คู่มืคู่ อ มื และแนวทางปฏิบัฏิติ บั ติ เพื่อ พื่ ความปลอดภัย ภั เกี่ย กี่ วกับ กั สารเคมี มาตรการความปลอดภัยภั เกี่ย กี่ วกับกัสารเคมีใมีนสถานศึกศึษา จัดจัทำ โดย โรงเรียรีนวัดวัเนินนิยาง (ประยูรยูราษฎร์วิร์ทวิยาคาร)
ก ค ำน ำ ด้วยโรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร) มีความห่วงใยและตระหนักถึงความปลอดภัยในชีวิตและ ทรัพย์สินของบุคลากรและนักเรียน จึงก าหนดนโยบายด้านความปลอดภัยในสถานศึกษา และสร้างมาตรการรักษา ความปลอดภัยของนักเรียนเกี่ยวกับสารเคมีในสถานศึกษา โดยผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่ายจะต้องร่วมกันหาแนวทางที่ เป็นรูปธรรมในการดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้ได้เรียนรู้อย่างมีความสุข เป็นไปตามหลักสูตร มีทักษะชีวิตที่จะดูแล ตนเองให้ปลอดภัย ดังนั้นโรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร) ซึ่งมีภารกิจและความรับผิดชอบในการจัด การศึกษาต้องด าเนินการอย่างมีคุณภาพ ความปลอดภัยของสถานศึกษาจึงเป็นเรื่องที่มีความส าคัญต่อการจัด การศึกษาของสถานศึกษา เพราะนอกจากจะท าให้นักเรียนได้เรียนรู้อย่างมีความสุขแล้ว ยังมีผลต่อการพัฒนาด้าน อื่นๆอีกด้วย เอกสารมาตรการความปลอดภัยของนักเรียนเกี่ยวกับสารเคมีในสถานศึกษาเล่มนี้ จัดท าขึ้นเพื่อใช้เป็น แนวทางในการดูแลความปลอดภัยของนักเรียนทุกคนในโรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร) ด้านการใช้ สารเคมี ขอขอบคุณผู้ที่เกี่ยวข้องทุกท่านที่มีส่วนสนับสนุนให้คู่มือเล่มนี้มีความสมบูรณ์ เพื่อให้สถานศึกษาได้น าไปใช้ อย่างมีประสิทธิภาพ (นางสาวอลิษา สุคุณพันธ์) ผู้อ านวยการโรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร)
ข มำตรำกรรักษำควำมปลอดภัยของนักเรียนเกี่ยวกับสำรเคมีในสถำนศึกษำ ของโรงเรียนวัดเนินยำง (ประยูรรำษฎร์วิทยำคำร) ๑. นโยบำยและกำรวำงแผนกำรรักษำควำมปลอดภัยเกี่ยวกับสำรเคมี โรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร) ให้ความส าคัญกับความปลอดภัยและตระหนักถึงความรับผิดชอบ ที่มีต่อสวัสดิภาพของนักเรียน ชุมชน และพื้นที่สังคมโดยรอบของโรงเรียน จึงมีนโยบายให้มีระบบมาตรการรักษา ความ ปลอดภัยของนักเรียนเกี่ยวกับสารเคมีในสถานศึกษาให้สอดคล้องกับกฎหมายและมาตรฐานอันเป็นที่ยอมรับ เพื่อสร้างความ ปลอดภัยในสถานศึกษาและหลีกเลี่ยงอันตรายที่อาจมีต่อสุขภาพของผู้เกี่ยวข้อง ตลอดจนผลกระทบต่อทรัพย์สิน และ สภาพแวดล้อมทั้งภายในและบริเวณรอบโรงเรียนวัดเนินยาง (ประยูรราษฎร์วิทยาคาร) สารเคมี หมายถึง สารอนินทรีย์หรือ สารอินทรีย์ที่มีสามารถระบุโมเลกุลของสารได้ อาจปรากฏอยู่ในธรรมชาติ หรือถูกสังเคราะห์ขึ้นจากปฏิกิริยาต่างๆ ก็ได้ โดยทั่วไปแล้ว สารเคมีจะมีสถานะอยู่ ๓ สถานะเช่นเดียวกันกับสสาร ได้แก่ ของแข็ง ของเหลว และก๊าซ หรือ พลาสมา สามารถเปลี่ยนสถานนะได้เมื่อสภาวะหรือเงื่อนไขเปลี่ยนไป เช่น เปลี่ยนอุณหภูมิความดัน โดยใช้ปฏิกิริยาทางเคมีก็สามารถ เปลี่ยนจากสารเคมีหนึ่ง ไปเป็นสารเคมีตัวใหม่ได้ ส่วนพลังงาน เช่นแสง หรือความร้อน ไม่จัดอยู่ในรูปของสสาร จึงไม่อยู่ใน กลุ่มของสารเคมีในค าจ ากัดความนี้ สารเคมีทุกชนิดอาจท าให้เกิดอันตรายได้ถ้าได้รับเข้าสู่ร่างกายในปริมาณมากพอ โดย ความรุนแรงขึ้นกับชนิดและปริมาณของสารที่ได้รับ ระยะเวลาของการที่ได้รับสาร และรูปแบบการรับสารสู่ร่างกาย อันตราย ที่อาจเกิดขึ้นในสถานศึกษา มีดังนี้๑. อันตรายจากการสูดดมไอของสารเคมีหรือควัน การสูดดมไอของสารเคมีหรือควัน โดยตรงท าให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจ ได้แก่ จมูก คอ และปอด ความเป็นอันตรายขึ้นอยู่กับชนิดและ ปริมาณที่ได้รับเข้าสู่ร่างกาย และระยะเวลาในการสัมผัส ควรหลีกเลี่ยงการสูดดมไอของสารเคมีโดยตรง ๒. อันตรายจากการ สัมผัสสารเคมีสารเคมีหลายประเภท เช่น กรดและเบส กัดกร่อนผิวหนังได้ จึงควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสสารเหล่านี้โดยตรง หากสารเคมีหกเลอะบนพื้นโต๊ะปฏิบัติการหรือพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งในสถานศึกษา ให้ท าความสะอาดด้วยความระมัดระวัง ในทันที ระมัดระวังเพื่อป้องกันไม่ให้เป็นอันตรายต่อผู้อื่นและสิ่งแวดล้อม โดยต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลที่ เหมาะสม ในกรณีที่สารเคมีหกในปริมาณมาก ไม่ควรจัดการท าความสะอาดด้วยตนเอง ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมาจัดการ ดูแลให้เหมาะสม ๓. อันตรายจากการกลืนกินสารเคมี สารเคมีเข้าปากอาจเกิดขึ้นจากอาหารที่ปนเปื้อนสารเคมี มือที่สัมผัส สารเคมีแล้วหยิบอาหารเข้าปาก ๑. เป้าประสงค์ ๑.๑ เพื่อให้มีรูปแบบแนวทางการรักษาความปลอดภัยเกี่ยวกับการใช้สารเคมีในโรงเรียน ๑.๒ เพื่อให้นักเรียนทุกคนได้รับการปกป้อง และคุ้มครองความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมีทั้งด้านร่างกาย และการด าเนินชีวิตประจ าวัน ๑.๓ เพื่อสร้างความตระหนักในการรักษาความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมีในโรงเรียน โดยการให้ความรู้ ความเข้าใจแก่ผู้ที่รับผิดชอบ และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการรักษาความปลอดภัยในโรงเรียน ๒. เป้าหมาย ๒.