สุชาดา เพ็ชรสามสี นักวิชาการสหกรณ์ชำ นาญการพิเศษ ด้านบัญชี ระเบียบ นทส.ว่าด้วยการบัญชีสก.และ กลุ่มเกษตรกร พ.ศ.2563 ที่ ผู้ตรวจการ กิจการต้องรู้ 2 สิงหาคม 2566
ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยการตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ พ.ศ. 2563 เพื่อให้การตรวจสอบกิจการของสหกรณ์มีประสิทธิภาพ เหมาะสมกับขนาดและประเภทของสหกรณ์ สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้กับสมาชิกได้ว่าการบริหารงานของคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ มีความโปร่งใส เชื่อถือได้ การด าเนินงานเป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ก าหนดไว้ในข้อบังคับ อาศัยอ านาจ ตามความในมาตรา 16 (8) และมาตรา 53 แห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ประกอบค าสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ที่ 3/2562 ลงวันที่ 15 กรกฎาคม 2562 นายทะเบียนสหกรณ์ จึงก าหนดระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ ข้อ 1 ระเบียบนี้เรียกว่า “ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยการตรวจสอบกิจการ ของสหกรณ์ พ.ศ. 2563” ข้อ 2 ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นก าหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา เป็นต้นไป ข้อ 3 ให้ยกเลิกระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ว่าด้วยการตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ พ.ศ. 2559 ข้อ 4 บรรดาระเบียบ ค าแนะน า หรือค าสั่งอื่นใด ในส่วนที่ก าหนดไว้แล้วในระเบียบนี้ หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ให้ใช้ระเบียบนี้แทน ข้อ 5 ในระเบียบนี้“การตรวจสอบกิจการ” หมายความว่า การตรวจสอบการด าเนินงานทั้งปวงของสหกรณ์ ที่จัดให้มีขึ้นเพื่อให้ความเชื่อมั่น เพิ่มคุณค่าและปรับปรุงการปฏิบัติงานของสหกรณ์ให้ดีขึ้น ซึ่งจะช่วยให้ สหกรณ์ด าเนินงานด้วยความโปร่งใส เป็นไปตามหลักการสหกรณ์ บรรลุถึงเป้าหมายและวัตถุประสงค์ ตามที่ก าหนดไว้ “ผู้ตรวจสอบกิจการ” หมายความว่า สมาชิกของสหกรณ์นั้น หรือบุคคลภายนอกซึ่งเป็น บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลที่ได้รับการเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์“สหกรณ์” หมายความว่า สหกรณ์และชุมนุมสหกรณ์ที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายสหกรณ์“สหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนขนาดใหญ่” หมายความว่า สหกรณ์ออมทรัพย์ และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนที่มีขนาดใหญ่ตามกฎกระทรวงการก าหนดขนาดของสหกรณ์ออมทรัพย์ และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน ข้อ 6 ให้อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์รักษาการตามระเบียบนี้ รวมทั้งให้มีอ านาจตีความ และวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้ ตลอดจนด าเนินการอื่นใดตามที่ได้รับมอบอ านาจจาก นายทะเบียนสหกรณ์ เพื่อให้มีการปฏิบัติตามระเบียบนี้ หนา ๒้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
หมวด 1 คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 7 ผู้ตรวจสอบกิจการต้องมีคุณสมบัติ ดังต่อไปนี้ (1) เป็นสมาชิกของสหกรณ์นั้น หรือบุคคลภายนอก ที่ได้รับการเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่ ของสหกรณ์ (2) ผ่านการอบรมหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบกิจการจากกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ หรือหน่วยงานอื่นที่ได้รับการรับรองหลักสูตรจากกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ กรณีคณะผู้ตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนขนาดใหญ่ ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งคนที่มีคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านการเงิน การบัญชี การบริหารธุรกิจ เศรษฐศาสตร์ ข้อ 8 ผู้ตรวจสอบกิจการต้องไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี้ (1) เป็นคนไร้ความสามารถ หรือคนเสมือนไร้ความสามารถ (2) เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต (3) เคยได้รับโทษจ าคุกโดยค าพิพากษาถึงที่สุดให้จ าคุก เว้นแต่เป็นโทษส าหรับความผิด ที่ได้กระท าโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ (4) เคยถูกไล่ออก ปลดออก หรือให้ออกจากราชการ องค์การหรือหน่วยงานของรัฐ หรือเอกชนฐานทุจริตต่อหน้าที่ (5) เคยถูกให้ออกจากการเป็นสมาชิกสหกรณ์นั้น หรือสหกรณ์อื่น (6) เคยถูกให้พ้นจากต าแหน่งกรรมการหรือขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการหรือมี ค าวินิจฉัยเป็นที่สุดให้พ้นจากต าแหน่งกรรมการ หรือขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการของสหกรณ์นั้น หรือสหกรณ์อื่น (7) เคยถูกที่ประชุมใหญ่มีมติให้ถอดถอนออกจากต าแหน่งกรรมการหรือผู้ตรวจสอบกิจการ เพราะเหตุทุจริตต่อหน้าที่ของสหกรณ์นั้น หรือสหกรณ์อื่น (8) เป็นผู้จัดการหรือเจ้าหน้าที่ของสหกรณ์นั้น หรือสหกรณ์อื่น หรือเคยถูกให้ออก จากต าแหน่งผู้จัดการหรือเจ้าหน้าที่ของสหกรณ์นั้น หรือสหกรณ์อื่นฐานทุจริตต่อหน้าที่ (9) เป็นคู่สมรส บุตร บิดามารดาของกรรมการ หรือผู้จัดการ หรือเจ้าหน้าที่ของสหกรณ์นั้น (10) เป็นกรรมการของสหกรณ์นั้น เว้นแต่ได้พ้นจากต าแหน่งกรรมการมาแล้วไม่น้อยกว่า สองปีบัญชีของสหกรณ์ (11) เป็นผู้สอบบัญชี หรือผู้ช่วยผู้สอบบัญชี หรือบุคคลที่อยู่ในสังกัดนิติบุคคลที่รับงาน สอบบัญชีของสหกรณ์ในปีบัญชีนั้น เว้นแต่ได้พ้นจากการเป็นผู้สอบบัญชี หรือผู้ช่วยผู้สอบบัญชีหรือลาออก จากนิติบุคคลที่รับงานสอบบัญชีสหกรณ์นั้นมาแล้วไม่น้อยกว่าหนึ่งปี หนา ๓้ ่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
(12) เป็นผู้อยู่ระหว่างการถูกสั่งพัก หรือเพิกถอนใบอนุญาตเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต(13) เป็นผู้อยู่ระหว่างการถูกสั่งพัก หรือขีดชื่อออกจากทะเบียนรายชื่อผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หรือบุคคลอื่นของกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ หมวด 2 การก าหนดจ านวน วิธีการรับสมัครและการเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 9 ให้สหกรณ์ก าหนดจ านวนผู้ตรวจสอบกิจการที่พึงมีไว้ในข้อบังคับของสหกรณ์ แต่ต้อง ไม่เกินห้าคนหรือหนึ่งนิติบุคคล สหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนขนาดใหญ่ต้องก าหนดจ านวนผู้ตรวจสอบกิจการ อย่างน้อยสามคนหรือหนึ่งนิติบุคคล เรียกว่า “คณะผู้ตรวจสอบกิจการ” และให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการ เลือกผู้ตรวจสอบกิจการคนหนึ่งคนใดท าหน้าที่ประธานคณะผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 10 ขั้นตอนและวิธีการเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการให้ก าหนดไว้เป็นลายลักษณ์อักษร และประกาศให้สมาชิกทราบก่อนวันประชุมใหญ่ ข้อ 11 ให้สหกรณ์ประกาศรับสมัครบุคคลเข้ารับการเลือกตั้งเป็นผู้ตรวจสอบกิจการ ก่อนวัน ประชุมใหญ่ เพื่อให้ผู้มีคุณสมบัติตามข้อ 7 และไม่มีลักษณะต้องห้ามตามข้อ 8 ได้เข้ารับการเลือกตั้ง จากที่ประชุมใหญ่ โดยให้ผู้สมัครเข้ารับการเลือกตั้งเป็นผู้ตรวจสอบกิจการต้องแสดงตนต่อที่ประชุมใหญ่ด้วย ข้อ 12 ให้สหกรณ์ก าหนดเรื่องการเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการและค่าตอบแทนไว้ในระเบียบ วาระการประชุมใหญ่ เพื่อให้ที่ประชุมใหญ่มีมติเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการและพิจารณาอนุมัติ ค่าตอบแทนหรือค่าใช้จ่ายอื่นที่จ าเป็นเกี่ยวกับการตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ ข้อ 13 สหกรณ์อาจก าหนดให้ที่ประชุมใหญ่มีมติเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการเป็นการส ารอง ไว้ก็ได้ ผู้ตรวจสอบกิจการที่เลือกตั้งเป็นการส ารองไว้ ให้มีสิทธิและหน้าที่ในฐานะผู้ตรวจสอบกิจการ ทันทีที่ผู้ตรวจสอบกิจการซึ่งที่ประชุมใหญ่มีมติเลือกตั้งไว้ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ไม่ว่าจะเกิดจากเหตุ ที่ขาดคุณสมบัติตามข้อ 7 หรือมีลักษณะต้องห้ามตามข้อ 8 หรือมีเหตุต้องขาดจากการเป็น ผู้ตรวจสอบกิจการตามข้อ 15 หมวด 3 วาระการด ารงต าแหน่ง และการขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 14 ให้สหกรณ์ก าหนดวาระการด ารงต าแหน่งของผู้ตรวจสอบกิจการไว้ในข้อบังคับ ของสหกรณ์ โดยต้องก าหนดให้มีวาระการด ารงต าแหน่งคราวละไม่เกินสามปีนับแต่ปีบัญชีที่ที่ประชุมใหญ่ มีมติเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการ เมื่อพ้นวาระการด ารงต าแหน่ง หากยังไม่มีการเลือกตั้งใหม่ให้ปฏิบัติหน้าที่ อยู่ต่อไปจนกว่าที่ประชุมใหญ่มีมติเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการคนใหม่ หนา ๔้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
ผู้ตรวจสอบกิจการที่พ้นจากต าแหน่งตามวาระอาจได้รับการเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่อีกได้ แต่ต้องไม่เกินสองวาระติดต่อกัน กรณีผู้ตรวจสอบกิจการขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการก่อนครบวาระ ให้ก าหนดระเบียบ วาระการประชุมใหญ่เพื่อเลือกตั้งผู้ตรวจสอบกิจการใหม่ ในคราวประชุมใหญ่ครั้งแรกหลังจาก ผู้ตรวจสอบกิจการคนนั้นขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการ และให้นับวาระการด ารงต าแหน่งของ ผู้มาแทนต่อเนื่องจากผู้ที่ตนมาด ารงต าแหน่งแทน ข้อ 15 ผู้ตรวจสอบกิจการต้องขาดจากการเป็นผู้ตรวจสอบกิจการเมื่อ(1) พ้นจากต าแหน่งตามวาระ(2) ตาย(3) ลาออก(4) ที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์ลงมติถอดถอน(5) อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์วินิจฉัยว่าขาดคุณสมบัติตามข้อ 7 หรือมีลักษณะต้องห้าม ตามข้อ 8 ข้อ 16 ผู้ตรวจสอบกิจการที่ประสงค์จะลาออกจากต าแหน่งก่อนครบวาระให้ยื่นหนังสือ ลาออกต่อประธานคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ การลาออกมีผลนับแต่วันที่ที่ประชุมคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์มีมติรับทราบหนังสือ ลาออก ข้อ 17 กรณีผู้ตรวจสอบกิจการปฏิบัติหน้าที่จนครบวาระการด ารงต าแหน่งแล้ว แต่สหกรณ์ ยังไม่สามารถจัดประชุมใหญ่ได้ตามกฎหมาย ให้ผู้ตรวจสอบกิจการยังคงมีหน้าที่ต้องน าเสนอรายงาน ผลการตรวจสอบกิจการต่อที่ประชุมใหญ่ หน้าที่ของผู้ตรวจสอบกิจการจะสิ้นสุดลงเมื่อได้เสนอรายงาน ผลการตรวจสอบกิจการต่อที่ประชุมใหญ่แล้ว หมวด 4 การตรวจสอบกิจการสหกรณ์ ส่วนที่ 1 หน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 18 ผู้ตรวจสอบกิจการมีหน้าที่ตรวจสอบการด าเนินงานทั้งปวงของสหกรณ์ ทั้งด้าน การปฏิบัติเกี่ยวกับการเงิน การบัญชี และด้านปฏิบัติการในการด าเนินธุรกิจตามที่ก าหนดไว้ในข้อบังคับ ของสหกรณ์ รวมถึงการประเมินผลการควบคุมภายใน การรักษาความปลอดภัยของข้อมูลสารสนเทศ ของสหกรณ์ และการตรวจสอบในเรื่องต่าง ๆ ดังนี้ หนา ๕้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
