ผ้าไทยทอมือชาวบ้านกร่างท่าวัว

ผ้าไทยทอมือ ชาวบ้านกร่างท่าวัว

คำ นำ ก ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว หนังสือเรื่อรื่งผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวเล่มนี้ เป็นหนังสือ ที่ให้ความรู้เรู้รื่อรื่งการทอผ้าไทยที่เป็นภูมิปัญาชาวบ้าน และการนำ เสนอ วัฒนธรรมการดำ เนินชิวิตของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวที่สะท้อนจากผ้าไทย ทอมือ อีกทั้งลวดลายและสีของผ้าที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์จากตำ นาน ไก่เหลืองหางขาวหรือรื ไก่ชนพระนเรศวรสู่นวัตกรรมแห่งเส้นสายลายผ้า ที่เป็นจุดเด่นของผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัว ตำ บลบ้านกร่าร่ง อำ เภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก คณะผู้จัดทำ

สารบัญ บั ข ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว เรื่อง หน้า คำ นำ ก สารบัญ ข จุดเริ่มริ่ต้นของการทอผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัว 1 วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการทอผ้า 2 กระบวนการทอผ้า 4 ลวดลายของผ้าไทยทอมือ 5 ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากผ้าไทยทอมือไปประยุกต์ 8 กลุ่มวิสาหกิจผ้าทอไทยร่วร่มใจบ้านกร่าร่งท่าวัว 10 การกระจายสินค้า 11 การโปรโมทสินค้า 12 ภาคผนวก 13

ผ้า ผ้ไทยทอมือ มื ชาว บ้า บ้ นกร่า ร่ งท่าวัว วั ผ้าผ้ไทยทอมือมืของชุมชนบ้าบ้นกร่าร่งท่าวัววั เดิมแล้วคือผ้าผ้ขาวม้าม้ที่มีจุมีจุดเริ่มริ่ต้นการทอ เพื่อพื่เอาไว้สว้วมใส่กัส่ กันเองและทอไว้เว้พื่อพื่นุ่ง อาบน้ำ ของนาค แต่ว่าว่ต่อมามีหมีน่วยงาน ภาครัฐรัได้เข้าข้มาให้คห้วามช่วช่ยเหลือและได้ จ้าจ้งครูมาสอนแนะนำ ในด้านต่างๆเพิ่มพิ่เติม จึงจึทำ ให้ให้นปัจจุบันบันี้นอกจากจะทอผ้าผ้ ขาวม้าม้ไว้สว้วมใส่กัส่ กันเองก็ยังยัทอขายเพื่อพื่ สร้าร้งรายได้ให้กัห้ กับชาวบ้าบ้นและชุมชน นอกจากจะมีผ้มีาผ้ขาวม้าม้ชาวบ้าบ้นชุมชนบ้าบ้น กร่าร่งท่าวัววัยังยัแปรรูปจากผ้าผ้ขาวม้าม้เป็น ผลิตภัณฑ์แปรรูปที่หลากหลายขึ้นขึ้ ได้แก่ เสื้อสื้กระโปรง เข็มข็กลัดดอกไม้ หรือรืแม้แม้ต่ การนำ ผ้าผ้ทอไปประยุกต์ใช้กัช้ กับเครื่อรื่งจักจัร สานต่างๆ เช่นช่กระเป๋าและหมวก 1 จุ ด เ ริ่ ม ต้ น ข อ ง ก า ร ท อ ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ข อ ง ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

1. กี่ทอผ้าผ้เป็นเครื่อรื่งมือมืสำ หรับรัทอผ้าผ้เป็นแบบ ดั้งดั้เดิมที่ใช้มช้าในอดีตและปัจจุบันบัยังยัใช้อช้ยู่ เพราะกี่ ชนิดนี้ใช้ทช้อผ้าผ้ที่มีลมีวดลายต่างๆได้ดีกว่าว่ชนิดอื่นๆ 2 วั ส ดุ อุ ป ก ร ณ์ ที่ ใ ช้ ใ น ก า ร ท อ ผ้ า ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว 2. กระสวยใช้สำช้สำหรับรัหลอดด้ายพุ่งพุ่หรือรืด้ายพุ่งพุ่พิเพิศษ 4. ไม้เม้หยียยีบหูกหูหรือรืตีนฟืมฟืเป็นอุปกรณ์หนึ่งในการ ทอผ้าผ้ไหมพื้นพื้บ้าบ้น เป็นไม้เม้หยียยีบที่ผูกผูเชือชืกเชื่อชื่มโยง กับเขาหูกหูไว้เว้พื่อพื่ดึงให้เห้ส้นส้ยนของหูกหูยกขึ้นขึ้หรือรืดึงลง เพื่อพื่เปิดเป็นช่อช่งว่าว่ง 3. เส้นด้าย (ไหม) เป็นอุปกรณ์แกนในการปั่น หรือรืพันเส้นไหมเพื่อให้เส้นด้ายเรียรีงเป็นระเบียบไม่ พันกัน เรียรีงตามลำ ดับลวดลายการมัดหมี่ และนำ สอดใส่ลงในกระสวยเพื่อทอผ้า

