ЎЗБЕКИСТОН «МИЛЛИЙ ТИКЛАНИШ» ДЕМОКРАТИК ПАРТИЯСИНИНГ ИЖТИМОИЙ-СИЁСИЙ ГАЗЕТАСИ

ТАРИХИЙ ФАРМОН 2 21 ОКТЯБРЬ –
С. ЎЗБЕК ТИЛИ
БАЙРАМИ КУНИГА
«ÌАÌËАÊАТИÌИЗДА ªЗÁÅÊ ТИËИНИ ЯНАДА РИÂОÆËАНТИРИØ ÂА ТИË ÑИ¨ÑАТИНИ БАҒИШЛАНГАН
ТАÊОÌИËËАØТИРИØ ×ОРА-ТАДÁИРËАРИ Тª¡РИÑИДА» ПРÅЗИДÅНТ ÔАРÌОНИ ¯АÁÓË ¯ИËИНДИ
МАХСУС СОН

INSON O‘ZGARSA JAMIYAT O‘ZGARADI mitlikllaniishy

№ 39-40 (1090) 2020 éèë 21 октябрь, чоршанба 1995 йил 10 июндан чиқа бошлаган www.mt.uz / [email protected] / [email protected]

21 октябрь – Ўзбек тили байрами куни Øàâêàò ÌИРЗИ¨ÅÂ: АМЕРИКА ЎЗБЕК
ТИЛИНИ ЎРГАНЯПТИ
«ОНА ÂАТАНÃА ÌÓ²АÁÁАТ
ÂА ÑАДО¯АТ – ОНА Бугунга келиб,
ТИËИÃА ÌÓ²АÁÁАТ глобаллашув
ÂА ÑАДО¯АТДАН даврида дунёнинг
ÁОØËАНАДИ» бир қатор етук олий
ўқув юртларида
ЎЗБЕКИСТОН ХАЛЄИГА БАЙРАМ ТАБРИГИ ўргатилаётган
хорижий тиллар
Муҳтарам ватандошлар! мизда биринчи марта кенг нишон- Ҳозирги вақтда ер юзида ўзбек кўрсатмоқда. Хорижий тилларга қаторида ўзбек тили
Сиз азизларни, сизлар орқали ланаётган ана шу байрам маъна- тилида сўзлашувчилар сони ихтисослашган ҳамда таълим чет ҳам оммалашиб
бутун халқимизни бугунги вий ҳаётимиздан мустаҳкам ва му- қарийб 50 миллион кишини таш- тилларда олиб бориладиган таълим бормоқда. Ўрал-
қутлуғ айём – Ўзбек тили носиб ўрин олади, деб ишонаман. кил этиши унинг дунёдаги йирик муассасалари сони ошиб бормоқда. олтой тиллари
байрами билан чин қалбимдан тиллардан бирига айланиб бора- оиласининг аъзоси
самимий муборакбод этаман. Ҳурматли юртдошлар! ётганидан далолат беради. Бугунги кунда хорижий дав- ва турк тилининг
Бугунги кунда биз янги латлардаги 65 та олий ўқув юр- генетик қардоши
1989 йил 21 октябрда, ғоят му- Ўзбекистонни, янги Ренессанс Айни вақтда юртимизда тида ўзбек тили ва адабиёти ҳисобланган ўзбек
раккаб ижтимоий-сиёсий шароитда пойдеворини барпо этишдек эзгу истиқомат қилаётган барча миллат ўрганилмоқда, ушбу соҳада илмий тилида Ўзбекистонда
юртимизда “Давлат тили ҳақида”ги мақсадларимизга эришишда, ва элатларнинг маданияти ва урф- изланиш ва тадқиқотлар олиб бо- ва бир неча қўшни
қонуннинг қабул қилиниши миллий ҳеч шубҳасиз, она тилимизнинг одатларини, хусусан, уларнинг она раётган чет эллик олимлар сафи мамлакатларда
мустақиллик сари қўйилган муҳим ҳаётбахш қудратига таянамиз. тилларини ривожлантириш учун тобора кенгаймоқда. 40 миллион
қадам бўлганини барчамиз яхши Чунки, неча асрлар оша аждод- ҳам зарур шароитлар яратилмоқда. атрофида аҳоли
эслаймиз. ларимиздан бизга безавол ўтиб Турли ҳудудларда ташкил этилган Куни кеча Афғонистон Ислом сўзлашади. Тарихан
келаётган она тилимизнинг равнақи 140 га яқин миллий маданият мар- Республикасида Ўзбек тили кунига ўрганилганда ўзбек
Жамоатчилигимиз, халқимиз- ва истиқболи ҳақида қайғуриш – бу казлари ана шу мақсадларга хизмат бағишланган байрам тадбирлари тилига форс ва араб
нинг хоҳиш-истакларини инобатга миллатнинг ўзлигини англаши, унинг қилмоқда. Кўплаб таълим-тарбия биринчи марта давлат миқёсида тиллари таъсир
олиб, ўтган йили ушбу тарихий са- маънавий камолотини юксалтириш масканлари, оммавий ахборот во- нишонланганини мамлакатимиз кўрсатган.
нани Ўзбек тили байрами куни си- учун кураш демакдир. Давлат тили- ситалари ўзбек тили билан бирга, жамоатчилиги, бутун ўзбек халқи Ғарбга назар солсак,
фатида белгилаш тўғрисида қонун нинг обрў-эътибори – бутун халқ, бу- қорақалпоқ, рус, қозоқ, қирғиз, то- катта мамнуният ва хурсандчилик Шимолий Америка
қабул қилганимиздан ҳаммангиз тун жамиятнинг обрў-эътиборидир. жик, туркман тилларида фаолият билан олқишлади. университетларида
хабардорсиз. Бугун мамлакати- ўзбек тили дарслари
Давоми 3-бетда Fulbright хорижий
тилларни ўқитувчи
мутахассислари
(FLTA) томонидан
олиб борилади.
FLTA дастурига
АҚШда чет тили
таълимини яхшилаш
дастурига 1968
йили асос солинган
бўлиб, ушбу ҳужжат
орқали тил ҳамда
шу тилда сўзловчи
халқнинг маданияти,
урф-одатлари
ва анъаналари
ўқитилади. Дастурда
45 мамлакат
вакиллари АҚШга
келиб, бир ўқув
йили давомида
ўз она тилларини
америкалик
талабаларга
ўргатадилар. Фахр
билан шуни айтиш
мумкинки, мазкур
тиллар орасида ўзбек
тили ҳам бор.

Давоми 3-бетда

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси
Сенатининг саккизинчи ялпи мажлиси
очилиши тўјрисида

Ўзбекистон Республикаси Олий
Мажлиси Сенатининг саккизинчи ялпи
мажлиси 2020 йил 21 октябрь куни соат
10:00 да Тошкент шаҳрида Ўзбекистон
Республикаси Олий Мажлиси Сенати-
нинг мажлислар залида очилади.

Ялпи мажлис видеоконференцалоқа
шаклида ўтказилмоқда.

²ОÊИÌ10с Дил камини тўлдирганим тилим менинг, «БИРМИЗ! ЄАЛБАН БИРГАМИЗ!»
Йиғлатганим, кулдирганим тилим менинг.
ДÅПÓТАТÃА ¯ÓËО¯ ÑОËАДИÌИ? Ўзбекистон – оҳ нақадар чиройли сўз, ЁКИ ТИЛ БАЙРАМИ АРАФАСИДАГИ 4С.
Ўзимга бек бўлдирганим тилим менинг. ТАДБИРЛАРДАН ҚАНДАЙ
2с Ғамларимни ўлдирганим тилим менинг. ХУЛОСАЛАР ЧИҚАРИШ МУМКИН?
Нотавонлар нодир бўлди сенинг сабаб,
НАЗОРАТСИЗЛИК ЭНДИ Қўрқоқларам ботир бўлди сенинг сабаб. ТАРÊИ ОДАТ
Осмоннин забт этди Чўлпон, Қодирийлар –
ПАРТИЯНАЗОРАТИДА Ёзғувларга қодир бўлди сенинг сабаб.

«ТЕТМЕИМР ИИРН»ТИДЗОАФМ ТКАЕРРАГКА10 С.

ЭНДИ УЧЄУННИНГ ЎЗ АÌРИ ÌА²ОË
6 «БУТКАСИ» БОР! ÝÌАÑ
С. 6 С.

20 октябрь 1 АҚШ доллари 10371.76. 1 EВРО 12153.63. 1 Россия рубли 133.19. 1 Англия фунт стерлинги 13393.05. 1 Япония иенаси 98.40.
2020 йил санасидан

2 mitilkllaniishy ИСЛОІОТ Чоршанба
ижтимоий-си±сий газетаси 21 октябрь, 2020

№ 39-40 (1090)

2021 йил 1 апрелдан бошлаб ўзбек тили ва адабиёти бўйича билимни баҳолашнинг
миллий тест тизими асосида раҳбар кадрларнинг давлат тилида расмий иш
юритиш даражаси аниқланади ҳамда масъул лавозимларга тайинланадиган шахслар
учун давлат тилини билиш бўйича даража сертификатлари жорий этилади.