(1) ตรวจสอบความถูกต้องของการบันทึกบัญชีเพื่อให้เป็นไปตามแบบและรายการ ที่นายทะเบียนสหกรณ์ก าหนด(2) ประเมินความมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลการด าเนินงานของคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ เพื่อให้ข้อสังเกตและข้อเสนอแนะในการปรับปรุงการบริหารงานของคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ ให้เป็นไปตามกฎหมาย ข้อบังคับ และระเบียบของสหกรณ์(3) สอบทานระบบการปฏิบัติงานของสหกรณ์ เพื่อให้เป็นตามกฎหมาย ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ข้อบังคับ และระเบียบของสหกรณ์ รวมถึงค าสั่งของส่วนราชการที่ก ากับดูแลก าหนดให้ต้องปฏิบัติ (4) ตรวจสอบและสอบทานระบบการควบคุม ดูแลรักษาทรัพย์สินของสหกรณ์ วิเคราะห์ และประเมินผลความมีประสิทธิภาพในการใช้ทรัพย์สินของสหกรณ์ เพื่อให้การใช้ทรัพย์สินเป็นไป อย่างเหมาะสมและคุ้มค่า ข้อ 19 คณะผู้ตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนขนาดใหญ่ นอกจากจะต้องตรวจสอบภายใต้ข้อก าหนดในข้อ 18 แล้ว คณะผู้ตรวจสอบกิจการต้องก าหนด ขอบเขตการตรวจสอบและเสนอรายงานผลการตรวจสอบเฉพาะด้าน ในเรื่องดังต่อไปนี้ด้วย(1) ตรวจสอบรายงานทางการเงิน ให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการตรวจสอบและเสนอรายงาน ผลการตรวจสอบเกี่ยวกับการเปิดเผยรายการในงบการเงินของสหกรณ์เป็นไปโดยถูกต้อง และได้ปฏิบัติ ตามกฎหมาย ประกาศ ค าสั่ง ระเบียบ ค าแนะน า แนวปฏิบัติที่นายทะเบียนสหกรณ์ก าหนด ตรวจสอบการจัดท ารายการย่อแสดงสินทรัพย์และหนี้สินครบถ้วนและได้เปิดเผยให้สมาชิกได้รับทราบ เป็นประจ าทุกเดือน รวมทั้งได้มีการจัดส่งข้อมูลรายงานทางการเงินตามแบบและรายการที่ก าหนด ในกฎกระทรวง(2) ตรวจสอบการบริหารความเสี่ยง ให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการตรวจสอบการวางกลยุทธ์ ด้านการบริหารความเสี่ยงสอดคล้องกับนโยบายการบริหารความเสี่ยง และเสนอรายงานผลการ ตรวจสอบเกี่ยวกับการก าหนดนโยบายและการวางกลยุทธ์การบริหารความเสี่ยง เช่น ความเสี่ยงด้านสินเชื่อ ความเสี่ยงด้านการลงทุน ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง ความเสี่ยงด้านการปฏิบัติการ เป็นต้น เพื่อให้ การบริหารความเสี่ยงของสหกรณ์เป็นไปตามนโยบายที่ก าหนดไว้(3) ตรวจสอบการบริหารด้านสินเชื่อ ให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการตรวจสอบและเสนอรายงาน ผลการตรวจสอบเกี่ยวกับการให้สินเชื่อประเภทต่าง ๆ ของสหกรณ์เป็นไปตามนโยบายด้านสินเชื่อ ที่วางไว้ สามารถประเมิน ติดตามและดูแลความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการที่ลูกหนี้ไม่สามารถช าระหนี้ ได้ตามก าหนดในสัญญา ตรวจสอบการวางกลยุทธ์และระบบปฏิบัติการเป็นไปตามนโยบายด้านสินเชื่อ และหลักเกณฑ์ที่ก าหนดไว้ในกฎกระทรวง หนา ๖้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
(4) ตรวจสอบการบริหารด้านการลงทุน ให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการตรวจสอบและเสนอ รายงานผลการตรวจสอบเกี่ยวกับการก าหนดนโยบายด้านการลงทุน การลงทุนของสหกรณ์ต้องอยู่ ภายใต้นโยบายที่ก าหนดและเป็นไปตามกฎหมายสหกรณ์ และได้ด าเนินการภายใต้เกณฑ์ที่ก าหนด ในกฎกระทรวง(5) ตรวจสอบการบริหารสภาพคล่อง ให้คณะผู้ตรวจสอบกิจการตรวจสอบและเสนอรายงาน ผลการตรวจสอบเกี่ยวกับการก าหนดนโยบายหรือแผนงานในการควบคุมการบริหารความเสี่ยงด้านสภาพ คล่องของสหกรณ์ การด ารงสินทรัพย์สภาพคล่องเป็นไปตามที่ก าหนดในกฎกระทรวง กรณีพบการทุจริต การขัดแย้งทางผลประโยชน์หรือมีสิ่งผิดปกติหรือมีความบกพร่องที่ส าคัญ ในระบบการควบคุมภายใน การฝ่าฝืนกฎหมายสหกรณ์หรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง การฝ่าฝืนระเบียบ ค าสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ คณะผู้ตรวจสอบกิจการต้องเปิดเผยไว้ในรายงานผลการตรวจสอบกิจการ และน าเสนอ ต่อที่ประชุมคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์และที่ประชุมใหญ่ ข้อ 20 ผู้ตรวจสอบกิจการมีหน้าที่ตรวจสอบเพื่อให้แน่ใจว่า หนังสือจากส่วนราชการ ที่มีหน้าที่ก ากับดูแลสหกรณ์ และจากผู้สอบบัญชีสหกรณ์ที่แจ้งข้อสังเกตหรือข้อบกพร่องเกี่ยวกับ การด าเนินงานของสหกรณ์ได้รับการพิจารณาแก้ไขแล้ว ข้อ 21 ผู้ตรวจสอบกิจการมีหน้าที่รายงานผลการตรวจสอบกิจการเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อสรุปผลการตรวจสอบ รวมทั้งข้อสังเกตและข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์เสนอต่อที่ประชุม คณะกรรมการด าเนินการและที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์ โดยให้เสนอผลการตรวจสอบกิจการ ดังต่อไปนี้(1) รายงานผลการตรวจสอบกิจการประจ าเดือน ให้เสนอต่อคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ ในการประชุมประจ าเดือน(2) รายงานผลการตรวจสอบกิจการประจ าปีให้เสนอต่อที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์(3) รายงานผลการตรวจสอบกิจการกรณีเร่งด่วน ในกรณีที่ผู้ตรวจสอบกิจการพบว่า มีเหตุการณ์ที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายกับสหกรณ์ หรือสหกรณ์มีการปฏิบัติไม่เป็นไปตามกฎหมาย ระเบียบ ค าสั่ง ประกาศ หรือค าแนะน าของทางราชการ รวมทั้งข้อบังคับ ระเบียบ มติที่ประชุม หรือค าสั่งของสหกรณ์ที่อาจจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่สมาชิกและสหกรณ์ ให้ผู้ตรวจสอบกิจการ แจ้งผลการตรวจสอบกิจการต่อคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ทันที ให้จัดส่งส าเนารายงานตามวรรคหนึ่งต่อส านักงานตรวจบัญชีสหกรณ์ และส านักงานสหกรณ์จังหวัด หรือส านักงานส่งเสริมสหกรณ์กรุงเทพมหานครโดยเร็ว ข้อ 22 ให้ผู้ตรวจสอบกิจการติดตามผลการด าเนินการแก้ไขข้อบกพร่อง ข้อสังเกต และให้ รายงานผลการติดตามการแก้ไขข้อบกพร่อง ข้อสังเกตของสหกรณ์ไว้ในรายงานผลการตรวจสอบกิจการด้วย หนา ๗้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
ข้อ 23 ให้ผู้ตรวจสอบกิจการเข้าร่วมประชุมคณะกรรมการด าเนินการและเข้าร่วมประชุมใหญ่ เพื่อชี้แจงรายงานผลการตรวจสอบกิจการต่อที่ประชุม ส่วนที่ 2 หน้าที่ของสหกรณ์ต่อผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 24 ให้สหกรณ์ก าหนดขอบเขตความรับผิดชอบของผู้ตรวจสอบกิจการไว้ในข้อบังคับ ของสหกรณ์ กรณีผู้ตรวจสอบกิจการฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามวรรคหนึ่ง เป็นเหตุให้สหกรณ์ได้รับความเสียหาย การพิจารณาความรับผิดของผู้ตรวจสอบกิจการ ให้เป็นไปตามมติที่ประชุมใหญ่ ข้อ 25 ให้สหกรณ์มีหน้าที่ ดังต่อไปนี้(1) อ านวยความสะดวก ให้ความร่วมมือแก่ผู้ตรวจสอบกิจการ ในการให้ค าชี้แจง ตอบข้อซักถามต่าง ๆ พร้อมทั้งจัดเตรียมข้อมูล เอกสารหลักฐานประกอบการบันทึกบัญชีของสหกรณ์ เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบกิจการ(2) ก าหนดระเบียบวาระการประชุมให้ผู้ตรวจสอบกิจการรายงานผลการตรวจสอบกิจการ ประจ าเดือน และจัดท าหนังสือเชิญให้ผู้ตรวจสอบกิจการเข้าร่วมประชุมคณะกรรมการด าเนินการสหกรณ์ ทุกครั้ง (3) พิจารณาปฏิบัติตามข้อสังเกตและข้อเสนอแนะของผู้ตรวจสอบกิจการ เพื่อให้การด าเนินกิจการ ของสหกรณ์เป็นไปโดยถูกต้องตามกฎหมาย ระเบียบ และข้อบังคับของสหกรณ์ หมวด 5 จริยธรรมของผู้ตรวจสอบกิจการ ข้อ 26 ผู้ตรวจสอบกิจการพึงประพฤติปฏิบัติตนในการปฏิบัติงานตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ ดังนี้ (1) ความซื่อสัตย์ ผู้ตรวจสอบกิจการจะต้องสร้างความเชื่อมั่นให้เกิดความไว้วางใจ และท าให้ สมาชิกยอมรับและเชื่อว่า รายงานผลการตรวจสอบกิจการน่าเชื่อถือ โดยผู้ตรวจสอบกิจการจะต้อง(1.1) ปฏิบัติหน้าที่ของตนด้วยความซื่อสัตย์ ขยันหมั่นเพียรและมีส านึกรับผิดชอบ(1.2) ปฏิบัติตามกฎหมาย ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์และเปิดเผยข้อมูลตามที่ ระเบียบนี้ก าหนด (1.3) ไม่มีส่วนร่วมโดยเจตนาในกิจกรรมที่ขัดต่อกฎหมาย หรือการกระท าที่อาจเสื่อมเสีย ต่อสมาชิกหรือสหกรณ์(1.4) ให้การสนับสนุนวัตถุประสงค์ในการด าเนินการของสหกรณ์ที่ถูกต้องตามกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับของสหกรณ์ หนา ๘้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
(2) ความเที่ยงธรรม ผู้ตรวจสอบกิจการจะต้องแสดงความเที่ยงธรรมในการตรวจสอบกิจการ ของสหกรณ์ โดยการรวบรวมประเมินผลการตรวจสอบและประเมินสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นกลาง ไม่ล าเอียง และไม่ปล่อยให้เกิดอคติ หรือไม่ให้บุคคลอื่นมีอิทธิพลเหนือการตัดสินใจในการประเมินผล การตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ โดยผู้ตรวจสอบกิจการจะต้อง(2.1) ไม่มีส่วนร่วมในกิจกรรมหรือความสัมพันธ์ที่บั่นทอนหรืออาจบั่นทอนการประเมิน อย่างเป็นกลาง ไม่ล าเอียง รวมไปถึงการกระท าหรือมีความสัมพันธ์ที่ขัดต่อผลประโยชน์ของสหกรณ์ด้วย(2.2) ไม่เรียกร้อง ไม่รับสิ่งตอบแทนใด ๆ นอกเหนือจากค่าตอบแทนและค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่พึงได้ตามข้อตกลงที่ท าไว้กับสหกรณ์(2.3) เปิดเผยความจริงทั้งหมดที่ทราบ ซึ่งหากละเว้นไม่เปิดเผยแล้วอาจท าให้รายงาน ผลการตรวจสอบกิจการบิดเบือนไป(3) การรักษาความลับ ผู้ตรวจสอบกิจการต้องไม่เปิดเผยข้อมูลโดยปราศจากอ านาจหน้าที่ ที่ก าหนด เว้นแต่กฎหมายก าหนดไว้เป็นอย่างอื่นโดยผู้ตรวจสอบกิจการจะต้อง (3.1) รอบคอบในการใช้และปกป้องข้อมูลที่ได้มาระหว่างการปฏิบัติหน้าที่ (3.2) ไม่ใช้ข้อมูลที่ได้มาเพื่อผลประโยชน์ส่วนตนหรือเพื่อการใด ที่ขัดต่อกฎหมายหรือ ข้อบังคับของสหกรณ์ (4) ผู้ตรวจสอบกิจการจะต้องใช้ความรู้ ทักษะและประสบการณ์ที่จ าเป็นในการปฏิบัติงาน ตรวจสอบกิจการ โดยต้องพัฒนาความรู้ ทักษะ ความช านาญของตนอย่างต่อเนื่อง บทเฉพาะกาล ข้อ 27 ในกรณีที่ข้อบังคับของสหกรณ์ก าหนดเรื่องการตรวจสอบกิจการไว้ขัดหรือแย้งกับ ระเบียบนี้ ให้ข้อบังคับของสหกรณ์มีผลใช้บังคับต่อไปจนกว่าจะมีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงให้เป็นไปตาม ระเบียบนี้ แต่ต้องไม่เกินสองปีนับแต่ระเบียบนี้มีผลใช้บังคับ ข้อ 28 ผู้ตรวจสอบกิจการในสหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนขนาดใหญ่ที่ไม่มี คุณสมบัติตามข้อ 7 วรรคสอง ให้ถือว่าเป็นผู้มีคุณสมบัติและสามารถปฏิบัติหน้าที่ตามระเบียบนี้ต่อไปได้ จนกว่าจะครบวาระการด ารงต าแหน่งตามข้อบังคับ ประกาศ ณ วันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. ๒๕63 โอภาส ทองยงค์ อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ พนักงานเจ้าหน้าที่ ปฏิบัติการแทน นายทะเบียนสหกรณ์ หนา ๙้่ เลม ๑๓๗ ตอนพิเศษ ๒๘๘ ง ราชกิจจานุเบกษา ๙ ธันวาคม ๒๕๖๓
