บทที่ 1 ระบบประสาทและอวัยวะรับความรู้สึก

ระบบประสาท

tศื๋:ของส่งิ มชี ีวติ
µ
7

ระบบประสาทของสิงมชี วี ติ

ระบบประสาทของสิงมีชวี ติ

สิงมชวิตรอดพนจากภัยอันตราย ดสวนหนง กิดจากระบบประสาท ทชวย หรางกาย กิดการ
ตอบสนอง หรอหลก ลยงกับ หตการณทจะสงผลรายตอสิงมชวิตนัน ชน มอ รา ผลอ อามอ ป
จับกบั กระทะทรอน ราจะดงมอกลับทันท นัน ปนการตอบสนองจากการสังการของระบบประสาท

สิงมชวิต ตละชนิด มระบบประสาทท ตกตางกัน ขนอยกับการพัฒนาของระบบประสาท
ดยสามารถ หน ดจากการววิ ัฒนาการของระบบประสาทของสงิ มชวิต ดังน

สิงมชี ีวติ เซลลเดียว ¥kitน.สน์ฅ็÷ส๊็

สิงมชวิต ซลล ดยว ชน พาราม ซยม ปน พร ตซัวท
มม ซลลประสาท ตสามารถตอบสนองตอสิง ราตาง ด
ชน สาร คม อณหภมิ สงสวาง ละวัตถทมาสัมผัส ดยม

mr vn. n
- -
µฬ๊*v
การ คลอนท ขาหาหรอ คลอนทหน การรับร ละการ เส้นใยประสานงาน
ตอบสนอง กิดจาก เสนใยประสานงาน (Co-ordinating

ฬู๋fiber) ควบคมการ บกพัดของซิ ลย นขณะ คลอนท หากตัด

สน ยนพาราม ซยม มสามารถควบคมการพัด บกของซิ ลย

ณ!ญั๋ื๋วญัะ..้iฐะtiืะ?๋:oฌEรุื๋ว๋:ุ๋:::::2E:ด
ฟ\ษภงกุ"ํ้ํ"พ่%พ"ํ้่ฐั%ืื"่่i่\:iก:÷ูµ÷๋สุ๋พ¥กµูําํท่ั๋่ii่:ฐหiกู่๐'.ํL.่iํe:g>ก.ํ.i่r่:0ผปฐgืiพ๋.ํอํู่g่๋:ย*ํ:่

สิงมชี วี ิตหลายเซลล

←.in#iGEสัตวไมมีกระดกู สันหลงั
ฮดรา (hydra) ปนสิงมชวิตขนาด ลกทม ซลล

.

. ประสาท ชอม ยงกันคลายราง ห รยกกันวา รางแห
ประสาท (nerve net) หาก ฮดราถกกระตนทจด ดจด
ศุ๋ะร่างแหประสาท หนง กระ สประสาทจะ พรออกทกทิศทาง ( บบวา
สัมผัสจด ดยว สยว ปทังตัว ลย) การ คลอนทของ
กระ สประสาท กิดชากวาสัตวอน

2

ระบบประสาทของสงิ มีชีวติ

ปมประสาท

iงู.๋DJ--t % พลานาเรีย (planarian) อย นกลมหนอนตัว บน
ซลลประสาทมารวมกัน ปนปมประสาท 2 ปมอยทหัว
← ทำหน าท ป นระบบประสาทส วนกลาง ( central
nervous system = CNS) ปร ยบ สม อน ป น สมอง
m (cerebral ganglion) มเสนประสาทใหญ 2 เสน ปน
สนตันอยดานทอง (Ventral solid nerve cord) วาง
+- คขนานจากสมองลงมาตามความยาวของ รางกาย ละ
ม ยประสาทยนออกมาดานขางตามขวาง (transverse
II/I./mf เส้นประสาทใหญ่ nerve) มากมาย จ ง ร ยกว ามระบบประสาทแบบ
_

a -→

←- DDTA

J Jµ - 5-- ขนั บนั ได (ladder type system)

←⑤
→

- 0 5~ °
__
_-

ฟุ๋ ปมประสาท

ไสเดือนดิน อย นกลมหนอนตัวกลม รุ์÷÷โฐ←สุื÷์÷;๋ง÷ศุ่น÷นฐ:-ํ÷นเ÷ทงศื๋ศุนง่ ง>
(annelid) มปมประสาททุกขอปลองของ
ลำตัว ทำหนาท ปนระบบประสาทสวนกลาง

(CNS) มเส นประสาทใหญ อยู ด านท อง

(ventral solid nerve cord) เสน้ ประสาทใหญ่

แมลง อย นกล มอาร ทรพอด ฐsื๋๒isศื๊gฐื๋o:ฐ.ื๋i%soy:5iiiip
(arthropod) มปมประสาททุกขอปลองของ
ลำตัว ทำหนาท ปนระบบประสาทสวนกลาง
(CNS) ม Ventral solid nerve cord

หอย และหมึก อย นกลม มอลลัสก ปมประสาท
(mollusk) ม CNS ละ Ventral solid nerve
cord /นฐื๋÷าaไ

ดาวทะเล อย นกลม อค ค น ดิรม ¥.. .
(echinoderm) ม CNS ละ Ventral solid เสน้ ประสาทใหญ่
nerve cord ปมประสาทม ลักษณะเป็นวง
แหวน ฬื่ปมประสาท
แบบวงแหวน
3

-

ระบบประสาทของสงิ มีชวี ติ

สตั วมีกระดกู สันหลัง
คอรเดต (chordate) ชน พรยงหัวหอม อมฟิออกซัส สะสัตวมกระดกสันหลัง ม CNS
ละ ventral nerve cord ม สนประสาท หญ ปนทอกลวงอยดานหลงั หนอทาง ดนิ อาหาร (dorsal
hollow nerve cord)
นสัตวมกระดกสันหลัง ประกอบ ปดวยระบบประสาทสวนกลาง (CNS) ด ก สมอง ละ
ไขสันหลงั ละระบบประสาทรอบนอก (PNS) ด ก สนประสาทสมอง ละ สนประสาท ขสนั หลงั