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИНИНГ ФАРМОНИ

МАМЛАКАТИМИЗДА ЎЗБЕК ТИЛИНИ ЯНАДА
РИВОЖЛАНТИРИШ ВА ТИЛ СИЁСАТИНИ

ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ ТЎЈРИСИДА

Ўзбек тилининг халқимиз ўринларда – Дастур) 2-ило- етказиш; қарори лойиҳасини Вазирлар жаҳоннинг етакчи хорижий билим манбаи», «Билимли
ижтимоий ҳаётида ва халқаро вага мувофиқ; дастурий маҳсулотларнинг Маҳкамасига киритсин. тилларига ва хорижий тил- ёшлар – келажак бунёдко-
миқёсдаги обрў-эътиборини лардан ўзбек тилига таржима ри» каби туркум кўрсатув
тубдан ошириш, униб-ўсиб ке- в) 2020-2030 йилларда ўзбекча иловалари ва элек- 5. Фанлар академияси Ин- қилувчи компьютер дасту- ва эшиттиришларни ташкил
лаётган ёшларимизни ватан- ўзбек тилини ривожланти- трон луғат дастурларини новацион ривожланиш ва- рини Вазирлар Маҳкамаси қилиб, мунтазам равишда
парварлик, миллий анъана ва риш ва тил сиёсатини та- яратиш; зирлиги, Ахборот ва оммавий ҳузуридаги Ўзбек тилини эфирга узатиб борилишини
қадриятларга садоқат руҳида комиллаштиришнинг асо- коммуникациялар агентлиги, ривожлантириш жамғармаси таъминласин.
тарбиялаш, мамлакатимизда сий йўналишлари (кей- хорижликлар учун ўзбек Олий ва ўрта махсус таълим маблағлари ҳисобидан яра-
давлат тилини тўлақонли инги ўринларда – Асосий тилини ўргатувчи дастурлар вазирлиги, манфаатдор ва- тиш чораларини кўрсин; 9. Мазкур Фармонда на-
жорий этишни таъминлаш, йўналишлар) 3 -иловага яратиш; зирлик ва идоралар билан зарда тутилган чора-тад-
Ўзбекистондаги миллат ва мувофиқ тасдиқлансин. биргаликда ўзбек тилидаги Ўзбекистон Миллий теле- бирларни молиялаштириш
элатларнинг тилларини г) давлат тилининг халқаро мавжуд луғатлар асосида радиокомпанияси билан бир- манбалари этиб Давлат бюд-
сақлаш ва ривожлантириш, 2. Белгилансинки, Асосий миқёсдаги ўрни ва нуфузини узлуксиз таълимнинг барча галикда тизимдаги ахборот- жети, Вазирлар Маҳкамаси
давлат тили сифатида ўзбек йўналишлар қуйидагиларни ошириш, бу борада хорижий турлари учун қуйидаги ўқув таҳлилий, маънавий-маъри- ҳузуридаги Ўзбек тилини
тилини ўрганиш учун шарт- назарда тутади: ҳамкорлик алоқаларини ри- луғатларини яратиш чорала- фий ва маданий-гуманитар ривожлантириш жамғармаси,
шароитлар яратиш, ўзбек вожлантириш соҳасида: рини кўрсин, шу жумладан: телеканалларини хорижий Олий ва ўрта махсус таълим
тили ва тил сиёсатини ри- а) таълим ташкилотларида давлатларда телерадиоком- вазирлигининг Олий таълим
вожлантиришнинг стратегик давлат тилини ўқитиш тизи- 2030 йилга қадар хорижий кўп жилдли «Ўзбек ти- паниянинг ОТТ платформаси- муассасаларини ривожлан-
мақсадлари, устувор йўналиш мини янада такомиллашти- олий таълим муассасаларида лининг изоҳли луғати»нинг ни (Интернет тармоғи орқали тириш жамғармаси, олий таъ-
ва вазифаларини ҳамда риш, унинг илм-фан тили си- ўзбек тилини ўргатувчи мар- тўлдирилган янги нашри (ки- теледастурларни намойиш лим муассасаларининг бюд-
истиқболдаги босқичларини фатидаги нуфузини ошириш казлар сонини амалдаги 17 рилл ва лотин ёзувига асос- этиш тизими) Ахборот-ком- жетдан ташқари маблағлари,
белгилаш мақсадида, шунинг- соҳасида: тадан 60 тагача кўпайтириш; ланган ўзбек алифбосида); муникация технологияларини жисмоний ва юридик шах-
дек, Ўзбекистон Республика- ривожлантириш жамғармаси сларнинг ҳомийлик хайрияла-
си Президентининг 2019 йил 2025 йилга қадар давлат 2025 йилга қадар «Ўзбек «Ўзбек тилининг имло маблағлари ҳисобидан ишга ри, халқаро молия ташкилот-
21 октябрдаги «Ўзбек тили- мактабгача таълим тизи- тилининг дўстлари» клублари луғати»; тушириш ва бошқа замонавий лари, хорижий давлатлар ва
нинг давлат тили сифатидаги мида амалдаги мактабгача сонини 30 тага, 2030 йилгача информацион технология- бошқа донорлар кредитлари
нуфузи ва мавқеини тубдан таълим муассасаларининг эса 40 тага етказиш; «Ўзбек тили синонимлари лардан фойдаланган ҳолда (қарзлари) ва грантлари, шу-
ошириш чора-тадбирлари ҳудудларини кенгайтириш луғати»; намойиш этилишини таъмин- нингдек, қонун ҳужжатлари
тўғрисида»ги ПФ-5850-сон ёки янги қуриладиган му- хорижий олий таълим муас- ласин. билан тақиқланмаган бошқа
Фармонига мувофиқ: ассасалар ҳисобига ўзбек сасаларида ўзбек тили курс- «Ўзбек тили синонимлари- манбалар белгилансин.
тилли гуруҳлар қамровини 72 ларини зарур илмий, ўқув- нинг катта изоҳли луғати»; 8. Ўзбекистон Миллий теле-
1. Қуйидагилар: фоизга, 2030 йилгача эса 80 услубий, бадиий адабиётлар радиокомпанияси, Ташқи иш- 10. Қуйидагиларга:
а) 2020-2030 йилларда ўзбек фоизга етказиш; билан таъминлаш, ўзбек ти- «Ўзбек тили фразеоло- лар вазирлиги, Миллатлара- Вазирлар Маҳкамасининг
тилини ривожлантириш ва лини ўргатишга доир илмий гизмларининг катта изоҳли ро муносабатлар ва хорижий Давлат тилини ривож-
тил сиёсатини такомиллаш- 2030 йилга қадар умум- тадқиқотлар миқдорини оши- луғати»; мамлакатлар билан дўстлик лантириш департаменти-
тириш концепцияси (кейинги таълим мактабларида ўқув риш. алоқалари қўмитасининг га – Концепция ва Дастур-
ўринларда – Концепция) 1-ило- йиллари учун таянч ўқув ре- «Ўзбек тили омонимлари «O‘zbekiston» телеканалида ни амалга ошириш ҳамда
вага мувофиқ тасдиқлансин жаларида ўзбек тили фанини 3. Вазирлар Маҳкамаси луғати». юртимиз ҳудудида истиқомат Асосиййўналишларга эри-
ва унда қуйидагилар назарда ўқитиш кўламини амалдаги (А.Н.Арипов) уч ой муд- қилувчи барча миллат ва шиш борасида давлат орган-
тутилсин: ҳафтада 84 соатдан 110 со- датда лотин ёзувига асос- Мазкур бандда кўрсатилган элатларнинг тиллари, урф- лари ва ташкилотлар фао-
мамлакатимиз ижтимо- атгача ошириш; ланган ўзбек алифбосига чора-тадбирларни молия- одатлари ва анъаналарини лиятини мувофиқлаштириш
ий-сиёсий ҳаётининг барча тўлиқ ўтишни таъминлаш лаштириш мақсадида Вазир- тарғиб қилувчи, мамлакати- ҳамда мониторинг қилиш;
соҳаларида давлат тили им- олий таълим муассасала- мақсадида ишчи гуруҳини лар Маҳкамаси ҳузуридаги мизга оид ахборот-таҳлилий, Қорақалпоғистон Респуб­
кониятларидан тўлиқ ва тўғри рида ўзбек тили кафедралари ташкил қилсин ва аниқ чора- Ўзбек тилини ривожланти- маънавий-маърифий, мада- ликаси Вазирлар Кенгаши
фойдаланишга эришиш; сонини 2025 йилга қадар 120 тадбирлар ҳамда уларни мо- риш жамғармаси маблағлари ний-гуманитар билим доира- раиси, вилоятлар ва Тошкент
таълим ташкилотларида тага, 2030 йилгача эса 140 лиялаштириш манбалари ва йўналтирилсин. сини кенгайтиришга хизмат шаҳар ҳокимлари, вазир-
давлат тилини ўқитиш тизи- тага етказиш; ҳажмларини назарда тутувчи қилувчи ва интеллектуал ҳамда лик, идора ва бошқа таш-
мини янада такомиллашти- «Йўл харитаси»ни ишлаб 6. Олий ва ўрта махсус таъ- бошқа маълумотларни хори- килотлар раҳбарларига –
риш, унинг илм-фан тили си- б) давлат тилининг софли- чиқиб, Ўзбекистон Республи- лим вазирлиги: жий тилларда (Ўзбекистонда Концепция, Дастур ва Асо-
фатидаги нуфузини ошириш; гини сақлаш, уни бойитиб каси Президенти Админи- истиқомат қилаётган турли сий йўналишларда назарда
давлат тилининг софли- бориш ва аҳолининг нутқ ма- страциясига киритсин. олий таълим муассасала- миллатлар тилида) ёритадиган тутилган тадбирларнинг ўз
гини сақлаш, уни бойитиб даниятини ошириш соҳасида: рининг филология таълим «Do‘stlik» ахборот-маърифий вақтида, сифатли ва тўлиқ ба-
бориш ва аҳолининг нутқ 4. Белгилаб қўйилсинки: йўналишларида «Компьютер дастурлар таҳририятини таш- жарилиши юзасидан шахсий
маданиятини ошириш; лотин ёзувига асослан- 2021 йил 1 апрелдан бош- лингвистикаси», «Амалий кил этиш тўғрисидаги такли- жавобгарлик юклансин.
давлат тилининг замона- ган ўзбек алифбосида лаб ўзбек тили ва адабиёти филология» йўналишларини фи маъқуллансин. 11. Олий ва ўрта махсус
вий ахборот технологиялари «Ўзбекистон миллий қомуси» бўйича билимни баҳолашнинг ташкил қилсин; таълим вазирлиги манфаат-
ва коммуникацияларига фаол жилдларини нашр этишни миллий тест тизими асосида Белгилаб қўйилсинки, дор вазирлик ва идоралар би-
интеграциялашувини таъмин- босқичма-босқич кўпайтириб раҳбар кадрларнинг давлат Ташқи ишлар вазирлиги, «Do‘stlik» ахборот-маъри- лан биргаликда икки ой муд-
лаш; бориш; тилида расмий иш юритиш Фанлар академияси билан фий дастурлар таҳририяти датда қонун ҳужжатларига
давлат тилининг халқаро даражаси аниқланади ҳамда биргаликда хорижий олий Ўзбекистон Миллий теле- ушбу Фармондан келиб
миқёсдаги ўрни ва нуфузини 2020 йилда ўзбек тилининг масъул лавозимларга тай- таълим муассасаларида радиокомпаниясига ажрати- чиқадиган ўзгартириш ва
ошириш, бу борада хорижий луғат бойлигини оширувчи инланадиган шахслар учун ўзбек тили марказлари фао- лаётган бюджет маблағлари қўшимчалар тўғрисида Ва-
ҳамкорлик алоқаларини ри- 15 та лингвистик, соҳавий- давлат тилини билиш бўйича лиятини йўлга қўйсин; ва қуйи ташкилотларнинг зирлар Маҳкамасига таклиф-
вожлантириш; терминологик, изоҳли даража сертификатлари жо- мавжуд штат бирликлари до- лар киритсин.
мамлакатимизда истиқомат луғатлар яратиш; рий этилади; ўзбек тилига оид барча ирасида ташкил этилади. 12. Мазкур Фармон-
қиладиган барча миллат ва Алишер Навоий номидаги илмий, назарий ва амалий нинг ижросини назорат
элатлар тилларини ривож- телерадиоканаллар су- Тошкент давлат ўзбек тили маълумотларни ўзида жам- Ўзбекистон Миллий телера- қилиш Ўзбекистон Респуб­
лантириш мақсадида кенг ва хандон-бошловчиларининг ва адабиёти университети лаган электрон кўринишдаги диокомпанияси манфаатдор ликасининг Бош вазири
тенг имкониятлар ҳамда улар- ўзбек адабий тилидаги нутқ ҳузуридаги Давлат тилида иш ўзбек тили миллий корпусини ташкилотларни жалб қилган А.Н.Арипов ва Ўзбекистон
га давлат тилини ўрганиш маданиятини оширувчи қайта юритиш асосларини ўқитиш яратиш чораларини кўрсин; ҳолда 2021 йил 1 январдан Республикаси Президенти
учун қулай шарт-шароитлар тайёрлов курсларида ўқитиш ва малака ошириш марказида бошлаб марказий телека- Администрацияси раҳбари
яратиш; тизимини жорий этиш ва ўзбек адабий тили меъёрлари Халқ таълими вазирлиги, налларда «Тилга эътибор», З.Ш.Низомиддинов зиммаси-
б) 2020-2030 йилларда қамровни 2030 йилгача 100 ва давлат тилида иш юритиш Фанлар академияси, манфа- «Она тилида сўзлашамиз», га юклансин.
ўзбек тилини ривожлантириш фоизга етказиш; бўйича қисқа муддатли (1-2 атдор вазирлик ва идоралар «Нотиқлик маҳорати», «Тил
ва тил сиёсатини такомил- ойгача) ўқув курслари мунта- билан биргаликда ҳар йили – миллат кўзгуси», «Китоб
лаштириш концепциясини в) давлат тилининг замона- зам равишда ташкил этилади. 1 декабрга қадар Дастурда
2020-2022 йилларда амалга вий ахборот технологиялари Давлат тест маркази, Олий ва Асосий йўналишларда Ўзбекистон Республикаси
ошириш дастури (кейинги ва коммуникацияларига инте- ва ўрта махсус таълим вазир- белгиланган топшириқлар
грациялашувини таъминлаш лиги манфаатдор вазирлик юзасидан амалга оширил- Президенти Ш.МИРЗИЁЕВ
соҳасида: ва идоралар билан бирга- ган ишларни пухта таҳлил
ликда уч ой муддатда маз- қилиш асосида Вазирлар Тошкент шаҳри,
2025 йилга қадар давлат кур банднинг иккинчи хат- Маҳкамасига маълумот кири- 2020 йил 20 октябрь
тилида соҳавий иш юритиш бошисида назарда тутилган тиб борсин.
ҳужжатларининг ягона элек- чора-тадбирларни амалга
трон намуналарини ишлаб ошириш мақсадида Ҳукумат 7. Ахборот технологиялари
чиқиш ва улардан фойдала- ва коммуникацияларини ри-
ниш учун 14 та онлайн дастур вожлантириш вазирлиги:
ишлаб чиқиш, 2030 йилгача
эса ушбу кўрсаткични 25 тага Олий ва ўрта махсус таъ-
лим вазирлиги, Инновацион
ривожланиш вазирлиги билан
биргаликда ўзбек тилидан

НАЗОРАТСИЗЛИК ЭНДИ

ПАРТИЯНАЗОРАТИДА
Ўзбекистон «Миллий тикланиш» демократик
партияси Навоий вилояти Кенгаши раиси, халқ ТИЛИМ МЕНИНГ ЈУРУРИМ!
депутатлари вилоят кенгаши депутати Илҳом
Ражабов бошчилигидаги ишчи гуруҳи Навоий Кеча Ўзбекистон «Миллий тикланиш» Мажлиси ҳузуридаги ёшлар парламенти
шаҳридаги «Гулзор», «Турон» ва «Хончарбоғ» демократик партияси Наманган туман аъзоси А.Акбаров, партия вилоят кенгаши
маҳаллаларидаги хонадонларда бўлиб, кам таъ- кенгаши ташаббуси билан 21 октябрь – вакили И.Ҳожиев, туман кенгаши депу-
минланган фуқаролар, боқувчисини йўқотганлар «Ўзбек тили байрами куни»га бағишлаб тати Т.Сиддиқова, туман кенгаши раиси
ва ҳозирда ишсиз юрган ёшлар билан суҳбат ва 14-сонли умумтаълим мактабида «Ўзбегим Ҳ.Холиқовлар сўзга чиқиб, тилимизни ривож-
очиқ мулоқотлар ўтказмоқда. Очиғи, учрашувлар- – ўзлигим, тилим менинг ғурурим» мавзу- лантириш жараёнида қўлга киритилаётган
да шу нарса маълум бўлдики, маҳаллаларда ҳар сида байрамолди тадбири ташкил этилди. натижалар билан бирга мавжуд муаммолар
доим ҳам ижтимоий муҳофазага муҳтож кишилар ҳамда уларни ечишда партия олдида турган
талаби қондирилаётгани йўқ. Лоқайдлик, эъти- Унда Ўзбек тилининг шаклланиш тарихи ва вазифалар ҳақида атрофлича маълумот бер-
борсизлик сабабми ёки нотўғри маълумотлоар унинг ривожланиши, мустақиллик йиллари дилар. Учрашув сўнггида иқтидорли ўқувчи
сабабми айрим ночор оилалар «темир дафтарга тилимизга эътибор тўғрисида ёшларга тушун- ёшларга партиянинг эсдалик совғалари топ-
киритилмай қолмоқда. Гуруҳ аъзолари ана шун- чалар берилди. ширилди.
дай кишиларни аниқлаб, «Ёшлар» ва «Аёллар»
дафтарларига киритиш жараёнларида иштирок Тадбирда Ўзбекистон Республикаси Олий
эта бошладилар.