1 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการบัญชีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2563 เรื่องที่ผู้ตรüจÿอบกิจการของÿĀกรณ์ต้องรู้และเข้าใจ มาตรา 65 แĀ่งพระราชบัญญัติÿĀกรณ์ พ.ý. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม บัญญัติใĀ้ÿĀกรณ์ จัดใĀ้มีการทําบัญชีตามแบบและรายการที่นายทะเบียนÿĀกรณ์กําĀนด ใĀ้ถูกต้องตามคüามเป็นจริง และ มาตรา 66 üรรคÿอง บัญญัติใĀ้งบการเงินประจําปีต้องเป็นไปตามแบบที่นายทะเบียนÿĀกรณ์กําĀนด นายทะเบียนÿĀกรณ์จึงมีคําÿั่งนายทะเบียนÿĀกรณ์ที่ 3/2562 ลงüันที่ 15 กรกฎาคม 2562 มอบอํานาจใĀ้อธิบดีกรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์พนักงานเจ้าĀน้าที่ กําĀนดระบบบัญชี ตลอดจนÿมุดและ แบบรายงานต่าง ๆ ที่ÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกรต้องยื่นต่อนายทะเบียนÿĀกรณ์ รüมทั้งแบบการทําบัญชีและ แบบพิมพ์อื่น ๆ ที่ต้องใช้ในการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติÿĀกรณ์ พ.ý. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม อธิบดีกรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์ พนักงานเจ้าĀน้าที่ผู้รับมอบอํานาจจากนายทะเบียนÿĀกรณ์จึงมีอํานาจกําĀนด ระบบบัญชี รüมทั้งแบบและรายการต่าง ๆ ที่ÿĀกรณ์ ชุมนุมÿĀกรณ์ และกลุ่มเกþตรกรต้องจัดทํา เพื่อเÿนอต่อนายทะเบียนÿĀกรณ์ตามที่กฎĀมายกําĀนด ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการบัญชีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2563 กําĀนดขึ้นโดยมีüัตถุประÿงค์เพื่อกําĀนดĀลักเกณฑ์üิธีปฏิบัติที่ชัดเจนเกี่ยüกับการบันทึกบัญชีของ ÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร เพื่อใĀ้การแÿดงข้อมูลเกี่ยüกับฐานะการเงิน ผลการดําเนินงานในงบการเงินของ ÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกรมีข้อมูลทางการเงินที่ถูกต้อง ครบถ้üน ไม่มีการละเü้นการแÿดงข้อมูล Āรือ การแÿดงข้อมูลที่ขัดต่อข้อเท็จจริง โดยระเบียบฯ นี้ ได้ยกเลิกระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üย การบัญชีของÿĀกรณ์ พ.ý. 2560 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยÿินทรัพย์ที่ÿĀกรณ์และ กลุ่มเกþตรกรได้รับบริจาคĀรืออุดĀนุน พ.ý. 2547 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการตัดÿินค้า ขาดบัญชี พ.ý. 2546 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญจากลูกĀนี้ พ.ý. 2546 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ü่าด้üยการตัดเงินÿดขาดบัญชี พ.ý. 2546 ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการจัดชั้นคุณภาพลูกĀนี้เงินกู้และการเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ พ.ý. 2544 และระเบียบกรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์ ü่าด้üยการบัญชีกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2533 ทําใĀ้üิธีปฏิบัติทางบัญชีที่เกี่ยüข้องกับระเบียบฯ ดังกล่าü ต้องถูกยกเลิกไปโดยปริยาย จึงจําเป็นต้องกําĀนดĀลักเกณฑ์üิธีการปฏิบัติทางบัญชีในเรื่องดังกล่าüใĀม่ ใĀ้ÿอดคล้องกับÿถานการณ์และมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่เปลี่ยนแปลงไป โดยระเบียบฯ นี้ ได้รüบรüมüิธีปฏิบัติทางบัญชีที่เกี่ยüข้องกับการดําเนินกิจการของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกรทั้งĀมด มารüมไü้ด้üยกัน ทําใĀ้ÿามารถýึกþาเพื่อทําคüามเข้าใจüิธีปฏิบัติทางบัญชีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร ทั้งระบบได้โดยง่าย และÿะดüกในการÿืบค้น ระเบียบฯ นี้กําĀนดใĀ้มีผลใช้บังคับตั้งแต่üันถัดจากüันประกาýในราชกิจจานุเบกþาเป็นต้นไป ราชกิจจานุเบกþาได้ออกประกาýเผยแพร่ระเบียบฯ นี้ เมื่อüันที่ 9 ตุลาคม 2563 เป็นผลใĀ้นับแต่üันที่ 10 ตุลาคม 2563 เป็นต้นไป การจัดทําบัญชีและงบการเงินประจําปีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกรต้องถือ ปฏิบัติตามระเบียบฯ นี้ ทําไม ? ผู้ตรüจÿอบกิจการÿĀกรณ์จึงต้องýึกþาและทําคüามเข้าใจระเบียบฯ นี้ เĀตุผลเพราะü่า ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการตรüจÿอบกิจการของÿĀกรณ์ ที่กําลังอยู่ระĀü่างการปรับปรุง แก้ไขใĀม่ เพื่อใĀ้ÿอดคล้องกับมาตรา 53 แĀ่งพระราชบัญญัติÿĀกรณ์ พ.ý. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
2 ได้กําĀนดใĀ้ผู้ตรüจÿอบกิจการมีĀน้าที่ต้องตรüจÿอบการดําเนินงานทั้งปüงของÿĀกรณ์ทั้งด้านการปฏิบัติ เกี่ยüกับการเงินการบัญชี และด้านปฏิบัติการในการดําเนินธุรกิจตามที่กําĀนดไü้ในข้อบังคับของÿĀกรณ์ รüมถึงการประเมินผลการคüบคุมภายใน การรักþาคüามปลอดภัยของข้อมูลÿารÿนเทýของÿĀกรณ์ ดังนั้น ผู้ตรüจÿอบกิจการจึงต้องตรüจÿอบคüามถูกต้องของการบันทึกบัญชีและการจัดทํางบการเงินของ ÿĀกรณ์ ü่าถูกต้องเป็นไปตามแบบและรายการที่นายทะเบียนÿĀกรณ์กําĀนด Āรือไม่ รüมทั้งผู้ตรüจÿอบ กิจการต้องประเมินระบบการคüบคุมภายในของÿĀกรณ์ เพื่อใĀ้มั่นใจได้ü่า การบันทึกบัญชีรายงาน ทะเบียนและเอกÿารต่าง ๆ ของÿĀกรณ์มีเอกÿารประกอบการบันทึกบัญชีถูกต้อง ÿมบูรณ์และครบถ้üน จึงเป็นĀน้าที่ที่ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องýึกþาและท าคüามเข้าใจระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üย การบัญชีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2563 เพื่อใช้ประกอบในการปฏิบัติงานตรüจÿอบกิจการของ ผู้ตรüจÿอบกิจการเพื่อใĀ้คüามเชื่อมั่น เพิ่มคุณค่าและปรับปรุงการปฏิบัติงานของÿĀกรณ์ใĀ้ดีขึ้น ซึ่งจะ ช่üยใĀ้ÿĀกรณ์ด าเนินงานด้üยคüามโปร่งใÿ เป็นไปตามĀลักการÿĀกรณ์ บรรลุเป้าĀมายและ üัตถุประÿงค์ตามที่ก าĀนดไü้ ระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการบัญชีของÿĀกรณ์และกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2563 แบ่งเป็น 4 Āมüด ประกอบด้üย Āมüด 1 บททั่üไป Āมüด 2 บัญชีที่ÿําคัญของÿĀกรณ์แยกเป็นÿ่üน ÿินทรัพย์ Āนี้ÿิน ทุนของÿĀกรณ์ รายได้ ค่าใช้จ่าย Āมüด 4 งบการเงินของÿĀกรณ์ และĀมüด 5 การเปิดเผย ข้อมูล และบทเฉพาะกาล รüมทั้งÿิ้น 88 ข้อ โดยมีÿาระÿําคัญที่ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องรู้และเข้าใจ ดังนี้ 1. Āมüด 1 บททั่üไป Āมüดนี้กล่าüถึงเรื่องทั่ü ๆ ไป ที่จําเป็นต้องกําĀนดไü้เพื่อใĀ้Āลักเกณฑ์ ในบันทึกบัญชีทุกรายการเป็นไปในแนüทางเดียüกัน เช่น 1.1 กําĀนดใĀ้คณะกรรมการดําเนินการÿĀกรณ์มีĀน้าที่รับผิดชอบในการจัดทําบัญชีและ งบการเงินตามแบบและรายการที่กรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์กําĀนดใĀ้ถูกต้องตามคüามเป็นจริงภายใต้ การดําเนินงานต่อเนื่องของÿĀกรณ์คําü่า “การดําเนินงานต่อเนื่อง” Āมายคüามü่า ÿĀกรณ์และ กลุ่มเกþตรกรมีüัตถุประÿงค์ที่จะดําเนินงานอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีกําĀนด Āรือไม่ตั้งใจจะเลิกกิจการ ในรอบบัญชีนั้น ดังนั้น ในกรณีที่ÿĀกรณ์มีคüามตั้งใจที่จะเลิกกิจการในปีบัญชีใด อาจละเü้นไม่ต้อง บันทึกบัญชีและจัดทํางบการเงินตามแบบและรายการตามที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ได้ 1.2 กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีโดยใช้เกณฑ์คงค้าง คือ การบันทึกรายได้Āรือค่าใช้จ่าย ที่เกิดขึ้นในงüดบัญชีใดก็ใĀ้บันทึกเป็นรายได้Āรือค่าใช้จ่ายที่เกิดรายการนั้น ตามÿิทธิเรียกร้องĀรือเกิดภาระ ผูกพันที่ต้องจ่าย และการบันทึกรายการบัญชีต้องมีเอกÿารประกอบการลงบัญชีถูกต้อง ÿมบูรณ์ ครบถ้üน 1.3 กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์รับรู้รายการÿินทรัพย์ Āนี้ÿิน รายได้ และค่าใช้จ่ายตามเกณฑ์ การรับรู้รายการ ซึ่งเกณฑ์การรับรู้รายการ Āมายถึง การรüมรายการเข้าเป็นÿ่üนĀนึ่งของงบการเงิน Āากรายการนั้นเป็นไปตามนิยามขององค์ประกอบและเข้าเกณฑ์และเงื่อนไขü่า ต้องมีคüามเป็นไปได้ ค่อนข้างแน่ที่ประโยชน์เชิงเýรþฐกิจในอนาคตของรายการดังกล่าüจะเข้าĀรือออกจากÿĀกรณ์ Āลักเกณฑ์ข้อนี้เป็นการพิจารณาถึงคüามน่าจะเป็นของระดับคüามแน่นอนที่ประโยชน์ เชิงเýรþฐกิจในอนาคตของรายการค้าü่าจะเข้าĀรือออกจากÿĀกรณ์โดยระดับคüามน่าจะเป็นในที่นี้ Āมายถึง มีคüามเป็นไปได้ที่รายการĀรือเĀตุการณ์ทางบัญชีนั้นจะเกิดขึ้น และÿามารถที่จะüัดราคามูลค่า ของรายการนั้นได้อย่างน่าเชื่อถือ โดยอาจพิจารณาได้จากเอกÿารĀลักฐานที่น่าเชื่อถือ ซึ่งระบุรายการนั้น ไü้อย่างแน่นอน เช่น มีข้อตกลง Āรือมีÿัญญาที่ระบุชัดเจน ÿĀกรณ์จึงจะรับรู้รายการในงบการเงินได้
3 1.4 กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์ใช้เกณฑ์การüัดมูลค่ารายการ เพื่อกําĀนดจํานüนที่เป็นตัüเงิน ที่จะรับรู้องค์ประกอบของงบการเงิน ซึ่งเกณฑ์ในการüัดมูลค่าในระเบียบนี้ ประกอบด้üย (1) ราคาทุน ซึ่งĀมายถึง จํานüนเงินที่จ่ายเพื่อซื้อÿินทรัพย์นั้น Āรือมูลค่ายุติธรรมของÿิ่งของที่นําไปแลกÿินทรัพย์มา ณ üันที่เกิดรายการ (2) มูลค่ายุติธรรม Āมายถึง จํานüนเงินที่ผู้ซื้อĀรือผู้ขายตกลงแลกเปลี่ยนÿินทรัพย์Āรือ จ่ายชําระĀนี้กันในขณะที่ทั้งÿองฝ่ายมีคüามรอบรู้และเต็มใจในการแลกเปลี่ยน และÿามารถต่อรองราคากันได้ อย่างเป็นอิÿระในลักþณะของผู้ที่ไม่มีคüามเกี่ยüข้องกัน (3) มูลค่าÿุทธิที่จะได้รับ Āมายถึง ราคาที่คาดü่า จะขายได้ ตามลักþณะปกติของการประกอบธุรกิจĀักด้üยประมาณการต้นทุนในการผลิตÿินค้าใĀ้เÿร็จและ ต้นทุนที่ต้องจ่ายไปเพื่อใĀ้ขายÿินค้านั้นได้ 1.5 กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์เก็บรักþาÿมุดบัญชีและเอกÿารประกอบการลงบัญชีไü้ที่ÿํานักงาน ÿĀกรณ์ไม่น้อยกü่า 5 ปี นับแต่üันที่ผู้ÿอบบัญชีได้แÿดงคüามเĀ็นต่องบการเงินของÿĀกรณ์แล้ü เมื่อผู้ตรüจÿอบกิจการรู้และเข้าใจĀลักเกณฑ์ในการบันทึกรายการบัญชีและ เกณฑ์การรับรู้รายการตามที่กล่าüมาข้างต้นแล้ü จะทําใĀ้ผู้ตรüจÿอบกิจการÿามารถตรüจÿอบ ประเมินและ ใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า การจัดทําบัญชีและงบการเงินของÿĀกรณ์ใช้เกณฑ์คงค้าง มีเอกÿารประกอบ การบันทึกบัญชีถูกต้อง ÿมบูรณ์ ครบถ้üน การรับรู้และการüัดมูลค่ารายการÿินทรัพย์ Āนี้ÿิน ทุนของÿĀกรณ์ รายได้ และค่าใช้จ่ายเป็นไปตามเกณฑ์การรับรู้รายการ และเกณฑ์การüัดมูลค่าตามระเบียบนี้ 2. Āมüด 2 บัญชีที่ÿําคัญของÿĀกรณ์แบ่งออกเป็น 5 ÿ่üนที่ÿําคัญ ดังนี้ 2.1 ÿ่üนที่ 1 ÿินทรัพย์กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการบัญชีÿินทรัพย์ที่มีตัüตนĀรือไม่มี ตัüตนอันมีมูลค่า ที่อยู่ในคüามคüบคุมของÿĀกรณ์ และคาดü่าจะได้รับประโยชน์เชิงเýรþฐกิจจาก ÿินทรัพย์นั้นในอนาคตไü้ในบัญชีÿินทรัพย์ การบันทึกรายการÿินทรัพย์ที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ ได้แก่ (1) รายการเงินสด กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการบัญชีที่เกี่ยüกับเงินÿดในüันที่ เกิดรายการนั้น ÿําĀรับรายการอื่น ๆ ที่ไม่เกี่ยüกับเงินÿดใĀ้บันทึกรายการบัญชีภายในÿามüันนับแต่ üันที่เกิดรายการนั้น กําĀนดüิธีปฏิบัติทางบัญชีกรณีที่ÿĀกรณ์มีเงินÿดขาดĀรือเกินบัญชี ใĀ้ÿĀกรณ์ แยกบัญชีเงินÿดขาดบัญชีออกจากบัญชีเงินÿด และใĀ้บันทึกบัญชีค่าเผื่อเงินÿดขาดบัญชีเต็มจํานüน Āากไม่มีผู้รับผิดชอบ แต่ĀากÿĀกรณ์มีเงินÿดเกินบัญชีใĀ้ปรับปรุงบัญชีเงินÿดใĀ้เท่ากับจํานüนเงินÿด ที่ตรüจนับได้และบันทึกจํานüนเงินÿดที่เกินü่าบัญชีเงินÿด ไü้ในบัญชีเงินÿดเกินบัญชี และใĀ้เปิดเผย ข้อมูลเงินÿดขาดบัญชีไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินด้üย ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการเงินÿด ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมิน และใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกรายการที่เกี่ยüข้องกับเงินÿดในüันที่เกิดเĀตุการณ์ที่เกี่ยüข้องกับ เงินÿด ÿĀกรณ์มีการตรüจนับเงินÿดคงเĀลือในมือทุกÿิ้นüันท าการ กรณีมีเงินÿดขาดĀรือเกินบัญชีได้ ปฏิบัติตามระเบียบฯ นี้ และกรณีที่มีเงินÿดขาดบัญชี ÿĀกรณ์ได้แÿดงรายละเอียดการด าเนินการ เกี่ยüกับเงินÿดขาดบัญชีไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินครบถ้üนแล้ü (2) รายการเงินฝากธนาคาร กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการเงินฝากธนาคาร ทุกรายการและรายการÿลากของธนาคารทุกประเภทไü้ในบัญชีเงินฝากธนาคาร และใĀ้เปิดเผยข้อมูล เงื่อนไข Āรือภาระผูกพันที่เกี่ยüกับเงินฝากธนาคารไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินใĀ้ครบถ้üน
4 ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการเงินฝากธนาคาร ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมิน และใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกรายการที่เกี่ยüข้องกับเงินฝากธนาคารครบถ้üน ทุกประเภท และได้เปิดเผยรายการเกี่ยüกับเงื่อนไขĀรือภาระผูกพันของเงินฝากดังกล่าüไü้ ครบถ้üน ถูกต้องเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (3) รายการเงินฝากÿĀกรณ์อื่น กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการนําเงินไปฝาก ÿĀกรณ์ ĀรือชุมนุมÿĀกรณ์ไü้ในบัญชีเงินฝากÿĀกรณ์อื่น แต่ĀากมีเĀตุอันเชื่อได้ü่า ÿĀกรณ์Āรือชุมนุม ÿĀกรณ์ผู้รับฝากไม่ÿามารถจ่ายคืนเงินฝากได้ครบถ้üนเต็มตามจํานüนที่ฝากไü้ ใĀ้ÿĀกรณ์ผู้ฝาก พิจารณาประมาณการค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ ภายใต้เงื่อนไข ดังนี้ (1) กรณีเป็นเงินฝากที่มีกําĀนดระยะเüลาการถอนคืน เมื่อครบกําĀนดการถอนคืน เงินฝากแล้ü แต่ÿĀกรณ์ผู้รับฝากไม่มีการจ่ายคืนเงินฝากตามÿัญญา ÿĀกรณ์ผู้ฝากต้องประมาณ การค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญเต็มตามจํานüนที่ถอนคืนไม่ได้ ตัüอย่างÿĀกรณ์ ก. มีปีบัญชีÿิ้นÿุดüันที่ 31 ธันüาคม ฝากเงินชุมนุมÿĀกรณ์ อ. จํานüน 20,000,000 บาท ข้อกําĀนดการจ่ายคืนเงินรับฝาก ทุก ๆ ปี ปีละ 2,000,000 บาท ตั้งแต่ ทําÿัญญาฝากเงิน ชุมนุมÿĀกรณ์ อ. จ่ายคืนเงินรับฝากพร้อมดอกเบี้ยทุก ๆ üันÿิ้นปีบัญชีของชุมนุม ÿĀกรณ์ อ. แต่ปรากฏü่า ในปีบัญชีÿิ้นÿุดüันที่ 30 กันยายน 2563 ชุมนุมÿĀกรณ์ อ. ไม่ÿามารถจ่ายคืนเงินฝากใĀ้ÿĀกรณ์ ก. ได้ ในüันÿิ้นปีทางบัญชี 31 ธันüาคม 2563 ÿĀกรณ์ ก. ต้องบันทึกบัญชีค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ จํานüน 2,000,000 บาท ซึ่งบัญชีนี้ถือเป็น บัญชีปรับมูลค่า โดยแÿดงเป็นรายการĀักออกจากบัญชีเงินฝากÿĀกรณ์อื่น และบัญชีเงินฝากÿĀกรณ์อื่น ÿงÿัยจะÿูญ จํานüน 2,000,000 บาท ถือเป็นค่าใช้จ่าย Āากในปีต่อมาชุมนุมÿĀกรณ์ อ. ÿามารถคืนเงินฝากได้ครบตามÿัญญา ใĀ้ÿĀกรณ์ ก. ปิดบัญชีค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ และบันทึกรายการเงินฝากÿĀกรณ์อื่น ÿงÿัยจะÿูญไü้ในüงเล็บ เพื่อเป็นการลดยอดค่าใช้จ่าย (2) กรณีเป็นเงินฝากที่ไม่มีกําĀนดระยะเüลาการถอนคืน แต่ÿĀกรณ์ผู้รับฝาก มีผลการดําเนินงานขาดทุนÿะÿมเกินกึ่งĀนึ่งของทุนเรือนĀุ้น และงบแÿดงฐานะการเงินของÿĀกรณ์ผู้รับฝาก แÿดงข้อมูลใĀ้เĀ็นü่า ไม่มีเงินทุนĀมุนเüียนเพียงพอที่จะจ่ายคืนเงินฝากได้ใĀ้ÿĀกรณ์ผู้ฝากบันทึกค่าเผื่อ เงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญเต็มจํานüนเงินรับฝาก แต่ĀากÿĀกรณ์ผู้รับฝากอยู่ระĀü่างการจัดทําแผน ปรับปรุงการดําเนินงานของÿĀกรณ์ÿĀกรณ์ผู้ฝากÿามารถทยอยตั้งค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ ตามระยะเüลาที่กําĀนดไü้ในแผนปรับปรุงการดําเนินงานได้ĀรือĀากงบแÿดงฐานะการเงินของÿĀกรณ์ ผู้รับฝากไม่ปรากฏผลขาดทุนÿะÿมแล้ü ĀรือÿĀกรณ์ผู้รับฝากเงินได้รับคืนเงินฝากแล้ü ใĀ้ÿĀกรณ์ผู้ฝาก ระงับการบันทึกค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ ตัüอย่าง ÿĀกรณ์ ก. จํากัด มียอดเงินฝากชุมนุมÿĀกรณ์ อ. จํากัด คงเĀลือ ณ üันÿิ้นปีบัญชีÿิ้นÿุดüันที่ 31 ธันüาคม 2562 จํานüน 20,000,000 บาท ไม่มีข้อกําĀนดระยะเüลา การจ่ายคืน โดยชุมนุมÿĀกรณ์ อ. จ่ายดอกเบี้ยทุก ๆ üันÿิ้นปีบัญชีของชุมนุมÿĀกรณ์ อ. แต่ปรากฏü่า ในปีบัญชีÿิ้นÿุดüันที่ 30 กันยายน 2563 งบแÿดงฐานะการเงินของชุมนุมÿĀกรณ์ อ. มียอดขาดทุน ÿะÿมเกินกึ่งĀนึ่งของทุนเรือนĀุ้น และเมื่อพิจารณาจากเงินทุนĀมุนเüียนของชุมนุมÿĀกรณ์แล้ü เĀ็นü่า ไม่ÿามารถจ่ายคืนเงินฝากใĀ้ÿĀกรณ์ ก. ได้อย่างแน่นอน ในüันÿิ้นปีทางบัญชี ÿĀกรณ์ ก. ต้องบันทึกบัญชี ค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญเต็มจํานüน แม้จะไม่มีคüามประÿงค์จะถอนเงินฝากดังกล่าüก็ตาม
5 แต่ĀากชุมนุมÿĀกรณ์ อ. จัดทําแผนการปรับปรุงการดําเนินงานเÿนอนายทะเบียนÿĀกรณ์และ นายทะเบียนÿĀกรณ์เĀ็นชอบĀรือมีคําÿั่งใĀ้ชุมนุมÿĀกรณ์ อ. ทําแผนปรับปรุงการดําเนินงาน โดยแผนฯ ดังกล่าü จะจ่ายคืนเงินฝากใĀ้แก่ÿĀกรณ์ ก. ภายในเüลา 5 ปีÿĀกรณ์ก. ÿามารถทยอยการตั้งค่าเผื่อเงินฝาก ÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญได้ตามแผนปรับปรุงการดําเนินงาน ดังนั้น ในปีบัญชี 31 ธันüาคม 2563 ÿĀกรณ์ ก. ÿามารถบันทึกบัญชีค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ 4,000,000 ล้านบาท ได้โดยไม่ต้อง ตั้งเต็ม จํานüน 20,000,000 บาท ซึ่งบัญชีนี้ถือเป็นบัญชีปรับมูลค่า โดยแÿดงเป็นรายการĀักออกจาก บัญชีเงินฝากÿĀกรณ์อื่น และบันทึกบัญชีเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ จํานüน 4,000,000 บาท ถือเป็นค่าใช้จ่าย Āากในปีต่อมาชุมนุมÿĀกรณ์ อ. ÿามารถดําเนินงานได้ตามแผนปรับปรุง การดําเนินงานของÿĀกรณ์ ทําใĀ้งบแÿดงฐานะการเงินไม่ปรากฏผลขาดทุนÿะÿมแล้ü ÿĀกรณ์ ก. ÿามารถ ระงับการบันทึกบัญชีค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญได้และถ้าชุมนุมÿĀกรณ์ อ. คืนเงินฝาก ได้ทั้งĀมด ใĀ้ÿĀกรณ์ ก. โอนปิดบัญชีค่าเผื่อเงินฝากอื่นÿงÿัยจะÿูญ และบันทึกเงินฝากอื่นÿงÿัยจะÿูญ ไü้ในüงเล็บ เพื่อเป็นการลดยอดค่าใช้จ่ายในงüดบัญชีที่ได้รับเงินฝากคืนทั้งĀมด ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการเงินฝากÿĀกรณ์อื่น ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกรายการที่เกี่ยüข้องกับเงินฝากÿĀกรณ์อื่น ครบถ้üน และ มีการประมาณการค่าเผื่อเงินฝากÿĀกรณ์อื่นÿงÿัยจะÿูญ เป็นไปตามĀลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ก าĀนดไü้ใน ระเบียบฯ นี้โดยÿĀกรณ์ได้เปิดเผยรายการเกี่ยüกับเงื่อนไขĀรือภาระผูกพันของเงินฝากÿĀกรณ์อื่นและ การถอนคืนไม่ได้ไü้ครบถ้üน ถูกต้องเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (4) รายการเงินลงทุน ในกรณีที่ÿĀกรณ์นําเงินไปลงทุนตามมาตรา 62 (3) ซื้อĀลักทรัพย์ของรัฐบาลĀรือรัฐüิÿาĀกิจ (4) ซื้อĀุ้นของธนาคารที่มีüัตถุประÿงค์เพื่อใĀ้คüามช่üยเĀลือ ทางการเงินแก่ÿĀกรณ์ (5) ซื้อĀุ้นของชุมนุมÿĀกรณ์ĀรือÿĀกรณ์อื่น (6) ซื้อĀุ้นของÿถาบันที่ประกอบ ธุรกิจอันทําใĀ้เกิดคüามÿะดüกĀรือÿ่งเÿริมคüามเจริญแก่กิจการของÿĀกรณ์ โดยได้รับคüามเĀ็นชอบ จากนายทะเบียนÿĀกรณ์ และ (7) ฝากĀรือลงทุนอย่างอื่นตามที่คณะกรรมการพัฒนาการÿĀกรณ์ แĀ่งชาติกําĀนด ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีเงินลงทุนดังกล่าü ตามลักþณะของเงินลงทุนดังนี้ 1. เงินลงทุนทั่üไป Āมายถึง เงินลงทุนในตราÿารĀนี้และตราÿารทุน ประเภทที่ไม่อยู่ ในคüามต้องการของตลาด โดยแยกเป็นเงินลงทุนระยะÿั้น Āรือระยะยาü เช่น การซื้อĀุ้นชุมนุมÿĀกรณ์ ซื้อตั๋üÿัญญาใช้เงินที่ออกโดยชุมนุมÿĀกรณ์ เป็นต้น 2. ตราÿารĀนี้Āมายถึง เงินลงทุนในĀลักทรัพย์ที่มีÿัญญาแÿดงü่า ผู้ออกตราÿาร มีภาระผูกพันทั้งทางตรงและทางอ้อมที่จะต้องจ่ายเงินÿดĀรือÿินทรัพย์อื่นใĀ้แก่ผู้ถือตราÿารตามจํานüน และเงื่อนไขที่ได้กําĀนดไü้ โดยชัดเจนĀรือโดยปริยาย เช่น พันธบัตรรัฐบาล Āุ้นกู้ เป็นต้น 3. ตราÿารทุน Āมายถึง เงินที่ÿĀกรณ์นําไปลงทุนในĀุ้นของกิจการที่อยู่ในคüาม ต้องการของตลาด 4. กองทุน Āมายถึง การนําเงินไปฝากใĀ้บริþัทĀลักทรัพย์จัดการกองทุนที่มีฐานะ เป็นนิติบุคคลที่ตั้งเป็นกองทุนขึ้นมา โดยมีผู้จัดการกองทุนที่เป็นมืออาชีพนําเงินไปลงทุนในÿินทรัพย์ต่าง ๆ ตามนโยบายของแต่ละกองทุนใĀ้ได้รับผลตอบแทนแล้üนํามาเฉลี่ยคืนใĀ้แก่ผู้ลงทุนแต่ละรายตามÿัดÿ่üน