5.เขาหูกหูหรือรืตะกอ คือส่วส่นที่ใช้สช้อดด้ายเป็นด้าย ยืนยืและแบ่งบ่ด้ายยืนยืออกเป็นหมู่ๆมู่ตามต้องการ 3 6. ฟืมฟืหรือรืฟันฟัหวี ใช้สำช้สำหรับรัสอดเส้นส้ ไหมยืนยืเพื่อพื่จัดจัเส้นส้ ไหมให้อห้ยู่ห่ยู่าห่งกัน และใช้กช้ระทบไหมเส้นส้พุ่งพุ่ ให้สห้านขัดขักับ ไหมเส้นส้ยืนยืที่อัดเเน่นเป็นเนื้อผ้าผ้ ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

ขั้นตอนที่1 การย้อมด้าย ชาวบ้านจะซื้อด้ายสังเคราะห์สีขาวมาจากตลาดแล้วนำ มาย้อมเป็นสี ต่างๆตามลวดลายที่กำ หนด ขั้นตอนที่ 2 การกรอด้าย ขั้นขั้ตอนต่อไปก็จะทำ การกรอด้ายเข้าหลอดที่มีสองขนาดคือ ขนาดเล็กใช้สำ หรับรั การทอผ้า ส่วนหลอดใหญ่ใช้เป็นด้ายยืน ขั้นตอนที่ 3 การเดินด้ายยืน นำ หลอดด้ายขนาดใหญ่ไปตั้งบนแผงที่มีขอตั้งหลอดและทำ การเดินเส้น ด้าย แล้วนำ เส้นด้ายที่เดินด้ายครบไปสอดกับฟันหวีจนครบทุกเส้น 4 ขั้นตอนที่ 4 การร้อยฟันหวี การนำ จัดเรียรีงไม่ให้เส้นด้ายพันกัน เส้นด้ายที่เดินครบทุกเส้นมาพันเข้า กับพัดจนครบหมดทุกเส้นและนำ ม้วนด้ายที่ได้รับรัการหวีเสร็จร็แล้วมาวาง บนเครื่อรื่งทอ ขั้นตอนที่ 5 การเก็บตะกอ นำ ปลายด้ายทุกเส้นมารวมกันแล้วดึงมาผูกกับไม้รองเท้าให้ตึกแน่น ขั้นตอนที่ 6 การทอผ้าเป็นผืน นำ กระสวยด้ายพุ่งใส่รางกระสวย และใช้มือกระตุกเส้นด้ายวิ่งผ่านไปมา ดึงฟันหวีกระแทกใส่ด้ายพุ่งกับเส้นด้ายแล้วใช้เหยียบไม้พื้นที่ผูกกับ ตะกอให้สลับขึ้นลงไปเรื่อรื่ยๆ จนเป็นผืน รับรัชมกระบวนการทอผ้า ก ร ะ บ ว น ก า ร ท อ ผ้ า ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

5 ผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวที่ยังคงมีการทออยู่ในปัจจุบันมี ทั้งหมด 9 ลวดลาย ดังนี้ ล ว ด ล า ย ข อ ง ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ผ้าขาวม้าตาเล็ก ลายตระกร่าน ผ้าขาวม้าตาเล็ก ลายตระกร่าน ผ้าขาวม้าตาเล็ก ลายตระกร่าน ผ้าขาวม้าตาเล็กลายตระกร่าร่นทั้ง 3 แบบนี้เป็นแบบเดียวกัน หากแต่ว่า ภาพด้านซ้ายมือนั้นนั้เป็นแบบดั้งดั้เดิมที่ชาวบ้านทอในอดีต และได้พัฒนาลาย มาเรื่อรื่ยๆจนถึงภาพด้านขวามือสุด เป็นผ้าขาวม้าลายตระกร่าร่นที่ชาวบ้าน ทอในปัจจุบัน ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

