือ Acetone Teichoic acid
cross-links จะช่วยให้แบคทีเรียแกรมบวก มคี วามสามารถ
ท่ีจะทนต่อ decolorizer อกี ทั้งยังทาให้ pore size ใน
peptidoglycan มีขนาดลดลงดว้ ย จึงทาให้แบคทีเรียแกรม
บวก ยงั คงรักษา CVI complex ไว้ จงึ ย้อมแกรมแล้วติดสี
มว่ ง

Eubacteria

• แต่ในแบคทีเรียแกรมลบมีช้ัน peptidoglycan บางกว่า
และมี cross-link ท่ีหนาแน่นน้อยกว่า ทาให้ pore size
มีขนาดใหญ่กว่า หรือแม้แต่หลังจากการล้างสีด้วย
decolorizer agent ก็ยงั คงมี pore size ใหญ่กว่าใน
แบคทเี รียแกรมบวก CVI complex จึงถูกขจดั ออก จากผนัง
เ ซ ล ล์ ข อ ง แ บ ค ที เ รี ย แ ก ร ม ล บ ห ลั ง จ า ก ข บ ว น ก า ร
Decolorization

Eubacteria

• เม่ือมีการเติม counterstain ได้แก่ Safranin ผนัง
เซลล์ของแบคทีเรียแกรมลบ จึงย้อมติดสีแดง อย่างไรก็
ตามผนังเซลล์ ของแบคทีเรียแกรมบวก ยังคงสามารถ
รบั เอาสี counterstain ได้บ้าง แตก่ ย็ ังคงตดิ สีม่วงอยู่

Eubacteria

• รปู รา่ งของแบคทีเรยี แบง่ ออกเปน็ 3 แบบใหญๆ่ คือ
• รูปร่างกลม (Coccus, Cocci) เป็นพวกที่มีลักษณะทรงกลม การ

เรียงตวั ของเซลล์

– Micrococcus เซลล์อยู่เป็นเด่ยี วๆ
– Diplococcus เซลล์เรียงตวั เปน็ คกู่ ัน แบ่งตัวแนวเดียว
– Streptococcus เซลล์แบง่ ตัวแนวเดยี ว เป็นสายยาวเหมือนโซ่ (chain)
– Staphylococcus เซลลแ์ บง่ ตัวไม่สม่าเสมอกนั ได้เซลล์ใหม่จับกลุ่มเป็น

กระจุก

Eubacteria

• รูปแท่ง (Bacillus, Bacilli) รูปร่างเป็นท่อน rod มีขนาดและ
รูปร่างหลายแบบ เช่น รูปท่อนส่ีเหล่ียม รูปท่อนอ้วนคล้ายรูปไข่
รูปกระบองหวั ใหญ่ปลายเลก็ เป็นต้น

• รูปขดเปน็ เกลียว (Spirillum, Spirilla)

– พวกที่มรี ูปรา่ งโค้งงอ (Curve) เช่น เชอื้ Vibrio

– พวกมโี คง้ หลายรอบขดเปน็ เกลยี ว เชน่ พวก Treponema





Eubacteria

• การจดั กลมุ่ แบคทเี รยี ถกู จัดใหแ้ บง่ เปน็ กล่มุ ย่อย 5 กลุ่มคอื
• Proteobacteia
• Chlamydias
• Spirocheates
• Gram positive bacteria
• Cyanobacteria

Eubacteria

• Proteobacteria

• มจี านวนมากและมคี วามหลากหลายสูง

• เปน็ พวกแกรมลบ

• มีรูปแบบการดารงชีวิตหลากหลายตั้งแต่ Photoautotrophs
Chemoautotrophs และ Heteroautotrophs

Eubacteria

• มีท้ังพวกท่ีใช้ออกซิเจน (aerobic) และไม่ใช้ออกซิเจน
(anaerobic)

• พวกสงั เคราะหแ์ สงได้ เชน่ Purple-sulfur bacteria

• พวกช่วยตรึงแก๊สไนโตรเจนในอากาศ มาสร้างเป็นสารประกอบ

ไนโตรเจนในดิน เช่น Rhizobium sp. ในปมรากของพืชตระกูล
ถ่ัว









Eubacteria

• Chlamydias
• เป็นปรสิตที่อาศัยอยู่ได้เฉพาะในเซลล์ของสัตว์โดยอาศัย

เซลลข์ อง host เป็นแหลง่ ของ ATP
• ผนังเซลล์เป็นแกรมลบ ต่างจากพวกอื่นคือไม่มี

peptidoglycan

Eubacteria

• ตั ว อ ย่ า ง ที่ ส า คั ญ ที่ รู้ จั ก กั น ดี คื อ Chlamydias
trachomatis เป็นเชื้อโรคท่ีก่อให้เกิดตาบอดและเป็น