6 ที่ลงทุน โดยบริþัทจะต้องมีนโยบายนําเงินไปลงทุนตามมาตรา 62 แĀ่งพระราชบัญญัติÿĀกรณ์ พ.ý. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ได้แก่ กองทุนรüม กองทุนÿ่üนบุคคล (4.1) ใĀ้ÿĀกรณ์จัดประเภทเงินลงทุนตามเกณฑ์การüัดมูลค่า เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ (1) เงินลงทุน ที่อยู่ในคüามต้องการของตลาด Āมายถึง Āลักทรัพย์Āรือเงินลงทุนอื่นที่มีการซื้อขายในตลาดที่มี ÿภาพคล่อง ได้แก่ Āลักทรัพย์เผื่อขาย และตราÿารĀนี้ที่จะถือจนครบกําĀนด และ (2) เงินลงทุนที่ไม่อยู่ ในคüามต้องการของตลาด (4.2) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกทุนของเงินลงทุน ด้üยเงินที่จ่ายทั้งÿิ้นเพื่อใĀ้ได้มาซึ่งเงินลงทุนนั้น แต่ไม่รüมถึงÿ่üนเกินĀรือÿ่üนลดของตราÿารĀนี้ (4.3) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกการด้อยค่าของเงินลงทุน ดังนี้ (1) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกการด้อยค่าของตราÿารĀนี้ที่จะถือจนครบ เมื่อเป็นไปได้ ค่อนข้างแน่ü่า จะไม่ÿามารถเรียกเก็บเงินต้นและดอกเบี้ยตามที่ระบุไü้ในÿัญญาได้ การคํานüณรายการ ขาดทุนจากการด้อยค่าของตราÿารĀนี้ที่จะถือจนครบกําĀนด ใĀ้คํานüณผลต่างระĀü่างมูลค่าตามบัญชี กับราคาตลาดของตราÿารĀนี้นั้น โดยÿĀกรณ์ต้องบันทึกรายการขาดทุนจากการด้อยค่าทันทีที่เงินลงทุน เกิดการด้อยค่า และต้องรับรู้รายได้จากตราÿารĀนี้ในอัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงตามÿัญญาเดิม (2) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกการด้อยค่าของĀลักทรัพย์เผื่อขายที่อยู่ในคüามต้องการของ ตลาด เมื่อมีĀลักฐานÿนับÿนุนü่ากิจการที่ออกĀลักทรัพย์กําลังประÿบปัญĀาทางการเงินĀรือกิจการ ที่ออกĀลักทรัพย์ผิดนัดชําระĀนี้Āรือผิดเงื่อนไขในÿัญญา Āรือมีคüามเป็นไปได้ÿูงที่กิจการผู้ออก Āลักทรัพย์จะล้มละลาย Āรือฟื้นฟูกิจการĀรือĀลักทรัพย์นั้น ไม่มีการซื้อขายในตลาดที่มีÿภาพคล่อง อีกต่อไป โดยÿĀกรณ์ต้องบันทึกการด้อยค่าทันทีที่มีĀลักฐานÿนับÿนุนü่า Āลักทรัพย์นั้นด้อยค่า (3) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกการด้อยค่าของเงินลงทุนทั่üไป เมื่อมีข้อมูลแÿดงใĀ้เĀ็นü่ามูลค่า ตามบัญชีของเงินลงทุนทั่üไปÿูงกü่ามูลค่าที่คาดü่าจะได้รับคืน เช่น ÿĀกรณ์จะบันทึกการด้อยค่าของĀุ้น ชุมนุมÿĀกรณ์ เมื่อปรากฏü่า งบแÿดงฐานะการเงินของชุมนุมÿĀกรณ์ ได้แÿดงมูลค่าต่อĀุ้นไü้ต่ํากü่า มูลค่าต่อĀุ้นที่กําĀนดไü้ในข้อบังคับ โดยÿĀกรณ์ต้องบันทึกขาดทุนจากการด้อยค่าของเงินลงทุนทันทีที่มี Āลักฐานÿนับÿนุนü่าเงินลงทุนนั้นด้อยค่า (4.4) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลนโยบายการบัญชีที่เกี่ยüข้องกับการüัดมูลค่าเงินลงทุน การคํานüณต้นทุนของเงินลงทุนและการเปลี่ยนแปลงมูลค่าเงินลงทุนไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน รüมถึงข้อมูลของĀน่üยลงทุนแต่ละĀน่üยตามมูลค่ายุติธรรม ราคาทุน ĀรือราคาทุนตัดจําĀน่าย และ ต้องเปิดเผยราคาทุนรüมของเงินลงทุนบüกĀรือĀักด้üยค่าเผื่อปรับมูลค่าเงินลงทุน แยกเป็นเงินลงทุนที่ อยู่ในคüามต้องการของตลาด เงินลงทุนที่ไม่อยู่ในคüามต้องการของตลาด และแยกตามระยะเüลา การถือครองü่าเป็นเงินลงทุนระยะÿั้นĀรือระยะยาü ข้อมูลเกี่ยüกับกําไร (ขาดทุน) จากเงินลงทุนที่ยังไม่ เกิดขึ้น ข้อมูลเกี่ยüกับการด้อยค่าของเงินลงทุนระĀü่างปี โดยต้องเปิดเผยใĀ้ทราบถึงมูลค่าเงินลงทุน คงเĀลือตามบัญชี ผลขาดทุนจากการด้อยค่า และÿาเĀตุของการด้อยค่าเงินลงทุนนั้น ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการเงินลงทุน ผู้ตรüจÿอบต้องประเมินและใĀ้ข้อÿังเกต ได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกรายการบัญชีที่เกี่ยüข้องกับเงินลงทุนไü้ครบถ้üนเป็นไปตามระเบียบฯ นี้Āรือไม่ มีการเปิดเผยข้อมูลนโยบายการบัญชีเกี่ยüกับการüัดมูลค่าเงินลงทุน การค านüณต้นทุนของเงินลงทุน เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับก าไร (ขาดทุน) จากเงินลงทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับการด้อยค่าของ เงินลงทุน และÿาเĀตุแĀ่งการด้อยค่าของเงินลงทุนนั้นไü้ครบถ้üนเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ Āรือไม่
7 (5) รายการลูกĀนี้เงินกู้ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการที่เกิดจากÿัญญาเงินใĀ้กู้ Āรือ ลูกĀนี้อื่นที่มีมูลĀนี้มาจากÿัญญาเงินใĀ้กู้ไü้ในบัญชีลูกĀนี้เงินใĀ้กู้ และกําĀนดใĀ้ในüันÿิ้นปีบัญชี ÿĀกรณ์ต้องประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญลูกĀนี้เงินใĀ้กู้ ÿําĀรับลูกĀนี้รายที่คาดü่าจะไม่ÿามารถ เรียกเก็บĀนี้ได้ตามกําĀนดÿัญญา โดยใĀ้แยกการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญไü้ตามประเภทของ ÿĀกรณ์ ดังนี้ (1) ÿĀกรณ์ประเภทการเกþตร ประมง นิคม ร้านค้า และบริการ ใĀ้ประมาณการ ค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญตามประกาýกรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์ เรื่อง การประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ พ.ý. 2563 ÿรุปÿาระÿําคัญของประกาýฯ ดังกล่าü ได้ดังนี้ (1.1) กําĀนดนิยามของ ลูกĀนี้ปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ Āมายคüามü่า ลูกĀนี้เงินกู้ ที่มีปัญĀาในการชําระĀนี้และÿĀกรณ์ได้ตกลงยินยอมใĀ้ลดต้นเงินĀรือดอกเบี้ยใĀ้ Āรือผ่อนปรนเงื่อนไข ในการชําระĀนี้ใĀ้ เช่น ใĀ้ขยายงüดชําระĀนี้ พักการชําระĀนี้ต้นเงิน เป็นต้น (1.2) ใĀ้ÿĀกรณ์จําแนกอายุĀนี้เงินกู้ตามงüดที่ผิดนัดชําระĀนี้ และใĀ้ประมาณการ ค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญจากจํานüนเงินที่ผิดนัดชําระĀนี้ (1.3) กรณีที่ลูกĀนี้ถึงแก่คüามตาม ýาลมีคําพิพากþาü่าเป็นคนÿาบÿูญและไม่มี ทรัพย์ÿินใด ๆ ที่ÿĀกรณ์จะฟ้องร้องดําเนินคดี เพื่อบังคับคดีเอากับทรัพย์ของลูกĀนี้ได้ ใĀ้ประมาณการ ค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญเต็มจํานüน (1.4) กรณีเป็นลูกĀนี้ปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ แต่ไม่ÿามารถชําระĀนี้ได้ตามÿัญญา ปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้การประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญใĀ้นับระยะเüลาผิดนัดชําระĀนี้ตั้งแต่ เริ่มผิดนัดชําระĀนี้ตามÿัญญาเดิมก่อนปรับโครงÿร้างĀนี้ ตัüอย่าง üันที่ 12 ธันüาคม 2559 นาย ก. กู้เงินÿĀกรณ์การเกþตร ต. จํากัด (ปีบัญชีÿิ้นÿุดüันที่ 31 มีนาคม ของทุกปี) จํานüน 300,000.00 บาท ÿัญญาจ่ายคืน 6 งüด ทุกüันที่ 30 มิถุนายน และüันที่ 31 ธันüาคม ของทุกปี เริ่มชําระงüดแรก 30 มิถุนายน 2560 นาย ก. ผิดนัดชําระĀนี้ ตั้งแต่งüดที่ 2 (31 ธันüาคม 2560) จนกระทั่งüันที่ 30 มิถุนายน 2562 นาย ก. เข้าทําÿัญญา ปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้กับÿĀกรณ์ขอขยายงüดชําระĀนี้จากงüดละ 50,000 บาท ทุกรอบระยะเüลา 6 เดือน เป็นงüดละ 50,000 บาท ทุกปีโดยจะชําระภายในüันที่ 30 มิถุนายน ของทุกปี จนกü่าจะชําระเÿร็จÿิ้น นาย ก. ชําระĀนี้งüดแรก 30 มิถุนายน 2563 ตามÿัญญาปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ ณ üันÿิ้นปีบัญชี 31 มีนาคม 2564 ÿĀกรณ์ไม่ต้องประมาณการค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญ เนื่องจากนาย ก. ไม่มีĀนี้ที่ผิดนัดชําระĀนี้ตามÿัญญาปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ แต่Āากนาย ก. ไม่ชําระĀนี้ตามÿัญญาปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้เลยตั้งแต่งüดแรก ÿĀกรณ์ต้องพิจารณาประมาณการค่าเผื่อ Āนี้ÿงÿัยจะÿูญโดยใĀ้พิจารณาจากงüดที่ผิดนัดชําระĀนี้ตามÿัญญาเดิมตั้งแต่üันที่ 31 ธันüาคม 2560 มิใช่ นับระยะเüลาผิดนัดชําระĀนี้ตามÿัญญาปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ ดังนั้น ในกรณีนี้ ถือü่า นาย ก. ผิดนัดชําระĀนี้ ตั้งแต่งüดที่ 2 (31 ธันüาคม 2560 ) ถึงงüดปัจจุบัน 31 มีนาคม 2564 ÿĀกรณ์ฯ จึงต้องตั้งค่าเผื่อ Āนี้ÿงÿัยจะÿูญÿําĀรับจํานüนเงินที่ผิดนัดชําระĀนี้ ตั้งแต่üันที่ 31 ธันüาคม 2560 นับถึงüันÿิ้นปีทาง บัญชีของÿĀกรณ์ 31 มีนาคม 2564 ผิดนัดชําระĀนี้เกินü่า 3 ปี แต่ไม่เกิน 4 ปี จึงต้องตั้งค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญ ร้อยละ 50 ของจํานüนเงินที่ผิดนัดชําระĀนี้ 50,000 บาท (Āนี้ทั้งÿิ้น 300,000 บาท ชําระงüดแรกแล้ü 50,000 บาท คงเĀลือ 250,000 บาท ปรับปรุงโครงÿร้างĀนี้ใĀม่ จึงมีĀนี้ที่ยังไม่ถึงกําĀนด
8 ชําระ 200,000 บาท ทําใĀ้มีĀนี้ค้างชําระ 50,000 บาท ) ฉะนั้น ในกรณีนี้ ÿĀกรณ์จึงต้องตั้งค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญ จํานüน 25,000 บาท (1.5) ลูกĀนี้การค้าใĀ้จําแนกอายุĀนี้ตามระยะเüลาที่ค้างชําระ และใĀ้ประมาณการ ค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญตามยอดที่ค้างชําระ (1.6) ลูกĀนี้อื่นที่ชําระĀนี้ได้ตามปกติไม่ต้องประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ แต่Āากมียอดค้างชําระใĀ้ประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญไü้เต็มจํานüน (1.7) ดอกเบี้ยค้างรับที่ลูกĀนี้ค้างชําระไม่เกิน 1 ปี ไม่ต้องประมาณการค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญดอกเบี้ยค้างรับ แต่Āากค้างชําระเกินกü่า 1 ปี แต่ไม่เกิน 5 ปี ใĀ้พิจารณาประมาณการไü้ ร้อยละ 50 ÿําĀรับดอกเบี้ยค้างรับที่ค้างชําระเกินกü่า 5 ปีขึ้นไป ใĀ้ประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ ดอกเบี้ยค้างรับไü้เต็มจํานüน (1.8) ค่าปรับค้างรับที่ลูกĀนี้ค้างชําระไม่เกิน 2 ปี ต้องประมาณการค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญค่าปรับค้างรับไü้ร้อยละ 50 แต่Āากค้างชําระเกินกü่า 2 ปีขึ้นไป ใĀ้ประมาณการค่าเผื่อĀนี้ ÿงÿัยจะÿูญดอกเบี้ยค้างรับไü้เต็มจํานüน (1.9) ÿĀกรณ์ต้องตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญใĀ้เป็นไปตามเกณฑ์ที่กําĀนดในประกาýฯ นี้ ใĀ้แล้üเÿร็จภายใน 5 ปี ดังนั้น ในกรณีที่ÿĀกรณ์ใดที่ไม่เคยมีการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญมาก่อนเลย Āรือเคยมีการตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญไü้แล้ü แต่ไม่เป็นไปตามĀลักเกณฑ์ตามประกาýฯ นี้ การกําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญตามเกณฑ์ที่กําĀนดในประกาýฯ นี้ ทันทีที่ ประกาýฯ มีผลใช้บังคับ อาจÿ่งผลกระทบต่อผลการดําเนินงานและฐานะการเงินของÿĀกรณ์ได้ ดังนั้น จึงกําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์ฯ ÿามารถทยอยตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญตามเกณฑ์ที่กําĀนดใĀ้แล้üเÿร็จได้ ภายใน 5 ปี โดยมิได้ระบุü่า ÿĀกรณ์ฯ จะต้องตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญในแต่ละปีเท่าใด ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับ คณะกรรมการดําเนินการÿĀกรณ์ที่จะพิจารณาภายใต้Āลักคüามระมัดระüังü่า ภายใน 5 ปี แต่ละปี คüรจะต้องทยอยตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญจํานüนเท่าใด เพื่อมิใĀ้กระทบต่อผลการดําเนินงานของÿĀกรณ์ อย่างมีÿาระÿําคัญ (ĀลักคüามระมัดระüังĀมายคüามü่า การใช้ดุลยพินิจที่จําเป็นในการประมาณการ ภายใต้คüามไม่แน่นอนเกี่ยüกับเĀตุการณ์ต่าง ๆ เพื่อใĀ้งบการเงินของÿĀกรณ์มีคüามน่าเชื่อถือ) 2. ÿĀกรณ์ประเภทออมทรัพย์และเครดิตยูเนี่ยน ใĀ้ประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ ตามกฎกระทรüงü่าด้üย การจัดชั้นÿินทรัพย์และการกันÿํารอง แต่เนื่องจากในขณะนี้กฎกระทรüง ดังกล่าü ยังไม่ประกาýใช้ ทําใĀ้การประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญÿําĀรับÿĀกรณ์ทั้งÿองประเภทนี้ ยังคงใช้Āลักเกณฑ์ตามระเบียบฯ เดิมที่เคยใช้ไปก่อน จนกü่ากฎกระทรüงü่าด้üย การจัดชั้นÿินทรัพย์ และการกันÿํารองจะมีผลใช้บังคับ ด้üยผลของบทเฉพาะกาลตามที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ (5.1) กําĀนดüิธีในการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ โดยใĀ้นําĀลักประกันที่ลูกĀนี้ใĀ้ไü้ ในขณะทําÿัญญามาĀักก่อนการประมาณการ รüมถึงในกรณีที่ลูกĀนี้นําเงินมาชําระแล้ü ก่อนüันที่ ผู้ÿอบบัญชีแÿดงคüามเĀ็นต่องบการเงิน ก็ใĀ้นํามาĀักได้ก่อนการประมาณการเช่นกัน โดยĀลักการที่กล่าüมาข้างต้นเป็นไปตามĀลักเกณฑ์เดิมที่เคยกําĀนดไü้ในระเบียบฯ ü่าด้üยการบัญชีของÿĀกรณ์ฉบับก่อน ๆ แต่ระเบียบฯ นี้ ได้มีการปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมในÿ่üนของ จํานüนĀลักประกันที่จะนําไปĀักก่อนการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ เพื่อใĀ้มีคüามชัดเจนและ เป็นไปตามĀลักคüามระมัดระüังยิ่งขึ้น ดังนี้