6 ผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวที่ยังคงมีการทออยู่ในปัจจุบันมี ทั้งหมด 9 ลวดลาย ดังนี้ ล ว ด ล า ย ข อ ง ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ( ต่ อ ) ผ้าขาวม้าตาหมู่ ลายตะแกรง ผ้าขาวม้าตาหมู่ลายตะแกรงทั้ง 3 แบบนี้เป็นแบบเดียวกัน ที่มีการ พัฒนาลายมาเรื่อรื่ยๆเหมือนผ้าขาวม้าตาเล็กลายตระกร่าร่น โดยที่ภาพด้าน ซ้ายมือนั้นนั้เป็นแบบดั้งดั้เดิมที่ชาวบ้านทอในอดีต และได้พัฒนาลายมาเรื่อรื่ยๆ จนถึงภาพด้านขวามือสุด เป็นผ้าขาวม้าตาหมู่ลายตะแกรงที่ชาวบ้านทอใน ปัจจุบัน ผ้าขาวม้าตาหมู่ ลายตะแกรง ผ้าขาวม้าตาหมู่ ลายตะแกรง ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

7 ผ้าไทยทอมือของชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวที่ยังคงมีการทออยู่ในปัจจุบันมี ทั้งหมด 9 ลวดลาย ดังนี้ ล ว ด ล า ย ข อ ง ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ( ต่ อ ) ผ้าขาวม้าตาเล็ก ลายเหลืองหาง ขาว ผ้าขาวม้าตาเล็กลายเหลืองหางขาว เป็นลายผ้าที่เป็นเอกลักษณ์ของ ชาวบ้านกร่าร่งท่าวัว โดยได้มาจาก "ตำ นานไก่เหลืองหางขาว"หรือรืเรียรีก ติดปากกันว่า "ไก่ชนพระนเรศวร" ด้วยที่มาจากตำ นานแห่งวีรกษัตริย์ริ ย์ไทย องค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งปรากฏอยู่ในพงศาวดาร เมื่อครั้งรั้ที่ พระองค์ทรงพำ นักอยู่ในกรุงหงสาวดี ประเทศพม่าตั้งแต่ทรงพระเยาว์ ทรง นำ ไก่เหลืองหางขาวไปจากเมืองพิษณุโลก (ไก่จากบ้านกร่าร่ง เดิมเรียรีกบ้าน หัวแท ดังนั้นนั้จึงได้มาของผ้าขาวม้าตาเล็กลายเหลืองหางขาว ผ้าขาวม้า ลายไส้ปลาไหล ผ้าขาวม้าตาใหญ่ ลายตาละปุง ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

8 จากผ้าทอสารพัดประโยชน์ในชีวิตประจำ วัน ชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวได้ แปรรูปจากผ้าขาวม้าเป็นผลิตภัณฑ์แปรรูปที่หลากหลายขึ้น เช่น เสื้อ กางเกง กระเป๋า หรือรืแม้แต่การนำ ไปประยุกต์ใช้กับเครื่อรื่งจักสารต่างๆ เช่น หมวก กระเป๋า เพื่อเพิ่มคุณค่าและมูลค่าให้กับสินค้า ผ ลิ ต ภั ณ ที่ ไ ด้ จ า ก ก า ร นำ ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ไ ป ป ร ะ ยุ ก ต์ ผ้าขาวม้าที่ชาวบ้านกร่าร่งท่าวัวได้ทอขึ้นได้แปรรูปมาเป็นเสื้อ กระโปรง กางเกง ที่มีสีสันสวยงามโดดเด่นด้วยลายที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวบ้านกร่าร่ง ท่าวัวคือลายเหลืองหางขาว ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

9 ผ ลิ ต ภั ณ ที่ ไ ด้ จ า ก ก า ร นำ ผ้ า ไ ท ย ท อ มื อ ไ ป ป ร ะ ยุ ก ต์ ที่บ้านกร่าร่งท่าวัว นอกจากชาวบ้านจะทอผ้าแล้ว ในปัจจุบันยังมีการทำ เครื่อรื่งจักรสานเพิ่มด้วย ดังนั้นนั้กลุ่มทอผ้าจึงได้นำ ผ้าขาวม้าที่เป็นผลิตภัณฑ์ หลักไปประยุกต์ใช้กับหมวกและกระเป๋าด้วยการทำ เป็นลายให้กับผลิตภัณฑ์ให้ มีความสวยงาม และเป็นการเพิ่มคุณค่าและมูลค่าให้กับสินค้า นอกจากนี้กลุ่ม ทอผ้ายังได้ทำ เข็มกลัดดอกไม้จากผ้าขาวม้าไว้ประดับตกแต่งด้วย ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