Маълумки, «Ёшлар дафтари»га 18 ёшдан 30
ёшгача, «Аёллар дафтари»га эса 30 ёшдан ош-
ган ижтимоий, ҳуқуқий ва психологик қўллаб-
қувватлашга муҳтож фуқароларни киритиш
белгиланган.

Чоршанба 21 ОКТЯБРЬ – ЎЗБЕК ТИЛИ БАЙРАМИ КУНИ 3mitilkllaniishy
21 октябрь, 2020 ижтимоий-си±сий газетаси

№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Бизнинг саводхон асримизда, айниқса, адабиётда
истеъдод билан ҳаваскорликни ажратиш мушкул бўлиб
қолди.

Эркин Воҳидов

(Бошланиши 1-бетда)

ЎЗБЕКИСТОН ХАЛЄИГА БАЙРАМ ТАБРИГИ

Фурсатдан фойдаланиб, тарбиялаш, мамлакатимизда кўлами ва суръати ортиб Ушбу қутлуғ байрам ара- Шу маънода, Она Ватанга Азиз ва қадрли ватандош-
қардош Афғонистон давлати давлат тилини тўлақонли бормоқда. Афсуски, юртимиз- фасида қабул қилинган «Буюк муҳаббат ва садоқат – она ти- ларим!
раҳбариятига ўзбек тилига жорий этишни таъминлаш, да бу жараён аниқ тизим ва шоир ва мутафаккир Алишер лига муҳаббат ва садоқатдан
расмий тил мақомини бериб, Ўзбекистондаги миллат ва илмий ёндашувларсиз юз бе- Навоий таваллудининг 580 бошланади, десак, янглишма- Сизларни Ўзбек тили бай-
унга кўрсатаётган юксак эъти- элатларнинг тилларини раётганини тан олган ҳолда, йиллигини кенг нишонлаш ган бўламиз. рами билан яна бир бор са-
бор ва ҳурмати учун яна бир сақлаш ва ривожлантириш, мавжуд ҳолатни бартараф тўғрисида»ги қарор ҳам ўзбек мимий табриклайман.
бор чин дилдан миннатдорлик давлат тили сифатида ўзбек этиш учун таъсирчан чоралар тили ва адабиётини, миллий Мен мана шундай қараш ва
билдираман. Бу кўҳна замин- тилини ўрганиш учун шарт- кўриш лозим. маданиятимизни янада равнақ тушунча ҳар бир юртдошимиз- Барчангизга соғлик-
да яшаётган барча миллат- шароитлар яратиш, тил сиё- топтиришга қаратилган ама- нинг ҳаётий эътиқодига айла- омонлик, бахту саодат, хо-
дошларимизни бугунги қутлуғ сатини ривожлантиришнинг Айни вақтда ўзбек тили лий ҳаракатларимиз билан нади, бу борада муҳтарам надонларингизга тинчлик-
байрам билан эл-юртимиз стратегик мақсадлари, устувор алоҳида фан сифатида уйғун ва ҳамоҳангдир. зиёлиларимиз, фаол ёшла- хотиржамлик, файзу барака
номидан самимий муборак- йўналиш ва истиқболдаги ва- ўқитилаётган хорижий уни- римиз, кенг жамоатчилигимиз тилайман.
бод этаман. зифалар белгилаб берилди. верситет ва марказлар билан Ҳурматли дўстлар! барчага ўрнак ва намуна
яқин ҳамкорлик ўрнатиш, Атоқли маърифатпарвар Аб- бўладилар, деб ишонаман. Ўзбек тилимиз ҳамиша
Муҳтарам юртдошлар! Фармон ижросини таъ- улар учун ўқув адабиётлари дулла Авлоний бобомиз айт- безавол яшасин, доимо
Мамлакатимизда ўзбек минлаш учун давлат яратиш борасида ҳам фаол ганидек, тил – миллат руҳини мағрур янграсин!
тилини замон талаблари бошқаруви, замонавий ва иш олиб боришимиз лозим. юксалтирувчи буюк кучдир.
асосида ривожлантириш, инновацион технологиялар, Шавкат МИРЗИЁЕВ,
унинг давлат тили сифати- саноат, банк-молия тизими, Жаҳон адабиёти дурдона- Ўзбекистон Республикаси Президенти
даги ўрни ва нуфузини янада ҳуқуқшунослик, дипломатия, ларини ўзбек тилига ҳамда
мустаҳкамлаш борасида ол- тиббиёт соҳаларида, ҳуқуқни ўзбек адабиётининг сара 21 октябрь – Ўзбек тили байрами куни
димизда катта ва масъулият- муҳофаза қилувчи идоралар намуналарини чет тилларга
ли вазифалар турибди. ва ҳарбий муассасалар фао- таржима қилиш ва нашр этиш,
Шу мақсадда «Давлат тили лиятида тўлиқ давлат тилида бу йўналишда шаклланган
ҳақида»ги Қонун лойиҳасининг иш юритиш бўйича бошлаган ижодий мактабларни ривож-
янги таҳрири ҳамда шу му- ишларимизни кучайтириши- лантириш, юқори малакали
носабат билан айрим қонун миз керак. таржимон-адиблар ҳамда
ҳужжатларига ўзгартиш ва мутахассисларни тайёрлаш
қўшимчалар киритиш ҳақидаги Ҳозирги кунда мам- ишларига жиддий эътибор
қонун лойиҳалари тайёрланиб, лакатимизда яшаётган, қаратишимиз даркор.
Олий Мажлис Қонунчилик Ўзбекистонимизни ягона ва
палатасига кўриб чиқиш учун аҳил оила деб биладиган Мамлакатимизда «Ўзбек
киритилди. турли миллат ва элатлар халқ ижоди ёдгорликлари»,
Хабарингиз бор, куни кеча вакиллари ҳам ўзбек тилини «Қорақалпоқ адабиёти дурдо-
«Мамлакатимизда ўзбек ти- ўрганишга катта қизиқиш налари», «Биринчи китобим»,
лини янада ривожлантириш ва истак билдираётганлари «Жаҳон адабиёти дурдона-
ва тил сиёсатини такомил- айниқса эътиборлидир. лари» каби серияларни нашр
лаштириш чора-тадбирлари этиш бўйича бошланган иш-
тўғрисида»ги Президент фар- Шу муносабат билан бу бо- ларни тизимли асосда давом
мони имзоланди. рада мотивация омилларини эттириш керак.
Фармонга мувофиқ, ўзбек кучайтириш, махсус дарслик,
тилининг халқимиз ижти- луғат ва қўлланмалар, видео Шунингдек, ўзбек тилининг
моий ҳаётида ва халқаро ва аудиоматериаллар, за- жаҳон майдонида, хусусан,
миқёсдаги обрў-эътиборини монавий ўқитиш услублари- Интернет ахборот тармоғида
тубдан ошириш, униб-ўсиб ке- ни кенг жорий этиш муҳим муносиб ўрин эгаллашини
лаётган ёшларимизни ватан- аҳамиятга эга. таъминлаш, она тилимизда
парварлик, миллий анъана ва кўплаб янги компьютер дас-
қадриятларга садоқат руҳида Бугунги глобаллашган турларини яратиш бўйича
дунёда тилларнинг бир- ҳам олдимизда турган муҳим
бирига ўзаро таъсири, жумла- ва долзарб вазифаларни ҳал
дан, четдан сўз қабул қилиш қилишимиз зарур.

Ўзбек тилини ўрганишга бўлган єизиєиш дунё нигоіида (Бошланиши1-бетда)

Fulbright гранти совриндо- лат университети, Индиана танаффус бўлди. 2014-2015 Ўзбек тилини ўрганувчилар Бруклин шаҳрида катта сон- нинг Евроосиё мамлакатлари
ри сифатида мен ҳам 2014- университети, Остиндаги йилларда яна тил ўрганишга талайгина онлайн манбалар ли ўзбек халқи истиқомат ўртасида ўзаро боғланиш ва
2015 ўқув йилида Америка- Техас давлат университети имконим бўлди. Ҳозир эса топиши мумкин. 1970 йиллар- қилмоқда, ушбу шаҳарга таш- ҳамкорликка қаратилган Belt
нинг Остин шаҳридаги Техас ва Жоржтаун университет- ўзбек тили билим даражам да ўзбек тилини ўрганиш жа- риф буюрсам ўзбек тилим қўл and Road истиқбол лойиҳасида
давлат университетининг лари каби бир қатор нуфузли ўртадан сал баланд. Аслида раёнимда Ойбек ва Абдулла келишига ишонаман! давлатлараро кўприк бўлиб
Славян ва Евроосиё фанла- олий таълим муассасала- менинг асосий йўналишим Қаҳҳор қаламига мансуб асар- хизмат қилиши кўзда тутилган.
ри кафедрасида ўзбек тили рида ўқитилиб келинмоқда. тибет тили эди. Тибет тили- ларни мутолаа қилганман. Шунингдек, Хитой таълим
ўқитувчиси лавозимида таж- Мазкур олийгоҳларда ўзбек ни ўрганиш орқали менинг Ўша асарлар менга 19- ва вазирлигининг маълумотига Хулоса қилиб шуни ай-
риба алмашдим. Университет тили ўрганувчилар сони кўп Марказий Осиёга, жумладан 20-асрлардаги Ўзбекистон кўра, Шанхай хорижий тиллар тиш мумкинки, чет давлат
талабалари ўзбек тили курси бўлмаса-да, кундан кунга Монголия, қадимги уйғур тили ва Тошкентнинг яққол тасви- университети 2017-2018 ўқув олий таълим муассасалари-
орқали ўзбек нотиғи билан хориж талабаларининг шарқ ва кейинчалик ўзбек тилига рини очиб бера олган. Айни йилидан бошлаб бакалавр да ўзбек тилини ўрганишга
ўзаро мулоқот қилиш ва бу оламига, жумладан, ўзбек қизиқишим ортди. Инглиз дамда мен Техас давлат уни- йўналиши талабаларига 32 бўлган қизиқиш тобора ор-
борада оғзаки ва ёзма нутқ тилимизга, миллийлигимиз- ва ўзбек тилини қиёсласак, верситетининг кутубхонаси- та хорижий тиллар қаторида тиб бормоқда ва албатта
кўникмаларини ривожланти- ни ўрганишга қизиқишлари мен учун инглиз тили му- да фаолият олиб бораман. чех, польяк, қозоқ ва ўзбек тил ўрганувчилар нафақат
риш, ўзбек адабиёти, тарихи, ортиб бормоқда. раккаб тил, ўзбек тили эса Мен ўзбек тилини кундалик тилларини асосий тил си- ўзбек тилимиз балки мил-
маданияти ва анъаналари мантиқий, турғун ва равшан ҳаётимда қўлламасам-да, фатида ўргатиб келмоқда. лий тарих ва маданияти-
билан танишиш имконига эга Ўзбек тилини эгаллаган тилдир. Менинг қадимги уйғур менинг кутубхонадаги вази- Университетнинг 2016-2020 миз борасидаги билимлар-
бўлдилар. Биз нафақат ўзбек америкалик талабаларимдан тили, турк тилини ўрганишда фаларим бир кун келиб ўзбек йилларга мўлжалланган ри- ни ўзлаштиришга ҳам катта
тили ўқитувчилари балки ма- Роберт Галлагер она тилимиз- тажрибам ва билимларим китоблари билан ишлашга вожланиш дастурига кўра, эътибор бермоқдалар.
даният элчилари сифатида ни ўрганиш тажрибаси бора- етарли бўлганлиги сабаб, имкон йўлини очади деган Хитой давлатининг миллий
ҳам ўз фаолиятимизни олиб сида қуйидаги фикрларни ўзбек тилини ўрганишим осон умиддаман. Тил ўрганиш жа- дипломатик стратегиясига хиз- Дурдона КАРИМОВА,
бордик. билдирди: бўлди. Ўзбек тилини ўрганиш раёнимда ўзбек халқи ҳаёти мат қилувчи, хорижий тиллар Тошкент давлат юридик
давримда етарли манбалар- менга янгилик бўлмади, чун- ва халқ маданияти борасида
Айни дамда, Хорижий тил- – Менинг тил ўрганиш ни топа олганман ва бунда ки мен Эрон ва Афғонистон юқори билимларга эга етук му- университетининг
ларни ўқитиш бўйича Аме- жараёним бироз ноодатий муаллиф Нигора Азимова то- давлатларида бир муддат тахассислар тайёрлаш универ- Ихтисослаштирилган
рика консуллигининг маъ- бўлган, чунки мен илк бор монидан ёзилган Ўзбек тили яшаганим сабабли маданият- ситет ўқув-режасининг асосий
лумотига кўра, ўзбек тили ўзбек тилини 1970 йилларда дарслиги асосий интерактив лар орасида ўхшашлик топ- мақсадига айланган. Шуниси филиали
АҚШнинг Аризона давлат Сеатлдаги Вашингтон уни- манба бўлиб хизмат қилган. дим. Ҳозирда, Нью-Йоркнинг тақсинга сазоворки, ушбу тил Умумтаълим фанлар
университети, Мичиган дав- верситетида ўрганишни бош- ўқитиш дастурлари Хитой-
ладим ва шундан сўнг катта кафедраси
катта ўқитувчиси

ЎзА

«О×И¯ ÌÓËО¯ОТ»ãà òàêëèô ýòàìèç! +99899 4032274
e-mail: [email protected]

АЗИЗ ЮРТДОШЛАР!

Муҳтарам, сайловчилар!