สาเหตุของโรคหนองในเทียม (Nongonococcal
uretritis) ซึ่งเปน็ โรคที่ติดตอ่ ทางเพศสัมพันธ์



Eubacteria

• Spirochetes
• แบคทีเรียพวกน้ีบางชนิดจะเป็นเกลียวที่ยาวถึง 0.25

mm. แตจ่ ะบางในระดับทต่ี อ้ งดูด้วยกล้องจุลทรรศน์
• เคล่อื นที่โดยวิธีการควงสว่าน

Eubacteria

• หลายชนิดดารงชีวิตแบบอสิ ระ

• บางชนิดก่อให้เกดิ โรคเช่น Treponema pallidum ที่

ก่อให้เกิดโรคซฟิ ิลิส



Eubacteria

• Gram Positive Bacteria
• แบคทีเรียในกลุ่มน้ีจะเป็นแกรมบวกทั้งหมด แต่มีบาง

พวกทม่ี คี วามสัมพนั ธ์ใกลช้ ดิ กับพวกแกรมลบ
• บางชนิดผลิต Lactic acid ได้จึงนามาใช้ใน

อุตสาหกรรมอาหาร ได้แก่ การทาเนย ผักดองและโย
เกริ ์ต

Eubacteria

• Actinomyces เป็นพวกท่ีเซลล์เรียงต่อกันเป็นสายคล้ายเช้ือรา
บางชนิดก่อให้เกิดโรค เช่น เชื้อวัณโรคและโรคเร้ือน บางชนิดที่
ดารงชีวิตอย่างอิสระจะกอ่ ใหเ้ กิดการเน่าสลายของสารอินทรีย์ในดิน
ก่อให้เกิดกล่นิ ที่แสดงถึงความอดุ มสมบรู ณ์ของดนิ

• แบคทีเรียใน Genus Streptomyces ถูกนามาใช้ในการผลิตยา
ปฏชิ ีวนะโดยเฉพาะ Streptomycin

Eubacteria

• Bacillus sp. สามารถสร้าง Endospore ทาให้

ทนทานตอ่ สภาพแวดล้อมท่ีไมเ่ หมาะสมไดด้ ี
• บางชนิดเป็นสาเหตุทาให้เกิดโรคแอนแทรกซ์







Eubacteria

• ประโยชนแ์ ละโทษของแบคทเี รีย
• เป็นสาเหตสุ าคญั ท่ที าใหอ้ าหารเน่าเสีย (microbial spoilage)
• ทาใหเ้ กดิ โรคต่างๆ
• ใช้ในการถนอมอาหาร (food preservation)
• ใช้สกัดสารทม่ี ีประโยชน์
• ใช้การบาบัดนา้ เสยี (waste water treatment)

Eubacteria

• Cyanobacteria
• หรอื สาหร่ายสเี ขียวแกมน้าเงนิ (Blue green algae)
• เป็นพวก Photoautotrophs สามารถสงั เคราะห์ด้วย

แสงได้
• มที ้ังพวกที่เป็นเซลล์เดี่ยวและอยเู่ ปน็ Colony

Eubacteria

• มีอยู่ทุกหนทุกแห่งในท่ีๆ มีความชื้น เป็นแหล่งผลิตอาหารท่ีสาคัญ
ในระบบนเิ วศ

• มีหลายชนิดท่ีสามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้เช่น Nostoc,
Oscillatoria และ Anabaena

• บางชนิดอยู่ร่วมกับเช้ือราก่อให้เกิดรูปแบบการ ดารงชีวิตแบบ
Symbiosis เรยี กสิง่ มชี วี ิตท่อี าศัยร่วมกันน้วี า่ Lichens

Nostoc sp.

Anabaena sp.

Oscillateria sp.

Lichens

Eubacteria

• Cyanobacteria ที่สามารถตรงึ ไนโตรเจนจากอากาศได้
จะมีโครงสร้างที่พัฒนาขึ้นมาจากเซลล์ชนิดหนึ่งให้มีผนัง
เ ซ ล ล์ ท่ี ห น า ข้ึ น เ พ่ื อ ส ร้ า ง ส ภ า ว ะ Anaerobic
environment ภายเซลล์ข้ึน (เน่ืองจากเอนไซม์
Nitrogenase ถูกยบั ยัง้ การทางานโดยออกซิเจน) เซลล์
ทีห่ นาเป็นพเิ ศษนี้เรียกว่า Heterocysts



Eubacteria

• มีรงควัตถุเป็นแบบเดียวกับสาหร่ายและพืชช้ันสูง แต่
รงควัตถุของ Cyanobacteria จะกระจายไปใน
cytoplasm ไม่ได้อยรู่ วมกันใน Plastid

• ซ่ึ ง แ ต ก ต่ า ง จ า ก ร ง ค วั ต ถุ ข อ ง Photosynthetic
bacteria อน่ื ท่ีมักจะเปน็ Bacteriochlorophyll