กลุ่มลุ่วิสวิาหกิจผ้าผ้ทอไทยร่วร่มใจบ้าบ้นกร่าร่งท่าวัววัหรือรืกลุ่มลุ่ทอผ้าผ้บ้าบ้นกร่าร่ง ตำ บลบ้าบ้นกร่าร่ง อำ เภอเมือมืง จังจัหวัดวัพิษพิณุโลก เป็นกลุ่มลุ่ทอผ้าผ้ที่ผลิตผ้าผ้ประเภท ต่างๆ ทั้งทั้ผ้าผ้พื้นพื้ผ้าผ้มัดมัหมี่แ มี่ ละผ้าผ้ขาวม้าม้ โดยผู้ที่ผู้ ที่ เริ่มริ่ก่อตั้งตั้ โครงการนี้ขึ้นขึ้คือ นายจรวย ดีแล้ว (อดีตสมาชิกชิสภา อบจ. พิษพิณุโลก) ได้ก่อตั้งตั้กลุ่มลุ่ทอผ้าผ้บ้าบ้นกร่าร่ง ขึ้นขึ้ ในวันวัที่ 4 เมษายน พ.ศ.2548 กลุ่มลุ่วิสวิาหกิจผ้าผ้ทอบ้าบ้นกร่าร่งก่อตั้งตั้ขึ้นขึ้เพื่อพื่ เป็นการสร้าร้งรายได้เสริมริ ให้กัห้ กับเหล่าครัวรัเรือรืนในตำ บลบ้าบ้นกร่าร่ง และเป็นการสร้าร้ง รายได้ให้กัห้ กับผู้สูผู้ งสูวัยวั ในชุมชน อีกทั้งทั้ยังยัเป็นการอนุรักรัษ์และสืบสืทอดภูมิภูปัมิ ปัญญาท้อง ถิ่นที่มีมมีาอย่าย่งยาวนานโดยการนำ นวัตวักรรมภูมิภูปัมิ ปัญญาท้องถิ่นที่มีมมีาเพิ่มพิ่มูลค่า เชิงชิพาณิชย์เย์ป็นสินสิค้าทางวัฒวันธรรมและทำ การเผยแพร่หร่รือรืจำ หน่ายออกสู่ท้สู่ ท้อง ตลาด 10 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว ก ลุ่ ม วิ ส า ห กิ จ ผ้ า ท อ ไ ท ย ร่ ว ม ใ จ บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

โดยปกติแล้วชุมชนจะมีกมีารกระจาย สินสิค้าโดยใช้แช้พลตฟอร์มร์ โซเชียชีลมีเมีดีย เช่นช่ ทางเพจเฟสบุ๊กบุ๊ผ้าผ้ไทยทอมือมืชาวบ้าบ้นกร่าร่ง ท่าวัววัและเพจเฟสบุ๊กบุ๊องค์การบริหริารส่วส่น ตำ บลบ้าบ้นกร่าร่ง และมีกมีารบอกปากต่อปาก การกระจายสินสิค้าจะเป็นในรูปแบบของกา รพรีอรีอเดอร์ การทอผ้าผ้ในแต่ละครั้งรั้จะมี จำ นวนจำ กัด และสามารถติดต่อสั่งสั่ซื้อซื้ ได้ ทางแฟนเพจเฟสบุ๊กบุ๊หรือรืที่ศูนย์ทย์อผ้าผ้หมู่ 4 ตำ บลบ้าบ้นกร่าร่ง อำ เภอเมือมืง จังจัหวัดวั พิษพิณุโลก 65000 และมีกมีารกระจายสินสิค้า ออกนอกชุมชนโดยการถ่ายแบบโปรโมท สินสิค้าลงทางเพจเฟสบุ๊กบุ๊และแชร์อร์อกไป และมีกมีารจัดจัตั้งตั้บูทโชว์ใว์นงานต่างๆ ภายนอกชุมชน 11 ก า ร ก ร ะ จ า ย สิ น ค้ า 088 812 2092 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