9 ก. ไม่ใช้ทุนเรือนĀุ้นของÿมาชิกมาĀักก่อนการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ เนื่องจากเงินค่าĀุ้นของÿมาชิกเป็นทุนของÿĀกรณ์ มิใช่ทรัพย์ÿินของลูกĀนี้ที่จะÿ่งมอบเพื่อเป็น ĀลักประกันการชําระĀนี้ใĀ้กับเจ้าĀนี้ได้ ข. กรณีมีการนําเอาที่ดินมาจดจํานองไü้กับÿĀกรณ์ Āากราคาที่ดินและทรัพย์ที่ติดกับ ที่ดินใช้ราคาประเมินของทางราชการในการจดจํานอง ใĀ้ใช้ราคาประเมินของที่ดินนั้น นํามาĀักก่อน การประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญได้เต็มจํานüน แต่ĀากÿĀกรณ์ใช้ราคาประเมินของผู้ประเมิน มูลค่าทรัพย์ÿินรับอนุญาตใĀ้นําราคาประเมินนั้นมาคํานüณĀักก่อนการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ ได้ร้อยละ 70 ของราคาประเมิน (6) รายการลูกĀนี้การค้า กําĀนดใĀ้บันทึกรายการลูกĀนี้ที่ค้างชําระค่าÿินค้าĀรือค่าบริการ รüมถึงลูกĀนี้ที่ค้างชําระตามÿัญญาเช่าซื้อ Āรือผ่อนชําระ ไü้ในบัญชีลูกĀนี้การค้า (7) รายการลูกĀนี้อื่น กําĀนดใĀ้บันทึกรายการลูกĀนี้ที่ไม่อาจจัดประเภทอยู่ในบัญชีลูกĀนี้ เงินกู้ ลูกĀนี้การค้าได้ไü้ในบัญชีลูกĀนี้อื่น (9) การตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญ กําĀนดเงื่อนไขในกรณีที่ÿĀกรณ์จะตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญได้ ต้องเป็นลูกĀนี้ที่เกิดจากการประกอบกิจการĀรือเนื่องจากการประกอบกิจการของÿĀกรณ์ และต้องปรากฏ ข้อเท็จจริงü่า ÿĀกรณ์ได้ติดตามทüงถามĀรือฟ้องคดีแล้ü แต่ลูกĀนี้ไม่ÿามารถชําระĀนี้ได้ ĀรือจํานüนĀนี้ นั้นมีจํานüนน้อยไม่คุ้มกับค่าใช้จ่ายในการฟ้องร้องดําเนินคดี Āรือมีข้อเท็จจริงอื่น ๆ ซึ่งแÿดงใĀ้เĀ็นü่า ลูกĀนี้ไม่มีคüามÿามารถในการชําระĀนี้ได้แล้ü เช่น ลูกĀนี้ถึงแก่คüามตาย ýาลมีคําÿั่งใĀ้เป็นคนÿาบÿูญ เป็นต้น และลูกĀนี้ดังกล่าüนั้น ในปีบัญชีที่ผ่านมาÿĀกรณ์ได้ตั้งค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญไü้เต็มจํานüนแล้ü (9.1) ใĀ้ÿĀกรณ์กําĀนดเรื่องการตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญ ไü้ในระเบียบüาระการประชุมใĀญ่ และต้องมีมติอนุมัติจากที่ประชุมใĀญ่ โดยต้องมีคะแนนเÿียงเกินกü่ากึ่งĀนึ่งของÿมาชิกที่มาประชุม (9.2) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับนโยบายการบัญชีที่เกี่ยüข้องกับลูกĀนี้ทุกประเภท ไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน โดยต้องเปิดเผยเกี่ยüกับการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ การระงับรับรู้รายได้ üิธีการคํานüณค่าปรับ และในกรณีที่ÿĀกรณ์มีการตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญ ÿĀกรณ์ต้อง เปิดเผยมติที่ประชุมใĀญ่ที่อนุมัติใĀ้มีการตัดจําĀน่ายĀนี้ÿูญ ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการลูกĀนี้ ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและ ใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกรายการบัญชีที่เกี่ยüข้องกับบัญชีลูกĀนี้ทุกประเภทไü้ครบถ้üน และ ÿĀกรณ์ได้มีการประมาณการค่าเผื่อĀนี้ÿงÿัยจะÿูญ เป็นไปตามĀลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ก าĀนดไü้ใน ระเบียบฯ นี้Āรือไม่ และในกรณีที่ÿĀกรณ์มีการตัดจ าĀน่ายĀนี้ÿูญได้ปฏิบัติเป็นไปตามขั้นตอนüิธีการ ที่ก าĀนด มีมติที่ประชุมใĀญ่ที่อนุมัติใĀ้ตัดจ าĀน่ายĀนี้ÿูญได้ ตามที่ก าĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ (10) รายการÿินค้าคงเĀลือ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการÿินทรัพย์ที่มีไü้เพื่อขาย ตามปกติธุรกิจของÿĀกรณ์Āรืออยู่ในระĀü่างกระบüนการผลิตเพื่อใĀ้เป็นÿินค้าÿําเร็จรูปเพื่อขาย Āรือ มีใช้ในการผลิตÿินค้าĀรือใĀ้บริการ รüมถึงต้นทุนในการใĀ้บริการ เช่น ค่าแรงงาน และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เกี่ยüข้องกับการใĀ้บริการ และÿินค้าที่ÿ่งไปฝากขายที่ยังไม่ได้บันทึกไü้ในบัญชีขาย ÿินค้าที่บันทึกบัญชี ซื้อไü้แล้ü ÿินค้ายึดคืนรอขายไü้ในบัญชีÿินค้าคงเĀลือ โดยÿĀกรณ์ต้องจัดทําทะเบียนคุมÿินค้าทุกครั้ง ที่มีการซื้อขายÿินค้า และใĀ้ÿĀกรณ์ตรüจนับÿินค้าคงเĀลือ ณ üันÿิ้นปีทางบัญชี (10.1) การตรüจนับÿินค้าคงเĀลือ กําĀนดใĀ้ผู้ที่ไม่มีĀน้าที่โดยตรงที่เกี่ยüข้อง กับÿินค้าเป็นกรรมการตรüจนับ ไม่น้อยกü่า 3 คน ทําĀน้าที่ตรüจนับÿินค้าเพื่อใĀ้ทราบปริมาณและ
10 ÿภาพของÿินค้าที่เĀลืออยู่ตามคüามเป็นจริง โดยใĀ้แยกÿินค้าคงเĀลือตามÿภาพ ดังนี้ (1) ÿินค้า คงเĀลือÿภาพปกติ ที่อยู่ในÿภาพพร้อมที่จะขายĀรือÿามารถนําไปผลิตĀรือใĀ้บริการได้ตามปกติ และ (2) ÿินค้าคงเĀลือÿภาพเÿื่อมชํารุด Āรือล้าÿมัย ที่ยังÿามารถขายได้ (10.2) ในกรณีที่ÿĀกรณ์มีÿินค้าเÿื่อมชํารุด ÿĀกรณ์ต้องบันทึกมูลค่าÿินค้าด้üย ราคาที่คาดü่าจะขายได้ แต่ในกรณีที่ÿินค้าเÿื่อมชํารุดมีราคาลดลงต่ํากü่าราคาทุน ต้องเÿนอขออนุมัติ ต่อที่ประชุมคณะกรรมการดําเนินการÿĀกรณ์ก่อนการจําĀน่าย (10.3) ณ üันÿิ้นปีทางบัญชี Āากได้ทําการตรüจนับÿินค้าคงเĀลือแล้ü ปรากฏü่า จํานüนที่ตรüจนับได้มีน้อยกü่าจํานüนที่ปรากฎตามบัญชี ใĀ้ถือเป็นÿินค้าขาดบัญชี ÿĀกรณ์ ต้องปรับปรุงรายการบัญชีÿินค้าคงเĀลือขาดบัญชีโดยแยกออกจากÿินค้าคงเĀลือตามบัญชีและ ดําเนินการĀาผู้รับผิดชอบ และผู้รับผิดชอบต้องรับผิดชอบด้üยราคาขายบüกภาþีขายด้üย (10.4) กรณีตรüจนับÿินค้าคงเĀลือแล้ü ปรากฏü่ามีจํานüนÿินค้าขาดบัญชี ÿĀกรณ์อาจพิจารณาลดĀย่อนจํานüนÿินค้าคงเĀลือขาดบัญชีได้ เฉพาะกรณีที่เข้าĀลักเกณฑ์ดังนี้ (1) ÿินค้าประเภทพืชผลการเกþตร เนื่องจากÿินค้าประเภทนี้มีการ ยุบตัüและมีการÿูญเÿียน้ําĀนักตามธรรมชาติที่แตกต่างกันตามÿภาพแüดล้อมของแต่ละพื้นที่ ทําใĀ้ การÿูญเÿียน้ําĀนักตามÿภาพมีอัตราการÿูญเÿียที่ไม่เท่ากัน ดังนั้น ในการพิจารณาĀักลดĀย่อนÿินค้า ขาดบัญชีของÿินค้าประเภทพืชผลการเกþตรแต่ละชนิด จึงต้องทําการทดÿอบการยุบตัüตามÿภาพขึ้น เป็นการเฉพาะ โดยในระĀü่างการดําเนินการใĀ้คณะกรรมการดําเนินการÿĀกรณ์ทําการทดÿอบอัตรา การยุบตัüตามÿภาพของÿินค้าพืชผลการเกþตรแต่ละชนิดเป็นการเฉพาะ และต้องมีĀลักฐานที่พิÿูจน์ได้ü่า üิธีการที่ทําการทดÿอบนั้นเĀมาะÿม จึงจะนําอัตราการยุบตัüนั้นมาพิจารณาĀักลดĀย่อนÿินค้าคงเĀลือ ขาดบัญชีได้ (2) ÿินค้าประเภทน้ํามันเชื้อเพลิง ใĀ้พิจารณาการระเĀยของน้ํามัน เชื้อเพลิงตามĀลักเกณฑ์และüิธีการที่กรมÿรรพากรกําĀนด (10.5) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยนโยบายการบัญชีที่ใช้ในการüัดมูลค่าÿินค้าคงเĀลือ และüิธีที่ใช้คํานüณราคาทุนของÿินค้าแต่ละประเภท รายการลดราคาขายÿินค้า รายการลดĀย่อนÿินค้า รายการÿินค้าที่เÿียĀายจากภัยพิบัติต่าง ๆ ไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการÿินค้าคงเĀลือ ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีรายการÿินค้าคงเĀลือเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ ÿĀกรณ์มีการจัดท าทะเบียนÿินค้าไü้ครบถ้üน มีการตรüจนับÿินค้าคงเĀลือตามüิธีการที่ก าĀนดไü้ใน ระเบียบฯ นี้ กรณีมีÿินค้าขาดบัญชีต้องĀาผู้รับผิดชอบ การพิจารณาĀักลดĀย่อนÿินค้าขาดบัญชี ได้ปฏิบัติตามขั้นตอนและüิธีการที่ก าĀนดไü้ รüมถึงĀากมีกรณีลดราคาขายÿินค้าลงต่ ากü่าราคาทุน มีการขออนุมัติจากที่ประชุมคณะกรรมการด าเนินการÿĀกรณ์ และÿĀกรณ์ได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับ ÿินค้าคงเĀลือครบถ้üนเป็นไปตามที่ระเบียบฯ นี้ก าĀนด (11) รายการüัÿดุคงเĀลือ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการเกี่ยüกับของใช้ÿิ้นเปลือง ในโรงงานและÿํานักงานซึ่งมีไü้ใช้ มิใช่มีไü้เพื่อขายไü้ในบัญชีüัÿดุคงเĀลือ และใĀ้บันทึกüัÿดุคงเĀลือ ÿภาพปกติด้üยราคาทุน และใĀ้ทําการตรüจนับüัÿดุคงเĀลือ ณ üันÿิ้นปีทางบัญชี และต้องเปิดเผย นโยบายการบัญชีเกี่ยüกับการüัดมูลค่าüัÿดุคงเĀลือไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินด้üย
11 ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการüัÿดุคงเĀลือ ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีรายการüัÿดุคงเĀลือด้üยราคาทุน มีการจัดท า ทะเบียนüัÿดุไü้และได้มีการตรüจนับüัÿดุคงเĀลือตามüิธีการเช่นเดียüกับการตรüจนับÿินค้าคงเĀลือ ณ üันÿิ้นปี และÿĀกรณ์ได้เปิดเผยข้อมูลนโยบายการบัญชีในการüัดมูลค่าของüัÿดุคงเĀลือไü้ใน ĀมายเĀตุประกอบงบการเงินเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (12) รายการที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย กําĀนดใĀ้ในกรณีที่ÿĀกรณ์มีที่ดินและทรัพย์ติด กับที่ดิน ซึ่งได้รับชําระĀนี้มาจากลูกĀนี้เงินใĀ้กู้แทนการชําระĀนี้ด้üยเงินÿดนั้น ใĀ้บันทึกไü้ในบัญชี ที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย ที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขายเป็นการได้มาเพื่อทดแทนเงินÿดจากการชําระĀนี้ไม่ใช่ การได้มาเพราะÿĀกรณ์มีüัตถุประÿงค์เพื่อการใช้ที่ดิน ดังนั้น ÿĀกรณ์ต้องทําการขายที่ดินโดยเร็ü เพื่อใĀ้มีเงินÿดเข้ามาเป็นทุนĀมุนเüียนต่อไป ĀากÿĀกรณ์ถือครองที่ดินแทนการชําระĀนี้ไü้ อาจทําใĀ้ ÿĀกรณ์ต้องประÿบปัญĀาการขาดÿภาพคล่องได้ และเพื่อใĀ้การบันทึกมูลค่าของที่ดินแทนการชําระĀนี้ รอขายมีมูลค่าที่ÿามารถüัดได้อย่างน่าเชื่อถือ จึงกําĀนดใĀ้การบันทึกมูลค่าที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย ในกรณีที่รับชําระĀนี้โดยใช้ราคาประเมินของทางราชการ ใĀ้บันทึกมูลค่าที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย เต็มตามราคาประเมินของทางราชการ แต่ĀากÿĀกรณ์ใช้ราคาประเมินของผู้ประเมินมูลค่าทรัพย์ÿิน รับอนุญาตใĀ้รับรู้มูลค่าของที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย เพียงร้อยละ 70 ของราคาประเมิน (12.1) กรณีÿĀกรณ์รับโอนที่ดินแทนการชําระĀนี้ในราคาÿูงกü่าจํานüนĀนี้คงเĀลือ ของลูกĀนี้ ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกÿ่üนต่างระĀü่างจํานüนĀนี้กับราคาที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขายไü้ในบัญชี ÿ่üนเกินมูลค่าที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย โดยแÿดงรายการไü้ในÿ่üนทุนของÿĀกรณ์ และใĀ้กลับ รายการÿ่üนเกินมูลค่าที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย เมื่อÿĀกรณ์ขายที่ดินนั้นได้แล้ü เพื่อรับรู้กําไรĀรือ ขาดทุนจากการขายที่ดินแทนการชําระĀนี้ (12.2) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลรายละเอียดเกี่ยüกับการได้มาของที่ดินแทนการชําระĀนี้ รอขายไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน เช่น üันที่โอนกรรมÿิทธิ์ใĀ้กับÿĀกรณ์ จํานüนĀนี้ จํานüน แปลงที่ดินที่ได้รับโอนมา ราคาประเมิน ÿ่üนเกินมูลค่าที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย มติที่ประชุม คณะกรรมการดําเนินการÿĀกรณ์ที่มีการอนุมัติรับโอนที่ดินแทนการชําระĀนี้ ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องตรüจÿอบประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีรายการดังกล่าü เป็นไปตามระเบียบฯ นี้ ÿĀกรณ์มีการจัดทําทะเบียนคุมที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขาย มีการตรüจนับที่ดิน และตรüจÿอบเอกÿารÿิทธิ์ ทุกüันÿิ้นปีทางบัญชี และÿĀกรณ์ได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับที่ดินแทนการชําระĀนี้รอขายไü้ครบถ้üน เป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (13) รายการที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการÿินทรัพย์ที่มีตัüตน ที่มีไü้เพื่อใช้ประโยชน์ในการผลิต การจําĀน่ายÿินค้า การใĀ้บริการ Āรือเพื่อใช้ในการบริĀารงาน ที่คาดü่าจะใช้ประโยชน์ได้มากกü่าĀนึ่งรอบระยะเüลาบัญชีไü้ในบัญชีที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ และ ใĀ้บันทึกรายการนี้ด้üยราคาทุนĀักค่าเÿื่อมราคาÿะÿม (13.1) ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกต้นทุนรายการที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ด้üยราคาทุนที่ได้จ่ายไป เพื่อใĀ้ได้มา รüมถึงรายการภาþีอากร ค่าธรรมเนียมต่าง ๆ และต้นทุนทางตรงอื่น ๆ ที่เกี่ยüกับ