¥ ระบบประสาทส่วนกลาง

สุ๋ระบบประสาทรอบนอก

4

ระบบประสาทของสิงมชี วี ติ

โครงสรางของเซลลประสาท

เซลลประสาท (nerve cell หร neuron) ค หนวยย ยข งร บบปร ส ท ท ปนหนวยปฏบตก ร

หลกข งร บบปร ส ท ซลลปร ส ทปร ก บดวย ตว ซลล ล ยปร ส ท

ศิ-
ว่า÷รุ๋ไตัวเซลล์ _ : ÷
1. ตัวเซลล (cell body) ลกษณ §
คล ยคลงกบ ซลลทว ป ภ ย นมนว คลยส นวิ เคลยี ส ิ
ม ทค น ดรย ร บ ซม น ดพล สมก-
รตคลม ก ลจบ ด ล ร ก นลล น กื่ะะ}ฐุ๋:ฐฺ÷
ตว ซลลมหน ท กยวกบก ร จรญ ตบ ต รู๋;.
ล ม ทบ ลซมข ง ซลลปร ส ท ( ปน .
หลงสร งพลงง น สง คร ห ปรตนท .ir#/¥0:เดนไดรต์
ปนส รส ปร ส ท) แอกซอน

2. ย ป ร ะ ส า ท ( nerve fiber) สิ่ง✓-. -
บงต มก รท หน ท ปน ยปร ส ท 2
..

..

.. .

.

.

ชนด ค ดน ดรต ล กซ น .
.

- เดน ดรต (dendrite) หน ทรบกร สปร ส ท ข สตว ซลล ปนสวนข ง ซ ทพล สซมทยน กจ ก

ตว ซลลสวน หญจ ยร บ ตว ซลล มคว มย ว มม ก มก ร ตก ขนงเลก จำนวนมาก ซลลปร ส ทหนง

ตวจ ม ดน ดรต ดหล ย ขนง

- อกซอน (axon) ท หน ทน กร สปร ส ท กจ กตว ซลล ปยง ซลล น ปนสวนทยนจ กตว

ซลล พยง สน ดยวนนปล ย กซ นจ ม ขนง ตก ก ปมลกษณ ปนตม บร วณ กซ นมเซลลชวนั นม

ห หม กด ปนเยือ มอีลิน (myelin sheath) ปนฉนวน ฟฟ ชวยท หกร สปร ส ทผ น ป ด รวขน ร หว ง

ย มลน รยกว นดออฟ รนเวียร (node of ranvier)

0 เยอื่ ไมอีลีน นิวเคลียสของ แอกซอน
เซลลช์ วนั น์

"
[ ฮiiุi. ๋.ie:9ชู๋-
y- her
+
5
โนดออฟแรนเวียร์
(node of ranvier)

ระบบประสาทของสิงมชี ีวิต

ซลลปร ส ท บงต มลกษณ สน ยปร ส ททยน กม จ กตว ซลล ปน 3 ปร ภท ค
1. เซลลประสาทขัวเดียว (unipolar neuron) ปน ซลลปร ส ททม ยปร ส ท ยก กจ กตว ซลล

พยง 1 สน ย ด ก ซลลรบคว มรสกทมตว ซลล ย นปร ส ทร กบนข ง ขสนหลง

ฐื๋geสื๋

2. เซลลประสาทสองขัว (bipolar neuron) ม ยปร ส ทยน กจ กตว ซลล 2 สน ตว ย ง ชน ซลล
ปร ส ทรบคว มรสกท รตน ซลลรบกลน ล ซลลรบ สยงทหชน น ล บร วณ ล ฟกท รบลบ นสม ง

§งู๋ศื๋~กฺ - :÷
. .

. .
. .

-

3. เซลลประสาทหลายขัว (multiipolar neuron) ม ยปร ส ทยน กจ กตว ซลลหล ย สน ด ก พวก
ซลลปร ส ทสงก ร ล ซลลปร ส ทปร ส นง น นสม ง ล ขสนหลง

ศื๋ %

→

÷
ะYSiะg*←±
# ,*

6

ระบบประสาทของสงิ มชี วี ติ

ภายนอก axon
ญื๋นื๋ittiii. Zoom
ภายใน axon

การเกดิ กระแสประสาท
ในการเกิดกระแสประสาท แบงเปน็ 3 ระยะ

1. Polarization คอ ภาวะปกติท ซลล ปนปกติ ดย ซลลประสาทจะปัม พ ทส ซยม อออน
(K+) วภาย น ซ+ลล ละขบั ซ ดยม ออน (Na+) ออก ปภายนอก ซลล ดย กิดการลำ ลยง บบ active

transport ( รยกวา Na-K pump Sodi m Po a i m P mp ) ทำ หดานนอก ซลลมประจบวก น

ซลลมประจลบ ศู๋ Na+ pump ศู๋ K+ pump 1 Na+-K+ pump

Na+ Na Na+ Na+ Na+
Na+ Na+
Na+ Na+
Na+ + + + + + + + + + + + + + + + +++
0- - ----- ---- - ---- - --
- ----- ---- - ---- - --
K+ K+ K+ K+ K+ K+
K+ K+ K+
เศืศื มไ้ดา้K+
_

_+ + + + + + + + + + + + + + + + + +

2. Depolarization คอ ตอนท Na+ พร ขา ซลลอยางรวด รว ทำ หภาย น ซลลมประจบวก
ละนอก ซลลมประจลบ

Na+

0-yi-]D5TG. i.inK+Na+K+Na+K+ K+ Na+ Na+ K+ K+ K+ - - - - + + + + + + + + + + + ++ +
K+ Na+ K+ ++++- - - - - - - - - - - - - -
เศู่ศืNa+ Na+ K+ ++++- - - - - - - - - - - - - -
Na+ K+ Na+ - - - - + + + + + + + + + + + ++ +