«Миллий тикланиш» ижтимоий-
сиёсий газетаси бугунги туб
ислоҳотлар даврида Сизларга
кенгроқ маълумот бериш, мамлакат
сиёсий майдонидаги энг сўнгги
янгиликлар хусусида таҳлилий
мақолалар тарқатиш мақсадида
таниқли сиёсатшунослар, парламент
аъзолари, турли вазирлик ва идоралар
раҳбарлари билан «Очиқ мулоқот»лар
ташкил этмоқда.

Азиз, газетхонлар!

«Очиқ мулоқот»ларда ўзингизни Акмал Бурханов, Алишер Саъдуллаев, Фарҳод Зайниев, Иброҳим Минхожиддин Муҳаммадали
қизиқтираётган саволлар билан Ўзбекистон Ёшлар ишлари Олий Мажлис Абдураҳмонов, Хожиматов, Абдуқундузов,
иштирок этинг, муаммоли Республикаси агентлиги директори Қонунчилик палатаси Ўзбекистон Республикаси Республика Маънавият Ўзбекистон ва
масалаларга мутасаддилар Коррупцияга қарши депутати Инновацион ривожланиш ва маърифат маркази Қорақалпоғистон халқ
эътиборини қаратинг. Зеро, курашиш агентлиги вазири раҳбари артисти
юртимиз тараққиёти, халқимиз директори
фаравонлиги йўлида биргаликда
ҳаракат қилсаккина реал натижаларга
эришамиз. (99) 4032274 рақамига
саволларингизни йўлланг.

4 mitilkllaniishy ЖАРАЁН Чоршанба
ижтимоий-си±сий газетаси 21 октябрь, 2020

№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Ўқувчи учун авторнинг ёшу қариси, унвонли, унвонсизи йўқ. У ҳамиша
ёзилган сатрларга қараб муаллифга ўз муносабатини билдиради: ё қалбига
жо қилади, ё унутади, йўқликка маҳкум этади.

Эркин Воҳидов

«ÁИРÌИЗ! ¯АËÁАН ÁИРÃАÌИЗ!»

Ўтаётган ҳафта Ўзбекистон «Миллий тикланиш»
демократик партияси ташаббуси билан ташкил этилган
халқаро анжуманлар, мамлакат миқёсидаги тадбирлар
ва, албатта, 21 октябрь – «Ўзбек тили байрами куни»га
бағишланган очиқ мулоқот ва давра суҳбатларида
асосий эътибор қадриятларимизни эъзозлаш, уларнинг
маданий-маърифий ҳаётимиздаги ўрнини янада
мустаҳкамлашга қаратилди, десак хато бўлмайди.
Хусусан, Ўзбекистон ҳунармандлари ва Хитой
рассомлари иштирокида «Бирмиз! Қалбан биргамиз!»
шиори остида ўтган онлайн кўргазма ҳам октябрь
ойининг ўзига хос «сиёсий воқеа»си дея эътироф
этилди.
Хитойлик тилшунос олима Марям Гопур хоним
томонидан тақдим этилган хитойлик рассомлар
қаламига мансуб расмларнинг партия «қўли билан»
ўзбекистонлик шифокорларга тақдим этилгани,
тадбирда парламент аъзолари, турли вазирлик ва
идоралар мутасаддиларининг чиқишлари, гўзал
хонандаларнинг дилрабо қўшиқлари айтиш мумкинки,
партия ғояларини янада халқчиллаштиришга хизмат
қилди.
21 октябрь – «Ўзбек тили байрами куни» муносабати
билан ташкил этилган навбатдаги анжуман – «Ўзбек
тилининг рақамли лингвистик ресурсини яратиш
истиқболлари» мавзуидаги республика илмий-амалий
конференцияси ҳам зиёлилар эътиборини тортган энг
йирик тадбирлардан бири бўлди.

Маълумки, партиямиз- давом эттирилмоқда. Асо- – Улар орасида ўзбек ти- Партия ўзбек
нинг 2020-2024 йилларга сий мақсад парламентда лининг борлиги халқимиз тилини хорижий тил
мўлжалланган Сайловолди муҳокама этилаётган «Давлат учун энг катта бахтдир, – сифатида ўєитиш,
дастурида ўзбек тилининг тили ҳақида»ги қонуннинг деди А.Қодиров. – Лекин биринчи навбатда,
Давлат тили сифатидаги мукаммаллигига эришишдир. тилимиз мақомини оширишга Ўзбекистон халєини
мақомини ошириш, мамлака- Партиямиз ташаббуси билан қаратилган эътибор анча су- ташкил этувчи
тимиз ва хорижда тилимизни октябрь ойининг охиригача сайгани ва бу ривожланаётган бошєа миллат
кенг тарғиб этиш устувор ҳар бир ҳудудда Ўзбек тили Ўзбекистоннинг ҳам сиёсий, вакилларининг
йўналишларидан бири си- марказлари фаолияти йўлга ҳам стратегик манфаатларига ўзбек тилини
фатида белгилаб олинган. қўйилади. умуман тўғри келмаслигини ўрганишини
Шунингдек, дастурда олий қайд этиш жоиз. осонлаштирувчи
қадриятимиз саналган тили- Қайд этиш жоизки, замонавий
мизнинг ҳуқуқий асосларини яқинда Адлия вазирлиги би- Та дбирд а Ўзбек ис тон мультимедиа
такомиллаштириш бирламчи лан ҳамкорликда «Давлат Республикаси Вазирлар воситаларига
вазифа экани қайд этилган. тили ҳақида»ги янги қонун Маҳкамасининг Давлат тили- асосланган
лойиҳасини ҳамда тил ни ривожлантириш департа- методикаларни
Айни пайтгача маҳаллий тўғрисидаги қонун ҳужжат- менти мудири Абдуғаффор оммалаштиришга
кенгашлардаги депутатлар ларини бузганлик учун жа- Қирғизбоев ҳам сўзга чиқиб, кўмаклашади.
ҳамда партия фаоллари томо- вобгарликни кучайтиришга департамент томонидан
амалга оширилаётган ишлар ЎЗБЕКИСТОН «МИЛЛИЙ
нидан доимий комиссияларга қаратилган қонун лойиҳа- тўғрисида маълумот берди. ТИКЛАНИШ» кераклигини ўргатди! Албат- фаолият кўрсатаётган
70 та таклиф, халқ депутатла- сини ишлаб чиқиш, давлат та, бундай тадбирлар инсон- ҳунармандларнинг ёғоч
ри Кенгаши сессияларига 65 тили тўғрисидаги қонун Хитойда яшаётган тилшу- ДЕМОКРАТИК ПАРТИЯСИНИНГ ларга синовли кунларда маъ- ўймакорлиги, кандакорлик,
та масала киритилди. Жой- ҳужжатлари ижросини на- нос олима Марям Гапур ва САЙЛОВОЛДИ ДАСТУРИДАН навий ва руҳий далда беради, кулолчилик, миниатюра,
ларда 78 нафар мансабдор зорат қилувчи Комиссия Туркиянинг Бартин универси- – деди партия етакчиси. миллий мато ва либослар
шахснинг ҳисоботи эшитилиб, фаолиятини қайта тиклаш тети профессори, филология «Миллий тикланиш» демокра- йўналишидаги маҳсулотлари
олиб борилган таҳлиллар на- ташаббуси илгари сурилди. фанлари доктори Зилола Ху- тик партияси ва Республика Шу ўринда ушбу кўргазмани намойиш этилганини айтиш
тижасида 222 та депутатлик дайбергановалар ҳам ўзбек «Ҳунарманд» уюшмаси билан ташкил этишда фаоллик жоиз. Жумладан, Нурота
сўровлари юборилди. Энг Илмий-амалий конфе- тилининг халқаро миқёсдаги ҳамкорликда ташкил этилиб, кўрсатган, мазкур анжуманда кашталари, Риштон сопол
муҳими, ўрганишлар давоми- ренцияда Олий Мажлис нуфузини ошириш борасида- 3 кун давом этди. Хитойдан туриб, билвосита и дишлари, Тошкент ё ғоч
да партия аъзолари томони- Қонунчилик палатаси Спике- ги ишлар ҳақида гапирдилар. қатнашган, хитойлик рассом- ўймакорлиги ва каштадўзлиги,
дан 1334 та қонун бузилиши ри ўринбосари, Ўзбекистон Тадбирнинг очилиш ма- лар асарини ўзбекистонлик Марғилон адраслари, Бухо-
ҳолати аниқланиб, уларни «Миллий тикланиш» демокра- Шундан сўнг www. росимида Ўзбекистон «Мил- санъат ихлосмандларига ро зардўзлик маҳсулотлари
жойида бартараф этишга тик партияси Марказий кен- xatosizyoz.uz сайти ҳамда лий тикланиш» демократик тақдим қилган тилшунос оли- томошабинларни бефарқ
эришилди. гаши раиси Алишер Қодиров «Компьютер лингвистика- партияси Марказий кенгаши ма Марям Гапур фаолиятига қолдирмади.
сўзга чиқиб, дунёда олти си» дарслик китобининг раиси Алишер Қодиров ушбу тўхталсак.
Шу кунларда ҳам тили- мингга яқин тиллар бўлса, тақдимоти бўлиб ўтди ва халқаро кўргазма – санъат Кўргазма доирасида
мизни ривожлантириш, уларнинг икки юзга яқинигина бу ўзбек тилининг ривожи ҳар қандай офатга қарши Мариям Гапурнинг она- Ўзбекистон Республикаси
унинг софлигини сақлаш расмий тил мақомига эга эка- йўлидаги навбатдаги муҳим туришдек улкан кучга эга си асли марғилонлик, ота- Халқ таълими вазирлиги
борасидаги ишлар изчил нини таъкидлади. қадам экани таъкидланди. эканини яна бир бор исбот- си эса урумчилик бўлиб, тасарруфидаги жисмоний
ланганини таъкидлади. у мус тақиллик дан сўнг, ёки психик ривожланишида
Та дбир доирасида тил- аниқроғи, 1992 йилда хориж- нуқсони бўлган болаларнинг
шунос олимлар, таниқли — Пандемия бир-биримиз- да яшаётган ватандошлари- дунё халқларини ларзага
педагог ва тил бўйича экс- нинг қадримизга етишимиз, мизнинг фарзанди сифатида солган кўринмас ёв – коро-
пертлар, сиёсатшунос ҳамда инсон саломатлигини асраш илк бор Ўзбекистонга келган. навирус пандемиясига оид
профессор-ўқитувчилар қанчалик муҳимлиги ва тиб- Сўнгра, Жаҳон тиллари уни- расмлари ҳам тақдим этилди.
шўъбаларга бўлинган ҳолда биёт ходимлари меҳнатини верситетида таҳсил олиб, Ёш ва мурғак қалбли рас-
ўзбек тилининг рақамли қай даражада қадрлашимиз бир неча йиллар мактабда сомларнинг барча инсонлар
лингвистик ресурсини яра- Хитой тилидан дарс бер- бирлашса, ҳар қандай офатга
тиш истиқболлари, ўзбек ган. Айни пайтда Республика қарши кураша олади, деган
тилини ўргатиш ва дарс- «Ҳунарманд» уюшмасининг маънони англатувчи расмла-
ликлар муаммолари, лотин Хитойдаги савдо уйи ҳамкори ри қалби бор инсонни бефарқ
ёзувига асосланган ўзбек ҳисобланади. қолдирмайди!
алифбосини жорий этиш-
даги ўзаро ҳамкорлик, Дав- Шу ўринда 3 кун давом эт- Тадбир якунида Ўзбекистон
лат тили софлигини сақлаш ган кўргазмада Фарғона, На- «Миллий тикланиш» демо-
ҳамда илмий атамалар тар- воий, Бухоро, Тошкент вило- кратик партияси томонидан
жимасини мувофиқлаштириш ятлари ва Тошкент шаҳрида мактаб-интернат ўқувчилари
йўналишларига доир мақола ва ташкилотчиларга фахрий
ва маърузалари билан ёрлиқ, диплом ва эсдалик
қатнашдилар. совғалари топширилди.

Маросимда «Миллий ти- Одилбек РАҲМОНОВ
кланиш» демократик пар- тайёрлади.
тияси ташаббуси билан
Партия давлат тилини бойитиш тайёрланган, 21 октябрь –
ва янада такомиллаштириш, «Ўзбек тили байрами куни»га
тил маданиятини, ўзаро бағишланган фильм тақдим
муомала сифатини юксалтиришга этилди. Партия сафига янги
йўналтирилган чора-тадбирлар аъзолар қабул қилиниб, улар-
мажмуасини ишлаб чиєиш, расмий га аъзолик гувоҳномалари
іамда оммавий муомалада ўзбек ҳам топширилди.
адабий тили меъёр ва єоидалари
бузилишининг олдини оладиган аниє Энди мақоламиз бошида
ва маєсадли ишларни олиб боради тилга олинган биринчи тад-
Ўзбек тилини ривожлантириш, унинг бирга қайтсак.
софлиги, фойдаланиш учун єулай
бўлиши, истеъмолда осон ва равон Пойтахтимиздаги
єўлланилишини таъминлаш бўйича «Autograph Art Gallery»да
амалий чоралар кўради. ўтган кўргазма Ўзбекистон

ЎЗБЕКИСТОН «МИЛЛИЙ ТИКЛАНИШ» Қорақалпоғистон Республикаси:
ДЕМОКРАТИК ПАРТИЯСИНИНГ
САЙЛОВОЛДИ ДАСТУРИДАН Одамлар зада бўлган муаммо іал єилинди

Халқ депутатлари Хўжайли туман Кенгаши депутат Дилбар
Рановага «Суўенли» маҳалласи аҳолиси ишонгани учун ҳам
мурожаат қилганди. Электр токининг тез-тез ўчишидан зада
бўлган фуқаролар мурожаатидан кейин депутат «Қорақалпоқ
ҳудудий электр тармоқлари» корхонасига депутатлик сўрови
юборди. Натижа узоқ куттирмади. Маҳалланинг тўртта
кўчасига 530 миллион сўмлик бетон устунлар ўрнатилиб,
электр узатиш симлари қайта тортила бошланди.