12 การจัดĀาเพื่อใĀ้ได้มาและเพื่อใĀ้อยู่ในÿภาพพร้อมใช้งาน แต่ĀากภายĀลังจากที่ได้รับและใช้ÿินทรัพย์ นั้นมาแล้ü ต่อมามีรายจ่ายเกิดขึ้น เพื่อใĀ้ÿินทรัพย์นั้นมีÿภาพดีขึ้น ใĀ้ถือü่ารายจ่ายนั้นเป็นรายการ เพิ่มมูลค่าÿินทรัพย์ แต่Āากรายจ่ายนั้นไม่ได้เพิ่มประÿิทธิภาพการใช้ÿินทรัพย์นั้นใĀ้ดีขึ้น Āรือไม่ได้ทําใĀ้อายุ การใช้งานของÿินทรัพย์เพิ่มขึ้น ใĀ้ถือเป็นค่าใช้จ่ายในงüดบัญชีที่เกิดรายการนั้น (13.2) ใĀ้ÿĀกรณ์ตรüจนับรายการที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ ทุกüันÿิ้นปีของÿĀกรณ์ (13.3) ÿĀกรณ์ÿามารถตีราคาÿินทรัพย์ใĀม่ได้ แต่ต้องกระทําอย่างÿม่ําเÿมอ โดยรอบระยะเüลาการตีราคาใĀม่แต่ละครั้งต้องไม่ต่ํากü่า 5 ปีบัญชีของÿĀกรณ์ และต้องตีราคา ÿินทรัพย์ทุกรายการที่จัดอยู่ในประเภทเดียüกัน ไม่ใĀ้เลือกตีราคาใĀม่เฉพาะรายการใดรายการĀนึ่ง (13.4) ใĀ้ÿĀกรณ์คํานüณค่าเÿื่อมราคาÿินทรัพย์ที่จะมีการเÿื่อมÿภาพตามอายุการใช้งาน โดยใĀ้คํานüณค่าเÿื่อมราคาเมื่อÿินทรัพย์นั้นพร้อมใช้งาน และใĀ้พิจารณาคํานüณค่าเÿื่อมราคาตามเกณฑ์ ดังนี้ (1) รายการÿินทรัพย์ที่เป็นÿ่üนประกอบเข้ากันแต่มีอายุการใช้งานต่างกัน ใĀ้แยกคํานüณ ค่าเÿื่อมราคาตามอายุการใช้งานของแต่ละรายการ (2) รายการÿินทรัพย์ที่มีอายุการใช้งานไม่เต็มปี ใĀ้คํานüณระยะเüลาเป็นüัน โดยใĀ้นับ 1 ปี มี 365 üัน (3) เมื่อคํานüณค่าเÿื่อมราคาแล้ü มีมูลค่า คงเĀลือ 1 บาท ใĀ้คงไü้ในบัญชีจนกü่าÿินทรัพย์นั้นจะÿิ้นÿภาพĀรือถูกตัดออกจากบัญชี (13.5) กําĀนดüิธีการคํานüณค่าเÿื่อมราคาไü้ 2 üิธี คือ (1) üิธีเÿ้นตรง และ (2) üิธี อัตราลดลงตามผลรüมจํานüนปี ĀากÿĀกรณ์เลือกใช้üิธีใดแล้ü ต้องใช้üิธีนั้นตลอดอายุการใช้งาน (13.6) กรณีÿĀกรณ์เลิกใช้ÿินทรัพย์Āรือÿินทรัพย์นั้นĀมดอายุการใช้งานแล้ü ใĀ้แยก ปฏิบัติ ดังนี้ (1) ÿินทรัพย์ที่เลิกใช้ไม่มีมูลค่าซาก ใĀ้คิดค่าเÿื่อมราคาจนĀมดมูลค่าของÿินทรัพย์ที่เลิกใช้ และโอนปิดค่าเÿื่อมราคาÿะÿมทั้งĀมดไปยังบัญชีÿินทรัพย์นั้น (2) ÿินทรัพย์ที่เลิกใช้มีมูลค่าซากคงเĀลือ ใĀ้โอนปิดบัญชีÿินทรัพย์นั้นด้üยราคาทุนและค่าเÿื่อมราคาÿะÿมทั้งĀมด ผลต่างคือมูลค่าซากที่ÿĀกรณ์ ไม่ÿามารถนําไปใช้ประโยชน์ได้อีก ถือเป็นค่าใช้จ่ายในงüดบัญชีที่เลิกใช้ ใĀ้บันทึกบัญชีเป็นบัญชีขาดทุน จากการเลิกใช้ÿินทรัพย์ แต่Āากในปีที่เลิกใช้นั้น ÿĀกรณ์ÿามารถขายซากได้ จํานüนเงินที่ขายซากได้ ใĀ้ไปลดยอดบัญชีขาดทุนจากการเลิกใช้ÿินทรัพย์ แต่Āากจํานüนเงินที่ขายซากได้เกินกü่าบัญชีขาดทุน จากการเลิกใช้ÿินทรัพย์ ใĀ้บันทึกÿ่üนต่างนั้นไü้ในบัญชีกําไรจากการจําĀน่ายÿินทรัพย์ (13.7) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลนโยบายการบัญชีที่เกี่ยüกับเกณฑ์การüัดมูลค่า และ üิธีการคํานüณค่าเÿื่อมราคา นโยบายการตีราคาÿินทรัพย์ใĀม่ Āลักเกณฑ์ที่ใช้ในการตีราคา และมูลค่า ที่เปลี่ยนแปลงไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน และใĀ้เปิดเผยข้อมูลจํานüนและข้อจํากัดในกรรมÿิทธิ์ ของที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ที่ใช้เป็นĀลักประกันĀนี้ÿินด้üย ดังนั้น ในการตรüจÿอบรายการที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ เป็นไปตามระเบียบฯ นี้ ÿĀกรณ์มีการจัดทําทะเบียนที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ และมีการตรüจนับทุกüันÿิ้นปีทางบัญชี ÿĀกรณ์ บันทึกต้นทุนของÿินทรัพย์ที่ซื้อมา และคํานüณค่าเÿื่อมราคาเป็นไปตามอัตราที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ และในกรณีที่ÿĀกรณ์เลิกใช้ÿินทรัพย์Āรือÿินทรัพย์นั้นĀมดอายุการใช้งานแล้ü Āรือมีการตีราคา ÿินทรัพย์ใĀม่ ÿĀกรณ์ได้ปฏิบัติเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (14) รายการÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการÿินทรัพย์ที่ไม่มีตัüตน และไม่มีลักþณะทางกายภาพ แต่มีมูลค่าที่ÿามารถüัดได้อย่างน่าเชื่อถือ เช่น ทรัพย์ÿินทางปัญญา
13 โปรแกรมคอมพิüเตอร์ เครื่องĀมายการค้า ลิขÿิทธิ์ ÿิทธิบัตร ÿิทธิการเช่า ÿิทธิการใช้ประโยชน์ในที่ดิน Āรืออาคาร ÿิทธิในการใช้ซอฟต์แüร์ต่าง ๆ ÿิทธิในการใช้ประโยชน์ในÿิ่งปลูกÿร้างระĀü่างก่อÿร้าง เป็นต้น ไü้ในบัญชีÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน โดยใĀ้บันทึกไü้ในราคาทุน ซึ่งรüมค่าภาþี รายจ่ายอื่น ๆ ที่เกี่ยüข้อง โดยตรงเพื่อใĀ้ÿินทรัพย์ที่ไม่มีตัüตนพร้อมใช้งาน และใĀ้รับรู้ค่าตัดจําĀน่ายของÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน เป็นค่าใช้จ่าย (14.1) ใĀ้บันทึกการตัดจําĀน่ายÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน ตามระยะเüลาที่ใช้ประโยชน์ กรณีÿินทรัพย์ไม่มีตัüตนไม่มีอายุการใช้งาน ใĀ้คํานüณตัดจําĀน่ายตามอัตราค่าเÿื่อมราคาอาคารและ อุปกรณ์ที่กําĀนดไü้ในระเบียบนี้แต่Āากไม่มีอัตราค่าเÿื่อมราคาตามที่กําĀนด ใĀ้ตัดจ่ายได้ไม่เกิน 10 ปี (14.2) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลนโยบายบัญชีเกี่ยüกับüิธีการตัดจําĀน่ายและอัตรา การตัดจําĀน่ายÿินทรัพย์ไม่มีตัüตนในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน และใĀ้เปิดเผยข้อมูลในกรณี ที่ÿินทรัพย์ไม่มีตัüตนได้ถูกตัดจําĀน่ายจนĀมดแล้ü แต่ยังใช้ประโยชน์ได้ไปจนกü่าจะไม่ÿามารถ ใช้ประโยชน์ได้ไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินภายใต้Āัüข้ออื่น ๆ ดังนั้น ในการตรüจÿอบกิจการÿĀกรณ์ที่มีÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีรายการÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน เป็นไปตาม ระเบียบฯ การตัดจ่ายและการเลิกใช้ รüมถึงการเปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับรายการÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน ครบถ้üนเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (15) รายการค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการค่าใช้จ่ายĀรือต้นทุน ที่เกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ในการดําเนินธุรกิจในระยะยาüเกินกü่าĀนึ่งงüดบัญชี เช่น ค่าใช้จ่ายในการปรับปรุง ซ่อมแซมตกแต่งอาคาร ไü้ในบัญชีค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี และใĀ้คํานüณตัดจ่ายค่าใช้จ่ายนั้นในแต่ละ รอบปีบัญชีใĀ้เÿร็จÿิ้นภายในเüลาไม่เกิน 5 ปี และใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลนโยบายการบัญชีเกี่ยüกับ ระยะเüลาในการตัดจ่ายค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชีไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ดังนั้น ในกรณีที่ÿĀกรณ์มีค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมิน และใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายรอตัดจ่ายถูกต้อง เป็นไปตามระเบียบฯ นี้ÿĀกรณ์ ไม่มีการตัดจ่ายค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชีเกินกü่า 5 ปี และได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชีไü้ใน ĀมายเĀตุประกอบงบการเงินเป็นไปตามระเบียบฯ นี้ (16) การรับบริจาค ในกรณีที่ÿĀกรณ์ได้รับเงินบริจาคใĀ้ปฏิบัติ ดังนี้ (16.1) กรณีที่ÿĀกรณ์ได้รับเงินบริจาค โดยที่ผู้บริจาคมิได้ระบุü่า ใĀ้ใช้เพื่อการใด ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการเงินรับบริจาคนั้น คู่กับบัญชีทุนÿํารอง เมื่อÿĀกรณ์นําเงินรับบริจาคไปใช้ในการ กิจการใด ใĀ้บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายตามประเภทที่ใช้นั้น (16.2) กรณีÿĀกรณ์ได้รับเงินบริจาค โดยผู้บริจาคระบุใĀ้ใช้เพื่อการĀนึ่งการใด เป็นการเฉพาะ ใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีเงินรับบริจาคคู่กับบัญชีทุนเพื่อการนั้น เมื่อÿĀกรณ์นําเงินรับบริจาค ไปใช้เพื่อการใดตามที่ระบุไü้แล้ü ใĀ้ลดยอดทุนเพื่อการนั้นจนĀมดÿิ้นไป (16.3) กรณีÿĀกรณ์นําเงินบริจาคไปซื้อÿินทรัพย์ และÿĀกรณ์ต้องจ่ายเงินเพิ่ม ไม่ü่า เงินที่ต้องเพิ่มนั้นได้จ่ายจากทุนดําเนินงาน Āรือจ่ายจากทุนÿะÿมตามข้อบังคับ ระเบียบและอื่น ๆ ใĀ้บันทึกจํานüนเงินที่ต้องจ่ายÿมทบเป็นÿ่üนĀนึ่งของราคาทุนของÿินทรัพย์นั้น และÿินทรัพย์ที่ได้มา ในกรณีนี้ ต้องคํานüณค่าเÿื่อมราคาĀรือตัดจ่ายตามอัตราที่กําĀนดไü้ในระเบียบนี้