3. Repolarization ปนระยะท ซลลพยายามจะกลบั ประยะท 1 หม ดย Na+หยด พร K+ พร

ออกจาก ซลล (K+ พรออก นปริมาณท ทากับ Na+ พร ขา) หลังจากนัน ริม กิดการปัม Na+ออก
ละดง K+ ขาส ซลล ( มอ Na+อยขางนอก ซลล ละ K+อยภาย น ซลลทังหมด กจะกลับ ปทระยะท 1

1) K+ K+ K+ K+ K+ - - - - + + + + + + + + + + + ++
Na+ K+ K+ K+ K+ -+ + + + - - - - - - - - - - - - -
K+ ++++- - - - - - - - - - - - - +
-- - - - + + + + + + + + + + + + + -
Na+ Na+ K+ Na+ Na+
Na+ Na+ Na+ Na+ -
+
Na+

-

Na+

←Na+
Na+ Na+ Na+ Na+ Na+ + + + + - - - - + + + + + + + ++ +
Na+ Na+ Na+ - - - - ++++- - - - - - - - - -
- - - -++++ - - - - - - - - - -
+ + + +- - - - + + + + + + + ++ +

+ + + + + + + + - - - -+ + + ++ +
- - - - - - - - + + + +- - - - - -
- - - - - - - - + + + +- - - - - -
K+ K+ K+ K+ 7
K+ K+ K+
fttn-gmntn-OD.rsK+K+
K+

+ + + + + + + + - - - -+ + + ++ +

ภายนอก axon
Na+ pump (ลำเลียงแบบ facilitated diffusion) °
axon 1
t!Te_K+ pump (ลำเลยี งแบบ facilitated diffusion) ภายใน

ศื๋*ฐฺ:ศรฺัยู่iTาNa+-K+ pump (ลำเลยี งแบบ Active transport) Zoom

÷

Na+ Na+ Na+ Na+ Na+ Na+
Na+ Na+ Na+
tLJ.fti-e-gfT.ee(2)Na+
(1) K+ K+ K+ K+ K+ K+ เปน็ สภาวะปกตโิ ดย Na+- K+pump ทำงาน
K+ เพื่อเอา Na+ออก และเอา K+เขา้ ในตอนนใี้ ช้
K+ K+ K+ ATP ในการปั๊ม

Na+ เมื่อถกู กระตุ้นจนถึงจดุ threshold ช่อง
Na+pump จะเปดิ ทำให้ Na+วิง่ พลวดดดด
Na+ Na+ K+ K+ Na+ Na+ K+ K+ K+ Na+ K+ เขา้ ไปภายในสง่ ผลให้ภายในเปน็ บวก
Na+ K+ Na+ K+
Na+ K+ Na+ K+

K+ K+ K+ K+ K+ K+ K+ เมอื่ Na+pump ปิดลง K+pump จะเปิด
Na+ K+ K+ K+ K+ ทำให้ K+ไหลออกไปด้านนอก เทา่ กบั Na+
ไหลเข้าดา้ นใน ซึง่ อาจจะเกนิ นดิ หนอ่ ยทำให้
(3) Na+ Na+ K+ Na+ Na+ Na+ เกดิ ช่วง undershoot
Na+ Na+ Na+ Na+

(4) tlteyfNa+ Na+ Na+ Na+ Na+
Na+ Na+ Na+ Na+ Na+

K+ K+ K+ K+ K+ Na+- K+pump ทำงานอกี คร้ังเพื่อเอา Na+
K+ K+ K+ K+ ออก และเอา K+เขา้ ให้กลับไปอยู่ในสถานะ
(1) ในตอนน้ใี ช้ ATP ในการป๊มั เชน่ เคย
K+

***หากกระตนุ้ ไมถ่ ึงจุด threshold จะไมเ่ กิดกระแสประสาท

+50

ความต่างศัก ์ย (mV) 0 (3)
(2) Repolarization
Depolarazation

-50 (1) threshold (4)
Resting state
Polarization Undershoot
.
-100 .
เวลา

ระบบประสาทของสงิ มชี วี ิต

กระ สประสาท กิดบริ วณ ดน ดรต ลว o ถงุ บรรจุ
จะ หนยวนำ หบริ วณขาง กิดตอ กัน ป รอย ๏Oo -สารสื่อประสาท

ฐุ่ .ZOOM Congbgnvgyนรปของ ฟฟา คม จน ปถงบริ วณปลายของ ฉิ๋ * 0O

§ i:: \÷
ญู่;;÷ tggi.÷. ÷÷. .
ะ . ร

ะ
.

ศิ
&
gftYJTthggy.tt&
อกซอน ลวสงตอกระ สประสาท ปยังบริ วณ .ก๏.

กิดน ดรต ของ ซลลตอ ป รอย ซงตรง .
. สารสือ่ ประสาท -
. โปรตนี ตวั รับ

ญื่ - 0 ก° ก

ณื่k
ประสาท (Neurotransmitter) ฉื๋ ะไสื่?งฺ. สารสื่อประสาท :
.
nว็ไบTTt ำ(Yม)กระ สประสาทปอกซลล . สญั ญาณท่ี - ะ ะ:
ถูกส่งต่อ
ฒื่ภํ่iEEรอยตอ ระหวาง ซลลประสาทนัน
รยกวา . .. " i .: i
.
i. iiะ . . e
. t .
.
. .

. .. *

คฺ

ไซแนปส (synaptic cleft) ดยจะอาศัยสารสือ " °
n
57 g
ๆ .
๏ " a
Il

.