Чоршанба МАСЪУЛЛИК 5mitilkllaniishy
21 октябрь, 2020
ижтимоий-си±сий газетаси
№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Бир-икки соъ буғдойдан овқат тайёрлаб, биродаримни чақиришим мен учун
бозорларингизга чиқиб, қул озод қилишимдан маҳбуброқдир.

Али ибн Абу Толиб

«ªЗ ÁОËАÌИЗÃА 21 октябрь – Ўзбек тили байрами куни
НИÌАНИ РАÂО
ʪРÑАÊ...» Јолибларни єутлаймиз!
«ISHONCH» газетасининг ўтган сонида халқ
депутатлари Тошкент шаҳар Кенгаши депутати, Ўзбекистон «Миллий тикланиш» демократик
пойтахт касаба уюшма ташкилотлари бирлашмаси партияси Бухоро вилоят кенгаши «Ёшлар қаноти»
раиси Сайфулла Аҳмедов ҳақида самимий ташаббуси билан «Она тилим - жону дилим» мав-
мақола эълон қилинибди. Аммо мухбир хатога зусида Бухоро давлат университетининг ўзбек
йўл қуйганми ёки мухбирга нотўғри маълумот филологияси факультети талабалари ўртасида
берилганми ҳар қалай С.Аҳмедов билан бирга иншолар танлови ўтказилди.
ишлаётганлар, хусусан пойтахтдаги ҳамкасблари
мақолада унинг ёши бироз бўрттириб Президентимизнинг «Ўзбек тилининг давлат тили
кўрсатилган, деган ярим ҳазил, ярим чин фикрни сифатидаги нуфузи ва мавқеини тубдан ошириш чора-
билдиришди... тадбирлари тўғрисида»ги Фармони ижросини таъмин-
лаш юзасидан ўтказилган ушбу танлов ўзбек тилининг
Мақолада Сайфулла ака- ҳамма нарса муносабат ва қараб баҳо берила бош- пиш, кам таъминланган ои- халқимиз ижтимоий ҳаётида ва халқаро миқёсдаги
нинг тиниб-тинчимаслиги қарашларга боғлиқ. лангани ҳамкасбларимиз лалар холидан хабар олиш- обрў-эътиборини тубдан ошириш, ёшларимизни
бошқаларга «юққани» ҳам томонидан ҳам тез-тез да ҳам бошқаларга ўрнак ватанпарварлик, миллий анъана ва қадриятларга
бежиз тилга олинмаган ше- «Ишонч» газетаси бош «ғийбат» қилинадиган ҳам бўлаётир. садоқат, улуғ аждодларимизнинг бой меросига ворис-
килли. муҳаррири Ҳусан ака Эрма- бўлди. Бошқача айтганда, лик руҳида тарбиялаш, мамлакатимизда давлат ти-
тов Сайфулла Аҳмедовнинг меҳнат қилган кишилар Шу ўринда депутат томо- лини тўлақонли жорий этишни таъминлаш мақсадида
– Айниқса, унинг бир га- олтмишга тўлганини айт- рағбатлантирила бошланди. нидан ўтган вақт давомида ташкил этилди.
пини ҳамкасб сифатида кўп ганда, очиғи бу гапга ишон- Буларнинг бари Сайфулла 40 қа яқин қабуллар ташкил
эслайман, – дейди «Шарқ» гим келмади. Чунки, тиниб- Аҳмедов ва унинг «команда- қилинганини, ўндан ортиқ Кеча мазкур танлов иштирокчилари партия вилоят
нашриёт-матбаа акция- тинчимас раҳбарнинг ёш- си» фаолиятининг дастлаб- фуқарога сиҳатгоҳларга кенгаши биносида жам бўлдилар.
дорлик компанияси касаба ларга хос шижоти ҳақида ки натижалари эди. йўлланма олиб берилиб, но-
уюшмаси раиси Ғулом ака кўпчиликдан яхши гаплар гиронлиги бор ва ижтимоий Иншолар танловини баҳолаш мезонига мувофиқ,
Ҳакимов. – У энди шаҳарга эшитгандим. Албатта, олтмиш ёш халқ ҳимояга муҳтож 50 дан ортиқ III ўринга Абдумалик Маҳмудов, II ўринга Наргиза
сайланган пайтлар эди. Бир тилида «улуғ», «ҳурматли» оилани дори-дармон, озиқ- Раҳматова ҳамда фахрли I ўринга Нигина Шодие-
йиғилишда оромгоҳлардаги Ғулом акага Сайфулла ёш саналади. Аммо Сай- овқат маҳсулотлари билан валар муносиб кўрилиб, ғолибларга партия вилоят
вазият, мавж уд муаммо - Аҳмедовнинг фаолияти- фулла аканинг хоҳ ўз лаво- таъминлаганини ҳам айтиш кенгашининг диплом ҳамда эсдалик совғалир топ-
лар, шароитларни яхшилаш, га доир саволлар бераяп- зимидаги, хоҳ депутатлиги жоиз. ширилди.
айниқса, ётоқхона ва ошхо- ману, унинг пойтахт каса- билан боғлиқ фаолиятини
наларда тозаликка қатъий ба уюшмаси ташкилотига таҳлил қилинг, ёш масала- Ҳа, Сайфулла Аҳмедов- «Ўзбек тили маркази» иш бошлади
риоя қилиши ҳақида гапира раҳбарликка сайланганига 4 сида «прописка» қилинган, нинг фаолиятини кузатган
туриб, «ўз боламизга нимани йилдан сал ошганини ўзимча деган фикрга боришингиз одам унинг ҳақиқатан ҳам Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тили
раво кўрсак, оромгоҳлардаги таҳлил қилишга уринаман. тайин. жонкуяр ва ташаббускор ҳақида»ги Қонуни қабул қилинганлигининг 31
болаларга ҳам ана шуни инсон эканига амин бўлади. йиллиги муносабати билан «Миллий тикланиш»
раво кўришимиз керак» деб – Ана шу даврда шаҳарда Сайфулло Аҳмедов халқ Зеро, бугун раҳбарлар, депу- демократик партияси Марказий кенгаши томо-
қолди... ўзига хос тизим яратилди, депутатлари Тошкент шаҳар татлар олдига қўйилаётган нидан тасдиқланган чора-тадбирлар режасига
– дейди Ғ.Ҳакимов. – Энг Кенгашига бежиз иккинчи талаб ҳам шундай. Ўзини биноан Хоразм вилоят кенгаши хузурида «Ўзбек
Очиғи ана шу суҳбатдан асосийси бошланғич ташки- бор сайлагани йўқ. Бугун ҳам шу юрт келажагига дахлдор тили маркази» ташкил этилди.
кейин оромгоҳлардаги ша- лотларга эътибор кучайди. 41-Кўтарма сайлов округи билган ҳар қандай инсон
роитлар ўзгара бошлади, Ҳамкасбларимизда янги депутати сифатида чин маъ- эса халқ манфаати, ватан Унинг илк машғулотларида вилоят кенгаши девони
фақат ташқи кўриниши эмас, раҳбар учун майда-чуйда нода халқ ишончли оқлаб, тараққиёти йўлида амалга ходимлари иштирок этдилар. Машғулотни Урганч
овқатдан тортиб, хоналар- масаланинг ўзи йўқ, деган ёшларга ўрнак бўляпти. оширилаётган исоҳотларда шаҳридаги 16-умумтаълим мактаби ўқитувчиси,
даги кароватлар, совуқ ва фикр шакллана бошлади. Бу «Зарқўрғон», «Кўтарма», шунчаки кузатувчи бўлиб таниқли педагог Ўғилжон Бектурдиева олиб борди.
иссиқ сувгача. Энг асосий- тизим учун ниҳоятда муҳим «Навбаҳор», «Халқлар туришга ҳаққи йўқ.
си, соҳа вакилларининг омил эди. дўстлиги» маҳаллалари ОÁÓНА – 2021!
ўзлари етакчилик қилаётган бўйлаб «уйма-уй» юриб, Лола МИРАЛИЕВА,
оромгоҳларга бўлган муно- Шу ўринда одамлар- одамларнинг муаммоларини Тошкент шаҳар кенгаши 158«ÌИËËИÉ ТИÊËАНИØ» Оáóíà
сабати ўзгарди. Менимча, га қандай соҳада ишла- ўрганиш ва уларга ечим то-
шига қараб эмас, ишига, бош мутахассиси ÃАЗÅТАÑИÃА ОÁÓНА ÁОØËАНДИ! èíäåêñè
кўрсатган натижасига

Назорат

Депутатнинг єатъий назоратидан сўнг...

Ҳар қандай ҳолатда ҳам Миробод туманидаги яна бир бор ўрганилади.
одамлар оғирини енгил 83-умумтаълим мактаби Маълум бўлишича, биринчи
қилишдек савоб ишни ҳам ана шу рўйхатга ки- босқичда бажарилган таъ-
ўз зиммасига олганлар ритилиб, 2019 йилнинг 1 мирлаш ишларида ҳам бир
чинакам юртпарвар ноябрида капитал таъмир- қатор камчиликларга йўл
инсонлар ҳисобланади. лаш ишлари бошланади. қўйилган. Қурилиш ташкилоти
Бу эса халқ ишончини Таъкидлаш жоиз, ушбу му- мутасаддилари эса камчилик-
қозонган депутатлар ассасанинг замонавий ва ларни бартараф этиш ўрнига
масъулияти ҳам қанчалар ҳар томонлама қулай ша- таъмирлашга етарли дара-
оғир эканини кўрсатиши роитларга эга бўлиши учун жада маблағ қолмаганини
мумкин. шаҳар ҳокимлиги томони- иддао қила бошлайдилар.
Маълумки, 2019 йилнинг дан тасдиқланган смета Гарчи иш бошланиши дан
17 августида Вазирлар асосида маблағ ажрати- аввал белгиланган лойиҳада
Маҳкамасининг «Тошкент лади. Бироқ белгиланган қурилиш-таъмирлаш ишла-
шаҳри умумтаълим вақтда мактабнинг фақат рининг муддати, харажат-
мактаблари фаолиятини бир қисмигина таъмирла- лар миқдори аниқ-тиниқ
замонавий талаблар нади, холос. Ўқувчилар кўрсатилган бўлса-да, булар-
асосида такомиллаштириш учун қулай шароитларга эга га амал қилинмайди.
чора-тадбирлари бўлган ҳожатхоналар қуриш
тўғрисида»ги қарори ҳамда мактаб атрофини обо- Сессия қарори ижроси ва
қабул қилиниб, унда 2019 донлаштириш пудратчилар- мактабдаги таъмирлаш иш-
йили қўшимча маблағлар нинг хаёлига ҳам келмайди. ларининг ҳолати эса юқорида
ҳисобидан пойтахтдаги 50 таъкидлаб ўтилган ишларни
та таълим муассасасини Натижада мактаб маъ- бажариш учун тезкор чора-
реконструкция қилиш, мурияти турли идоралар, тадбирларни кўришни тақозо
капитал таъмирлаш ва хусусан, Ўзбекистон «Мил- қилар эди.
жиҳозлаш кўзда тутилган лий тикланиш» демократик
эди. партиясидан халқ депутат- Шундан сўнг депутат
лари Тошкент шаҳар Кен- О.Жиянбаев саъй-ҳаракати
гашига сайланган депутат билан мактабда икки қаватли қилинди: пудратчи қурилиш Б.Абдуллаев, туман ҳокими сини бериб, мактаб биноси за-
Отабек Жиянбаевга муро- замонавий бино қурилиши ташкилоти фаолияти назо- ўринбосари А.Мусаевлар монавий кўринишга эга бўла
жаат қилиб, муаммога ечим ва мактаб атрофини ободон- ратини қатъий йўлга қўйиш депутатлар О.Жиянбаев ва бошлади. Умид қиламизки,
топишда амалий ёрдам бе- лаштириш учун 760 миллион мақсадида Тошкент шаҳар Ш.Абдуллаевлар билан бирга яқин кунларда ушбу мак-
ришни сўрашади. Шундан сўм миқдорида маблағ ажра- прокурори Б.Валиевнинг қурилиш ишларини яна бир таб ўз ўқувчиларини барча
кейин мавжуд ҳолатни жойига тилади. Аммо шунга қарамай топшириғи асосида алоҳида бор ўрганадилар. қулайликлари билан кутиб
чиқиб ўрганган депутат халқ қурилиш ишлари деярли жон- ишчи гуруҳи тузилади. Эр- олади.
депутатлари Тошкент шаҳар ланмайди. таси куниёқ мазкур гуруҳ Хуллас, депутатларнинг
Кенгашининг 22-сессиясига таркибидан жой олган туман назоратчи органлар билан Самариддин ХАЛИЛОВ,
ўз округидаги бир қатор муам- Бу орадан Отабек Жи- прокурори А.Ахунов, туман ҳамкорликдаги фаолияти Ўзбекистон «Миллий
молар қатори ушбу муассаса- янбаев Миробод тума- халк таълими бўлими мудири натижасида вазият ижобий
даги ҳолат бўйича ҳам таклиф ни кенгаши депутати Шо- Б.Хўжақулов, шаҳар проку- томонга ўзгара бошлайди. тикланиш» демократик
киритиб, сессиянинг қарори айюб Абдуллаев билан рорининг катта ёрдамчиси партияси Тошкент шаҳар
қабул қилинишига эришади. бирга мактабда бир неча Айни пайтда назорат ости- кенгаши бош мутахассиси
маротаба бўлиб, қурилиш- даги ўрганишлар ўз самара-
Ушбу қарор ижросини таъ- таъмирлаш ишлари билан
минлаш жараёнида мактабда танишадилар. Ҳадеганда
амалга оширилган ишлари вазият ўзгармаганидан
кейин сўнгги қарор қабул

6 mitilkllaniishy ДАЪВАТ Чоршанба
ижтимоий-си±сий газетаси 21 октябрь, 2020
Тафаккур гулшани
№ 39-40 (1090)

Адабиётга садоқат ва эътиқод масаласи аввало
сўз санъатининг келажаги тўғрисида қайғуришдан
бошланади.