14 (16.4) กรณีที่ÿĀกรณ์ได้รับเงินบริจาค เพื่อนําไปใช้เพื่อการĀนึ่งการใดเป็นการเฉพาะ จํานüนมาก ใĀ้นําเงินนั้นไปฝากไü้ในธนาคารĀรือÿĀกรณ์อื่นแยกไü้ต่างĀาก และในระĀü่างที่ยัง ดําเนินการตามüัตถุประÿงค์แĀ่งการบริจาคไม่แล้üเÿร็จ แต่ได้เกิดดอกผลจากเงินฝากนั้น ใĀ้บันทึก ดอกเบี้ยเงินฝากเป็นทุนเพื่อการนั้น (16.5) กรณีÿĀกรณ์ได้รับบริจาคที่ดิน ใĀ้บันทึกรายการที่ดินรับบริจาคคู่กับบัญชีทุนÿํารอง (16.6) กรณีÿĀกรณ์ได้รับบริจาคอาคารและอุปกรณ์ Āรือได้รับบริจาคÿินทรัพย์ไม่มี ตัüตน ใĀ้บันทึกบัญชีÿินทรัพย์ประเภทนั้นด้üยราคามูลค่ายุติธรรม คู่กับบัญชีรายได้จากการรับบริจาค รอการรับรู้ แต่ĀากÿĀกรณ์ต้องจ่ายเงินÿมทบเพื่อใĀ้ได้มาซึ่งÿินทรัพย์ที่ได้รับบริจาคนั้น กรณีจ่ายด้üย ทุนดําเนินงานใĀ้บันทึกเป็นÿ่üนĀนึ่งของราคาทุนของÿินทรัพย์ แต่Āากจ่ายจากทุนÿะÿมตามข้อบังคับ ระเบียบและอื่น ๆ ใĀ้โอนลดยอดทุนดังกล่าü ไปÿมทบเป็นทุนÿํารอง (16.7) ใĀ้ÿĀกรณ์คํานüณค่าเÿื่อมราคาÿินทรัพย์ที่รับบริจาคและตัดจําĀน่าย ÿินทรัพย์ไม่มีตัüตน ตามอัตราที่กําĀนดไü้ในระเบียนนี้ (16.8) ใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลนโยบายบัญชีเกี่ยüกับการคํานüณค่าเÿื่อมราคา Āรือ ค่าตัดจําĀน่ายÿินทรัพย์ที่ได้รับบริจาค ข้อมูลเกี่ยüกับÿินทรัพย์ที่ÿĀกรณ์ได้รับบริจาค ข้อจํากัดใน กรรมÿิทธิ์ของÿินทรัพย์รับบริจาคที่ใช้เป็นĀลักประกันĀนี้ÿินไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ดังนั้น ในกรณีที่ÿĀกรณ์ได้รับบริจาคเงินĀรือทรัพย์ÿินอื่นใด ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีเงินบริจาค ที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ ที่ได้รับบริจาค เป็นไปตามระเบียบฯ กรณีมีการเลิกใช้Āรือนําÿินทรัพย์ที่ได้รับบริจาคไปจําĀน่าย ÿĀกรณ์ ได้ปฏิบัติตามüิธีการที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ การคํานüณค่าเÿื่อมราคาและการตัดจําĀน่ายÿินทรัพย์ ที่ได้รับบริจาคเป็นไปตามอัตราที่กําĀนดไü้ และได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับการรับบริจาคไü้ครบถ้üน เป็นไปตามระเบียบฯ นี้ 2.2 ÿ่üนที่ 2 Āนี้ÿิน กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการภาระผูกพันในปัจจุบันที่เป็นผลของ เĀตุการณ์ในอดีตที่เกิดจากการกู้ยืม รายการค้าĀรือรายการอื่น ๆ ซึ่งการชําระภาระผูกพันนั้น ทําใĀ้ ÿินทรัพย์ของÿĀกรณ์ลดลง ไü้ในบัญชีĀนี้ÿิน และใĀ้จัดประเภทĀนี้ÿินตามระยะเüลาการชําระภาระผูกพัน ดังนี้ (1) Āนี้ÿินĀมุนเüียน Āมายถึง Āนี้ÿินซึ่งมีระยะเüลาการชําระคืนภายในรอบบัญชีถัดไป เช่น เงิน เบิกเกินบัญชี เงินกู้ยืมที่ถึงกําĀนดชําระภายในĀนึ่งปี ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย เป็นต้น และ (2) Āนี้ÿิน ไม่Āมุนเüียน Āมายถึง Āนี้ÿินซึ่งมีระยะเüลาการชําระคืนเกินกü่ารอบปีบัญชีถัดไป เช่น เงินกู้ยืมระยะยาü เจ้าĀนี้ค่าเช่าซื้อÿินทรัพย์เป็นต้น และใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลรายละเอียดภาระผูกพัน จํานüนเงิน ตามข้อตกลงของภาระผูกพัน เช่น ÿัญญาเงินกู้ที่ทําไü้ ข้อตกลงทางการค้า ÿินทรัพย์ที่ใช้เป็นĀลักทรัพย์ ค้ําประกันĀนี้ÿินนั้น เงื่อนไข ข้อจํากัดตามที่ระบุไü้ในÿัญญาเงินกู้ เป็นต้น ไü้ในĀมายเĀตุประกอบ งบการเงิน รüมถึงใĀ้เปิดเผยรายการĀนี้ÿินที่อาจเกิดขึ้น Āรือภาระผูกพันที่ยังไม่มีคüามแน่นอน แต่อาจจะทําใĀ้ÿĀกรณ์ต้องÿูญเÿียทรัพยากร เช่น การถูกฟ้องร้องดําเนินคดี ไü้ด้üย ดังนั้น ในการตรüจÿอบเรื่องĀนี้ÿิน ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและ ใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีĀนี้ÿิน เป็นไปตามระเบียบฯ และได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับĀนี้ÿิน และภาระผูกพันที่อาจเกิดขึ้นกับÿĀกรณ์ไü้ครบถ้üนเป็นไปตามระเบียบฯ นี้
15 2.3 ÿ่üนที่ 3 ทุนของÿĀกรณ์ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกจ านวนเงินที่ได้รับจากการถือĀุ้น ของÿมาชิก การจัดÿรรก าไรÿุทธิเป็นทุนÿ ารอง ทุนÿะÿมตามข้อบังคับ ระเบียบและอื่น ๆ รวมถึงก าไร (ขาดทุน) จากเงินลงทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น ÿ่วนเกินทุนจากการตีราคาÿินทรัพย์ และก าไรÿุทธิไว้ในบัญชีทุน ของÿĀกรณ์แต่ĀากÿĀกรณ์มีผลการด าเนินงานขาดทุนÿุทธิใĀ้น าไปĀักออกจากทุนÿ ารอง ถ้าทุนÿ ารอง ไม่เพียงพอ ÿ่วนที่เĀลือใĀ้บันทึกเป็นขาดทุนÿะÿม และใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับทุนของÿĀกรณ์ ไว้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ในกรณีที่ÿĀกรณ์ด าเนินงานมีผลขาดทุนÿะÿม ÿĀกรณ์ต้องค านวณมูลค่า ต่อĀุ้นใĀม่ตามค าÿั่งนายทะเบียนÿĀกรณ์ และในกรณีที่ÿĀกรณ์ขอผ่อนใช้เงินค้างขาดทุนÿะÿม ÿĀกรณ์ ต้องแÿดงรายละเอียดเกี่ยวกับการขอผ่อนใช้และเงื่อนไขการผ่อนใช้ไว้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินด้วย ดังนั้น ในการตรüจÿอบทุนของÿĀกรณ์ ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ ประเมินและ ใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีทุนของÿĀกรณ์เป็นไปตามระเบียบฯ และในกรณีที่ÿĀกรณ์มีผล การดําเนินงานขาดทุนÿะÿม มีการคํานüณมูลค่าĀุ้นใĀม่ที่ÿามารถจ่ายคืนใĀ้แก่ÿมาชิกได้ตามเกณฑ์ที่ นายทะเบียนÿĀกรณ์กําĀนด และÿĀกรณ์ต้องเปิดเผยจํานüนมูลค่าต่อĀุ้นใĀม่ไü้ในĀมายเĀตุประกอบ งบการเงินด้üย ในขณะนี้นายทะเบียนÿĀกรณ์ยังไม่มีคําÿั่งเรื่องการคํานüณมูลค่าต่อĀุ้นใĀม่ในกรณีที่ ÿĀกรณ์มีผลขาดทุนÿะÿมตามระเบียบฯ นี้ แต่ด้üยผลของบทเฉพาะกาลของระเบียบฯ นี้ ที่กําĀนดใĀ้ คําÿั่งที่ออกโดยอาýัยอํานาจนายทะเบียนÿĀกรณ์ก่อนระเบียบฯ นี้ใช้บังคับ ใĀ้ยังคงใช้บังคับต่อไปได้ เท่าที่ไม่ขัดĀรือแย้งกับระเบียบนี้ ทําใĀ้เรื่องการคํานüณมูลค่าĀุ้นในกรณีที่ÿĀกรณ์มีผลขาดทุนÿะÿม ยังคงเป็นไปตามคําÿั่งนายทะเบียนÿĀกรณ์ที่ 278/2549 ลงüันที่ 21 มีนาคม 2549 2.4 ÿ่üนที่ 4 รายได้ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการรายได้ที่เกิดจากการดําเนินธุรกิจ ตามปกติของÿĀกรณ์ การเพิ่มขึ้นของประโยชน์เชิงเýรþฐกิจในรอบปีบัญชี Āรือการเพิ่มค่าของÿินทรัพย์ ĀรือการลดลงของĀนี้ÿิน ที่ÿ่งผลใĀ้ทุนของÿĀกรณ์เพิ่มขึ้น ไü้ในบัญชีรายได้ ใĀ้การüัดมูลค่าของรายได้ ใช้มูลค่ายุติธรรมของÿิ่งตอบแทนที่ได้รับĀรือค้างรับĀลังĀักÿ่üนลดต่าง ๆ และต้องมีคüามแน่นอน เกี่ยüกับจํานüนที่จะได้รับ และต้องÿามารถüัดมูลค่าได้อย่างน่าเชื่อถือ และใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูล เกี่ยüกับนโยบายการบัญชีที่ÿĀกรณ์บันทึกเป็นรายได้ไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ดังนั้น ในการตรüจÿอบกิจการเกี่ยüกับรายได้ของÿĀกรณ์ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีรายได้ของÿĀกรณ์เป็นไปตามระเบียบฯ และได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับรายได้ไü้ครบถ้üน 2.5 ÿ่üนที่ 5 ค่าใช้จ่าย กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์บันทึกรายการค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการดําเนินธุรกิจ ปกติของÿĀกรณ์ และการลดลงของประโยชน์เชิงเýรþฐกิจในรอบปีบัญชี Āรือการลดค่าของ ÿินทรัพย์Āรือการเพิ่มขึ้นของĀนี้ÿิน ที่ÿ่งผลใĀ้ทุนของÿĀกรณ์ลดลงไü้ในบัญชีค่าใช้จ่าย และใĀ้ÿĀกรณ์ รับรู้ค่าใช้จ่าย เมื่อคาดü่าจะเÿียประโยชน์ทางเýรþฐกิจในอนาคต และÿามารถüัดมูลค่าได้ อย่างน่าเชื่อถือ และใĀ้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับนโยบายการบัญชีเกณฑ์การปันÿ่üนค่าใช้จ่ายไü้ในĀมายเĀตุ ประกอบงบการเงิน ดังนั้น ในการตรüจÿอบกิจการเกี่ยüกับค่าใช้จ่ายของÿĀกรณ์ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องตรüจÿอบ ประเมินและใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายของÿĀกรณ์เป็นไปตามระเบียบฯ และได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับค่าใช้จ่ายเป็นไปตามĀลักเกณฑ์üิธีการที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้
16 3. Āมüด 3 งบการเงินของÿĀกรณ์ กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์จัดทํางบการเงิน ตามเกณฑ์ การดําเนินงานต่อเนื่อง ที่ประกอบด้üยรายการÿินทรัพย์ Āนี้ÿิน ทุนของÿĀกรณ์ รายได้และค่าใช้จ่าย โดยงบการเงินของÿĀกรณ์ประกอบด้üย งบแÿดงฐานะการเงิน งบกําไรขาดทุน งบกระแÿเงินÿด และ งบประเภทอื่น ๆ ตามรูปแบบที่กรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์กําĀนด ปัจจุบันกรมตรüจบัญชีÿĀกรณ์ยังไม่ได้กําĀนดรูปแบบงบประเภทอื่น ๆ ดังนั้น การจัดทํางบการเงินของÿĀกรณ์จึงยังคงเป็นไปตามรูปแบบเดิม ดังนั้น ในการตรüจÿอบงบการเงินของÿĀกรณ์ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ คüามถูกต้องของการบันทึกบัญชี การจัดทํางบการเงินของÿĀกรณ์ เพื่อใĀ้ข้อÿังเกตได้ü่า ÿĀกรณ์ บันทึกบัญชีและจัดทํางบการเงินถูกต้อง ครบถ้üน เป็นไปตามแบบและรายการที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ 4. Āมüด 4 การเปิดเผยข้อมูล กําĀนดใĀ้ÿĀกรณ์เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับฐานะการเงินและ ผลการดําเนินงานของÿĀกรณ์ นอกเĀนือจากที่แÿดงใĀ้เĀ็นในรูปของงบการเงิน และรายละเอียดประกอบ งบการเงิน โดยต้องแÿดงไü้ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงิน ซึ่งถือเป็นÿ่üนĀนึ่งของงบการเงิน โดยต้อง เปิดเผยÿาระÿําคัญที่มีผลกระทบต่องบการเงิน รüมถึงรายการบัญชีที่มิได้ปฏิบัติตามเกณฑ์และนโยบาย การบัญชีที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ด้üย โดยÿĀกรณ์ต้องเปิดเผยรายการดังต่อไปนี้ ไü้ในĀมายเĀตุ ประกอบงบการเงิน (1) เปิดเผยÿรุปนโยบายการบัญชีที่ÿําคัญ เพื่อเปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับเกณฑ์การจัดทํา งบการเงินและนโยบายการบัญชีที่ÿĀกรณ์กําĀนด (2) เปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมที่เป็นรายละเอียดประกอบรายการที่แÿดงในงบการเงิน เช่น ข้อจํากัดต่าง ๆ ที่มีต่อกรรมÿิทธิ์Āรือÿิทธิในการใช้ÿินทรัพย์ของÿĀกรณ์ ÿินทรัพย์ที่นําไปเป็นĀลักประกัน Āนี้ÿิน เป็นต้น (3) เปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมที่ไม่ได้แÿดงในงบการเงิน แต่เป็นข้อมูลที่จําเป็นเพื่อใĀ้งบการเงินนั้น แÿดงข้อมูลโดยถูกต้องตามที่คüร โดยใĀ้เปิดเผยต่อจากข้อมูลเพิ่มเติมที่เป็นรายละเอียดประกอบ รายการที่แÿดงในงบการเงิน เช่น เĀตุการณ์ÿําคัญที่เกิดขึ้นภายĀลังüันที่ในงบการเงิน ข้อผูกพันที่ÿําคัญ และมีระยะยาüซึ่งไม่มีตัüเลขปรากฏในงบการเงิน เป็นต้น (4) เปิดเผยข้อมูลเกี่ยüกับการดําเนินธุรกิจĀรือกิจกรรมอื่นใดที่ไม่เป็นไปตามกฎĀมาย ระเบียบ ข้อบังคับของÿĀกรณ์ การดําเนินกิจการของÿĀกรณ์ที่อาจÿ่งผลกระทบต่อÿถานะทางการเงิน ของÿĀกรณ์อย่างมีนัยÿําคัญ เช่น การเปลี่ยนÿัญญาเงินฝากเป็นÿัญญาเงินกู้ เป็นต้น ดังนั้น ในการตรüจÿอบงบการเงินของÿĀกรณ์ ผู้ตรüจÿอบกิจการต้องตรüจÿอบ คüามถูกต้อง ครบถ้üนของข้อมูลในการเปิดเผยรายการในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินของÿĀกรณ์ เพื่อใĀ้ การเปิดเผยข้อมูลของÿĀกรณ์ครบถ้üน ถูกต้อง เป็นไปตามแบบและรายการที่กําĀนดไü้ในระเบียบฯ นี้ ด้üยเĀตุและผลตามที่ได้กล่าüมาข้างต้น จึงเป็นบทÿรุปที่อาจกล่าüได้ü่า ผู้ตรüจÿอบกิจการ ต้องýึกþาและทําคüามเข้าใจĀลักเกณฑ์ üิธีการปฏิบัติทางบัญชีการจัดทํางบการเงินและการเปิดเผยข้อมูล ในĀมายเĀตุประกอบงบการเงินของÿĀกรณ์ตามระเบียบนายทะเบียนÿĀกรณ์ ü่าด้üยการบัญชีของÿĀกรณ์ และกลุ่มเกþตรกร พ.ý. 2563 ใĀ้เข้าใจอย่างถ่องแท้จึงจะÿามารถปฏิบัติงานตรüจÿอบกิจการ โดยเฉพาะ การตรüจÿอบการดําเนินงานด้านการปฏิบัติเกี่ยüกับการเงินการบัญชีของÿĀกรณ์ได้อย่างมีประÿิทธิภาพ บรรลุüัตถุประÿงค์ของการตรüจÿอบกิจการที่ต้องการใĀ้การดําเนินงานของÿĀกรณ์มีคüามโปร่งใÿ เชื่อถือได้