Il " °

2tltt.ieนการถายทอด ๏ , 7
น

.๏โ..
.
.
.

i.

.
.

.

มอกระ สประสาทมาถงปลาย อกซอน ถงบรรจสารสอประสาทจะ ปรวมตัวกบั ยอหม ซลล
ลวปลอยสารสอประสาทผาน ซ นปส ปท ดน ดรตของอก ซลลกระตน ห กิดกระ สประสาทตอ ป

สารสอประสาททควรรจกั คอ Acetylcholine ละ Noradrenaline

ความเรว็ ในการเกดิ กระแสประสาท 0ช้า #ส E
1. ถา ยประสาทมีเยือไมอีลินจะสง

ฐnTาtกระ สประสาท รวกวา ยประสาทท มม

10 ทา (ความ รว ฉลย 120 มตรตอ
| 0.ifgfltht.in#TTnE.4. ไซแนปสยิงนอย ยิงสงกระ ส# .. ๐? : .
1. .
. .. .
..

. . .
'
.. .

< อ
-
:. - i.
i.
็
.
.

. . iน
. .

. เ ิ
.

วินาท) งํ๋F,โ.tโth#ฒi:.ืiiฉ.ึ:๋?f....gfthn%EdL .ir?C:.gfth#ส µ #ส E ±ส E
2. หาก Node of Ranvier ยิงหาง tm f
# ? % # ยืT%ฑ๋ํ๊
ยิงสงกระ สประสาท ด รว ( บบวายิง 2. :งุ๋kะ k JE
%

.
.

.
.

. ะ

. .
.
tm f
.

ฐ.

k

หางกกระ ดดขาม ด กล) ¥.in#**→

ฐุ๋*ะ ฐุ๋*ะ3. เส นผ านศูนย กลางของ ย

ประสาทยิงมาก ยิงสงกระ สประสาท ด

รว
* ฒ←* ื๋"ะ** **

3.

#ส E

# ะ ?. .

. . . .
.

" . - i.
:. .

ประสาท ด รว ( มตองมา สย วลากับ . . i น
. .
็ ิ
เ
.

.

สารสอประสาทหลายครังหลายคราว) 4.

##

#

ฉฒ๐๐๋ฉ๋Ttฮื๋ฌิ๋TtHญื๋5.ฒี๊
ศู :.. . . : ศื๋
..

..

. . .
.
. .

I.

ำi . .. ะญั๋'+ 8
:.
ะ-
"
.
i. ! :ญื๋
0เรว็ ื๋*
←
×

ระบบประสาทของสิงมชี วี ิต

โครงสราง และการทำงานของระบบประสาทในมนุษย

ระบบประสาท

1-
.เ

ระบบประสาทสวนกลาง ระบบประสาทสวนปลาย หรอื รอบนอก
(Cen ral ner o e em CNS ) (Peripheral ner o e em PNS )

ด ก สมอง ละ ขสันหลงั ด ก สนประสาทท ยกออกจากสมอง

ละ ขสนั หลัง

ระบบประสาทสวนกลาง

สมอง บง ปน 3 สวน คอ สมองสวนหนา สมองสวนกลาง ละสมองสวนทาย ดย นสตั ว ต

ละชนิดจะมการพัฒนาของสมอง ตละสวน ม หมอนกนั ขนอยกบั การ ชงาน ชน คนจะมสมองสวน

หนาทพัฒนาด พราะตอง ช นการคดิ วิ คราะหตาง Celebrum

รุ้อฐุ๋สัศ๋ื๋! โiตi.ฑุ๊่ะฐื่✓ตดั ผ่าข้าง * Thalamus

. Celebellum
Medulla oblongata
- .

.

T ÷Hypothalamus ÷ะ
\ ฐื๋r!ะOlfactorybulb .

ศู๋ .!ie?i:::!÷ะ มองจากข้างลา่ งเสยขนึ้ บน . .
. ..

Pons .

.

:

9

ระบบประสาทของสิงมีชวี ติ

หนาทของสมอง ตละสวนจะม ดงั น

สมองสวนหนา สมองสวนกลาง สมองสวนทาย

1. ซรี ีบรัม (Cerebrum) 1. Obtic lobe 1. พอนส (Pons)

ทำหนาท กยวกับการ รยนร ปนศนยกลางของ ทำหน าท ควบค มการ

การคิดวิเคราะห เชาวปัญญา การมองเหน็ ( นปลา ทำงานบางอยางของรางกาย
ความสามารถตาง ปนศนยการ จรญิ ดมาก ) ชน การ ค ยวอาหาร การ
ทำงานของกลาม นอ การพด การ หลังนำลาย การเคลือนไหว
มอง หน การดมกลนิ การชิมรส ของกลามเนอื บริเวณใบหนา
การหาย จ การฟัง

2. ทาลามัส (Thalamus) 2. Corpora 2. เมดัลลา (Medulla)

หนาท ปนสถานีถายทอด quadrigermia ป นศ นย กลางการ
นคนทำหน าท ควบค มการทำงานนอก
กระแสประสาท พอสง ปจดตาง
นสมอง รับร ละตอบสนอง ก ยวกับรีเฟลกซแสง อำนาจจิต จ ชน อ จาม
ความรสก จบปวด ทำ หมการสัง (ปรับรมานตา) ละการ สะอก หาย จ การ ตนของ
การ สดงออกพฤติกรรมด าน ดยิน
หัว จ ปนตน (ควบคุมระบบ