Эркин Воҳидов

Ибтидо ÌÅН ªЗÁÅÊÌАН, ДÅÃАН
Дунёнинг энг ажиб, энг сирли ²АР ÁИР ИНÑОН ªЗÁÅÊ
ва сеҳрли саёҳатларидан бири
Сўз оламига саёҳатдир. Негаки,
Сўз яралишдан мўъжиза. Аввал
Сўз бўлган, дейилади муқаддас
китобларда. Ҳазрат Навоий
айтганлар:
Сўз келиб аввалу жаҳон сўнгра,
Не жаҳонки, кавн ила макон сўнгра.
Чунки мавжуд бўлса нуктаи «кун»,
Бўлди мавжуд тоза, йўқса кукун.

Ýðêèí ÂО²ИДОÂ, ТИËИ Ó×ÓН ¯АÉ¡ÓРÌО¡И ÊÅРАÊ
ªçáåêèñòîí õàë¿ øîèðè

Яъни, аввал Сўз келган, кўзламоқ, кўзикмоқ, кўзгунинг лекин Сўз мағзини чақиш да турадиган идиш тубак - биз Кошғарий бобомизнинг кито- район турганда туман, вилка
Оллоҳнинг «бўл» деган ни- кўздан келиб чиқишини била- аксар хаёлимизга келмайди. уни тувак деймиз. Кафтни би ёстиғимиз остида бўлмоғи турганда санчқи дейишга
доси келган ва майда зарра- миз, лекин кўз нима сабабдан Нега шундай деймиз, дея кафтга уриш – олқиш белги- керак. нима бор, дегувчиларнинг
чалар оламидан янги Олам кўз дейилганини, нега уни ўзимизга савол бермаймиз. си. Чиққан товуш чапилласа даври ўтди. Тилимиз секин-
яралган. Агар шу илоҳий Сўз биров айн, биров чашм, биров Бу синоат тўла олам бами- чапак, қарсилласа қарсак Биз табаррук қадриятла- асталик билан бўлса-да
келмаганда, олам кукунлиги- глаз, биров ай деб аташи- соли олисдаги юлдузлар- бўлади. Буни англаш қийин римиз тикланаётган замон- ўзбекчалашиб бормоқда.
ча қолган бўларди. ни билмаймиз. Нега тошни дек ноаён қолаверади. Узум эмас, лекин кўксимизда гур- да яшамоқдамиз. Истиқлол
бизнинг аждод тош деган, едим, «узум» дедим, билсам, силлаб урган юракни юрак йилларида она тилимиз ри- Адабий ижод ҳамиша Сўз
Холиқи олам одамзод- бошқалар хажар, санг, ка- токдан узиб едим, дегандек, дейиш тўғрими ёки урак? вожи учун сезиларли ишлар оламига саёҳатдир. Ижодкор
га идрок ва сўз айтиш неъ- мень, стоун, штайн атаганлар, ўз қўлим билан ишкомдан узум Юрак юрадими, урадими? қилинди. Лекин кўп асрлик Сўзни тирик жон деб билади ва
матини бериб, уни барча бу юзлаб номлар қаердан узатуриб, бу сўзнинг узмоқдан Кўкрак-чи? Нега кўксимизни йўқотишни саноқли йилларда сўз билан сўзлашади. Менинг
хилқатларидан устун ярат- келган, билолмаймиз. Биз олингани хаёлимга келган эди. шундай атаймиз? Кўксим тиклаш мушкул экан. бу ёзганларим ана шундай
ди, жонли ва жонсиз оламга фақат фаразлар қиламиз, асл Ахир унган нарсани унум, ғуж осмон, дегандек, бу ном кўк, жонли тил билан жонли суҳбат
ҳоким қилди. Оламни идрок ҳақиқат эса сирлар уммони ўсган мевани ғужум, жамият яъни осмон билан боғлиқми? Она тили умуммиллат мул- бўлишини истайман. Умрини
қилган инсон Сўзни идрок тубида ётибди. Лекин бари тузилишини тузум, чўғнинг Ундоқ десак, эмикдош кидир. Демак, тил олдидаги яшаб бўлган ва барҳаёт, мен
қилади. Сўзни идрок қилиб бир тинчимас идрок эгаси қўридан қолган кулни қурум, кўкалдош сўзидаги кўк ўзаги масъулият ҳам умуммиллий. англаган ва англаб етмаган
оламни янада теранроқ идрок бўлган одамзод ғаввос бўлиб деймиз. Оғизга солиб ютгани- нимани англатади? Қозоқлар Мен ўзбекман, деган ҳар соҳир хилқат билан кўнгил
қилади. Сўзнинг илдизига бу уммон остини кeзaди, каш- миз ютум, томоқдан қулт этиб акани кўка деб чақирадилар. бир инсон ўзбек тили учун боғларида кезиб, хаёлан Сўз
етган киши дунёнинг тагига фиётлар қилади ва кашфиёт- ўтган сув қултум бўлганидек, Бу сўзларнинг кўкракка қайғурмоғи керак. Унутилган билан сўзлашсам, Тил би-
етгандек баҳра топади. Инсо- лари ҳам чексиздир. ишкомдан узиб еганимиз алоқаси йўқмикан?.. Бундай сўзларни тиклаш, борини бой- лан тиллашсам, дейман. Сиз
ният тарихи сўзлар қисматида узум бўлади-да, дея ўз содда жумбоқлар юзлаб, минглаб итиб бориш, хорижий атама- азизларимни ҳам бу сайр-
яшириниб ётар экан. Яна ўйласам, изланишла- кашфиётимдан суюнган эдим. сўзларимиз замирида ётибди. ларга муносиб истилоҳлар то- да ҳамроҳ бўлишга таклиф
римиз каби ғофиллигимиз-да Улар бизни қийнаши, уйқу пиш ёлғиз тилшуносларнинг этмоқчиман. Сўз мўъжизаси
Оламни охиригача англаб поёнсиз экан. Сўзни эшита- Курайдиган қуролимиз ку- бермаслиги керак. Маҳмуд эмас, миллатнинг ишидир. қошидаги ҳайратларимга
бўлмаганидек, сўзнинг ҳам миз, сўзлашни қотирамиз, рак, ички аъзо ичак, гул туби- Эски тузум барбод бўлди. ошно қилмоқчиман.
тубига етиш имконсиздир. Биз Остановка турганда бекат,

Іудудий кенгашларда Йигирма йиллик муаммога ким
ечиб топди?
ТАРÊИ ОДАТ
АÌРИ Маєсудбек Акбаровнинг Йигирма йилдан зиёдроқ вақт
Эртанги кун ÌА²ОË ташаббуси амалга ошадими? давомида тоза ичимлик суви-
эгалари ўз она ÝÌАÑ га етиша олмаётган Фазогир
тилларида Халқ депутатлари Шаҳрихон туман Кенга- маҳалласи аҳолисининг де-
ўқиш ва тўғри ши депутати Мақсудбек Акбаров ўз сайлов путатларга ишончи қолмаган
гапиришни округидаги ишсизлар учун янги иш ўринлари бўлса-да...
унутса, билингки, ташкил этиш мақсадида маҳалладаги дурад-
ўша тил ўлик горлар, фермер ва тадбиркорларга ишсиз Ўзбекистон «Миллий тикла-
тиллар қаторига ёшларни бириктириб қўйиш орқали, бепул ниш» демократик партиясидан
қўшилишга хунарга ўргатиш ташаббусини илгари сурди. халқ депутатлари Улуғнор туман
маҳкумдир. Депутатнинг маълум қилишича, «Қум» МФЙда Кенгашига сайланган депутат
150 нафар атрофида ишсиз ёшлар бор. Ай- Г.Солиева «Канал бўйи» қишлоғи
Маълумотларга қараганда ти. Президентимиз Шавкат тиш жоизки, ҳунар эгаллаган ёшлар қўшимча аҳолиси кўтарган муаммоли
ўзбек тили сайёрамизда энг Мирзиёевнинг БМТ Бош Ас- иш билан ҳам таъминланиши мумкин. масалани обдон эшитди. Кей-
кенг тарқалган 40 та тилдан самблеясининг 75- юбилей ин мустақил ўрганишлар олиб
бири бўлиб, Ҳазрат Алишер сессиясида ўзбек тилида Ишончимиз комилки, аҳолининг талаб борди. Сайловчиларнинг юз
Навоий ташаббуслари би- нутқ сўзлагани эса миллий ва истаклари асосида пайдо бўлган ушбу фоиз хақлилигига ишонгач, ав-
лангина у Хуросонда давлат ифтихоримизни минг карра ташаббус яхши натижа беради. Энг муҳими вал туман «Сувоқава» ДУКка,
тилига айланган. Навоий илк юксалтирди, дейиш мумкин. «Қум»лик тадбиркорлар депутатимиз ташаб- кейин сектор раҳбарига, ундан
бор ўзбек тилида “Хамса” бусини қўллаб-қувватламоқдалар. сўнг туман ҳокимига такрор ва
яратди. Тўғри тилимизни асраш такрор депутат сўровларини
борасида тизимли ишлар Депутатлар фаолиятидан юборди. Натижа бўлмагунича
Аммо собиқ иттифоқ даври- олиб бориляпти. Аммо тўлиқ барча мутасадди ташкилотлар-
га келиб, Беруний, Ибн Сино, мақсадга эришиш учун ҳали Бухор вилояти: ни безовта қилишдан чарчамади.
Ал Хоразмий, Ал Фарғоний, кўп заҳматлар чекишимиз Ниҳоят қора қувурнинг нариги
Амир Темур, Алишер Навоий, керак. Шу сабаб ҳар биримиз Энди Учєуннинг ўз «буткаси» бор! томонидан милт этган ёруғлик
Мирзо Улуғбек ва Бобур Мир- кундалик фаолиятимизда она кўринди...
золардан мерос қолган она тилимизга бўлган хурматни «Дарғали» маҳалласи рожаат қилганидан ке-
тилимиз ўз қадрини йўқота сақлашимиз, унинг софлигини фуқароси Учқун Тангри- йингина ниятига етди. Энг муҳими йигирма йил де-
бошлади. Фақат мустақиллик таъминлашга қоғозда эмас, ев гулдек ҳунари бўлса- ганда фазогирликлар депутат-
туфайли у яна давлат тили амалда хисса қўшмоғимиз да, иш тополмай сарсон Депутат сектор дан рози бўлдилар.
мақомига эга бўлди. керак. Бу бизнинг нафақат бўлаётган эди. Ҳатто раҳбари, Қоракўл ту-
фарзандлик, балки инсоний- пойафзал таъмирлаш ман солиқ инспекцияси Қашқадарё вилояти:
Қайд этиш жоизки, бугун лик бурчимиз ҳамдир. Аммо устахонаси очиш маса- бошлиғи Ф.Ғаниевга рас-
ҳам замона зайли билан ай- тилимизнинг олий қадрият ласида кимларга учра- мий хат билан чиққач, Депутат іокимни кўндирди
рим халқлар ҳалигача ўз эканини, уни фақатгина тил мади... У.Тангриевга уч кун ичида
тилларидан эмас, замонавий байрамларидагина эъзозлаш пойафзал таъмирлаш Айзабод қишлоғида
тиллардан фойдаланишга каби одатларимизни тарк эт- Олий Мажлис Қонун- «бутка»си ўрнатиб бе- яшовчи ёш тадбир-
мажбур бўлмоқдалар. Линг- масак, тил масаласида жуда чилик палатаси депутати рилди. кор Ҳасан Шаймар-
вист олимларнинг фикрича, катта хатоларга йўл очиб Жаҳонгир Шириновга му- донов ўз хонадонида
яна 25 йилдан кейин муо- берамиз. Буни ўтган йиллар дарвоза ва панжа-
малада бўлган тилларнинг ҳам кўрсатиб турибди. Фарғона вилояти: ралар ясаш билан
ўнтасидан биттаси сақланиб шуғулланиб келарди.
қолар экан. Уларнинг фик- Хамиджон ОМОНОВ, Энди Гулистон ва Труманликлар лой кечишмайди Бизнесини кенгайти-
рича, инсоният тарихида «Миллий тикланиш» раман деса, ҳовлиси
9 мингдан ортиқ тил йўқ Ниҳоят Ёзёвон туманининг Гулистон ва Труман тор. Туман ҳокимлигига
бўлиб кетган. Хайриятки, демократик қишлоқларини боғловчи йўлга асфальт ётқизила бош- бўш ер сўраб бир неча
буюк аждодларимиз, она партияси Андижон вилоят ланди. Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати бор мурожаат қилди,
тилимиз жонкуярлари са- Жаҳонгир Мамажоновнинг саъй-ҳаракати билан узоқ аммо...
баб ўзбек тили ривожланяп- кенгаши раиси, вилоят йиллардан буён ечими топилмаётган муаммо барта-
кенгаши депутати раф этилди. Энди икки қишлоқ аҳолиси ёмғирли ва Яқинда Олий Маж-
қишнинг қировли кунларида лой кечмай манзилларига лис Қонунчилик пала-
борадиган бўлишди. таси депутати Фарҳод
Зайниев миришкор-
лик тадбиркорнинг
бу борадаги мура-
жаатини ўрганиб, ту-
ман ҳокими номи-
га сўров жўнатди.
Ҳ.Шаймардоновнинг
айтишича, шундан
сўнг унга ер майдони
ажратиб берилган.