ทางองค์การบริหริารส่วส่นตำ บลบ้าบ้นกร่าร่งจะมีกมีารประกวดหรือรืมีกมีารเดิน แฟชั่นชั่ตามงานวัดวัหรือรืงานบุญภายในหมู่บ้มู่าบ้นและนอกหมู่บ้มู่าบ้น รวมถึงงาน กาชาดจังจัหวัดวั ในทุกทุ ๆ ปี จึงจึทำ ให้ปห้ระชาชนทั่วทั่ ไปได้มีโมีอกาสเห็นห็ผ้าผ้ทอเหล่านี้ที่ นำ มาออกแบบเป็นเสื้อสื้ผ้าผ้รูปแบบต่างๆ ทั้งทั้สำ หรับรัผู้หผู้ ญิงและผู้ชผู้ าย นอกจาก นี้ยังยัมีสิมีนสิค้าอื่นๆ ที่ได้มาจากการนำ ผ้าผ้ทอมือมื ไปประยุกต์ด้วย เช่นช่กระเป๋า และหมวก เป็นต้น สิ่งสิ่เหล่านี้จะดึงดูดดูความสนใจให้กัห้ กับคนที่ได้รับรัชม และจะมี การบอกปากต่อปาก ทำ ให้ผู้ห้คผู้ นในหมู่บ้มู่าบ้น หรือรืคนนอกหมู่บ้มู่าบ้นนั้นนั้สนใจกับ สินสิค้าของชุมชน และสุดสุท้ายคือมีกมีารโปรโมทสินสิค้าผ่าผ่นทางเพจเฟสบุ๊คบุ๊ผ้าผ้ ไทยทอมือมืชาวบ้าบ้นกร่าร่งท่าวัววัและเพจองค์การบริหริารส่วส่นตำ บลบ้าบ้นกร่าร่ง และจะมีงมีานวัฒวันธรรมของทุกทุปีซึ่งซึ่จะเป็นการเผยแพร่วัร่ฒวันธรรมการทอผ้าผ้ ไทยของชุมชน 12 ก า ร โ ป ร โ ม ท สิ น ค้ า ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

ภาคผนวก 13 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว (การลงพื้นที่เก็บข้อมูล)

ภาคผนวก 14 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว (การลงพื้นที่เก็บข้อมูล)

เสียงกี่กระตุกใต้ถุนบ้าน เมื่อฟังนานไปให้คิดหวน เรื่อรื่งราวของลายผ้าฝ้ายล้วน เกิดผลงานงามชวนมองต้องตา จากดอกฝ้ายสีขาวปุยนุ่ม กลายเป็นผ้าห่อหุ้มร่าร่งกาย หลายสีที่ทอสลับลวดลาย เพื่อทำ ออกขายได้เงินมา กี่วันกี่คืนได้ผืนหนึ่ง จากสองมือซึ่งพุ่งกระสวยด้าย อีกสองเท้าเหยียบไม้สลับไป ให้เกิดลวดลายผ้าฝ้ายพลัน เสียงกี่กระตุกสลับขึ้นลง จิตใจมุ่งตรงผลงานข้างหน้า หวังให้สำ เร็จร็ ได้ผืนผ้ามา รอดตายอีกคราจากผ้าทอมือ ผ้า ผ้ ทอมือ มื 15 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

นางสาวธนมน ภู่พงษ์ รหัสนักศึกษา 6312113037 นางสาวธมลวรรณ บุญวัฒน์ รหัสนักศึกษา 6312113038 นางสาวธัญพร ดำ ดี รหัสนักศึกษา 6312113039 นางสาวนันทวัน บุญเกษม รหัสนักศึกษา 6312113043 นางสาวรักรัษิณา วงศ์โพธิ์ศรี รหัสนักศึกษา 6312113048 นางสาวศุภนารี เนาว์กระจ่าง รหัสนักศึกษา 6312113050 นางสาวสุนิษา สารีพรีรม รหัสนักศึกษา 6312113052 นักศึกษาคณะครุศาสตร์ สาขาวิชาภาษาอังกฤษ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม คณะผู้จัผู้ ด จั ทำ 15 ผ้า ไ ท ย ท อ มื อ ช า ว บ้ า น ก ร่ า ง ท่ า วั ว

ง า ม ล้ำ ค่ า ผ้ า ท อ ไ ท ย ใ ค ร ก็ รู้ ไ ม่ เ ลิ ศ ห รู แ ต่ ง า ม ต า น่ า ส ว ม ใ ส่ เ อ ก ลั ก ษ ณ์ ต ร ะ ห นั ก ค่ า ผ้ า ท อ ไ ท ย ไ ป ที่ ไ ห น ไ ด้ ชื่ อ ม า น่ า ภู มิ ใ จ . . .