ความ จบปวด ประสาทอตั โนวัต)ิ

3. ไฮโปทาลามัส 3. ซีรีเบลลัม (Cerebellum)
(Hypothalamus)
อยสวนทาย ต ซรบรัม
ทำหนาท ปนศนยกลางของ ควบคมระบบกลาม น อ ห
สัมพันธกัน ละควบคุมการ
ระบบประสาทอัตโนมัติ ละสราง ทรงตวั ของรางกาย
ฮอร มน พ อควบค มการผลิต
ฮอร มนจากตอม ตสมองซงจะทำ ( นละคร วลาทบทาย
การควบคมสมดลของปริมาณนำ ทอย ลวลม นนั หละทบตรง
ละสารละลาย น ลอด ละยัง ซร บลลัม)
ก ยวกับการควบค มอ ณหภ มิ
รางกาย อารมณความรสก วงจร
การตน ละการหลับ การหิว การ
อิม ละความรสกทาง พศ

10

ระบบประสาทของสิงมชี วี ิต

สมองสวนหนา สมองสวนกลาง สมองสวนทาย

4. ออลเฟกทอรีบัลบ (olfactory

bulb)

ทำหนาท ก ยวกับการดม

กลิน ( ดย น ปลา, กบ ละ

สัตว ลอยคลานสมองสวนนจะม
ขนาด หญ) นสัตว ลยงลกดวย

นม ออล ฟกทอรบัลบจะ ม จริญ
ตจะดมกลิน ดด ดยอาศยั ยอบ น

พรงจมก

เสนประสาทสมอง ปน PNS ทคอยติดตอสอสารระหวางสมองกับ 1) หนวยรับความรูสึก

(sensory nerve) ชน บริ วณ ยอบ พรงจมกม รตินา นดวงตา 2) หนวยปฏบิ ัตกิ าร (motor nerve)

ชน บริ วณกลาม นอตาง 3) เสนประสาทผสม (mixed nerve) ทังหนวยรับความรสก ละหนวย

ปฏิบัติการ ชน บริ วณ บหนา, ตมรับรส, อวัยวะภาย นชองอก ดย สนประสาทสมองของคน ม

ทังหมด 12 ค ยกออก ปยังบริ วณตาง คอ

คท 1 2 8 ปน Sensory nerve รบั กลิน ภาพ ละ สยงกบั การทรงตวั ตามลำดบั

คท 7 9 รับรสจากลิน

คท 3 4 6 ชวยกลอกลกตา

คท 3 7 9 10 ปนสวนของระบบ parasympathetic ชน คท 7 ละ 9 กยวกบั การ

หลงั นำลาย

คท 9 10 11 สงั การทคอหอย คอ กยวของกบั การออก สยง การกลน
คทู่ ี่ 1
.Tคูท่ ี่ 2สนประสาทสมองคท 10 ยาวทสด (ยาว ปถงทอง)
.สนประสาทสมองคท 1 สนั สดลง ( ปทจมก)
fe.
,. . 0.ศitั๋?)
.
' คทู่ ี่ 3
ยู่สูร่วุ่Cุi:๋. iiงi.๋~
'

~ คู่ท่ี 4

คทู่ ่ี 5

:< ÷ค่ทู ่ี 6

คูท่ ่ี 7
คทู่ ่ี 8

÷
คู่ท่ี 9

ฮื๋ะ คู่ที่ 10 11

คทู่ ี่ 12 ง คทู่ ่ี 11 ภาพดา้ นซ้ายมองจากดา้ นลา่ งขน้ึ บน

ระบบประสาทของสิงมีชวี ติ

ไขสนั หลงั (Spinal cord) ปนระบบประสาทสวนกลาง (CNS) ชน ดยวกับสมอง ดยจะ
ตอมาจากสมอง ริมขอ รกบริ วณคอ ละ ทรกอย นชองของกระดก ขสันหลงั ( พราะมัน ทรกอย
บบน หละ วลากระดก ขสนั หลัง หรอหมอนรองกระดกมันขยับผิดท จง ป บยด สนประสาท ทำ
ห กดิ อาการปวด สวนมากกปวดขา) ดย ม 2 สวน คอ

1. White matter คือ สวน นอท ปนสีขาวอยูรอบนอก ปนสวนทม ฉพาะ สน ยประสาททม
ยอ มอิลนิ หม จะ ปพบตวั ซลลประสาทอย

2. Gray matter คอื สวนท ปนสเี ทาอยบู ริเวณตรงกลาง หากตัดตามขวางดจะมลักษณะ
คลายปกผ สอ หรอตัว H บริ วณนจะมตวั ซลล ละ ยประสาทท มม ยอ มอลิ นิ หม

เนอ้ื เทา

#§ (gray matter) เนอื้ ขาว
(white matter)
ตัดตามขวางตรงนี้
ฮู¥#๋มาดู Gray matter ทีเปน็ ปกี ผีเสือกันZOOM

ปีกบน (dorsal horn) ปนบริ วณรับความรูสึก (sensory area) คอ มอ กิดกระ สประสาท ดย-

กระ สประสาทท กิดขนจะวิง ขาปกบนตรงน ม ซลลประสาทขวั ดยวทำ ห

กิดปมประสาทรากบน (dorsal rood ganglion)

§ปกี ลาง (ventral horn) ปนบริ วณสงั การ (Motor area) คอ มอกระ สประสาทวิง ขาทปกบน
ลวมการสังการ หตอบสนองกระ สประสาทจะวิงออกจากปกลาง ( ปสัง

กลาม นอตาง ) ปีกบน (dorsal horn)

การปมประสาทรากบน \?

(dorsal rood ganglion ""
!เสน้ ประสาท .

①ด]้ะรับความรูส้ กึ .

.
..

.