Чоршанба НАСР БЕКАТИ 7mitilkllaniishy
21 октябрь, 2020
ижтимоий-си±сий газетаси
№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Ўз-ўзига маҳлиёлик ва димоғдорлик ўз қадрини билиш
туйғуси эмас.

Ф. М. ДОСТОЕВСКИЙ

«¯ИРОË»ÆÓËДÓР ×ОПОНËИ

У камида икки юз йил умр ҳовлига тош отишади... Тўй- ички турмуши ҳақида теран ўша сўз - паролни айтди ва учун рухсат сўраб ўтирмай ки- Ҳаромнинг ўзидангина эмас,
кўришини башорат қилади. маъракага ўтиш йўқ. «Мана, ҳикоялар сўзларди. Қизиқ- машинага босиб олиб кетди. раверишини тайинлаб қўйган. шарпасидан ҳам жирканарди...
Тўғри, ўзи шунча йил яшаган ки- биз ўзбеклар нега бирлаша да, кўплар узоқдан бир бора Икки кундан сўнг қўйиб юбо- Шундай бўлса-да, унинг нуқул Кейин мулоҳаза қилди: «Демак,
шини кўрмаган, аммо ўқиганки, олмаймиз?» ҳаётий хулоса эса кўришни орзу қиладиган не ришди: операция – Кобулга, кечикиб келаётганини сезиб ўша ходимни партком юборган
Тибетда уч юз ёшга кирган одам мана шу. бир зотлар уй телефони сабаб шоҳ саройига десант туши- юрар экан, бир куни олдига экан-да. Ўзи келса очардим,
сайёҳларга дуч келиб қолган. У қаршисида қўл қовуштириб риш муваффақиятли амалга чақирди: нега ўзи келмаган? Жиноят-
Тибетда бўлган, мўъжизаларни Ҳаёт уни кўп нарсаларга турарди. Комилжон Отаниё- оширилган, уларга зарурат ни бировларнинг қўли билан
ўз кўзи билан кўрган, узоқ умр ўргатди. Саккизинчидан кейин зов, Ботир Зокиров, Шукрулло, қолмаган экан). – Доим биринчи парага кечи- қиларкан, галварс!». Кўз олди
кўриш сирларини ўрганган, мактабда ўқишини давом эт- Муҳаббат Шамаева, Шоислом киб келасан, тинчликми? тиниб кетди ва шартта бўшаш
қатъий амал қилади ва саъй- тиришига отаси қатъий қарши Шомуҳаммедовлар унинг хо- Буларнинг ҳаммаси хотирага ҳақида ариза ёзди: «Кимларга
ҳаракатларининг самарасини турди. Оилада ўн болани лисона хизматидан баҳраманд айланди, улғайиб, она юртга – Иш жойимдан олдинроқ эътиқод қўйиб, этагини ўпиб
ҳис этиб, узоқ, жуда узоқ умр боқиш осон эмас эди, тўнғичи бўлган. Машҳур олим Қори- ошиқди, қадрдон маҳалла уни чиқа олмайман. юрибман?!»
кўришига ишонади. Биноба- сифатида уни қаватига кири- Ниёзий домла, унинг рафиқаси бағрига олди.
рин, у художўй одам, ҳаммаси шини истади ва ўзига югурдак Пошшаой хола, айниқса, ёдида – А гар хоҳ лас анг, с енга Аризасини ўқигач, ажаблан-
Яратганга боғлиқ, дейди, аммо қилиб ишга олди. Ўзи ҳам шунга қолган. Шу тахлит кўзи пишиб Ўзбек маҳалласининг ўзи қулай иш топишда ёрдамла- ган бўлса керак-да, ректор
ҳаракат қилганни Яратган хуш кўникди, бир умр одамлар- борди, муомалани ўрганди, бир академия, ҳали унинг сир- шаман, – деди-да, устоз ўз чақиртирди:
кўришини ҳам билади ва уни-да нинг хизматида бўлишга бутун отасига дастгирликни ҳам эс- лари, хазиналари тўла инки- лабораториясида лаборант-
қуруқ қолдирмаслигини истай- вужуди билан рози бўлди. дан чиқармади. Маҳалланинг шоф этилмаган. Тарихи теран, лик бўш эканлигини эслатди. – Аризани ўзинг ёздингми?
ди. Кўпларга ўхшамайдиган бу Югурдаклик унга ёқарди, иссиқ-совуғида баковулнинг ўзига бино қўйган, доим дабда- Қараса, маоши баландроқ, яна Нима бўлди? Сени Ленинград-
одамнинг турмуш тарзи жуда ўйнаб-ўйнаб, дикирлаб-ди- ёнида бўлди. бага интилган халқнинг бугуни ўз институтида, иккиланмай га, аспирантурага юборишни
қизиқ. Табиатан, тақдирига тан кирлаб юмушларни бажарар- шу масканда шаклланади, шу рози бўлди. мўлжаллаяпмиз, минг киши-
берган бир мулойим мўмин ди. Бундан ота ҳам хурсанд, У ижтимоий индивид эди, баробарида келажаги ҳам шу нинг ичидан танлаб; бунақа
бўлган, аммо ҳаётда қандайдир избосари пайдо бўлганидан жамият унга ғамхўрлик қилар, жойда ҳал бўлади. Одамлар Лабароторияда ходимлар омадни одамлар йиллаб кута-
кучлар далда бериб олдинга ғурурланарди. Ўзи ҳам бир фаолиятини кузатиб борар- даврасида ибратли ҳикоялар билан тез чиқишиб кетди, мудир ди. Аризангни қайтариб ол.
ундайверган – мактабда физика умр белига лунги боғлаб, ди. Унинг куч-қуввати ватан- сўзланади, марҳумлар эслана- бўлгач, уни хос давраларига ҳам
ўқитувчиси, кечкида ҳам физика қўлида устара билан мижоз- га керак бўлиб қолган экан, ди, зурриёдларга кўз тушганда таклиф қилишадиган бўлишди. – Қайтариб ололмайман,
муаллими, дўхтир тоғаси, парт- ларнинг хизматида бўлишни ҳарбий хизматга чақиришди. уларга баҳо бериш билан бирга Биринчи марта устозлардан кетаман.
ком, Гвенияда нўноқ агроном ва дилдан истарди. Бола зеҳнида Бўйин тоблаш йўқ, кетди. Касб оилавий тарихлари ҳам тилга Турсунбой Улканбоев улфат-
бошқалар турли мақомларда ҳамма нарса тошга ёзилган тақозаси билан энг махфий киради: «Фалончининг отаси, лар даврасига бошлаб борди. – Нимага кетасан, сабабини
унга таъсир қилишган, «қитиқ битикдай муҳрланиб қолган. бўлинмалардан бирига тушди, раҳматлик, бундай одам эди, у Бундай давраларга унча-бунча айт!
пати»га тегиб кетишган ва бун- Меҳмонларнинг қўлига қанча батальон ўрмоннинг ичида, эса ундай эди; манов тоғасига одам кира олмас эканми, жа-
дай «ҳазил»лар унга нафақат сув қуйишдан тортиб уларга тўртта кузатув пунктидан ўтиб тортибди, анов бобосининг ай- моанинг нуфузли аъзоларидан Сабабини айта олмайди,
туртки, балки тепки бўлиб, ол- қандай муомала қилишгача борилади. Иншоотларнинг нан ўзи». Ана шу миш-мишлар ўша пайтда партком котиби ўзбекчилик, «Партком шунақа
динга итқитиб юбораверган. отаси қаттиқ сингдирди. Ва яна ҳаммаси ер остида, минглаб сенинг келажагингга берилган бўлиб турган зот, ўсмоқчилиб: одам экан» дея олмайди. Рек-
Қизиғи – бориб тушган жойида дедики, «Ҳеч қачон бошингдан ҳарбийлар ўзлари ҳам ту- ҳ у ж жат, балки манглайинг- «Синалмаган тойчоқни бошлаб тор «Айт!» дейди. «Оилавий
ағанаб қолмаган, балки тикка дўппини ташлама. Дўппи ҳам шунмайдиган машғулот би- га битилган ёрлиқ бўлади. келибсиз?» деди. Турсунбой ака сабабим бор, узр», деди. «Ои-
тушиб, туриб, чангини қоқиб, яна ризқ, ҳам кўрк». Отанинг гапини лан банд, дунёнинг қайси бир Қадами шахдам алоқачини эса пинагини бузмай: «Менга лавий масала нозик», деди
олдинга кетаверган. Жадалроқ, васиятдек қабул қилди, уни бир нуқтасинидир нишонга олиб, ҳам кузатиб юришарди, бир кун ишонгандай ишонаверинг» деб раҳбар ва аризага қўл қўйиб
олдингидан ҳам жадалроқ умр ёдида тутди, ҳозиргача тепкини босай-босай, деб тамизли оқсоқоллардан бири қўйди. Бошқа бир сафар эса юборди.
кетган. дўпписи бошида. Эҳ, у кунлар туради, бироқ тепки босил- юмшоққина дашном берди: партком яна кесатиб: «Буни
қандай фараҳли эди. Эртанги майди (тепки босилса, балки қоровул қилиб қўйсанг, пашшани Кетди. Тошкент шаҳар теле-
Отасини яхши эслайди: чап- кунини ўйламас, бўлгани шу, қиёмат қўпардими?). Кунлар – Бинойидек йигитсан, катта ҳам киритмайди» деди зардаси фон тармоқлари инспекцияси
даст, чаққон инсон эди, сарта- деб ҳаммасига кўникканди. эса ҳарбий тайёргарликлар ўқишларда ўқиб, ўзинг ҳам кат- қайнагандек. Бу сафар андак бошлиғи ўринбосари бўлди. Бу
рош эди, хатна қиларди. Жорий Аммо у ижтимоий индивид эди, билан ўтади. Вақти-вақти би- та одам бўлмайсанми? Лаган алам қилди, ўзини ортиқча сез- ерда ҳам сояси ўзидан олдин
бўлган тартибларимизга кўра, унинг борлигидан, ҳаётидан ту- лан бўлинмалар ўртасида ташиш, дастурхон ёзиб юриш ди. Сабабини Турсунбой акадан пайдо бўлган экан. Ўша раз-
тўй-ҳашамда ўртада юрарди – зум бохабар эди ва давлати ке- мусобақалар бўлиб туради. сенга чўт эмас. сўраган эди: «Сени ёқтирмас рядини туширган букри ўрис
элнинг эътиборидаги одам эди. лажаги юзасидан меҳрибонлик Бундай тадбирларда унинг оти экан» деди бир оз ийманиб. кампир ҳамон партком, ходим-
Эсини таниганидан ҳалолликка қиларди. Қулоғидан судра- илдам чопади, суяги меҳнатда – Нима деяпсиз, мулла ака? лар бўлими бошлиғи. «Сен
ўрганди, ўргатишди. Қўлидан гандек, кечки мактабга жалб қотган чайир бола, барча тур- Ўқиш осон нарса эканми, бунинг Бундай муносабатни ўз шаъ- менга тегмасанг, мен сенга
иш келадиган бўлиб, қўшнининг қилишди. Ўқиш азоб эди, ларда пешқадамлар сафи- нимаси ўқийди? – пойгакроқдан нига ҳақорат деб билди ва инс- тегмайман» дегандек жим иш-
полизидан иккита бодрингни ўлганининг кунидан, отасига да бўлади. Ҳатто навбатдан овоз чиқди. – Бу одам билиб га- титутдаги бутун фаолиятини лаб юрди. Кўп ўтмай, бошлиқ
сўрамай (сўраш кераклигини дакки беришларидан безиб, ташқари рағбатлантирилиб, уй- пирдими ёки аламини тўкдими, тафтиш қилиб чиқди: партком ўрни бўшади. Ўрта маълумотли
билмас ҳам эди) узиб чиққани мактабга борарди. Дарс қилишга ига ҳам келиб-кетди. Айниқса, буниси аниқ эмас-у, аммо гап билан асло «сен-мен»га бор- одамни в/б қилиб қўйишди, уни
учун отаси шундай зириллатиб эса асло рағбати йўқ эди. Бир унинг мерганликда ошиғи олчи йигитнинг у ёғидан кириб, бу маган, ҳатто олдини кесиб ўтказишмади. Ҳамиятига тегди,
таъзирини бердики, фарзанд- куни физика ўқитувчиси Ғаффор эди. Мингдан зиёд аскарнинг ёғидан чиқиб кетди. Найзанинг ўтмаган эди. Фақат бир нуқта алам қилди, ўз ғурурини билар-
ларига мулойим одамнинг Исҳоқов унга яқинлашди-да: ичида биринчи эди. заҳри узоқ вақт кетмади. мавҳум қолаётганди. Ўтган ди ахир. Кейин бир номердан
бунчалик дарғазаб бўлишининг мавсум уни ҳам қабул комис- улаб олинган бошқа номер би-
сабабини тушунмади. Бодринг- – Ҳали ўқимаганинг учун кўп- Эсидан чиқмайди – нав- У гўё қирга чиққанди, тева- сиясига аъзо қилиб олишди. лан ғалва очилиб қолди. Буни
ларни жойига қўйиб келгач, кўп пушаймон қиласан, – деди. батдаги ҳарбий кўпкураш ракда бепоён кенглик ястаниб Ёзма ишларни олиб келди-да, партком қилган экан (рақамлар
ойиси Махсума ая насиҳат мусобақасида ғолибга уйга ётган, йўлни энди ё қуйига, ё сейфга солиб қулфлаб ташла- кам, у бир танишига яширин-
қилди: Ақли ул-бул нарсага етиб таътил ва бошқа сийловлар тепага – чўққига олиш лозим ди, фақат раиснинг топшириғи ча улаттириб берган экан),
қолган эди, анча ўйлади: «Устоз эълон қилинди. Беллашувларда эди. Қуйига тушиш яна таъна- билан очиш тайинланганди. Хо- уни обдон инспекция қилиб,
– Болам, бировнинг нар- нега айнан менга шундай деди, илғорлар сафида эди. Ниҳоят, ларга нишон бўлиш, ўзлигини димларнинг бири эса шундай раҳбариятга хат киритди. Жан-
сасини сўрамай олиш уят бошқага эмас?». Ҳаракатларини мерганлик. Унинг довруғини бу- йўқотиш туюлди ва чўққини таклиф билан кирди: «Фалончи жал чуқурлашиб кетди. Муҳит
ҳисобланади, ўғрилик ҳисоб- тартибга солди, дарсларга тун полк билади. Даъвогарлар кўзлади: «Институт дипломи- шошиброқ ишлаган экан, иши- булғанди, ишлаб бўлмайдиган
ланади. Даданг сен туфайли қизиқди ва бошқалардан афзал ҳам топила қолди. Отиш бош- ни олиб келиб, шу одамни бир ни буниси билан алмаштириб вазият юзага келди. Яна
изза бўлмасинлар... томонлари борлигини ўзи ҳам ланди, тежалган ўқ, урилган ни- мулзам қилмасам, тиззасига қўяйлик, темир сандиқни оч». тўғрилиги, ҳақиқатпарстлиги,
сезиб қолди. Ўқиши керак экан. шон сони ва вақт ҳисобланади. шартиллатиб урмасам...» – бу «Йўқ!» деди қатъий. «Битта ноҳақликка чидай олмагани
Бола ўйга чўмди, зеҳни очил- Мактабни яхши баҳоларга ту- Энг юқори натижа ҳозирча тўрт ёғи эсида қолмаган, аммо онт «Жигули» нақд, нодон». Ба- панд берди. Охири яна бўшаш
ди, оқ-қорани ажрата бошлади. гатди ва қизиқишига мос тарзда ўқ билан уч нишон, беш дақиқа. ичгани рост. (У одам ҳам бегона рибир кўнмади, кўна олмас- ҳақида ариза ёзди.
Икки кун ўтиб, ота уни ёнига алоқа билим юртининг кечки Унга навбат келди, кўнгли нима- эмас, тоғаси врач Наим ака эди, ди, бошидаги дўпписи йўл
чорлади, бу сафар эркалатиб, бўлимига ҳужжат топширди. нидир сезгандек бўлди, қуролни атайлаб бигиз санчиб олган- қўймасди - табиати шунақа эди. ДавомиҲаккеилмгуСсиАТсоТнОдРаИЙ
бир сўм берди-да: Ҳам отасига қарашди, ҳам бир очиб кўрди, нилига ...қум ди). «Ўқиганда ҳам энг зўрига
билимини, малакасини ошир- солинган, қоқиб ташлади-да, ўқийман, – мулоҳаза қиларди Кутинг!
– Бор, полиз эгасидан қовун ди. Билим юртини эса «қизил отишни бошлади. Ўнта ўқдан у, – ўқиш менга чўт эмасли-
олиб чиқ, – деди. диплом» билан битирди, унга биттаси ҳам нишонга тегмади. гига қойил қолдираман». Пе- 1937-53
бошқа талабалардан истис- Ҳамма ҳайрон (баъзилар хур- динститут, мединститут, яна
Деҳқон сўраб келгани учун но тариқасида 4-разряд уста санд). Мусобақани минорадан бошқаларини хаёлдан ўтказди, éèëëàðäà õàë¿èìèçíèíã
пул олмади. Терга ботиб кўта- ҳужжатини ҳам беришди. дурбин билан кузатиб турган ҳаммасида ҳар ким ҳам ўқиши 100 ìèíãäàí çè¸ä àñë
риб келган қовуни жуда ширин батальон командири ҳам ҳайрон мумкиндек туюлди, у унча- ôàðçàíäëàðè ¿àòà¢îíãà
эди. Диплом билан Тошкент қолган бўлса керак, яна ўнта ўқ бунча одамнинг қўли етмай- ó÷ðàãàí. óëàðíèíã 13 ìèíã
шаҳар алоқа тармоқлари бош беришни буюрди. Афсуски, бу диганини топади. Ўша пайтда íàôàð ýñà øàô¿àòñèçëàð÷à
Ўшанда бу жойлар энди- бошқармасига ишга келди. сафар ҳам натижа ноль бўлди. электрон алоқа институтининг îòèá òàøëàíãàí.
энди ҳовли-жойга берилаёт- Кадрлар бўлими бошлиғи, ҳам Ўқ траекториясини дурбиндан мавқеи баланд, кириш қийин,
ган, уйлар яккам-дуккам эди. партком котиби ўрис аёл унга кузатиб турган командир ўқлар ҳаммани олавермасди, шуни Келгуси сонларда
Болалигида қорнини дўмбира синовчан қаради-да (очиғи, бир жойга текканини кўриб тур- танлади – ҳам соҳасига яқин,
қилиб чалиб юрадиган Соат алоқа соҳасига маҳаллий ки- ган экан. «Қуролни алмашти- ҳам яхши ўқиганларни ўқитувчи
ака қариб қолган, у эккан юздан шилардан ишга кам қабул ринг!» ҳайқирди командир. У қилиб олиб қолар экан.
зиёд тутлар шиғил кўкариб, соя қилинарди, чунки соҳа «но- ҳақиқий ҳарбий эди ва ҳалол
ташлайдиган бўлиб қолганди. зик» ҳисобланарди), «Нега билан ҳаромни ажрата оларди. Кечки бўлимнинг ўзбек
Ўша тутлардан ҳозир ҳам бит- 4-разряд, бекор гап. 3-разряд Мерган ҳам хижолатда ёниб ту- гуруҳига эллик олти киши
таси пойтахтнинг «Думбиро- билан қабул қилинасан» деди. рибди, бу қанақа шармандалик. ҳужжат топширди. Деярли
бод» маҳалласидаги гузарнинг Шикоятга ўрин йўқ. Бир йилдан Унга бошқа қурол беришди ва ҳаммаси нозик жойларда иш-
этагида бор экан. Бешёғочдан кейин тартиб бўйича навбатда- ишонасизми, учта ўқ билан уч лайдиган ёки махсус йўлланма
кўчирма қилинган уларнинг ги разрядга имтиҳон бўлди. У дақиқада учта нишонни урди! билан келган талабгорлар.
хўжалигига ҳам шу тутлар 4 эмас, 5-разрядга имтиҳонга Унинг милтиғи мушкасини бураб Имтиҳонлар қаттиқ ўтди ва ўн
орасидан жой беришди. Ўша кирди ва муваффақиятли ўтди. қўйишган экан. Бутун полк олди- бир киши қабул қилинди.
кунларнинг ҳаётий воқеалари Бу ютуқ, эҳтимол, унинг ўзини да ғолибни эълон қилишди, яна
ҳам қизиқ. Ўрни кўл бўлиши ло- кўрсатишдаги биринчи қадам навбатдан ташқари уйга таътил. Уларнинг сони бир гуруҳ таш-
зим бўлган маҳаллани зўрлик бўлгандир. Кейинчалик ҳам Бу – иккинчиси. кил қилишга етмасди, шунинг
билан кўчиришди-да, кўрпа- кўп марта ўзининг ҳақлигини учун рус тилида таҳсил олув-
тўшакдан бошқа ҳеч нарсани тортишувларда исботлашига Брянск ўрмонларидаги ҳаёт чилар билан бирга ўқийдиган
олишга рухсат берилмади. тўғри келди. ҳам ортда қолди. Бу ерда у бўлишди. Бу ҳам яхши, ҳам ёмон
Бир ромни кўрпаларга ўраб чинакамига пишиди ва ҳақиқат эди, чунки барибир ўзга тилда
аранг олиб чиқишди. Жойга эса Алоқачилик касби унга кўп тантасига ичида ўлмас ишонч тушунчаларни тўла қабул қилиш
бошқа биров олдинроқ келиб, нарсаларни рўбару қилди. пайдо бўлди. Кўп миллатли қийин, яхшилиги бу тилда зарур
киштикор қилиб юришар экан, Гарчи у пайтларда ҳам уй теле- жамоа уни шунга ишонтирди. адабиётлар етарли эди.
«Ерни бермайман» деб, роса фонларига эҳтиёж кўп бўлса- Қайтишда икки марта тилхат
хархаша қилган, янги кўчиб да, рақамлар кам, борлари ёзди: бири, одатдагидек, бу Иш қийин эмас, ўқиш завқли,
келганларни босқинчи ўрнида эътиборли кишиларда эди. Иш- жой ҳақида маълумотларни фақат вақт етмайди. Югуриб-
кўришган. Ҳаёт ҳикматини кал чиққанда уни чақиришар, сир тутиш ва, иккинчиси, за- елиб, ўйнаб-кулиб ҳаммаси
қарангки, орадан юз йилга яқин шунда у дарвозадан қайтмас, рурат туғилганда уни ҳарбий давом этаяпти. Ишхонадан
вақт ўтса-да, икки қўшнининг балки касб тақозаси билан ҳаракатларга фавқулодда ўқиш жойигача трамвай-авто-
муомаласи ҳамон яхши эмас. ичкарига, ҳатто хос хоналарда жалб этиш мумкинлиги ва бус бир соат юради, иш эса
Авлодлар янгиланди, бироқ бўларди. Унга хилват кўринган шартли паролни айтиб борган кечроқ тугайди ва ўқишга ўн
хусумат мерос бўлиб ўтаверди, бу жойлар кўп синоатлардан одамнинг буйруғига сўзсиз беш минут кечикиб боради.
бу томоннинг ярашиш бораси- сўзларди, аммо ота тарбия- итоат қилиши ҳақида эди. (Ора- Ишдан ҳам олдин чиқа олмай-
даги ҳаракатларига у томон си, тийнасидаги ҳалоллик та- дан ўн йил ўтиб, ярим кеча- ди, трамвайни ҳам чоптириб
рақибона муносабат билди- биатига қози эди, қаллоблик си кимдир дарвозани урди, бўлмайди – чидашдан бошқа
риб келди. Бу ҳозиргача да- ёки хиёнат ҳақида хаёл ҳам йўли йўқ. Бу ҳолга устозлар
вом этаяпти, гўдаклар эшик сурмасди, бироқ кишиларнинг ҳам кўникиб қолишди. Тўртинчи
қўнғироғини босиб қочишади, босқичда амалий физика усто-
зи - ҳурматли профессор ке-
чикканлар диққатни бўлмаслик