๑ นักเรียนทุกคนในโรงเรียนมีความรู้ ความเข้าใจในการใช้สารเคมีและแนวทางการปฏิบัตตนเมื่อเผชิญ เหตุอย่างปลอดภัยในสถานศึกษา ๒.๒ ผู้บริหารสถานศึกษา ข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ผู้ปกครอง นักเรียนมีแนวทางในการ ป้องกันและรักษาความปลอดภัยเกี่ยวกับการใช้สารเคมีในสถานศึกษาและในชุมชน
ค ๒.๓ จัดตั้งเครือข่ายผู้ปกครอง หน่วยงานภาครัฐและเอกชนในชุมชน เพื่อส่งเสริมในการสร้างความ ตระหนักในการใช้สารเคมีในสถานศึกษา มีส่วนร่วมในการดูแลความปลอดภัยด้านต่างๆ ให้แก่นักเรียน ๓. ยุทธศาสตร์ ๓.๑ โรงเรียนจัดระบบการรักษาความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมี โดยการจัดท าป้ายประชาสัมพันธ์ วิธีการใช้ การป้องกัน และแสดงจุดความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมีต่างๆ เพื่อระวังความปลอดภัยในการใช้สารเคมีภายใน สถานศึกษา ๓.๒ ก าหนดมาตรการรักษาความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมีของนักเรียนให้บังคับใช้และปฏิบัติตามอย่าง เคร่งครัด ๓.๓ ให้ความรู้ และจัดอบรมให้กับนักเรียนเกี่ยวกับการรู้จักสารเคมีหรือสารเคมีในผลิตภัณฑ์หรือของใช้ใน สถานศึกษา วิธีการใช้ ประโยชน์ โทษ และวิธีป้องกันสารเคมีในสถานศึกษา ๒. กำรวำงแผนรักษำควำมปลอดภัยในกำรใช้สำรเคมีในโรงเรียนวัดเนินยำง (ประยูรรำษฎร์วิทยำคำร) แนวทางการวางแผนการรักษาความปลอดภัยให้แก่นักเรียน เน้นการมีส่วนร่วมระหว่างนักเรียน ครู ผู้ปกครอง ชุมชน และเครือข่ายในชุมชน ทั้งหน่วยงานภาครัฐและเอกชน โดยร่วมกันวางแผนเพื่อป้องกัน และหาแนวทางการรักษา ความปลอดภัยเกี่ยวกับสารเคมีในสถานศึกษา ดังนี้ ขั้นตอน ภำรกิจ ๑. ศึกษาสภาพทั่วไป ศึกษาเกี่ยวกับสารเคมีต่างๆ ภายในสถานศึกษา และศึกษา สารเคมีในชุมชนโดยรอบ และสร้างความเข้มแข็งของ เครือข่ายเพื่อวิเคราะห์ความเสี่ยงจากการใช้สารเคมีที่อาจ ก่อให้เกิดอุบัติเหตุ ๒. ก าหนดมาตรการหลัก ก าหนดมาตรการหลักด้านการใช้สารเคมี และการป้องกัน สารเคมีในสถานศึกษา ๓. ก าหนดมาตรการเสริม ก าหนดมาตรการเสริมให้เหมาะสมเกี่ยวกับการใช้สารเคมีใน สถานศึกษาและขยายมาตรการสู่ชุมชนโดยรอบ ๔. ก าหนดกิจกรรม ก าหนดกิจกรรมการสนับสนุนมาตรการหลักและมาตรการ เสริม ๕. ก าหนดเวลาและผู้รับผิดชอบ ก าหนดเวลาและผู้รับผิดชอบอย่างชัดเจน และสามรถปฏิบัติ ได้ ๓. มำตรกำรควำมปลอดภัยเกี่ยวกับสำรเคมีในสถำนศึกษำ สำเหตุ มำตรกำรป้องกันและแก้ไข ผู้รับผิดชอบ ๑. การเกิดระเบิดและอัคคีภัยจาก สารเคมี ๑. ศึกษาคุณสมบัติของสารเคมีให้รู้ถึง การท างานที่อาจจะก่อให้เกิดอัคคีภัย และอันตราย ๒. ให้ความรู้นักเรียนถึงสารที่อาจจะ ก่อให้เกิดอัคคีภัย ๓. จัดเตรียมครูคอยควบคุม ดูแล นักเรียนให้อยู่ในความเรียบร้อย ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน
ง ตาราง (ต่อ) สำเหตุ มำตรกำรป้องกันและแก้ไข ผู้รับผิดชอบ ๑. การเกิดระเบิดและอัคคีภัยจาก สารเคมี ปลอดภัยหากมีการเผชิญเหตุ ๔. จัดเตรียมป้ายชื่อแสดงรายละเอียด ของนักเรียน ๕. ให้ความรู้นักเรียนเกี่ยวกับการดับไฟ และหนีไฟ ๖. จัดเตรียมให้มีเจ้าหน้าที่อยู่ดูแล รักษาสถานศึกษาโดยสร้างเครือข่าย ความร่วมมือจากชุมชนและหน่วยงาน ภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง ๗. วางแผนการปฏิบัติการและแนวทาง ปฏิบัติเพื่อรับสถานการณ์ไว้ล่วงหน้า ๘. จัดเตรียมแหล่งข้อมูลที่สามารถ ติดต่อขอความช่วยเหลือไว้ล่วงหน้า ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน ๒. ความเสี่ยงภัยต่อสุขภาพใน ห้องปฏิบัติการในสถานศึกษา ๑. หลีกเลี่ยงการจัดกิจกรรมที่ครูไม่ สารถควบคุมดูแลนักเรียนได้ทั้งหมด และความเสี่ยงต่อการเกิดอันตราย ๒. จัดระบบดูแลความปลอดภัยอย่าง ใกล้ชิด ๓. ให้ความรู้นักเรียนในการเข้าร่วม กิจกรรมอย่างปลอดภัยทุกครั้ง ๔. จัดเตรียมครูคอยควบคุม ดูแล นักเ รี ยนให้อยู่ในค ว ามเ รี ยบ ร้ อย ปลอดภัยหากมีการเผชิญเหตุ ๕. ตรวจดูความเหมาะสมของสถานที่ที่ ปลอดภัยหากมีการเผชิญเหตุ ๖. จัดเตรียมสถานที่ปฐมพยาบาล เบื้องต้นทุกครั้ง ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน ๓. การดูแลสุขภาพให้ปลอดโรคและภัย จากสารเคมี ๑. ให้ความรู้เกี่ยวกับโรคและการปฐม พยาบาลเบื้องต้นจากสารเคมี ๒. จัดเก็บอุปกรณ์ที่เป็นสารอันตรายให้ ปลอดภัยกับนักเรียน ๓. จัดเตรียมให้มีครูผู้รับผิดชอบดูแล สารเคมีและอุปกรณ์ที่มีความเสี่ยง เกี่ยวกับสารอันตราย ๔. จัดเตรียมครูผู้รับผิดชอบถังดับเพลิง ประจ าอาคารเรียน ๕. จัดเตรียมครูผู้รับผิดชอบเตรียมตู้ เก็บอุปกรณ์ จัดเ รียงอุปกรณ์และ สารเคมีต่างๆอย่างเป็นระบบ ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน
จ ตาราง (ต่อ ๑) สำเหตุ มำตรกำรป้องกันและแก้ไข ผู้รับผิดชอบ ๓. การดูแลสุขภาพให้ปลอดโรคและภัย จากสารเคมี ๖. จัดเตรียมอุปกรณ์การล้างมือ ล้างอุปกรณ์ต่างๆให้พร้อมเพรียง ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน ๔. การปฐมพยาบาลส าหรับผู้ได้รับพิษ จากสารเคมี ๑. บูรณาการจัดการเรียนรู้ในรายวิชา ต่างๆ หรือกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน เช่น รายวิชาลูกเสือ-เนตนารีหรือยุวกาชาด รายวิชาวิทยาศาสตร์เป็นต้น ๒. จัดเตรียมให้ครูและบุคลากรทางการ ศึกษาเข้ารับการอบรมความรู้เกี่ยวกับ การปฐมพยาบาลเบื้องต้นและความรู้ อื่นๆที่เกี่ยวข้อง ๓. ครูผู้รับผิดชอบกิจกรรมวางแผนงาน ตามข้อปฏิบัติให้ชัดเจน เพื่อเตรียมลด ความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุฉุกเฉินจาก สารเคมี ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน ๕. ข้อปฏิบัติในการเตรียมความพร้อม รับสถานการณ์เหตุฉุกเฉินจากสารเคมี ๑. ครูเวรประจ าวันให้ความรู้ใน กิจกรรมหน้าเสาธงเกี่ยวกับข้อปฏิบัติใน การเตรียมรับสถานการณ์เหตุฉุกเฉิน จากสารเคมี ๒. ครูผู้รับผิดชอบกิจกรรมติดป้าย ประชาสัมพันธ์ข้อควรปฏิบัติเกี่ยวกับ การรับสถานการณ์เหตุฉุกเฉินจาก สารเคมี ๒. ครูผู้รับผิดชอบกิจกรรมวางแผนงาน ตามข้อปฏิบัติให้ชัดเจน เพื่อเตรียมลด ความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุฉุกเฉินจาก สารเคมี ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน ๖. การป้องกันอันตรายจากสารเคมีและ การปฏิบัติตน ภายใต้ภาวะมลพิษใน ชุมชน ๑. ศึกษาคุณสมบัติของสารเคมีให้รู้ถึง การท างานที่อาจจะก่อให้เกิดอัคคีภัย และอันตราย ๒. ให้ความรู้นักเรียนถึงสารที่อาจจะ ก่อให้เกิดอัคคีภัย ๓. จัดเตรียมครูคอยควบคุม ดูแล นักเ รี ยนให้อยู่ในค ว ามเ รี ยบ ร้ อย ปลอดภัยหากมีการเผชิญเหตุ ๔. จัดเตรียมป้ายชื่อแสดงรายละเอียด
ฉ ตาราง (ต่อ ๒) สำเหตุ มำตรกำรป้องกันและแก้ไข ผู้รับผิดชอบ ๖. การป้องกันอันตรายจากสารเคมีและ การปฏิบัติตน ภายใต้ภาวะมลพิษใน ชุมชน ของนักเรียน ๕. ให้ความรู้นักเรียนเกี่ยวกับการดับไฟ และหนีไฟ ๖. จัดเตรียมให้มีเจ้าหน้าที่อยู่ดูแล รักษาสถานศึกษาโดยสร้างเครือข่าย ความร่วมมือจากชุมชนและหน่วยงาน ภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง ๗. วางแผนการปฏิบัติการและแนวทาง ปฏิบัติเพื่อรับสถานการณ์ไว้ล่วงหน้า ๘. จัดเตรียมแหล่งข้อมูลที่สามารถ ติดต่อขอความช่วยเหลือไว้ล่วงหน้า ๑. ผู้อ านวยการโรงเรียน ๒. ครู ๓. ผู้ปกครอง ๔. ชุมชน ๕. นักเรียน
MOE SAFETY CENTER สถานศึกษาปลอดภัย ภั มาตรการความปลอดภัยภั เกี่ย กี่ วกับกัสารเคมีใมีนสถานศึก ศึ ษา สังสักัดกัสำ นักนังานเขตพื้น พื้ ที่ก ที่ ารศึก ศึ ษาประถมศึก ศึ ษาจันจัทบุรีบุรีเขต ๑ สำ นักนังานคณะกรรมการการศึกศึษาขั้นขั้พื้น พื้ ฐาน กระทรวงศึกศึษาธิกธิาร