÷÷ ÷: "".TN*เส้นประสาทส่ังการ ÷ ปีกลา่ ง (ventral horn)

12

ระบบประสาทของสงิ มชี ีวติ

ทตอออกจาก ขสนั หลงั คอ เสนประสาทไขสนั หลงั ปน PNS มทังหมด 31 ค ทังหมด ปน
สนประสาท บบผสมทงั (มทงั รบั ความรสก ขาทรากบน ละสังการออกทรากลาง) ซงจะกระจาก
ปยงั ขน ขา ละอวยั วะภาย นตาง ทัวรางกาย)

ระบบประสาทโซมาตกิ (somatic nervous system SNS )

ปนระบบประสาทท ราสามารถควบคมมัน ด พราะอย ตอำนาจจติ จ รา ดยจะรบั ความรสก

มา ลวสง ปประมวลผลทสมอง ลวสังการตอบสนอง ปทกลาม นอลาย ต นบางทมันกตอบสนอง

องนะ รยกวาการตอบสนอง บบ รเี ฟลกซ (reflex action) ชน ราสามารถควบคมการหยิบจบั

ของมอ รา ด ตถา ราเผลอ ปจับกระทะทรอน รางกายจะตอบสนอง ดยการปลอยมอ ละชกั มอ

ออก อง ส่งไปท่สี มองประมวล

เส้นประสาทรบั ความรู้สกึ ร้อน ผลถึงความเจบ็ ปวด
แลว้ สง่ สัญญาณไปทป่ี ีกบน
สง่ สญั ญาณออกมาท่ปี ีกล่าง
ะi-ไฐ.ุi๋e?: .EkteitHiiii. %÷ ผา่ นเส้นประสาทการสง่ั การ

ส่งไปยังกล้ามเนอื้

ศัตรู เรท็วัง้แหบมบดวนิ๊บี้เกวดิบ๊ั ขว้ึนิ๊บเรวว็ ั๊บมาเลกยแหละ

บํ่:ฐํ่;gริ๋_\ ไ.Sศิ๋gก: el
fhg.Etpggร.lyั๋;ย>:่น\ะ!iii.÷ะ .
..
÷.
. ÷ ÷.
. .
.

า

***กลาม นอ รยบ ราควบคม ม ด ชน อวัยวะภาย นตาง 13
***กลาม นอลาย ราควบมนั คม ด ชน กลาม นอตามระบบ ครงรางตาง ( ขน ขา)

ระบบประสาทของสิงมีชวี ติ

ระบบประสาทอตั โนวัติ (Autonomic nervous system ANS )
ปนระบบประสาททอยนอกอำนาจจิต จ ควบคมการทำงานตาง ของอวัยวะภาย น ตอม

ตาง รวมถงกลาม นอ รยบ มอย 2 ระบบ ททำหนาทถวงดลกัน คอ ซิมพา ทติก ละพาราซมิ พา
ทตกิ ดยมการทำงานดังตารางดานลาง

การควบคุม

อวัยวะ ซิมพาเทตกิ พาราซมิ พาเทตกิ
ตา Sympathetic Parasympathetic

ตอมนำตา มานตาขยาย มานตาหด
ตอมนำลาย
กระตน หหลังนำตาออกมา ควบคมการหลงั นำตา ห ปน
หวั ใจ มากกวาปกติ ปกติ

กระตน หหลังนำตา กระตนการหลังนำลาย
ออกมามากกวาปกติ
ชะลออตั ราการ ตนของหวั จ
พมิ อัตราการ ตน ละ
การบบของหวั จ

ปอด กระตน หทอลมฝอยขยายตวั คลายตัว กระตน หทอลมฝอยหดตวั

กระเพาะอาหาร ยบั ยงั การบบตัว ละการหลงั นำยอย กระตนการบบตัว ละการหลัง
ตับ ของกระ พาะอาหาร นำยอยของกระ พาะอาหาร

กระตน หตับทำงานพอ พมิ ปรมิ าณ กระตนการหลงั นำด
กล คส นกระ ส ลอด

ตอมหมวกไต กระตน หตอมหมวก ตหลังอะดรนาลิน -

กระเพาะ กระตน หกระ พาะปสั สาวะคลายตัว กระตน หกระ พาะปัสสาวะหดตัว
ปสั สาวะ

จะ หนวาการทำงานของระบบประสาทอตั นวตั ิทงั 2 ระบบ จะทำงาน บบตรงกนั ขาม

14

ระบบประสาทของสงิ มชี วี ิต

อวยั วะรับสมั ผัส

นรางกายมอวัยวะท ปลงพลังงาน นรปตาง หกลาย ปนกระ สประสาท ดยอวัยวะ

หลานัน รยกวา อวัยวะรบั สมั ผสั
:\ สิ๋ฐุ่:ญู่ฐั๋ไม่ ฐิ๋ศื่ฐะํะ่:.ะ"
ขํ๋ญ"""

i . ||€ฉ๋:

ฐุ่!งฺุ่ :tณิ๋.ญ.
.
ง่า(__
.io:0.?ly/.t. yf?'i:i'_ee.:!;i0ณ.๋ฐํi.่ป!ํะ?ษ.?ูi๋t].].
iii.ศุ่ะYภฺ÷ ะ

ตา
7.ญื่โYกT.:!๏ . !.สi÷ูi่eri:ii:iะr.วสมู่.่ลg่ี่iาtง:4

๏

" ใน|หู๋ญกหืไื่h๋ๆn

ตา ปนอวัยวะทสำคญั ทสด นการรบั รสงิ ตาง ทอยรอบตัวมนษย ดย สงทตกกระทบวัตถ

ตาง ลวสะทอน ขาตา ปล ปนสัญญาณกระ สประสาทสง ปยงั สมอง ดยตา บงออก ปน 3 ชัน

1. Sclera อยชั นนอกส ด หนา ละ รมู ่านตา เรตนิ า
หนยว รยกวาตาขาว ตรงกลางตาขาว ปรง ส
/
กระจกตา
ฑุ๋ฏตํุ่๋ฐ:ํะ่':.ฉ.ี่.
\สู้หมอนกระจก รยกวา กระจกตา (cornea) \
¥
ชวยหกั ห สง สามารถ ปลยนถาย ด

fifi.:ie2. Choroid มหลอด ลอดมาหลอ ลยง

ญิ ii.ละมรงควัตถ (melanin) ทำ ห กิดสทมาน

ตา (iris) จะมร รยกวา รูมานตา (pupil) รับ เลนสต์ า
สง ข าหา ลนส ตา (lens) ดยร ม านตา
สามารถขยายหรอหร ดดวย ANS พอควบคม

.imความ ขมของ สงทจะ ขา ปดาน น
3. Retina ม ซลลรับ สง มีเซลลรูป
แทง (rod cell) วตอ สง ม ยกส ด นทมด

tnl tk.S.i-s. m.irละเซลลรูปกรวย(conecell)ทำหกิดส
ตาง ตตองการ สงมาก

เซลล์รปู แทง่ 15

เซลล์รปู กรวย

ระบบประสาทของสงิ มีชวี ิต

ท รตินาจะมบริ วณท อกซอนนำกระ สประสาทออกจากตา ปยงั สมอง บริ วณตรงนันจะ ม

ม ซลลรป ทง หรอ ซลลรปกรวย ลย สงทตกบริ วณนจะ ม กิดภาพ รยกวา จุดบอด (blind

spot) ละมบริ วณทม ซลลรปกรวยอย ยอะมาก รยกวา โฟเวีย (fovea) รอบ จดนจะ หนภาพ

ชดั มาก รยกวา จดภาพชดั
GifiGihnifrjs.Tt.sTf.#i.Ye' iei.I:.e9ฐs0ัฝื๋:ง่ะ: ZOOM / โฟเวยี

เส้นเลือดทม่ี าเลย้ี งลกู ตา

?ขย~ายมา~มา" " ) จุดบอด

งง\t . ศก. จดุ โฟกสั ตกก่อนถึงเรตนิ า
ทำให้ภาพท่ีมองเธอนัน้

มนั ไมช่ ดั เจน

ศิ์หาก สงผานการปรับ ฟกัสท ลนสตา

\t:รุ๋'ะะ งํ่รุ่ลวตกกระทบกอนจะถง รตนิ า จะทำ หภาพ

ท ดนัน บลอ มชัด จน รยกวา สายตาสัน
"

.irฉiฟี๋iะ่".แ

รี่Tส,บไาย~¥←*
,
จุดโฟกัสตกทเ่ี รตนิ าพอดี
จะตอง ส วน ลนส วา พอปรับจด ฟกัส ห แก้ไขโดยการใส่แวน่
เหน็ ใบหนา้ เธอชดั แจว๋
เลนส์เวา้
.,\itti#!e!iyรyฺศงื๋gื๋:ะi':.j:::/ะ
ตกท รตินาพอดบิ พอด
ตถา สงผานการปรับ ฟกัสท ลนสตา
จดุ โฟกัสตกเลยเรตนิ าไป ลวตกกระทบ ลย รตินาออก ป จะทำ หภาพท

.it/~:ญุ่'Lt;วฺ!ะร←ส,ฺ*~..iบti/\:าei::ย:.¥./
แกไ้ ขโดยการใสแ่ ว่น จุดโฟกัสตกท่ี
ดนัน มชัด จน ชนกัน รยกวา สายตายาว
\ เรตนิ าพอดี
สู่ป์~่ฐุ่÷÷ะเลนสน์ นู จะตอง ส วน ลนสนน พอปรับจด ฟกัส หตก

ท รตินาพอดิบพอดอก ชนกัน

จดุ โฟกสั เยอะไปนะแบบน้ี
อาจเห็นภาพผิดขนาด
ftp..ie#y.w.'.g-ff/ฟ้วู๋ะ.f |ฐ๋:;÷.mee-

ถา ลนสตา ฟกัส ลวทำ ห สงตก ศุ่fm.nitโii.€t!:!ง่า iiiiiiiiii
ท รตินาหลายจด ทำ ห หนภาพ น นว ด ¥---

*
สบายµ~-
นวหนง มชดั จน นนั คอ สายตา อยง ตอง แก้ไขโดยการใส่แว่น จดุ โฟกัสตกท่ี

กดวย ลนสทรงกระบอก %| (สรุู่ฟํ๋่;ฐํ่ณํ่กุ๋ืเลนส์ทรงกระบอก เรตนิ าจุดเดยี ว

สศก:(ธุ๋ฐู่รุ๋! /รฟ๋ฒ่ึ*"ำฟ๋*
2-
-2
ไ✓✓✓ป_ ¥
- "" 16
+

ระบบประสาทของสิงมชี วี ติ

หู

ห ปนอวัยวะทรับพลังงาน สยง นอากาศ ปล ปนพลังงานกล ลว ปล ปนกระ สประสาท

สง ปยงั สมองทำ ห กดิ การ ดยนิ นอกจากนนำทอย นหยงั กยวของกับการทรงตัวอกดวย สามารถ

บงออก ปน 3 ชัน คอ ะฐุ๋i!รุ่รุ:๋ ศิน¥ุ๋"% ÷ ÷ ÷÷. .
.
ใบหู iii.!i CnETE?:" i .
.
ญุ๋ ญุ์÷
.
.÷ ir?!.ฐIุ่:iii.ริ๋ะ
.
.

.

.

รหู ู เยื่อแก้วหู

ศิ๊ii. iii

| |i. ÷ ;÷
ฬมํู๋กํ๋รํ่้L; iiiะ หูชนั้ นอก หชู น้ั กลาง หูชน้ั ใน
.
1. หูชันนอก ม บห (pinna) วคอย
.
ดักจับ สยง ลวนำ สยงผานรห ปยงั เยือแกว
.
. หู (ear drum, tympanic membrane) ซง

. กันระหวางชันกลางกับชัน นออกจากกัน

ชวยขยายคลน สยง 13-17 ทา

2.หูชันกลาง มกระดห 3 ชิน คอ คอน ญิ๋: ะ*; %ค้อน ท่งั โกลน
(malleus) ทัง (incus) โกลน (stapes) ชวย รู่?
ขยาย สยง 1.3 ทา มทอ eustachian tube eustachian tube
จริญมาจากชอง หงอก ÷ะ
-

Semicircular canal เส้นประสาทสมอง คู่ท่ี 8

.ฐirุ?๋GฐjืC๋').gtytiR:d4/f\ญุ่ ÷. :-. 3. หูชันใน ม cochlear
.. . ลักษณะคลายกนหอย ภายม ซลลขน
. (hair cell) ทำหนาท รับ สยง ละ
iii. . ~ก|-ญื๋ . semicircular canal ช ว ย ท ร ง ตั ว
ดยหชัน นนจะสรางกระแสประสาท
.

.

.

..

.

.

÷* สงไปยังสมอง 17

÷

Cochlea

ระบบประสาทของสงิ มีชวี ิต

จมูก

รับกลินดวย ซลลรบั กลิน (olfactory nerve) ม ซลลประสาทสองขัว (bipolar) ปลาย ดน ดรต

ม cilia สรางกระ สประสาท ขาสสมองผาน สนประสาท

{ \ฏศื่ํง่ปื๋่ะ? ๐✓รุ่.นit#..:ZOOM รุ์: %.. Olfactory bulb
. เซลลป์ ระสาท
.in .. .

.
..

. .
.

.]tn รบั กลน่ิ

โมเลกลุ กลิ่น หุ่ยุ๋Yศุ๋÷ Cilia
ลิน:-:-#ฐํ่ .ปลปนกระ

บนลินจะมปมลิน (papilla) มตมรับรส (taste bud) นตมมเซลลรับรส (gustatory cell)

สประสาทสง ปยงั สมอง ํ :ํ ปุม่ ลิ้น

โมเลกุลรส ✓•
ศiiิi๋. ¥ZOOM .- if
-.
#เส้นประสาทสมองคู่ท่ี 7 และ 9
.

ญฺ

ตมุ่ รับรส

ผวิ หนัง

ผิวหนัง ปนบริ วณรับสัมผัสตาง มวาจะ ปนอณหภมิ รงกดทับ ความ จบปวด ดย

สามารถ บงออก ปนชนั หนงั กำพรา ละหนงั ท ตละบริ วณรับท ตกตางกันดงั ตารางตอ ปน

หนงั กำพรา หนงั ท iii.ชนั้ หนงั กำพรา้
ปลายประสาท รับความ จบปวด, ชัน้ หนงั แท้
รบั สัมผสั ตาง รงกด, อณหภมิ

18

แบบฝึกหัดระบบประสาท
1. จงนำสวนของสมองตอ ปน ติมลง นตาราง หสอดคลองกับหนาท (ตอบ ดมากกวา 1)

Cerebrum Medulla oblongata Hypothalamus Pons
Thalamus Cerebellum Olfactory bulb Midbrain

หนาที สมองสวน
1.1 สรางฮอร มนซงควบคมการสราง ละหลัง
ฮอร มนจากตอม ตสมองสวนหนา

1.2 ควบคมการ ตนของหวั จ ความดัน ลอด

1.3 ควบคมการหาย จ นภาวะปกติ

1.4 ควบคมการทรงตวั ของรางกาย

1.5 ทางผานของกระ สประสาท กยวกับการดมกลิน

1.6 ควบคมการ คลอน หวของรางกาย

1.7 ควบคมอณหภมิของรางกาย
1.8 ศนยกลางการรับรส การมอง หน การ ดยิน ละ
การดมกลนิ
1.9 ทางผานของกระ สประสาทจากหนวยรบั
ความรสกตาง ของรางกาย พอสง ปยงั ซรบรัม
1.10 ควบคมการ คลอน หวของตา

19

2. จง ส ครองหมายถก ( / ) หนาขอความทถกตอง ส ครองหมายผดิ ( X ) หนาขอความท ม
ถกตอง พรอมคำอธิบายประกอบ

2.1 ซลลประสาทสวน หญม 1 อกซอนยนออกจากตัว ซลล
2.2 ซลลประสาททสมองจะ ดรับสารอาหาร กสออกซิ จนจากนำ ลยงสมอง ละ ขสันหลัง
2.3 ซลลประสาทหลายขัวทำหนาทควบคมการรับความรสก ละสงั การหนวยปฏิบตั งิ าน
2.4 อกชนั พ ทน ชยลจะ กดิ ด มอมสิง รากระตน ซลลประสาทถงระดับ ทรส ฮลด
2.5 การ ลก ปลยน อออนผานชอง ปรตนทมประตทบริ วณ ยอหม ซลล ปนการ พร บบ

อกทฟทรานสปอรต
2.6 ซ ดยม พ ทส ซยมปัมทำงาน พอลา ลยง ซ ดยม อออนออกนอก ซลล ละลา ลยง

พ ทส ซยม อออน ขามาภาย น ซลล พอรกั ษาศกั ย ฟฟา ยอ ซลลระยะพัก
2.7 ถาศักย ฟฟา ยอ ซลล ปลยนจาก -70 mV ปนประมาณ 50 mV จะทำ หสมบัติ นการ

ยอม หสารผานของ ยอหม ซลล ปลยน ป ดยมการลา ลยง ซ ดยม อออน พมิ ขน
2.8 สนประสาท ขสันหลังบาง สนทำหนาทรับความรสก บาง สนทำหนาทสงั การ
2.9 จดภาพชดั ม ซลลรปกรวยหนา นนกวาบริ วณอน ทำ ห สงทตกบริ วณน กิด ปนภาพ ด

ชัด จน
2.10 ตละตมรับรสสามารถรับรส ด พยงรส ดยว

20