Чоршанба БУГУННИНГ ГАПИ 9mitilkllaniishy
21 октябрь, 2020
ижтимоий-си±сий газетаси
№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Шоир, ёзувчилар тўйга юрмайдилар, телевизорда чиқишдан манфаатлари йўқ, ойнаи жаҳондан ўзларини
тортиб юрадилар. Бу тўғри эмас, албатта. Элга кўриниб туриш, эл ичида бўлиш одамларда адабиётга,
китобга меҳр уйғотиш учун керак. Ахир меҳр кўзда деган гап бекорга айтилмаган.

«ТИË НОÌÓÑИ»ЭркинВоҳидов
уни єачон іис єиламиз?

Ўтган асрнинг 30-йиллари- миз давлат тили сифатида саволлар миямда айланаве- эътибор қаратилса, мажбури- оширадиган ишларимиз кўп нусхаси Истанбулдаги Сулай-
да араб тили ва ёзуви гўё эски- мажбурий тарзда мамлакат- ради. ят қоидаларидаги «давлат ти- ҳали. мония кутубхонасида, Навоий
лик, маданиятсизлик белгиси нинг юридик, бизнес ва илм лида, шунингдек, бошқа тил- куллиётида. Тўртинчиси эса
дея унинг ўрнига лотин ёзуви манбалари тили мақомига Чиндан ҳам нима қилдик ларда ҳам...» ибораси Ўзбек Ўзбек тили ҳақидаги фикр- Будапештда. Демак, олдимиз-
киритилган эди. 40-йилларга эга бўлмас экан, унинг қадри тилимиз ривожи учун? Онамиз тилининг ҳақиқий мақоми ларни Ҳазрат Навоий номини да китобнинг ана шу нусхала-
келиб кирилл алифбосига ҳеч қачон юксалмайди. Яъни, алла айтиб йўргаклаганда, ота- мантиқий сояда қолиб кетга- қўшмасдан ифодалаш мум- рини қандай қилиб бўлса-да,
ўтилди. Лекин тилга давлат Ўзбекистонда ҳар қандай миз ҳаётни ўргатиб, насиҳат нини кўрсатади. Давлат тили кин эмас, албатта. Маълум- Ўзбекистонга қайтаришдек
тили мақоми бериш ҳақида шахс яхши яшаш ва тирик- қилганида шу тилда гапирган Ўзбек тили бўлгач, унинг устун ки, «Mуҳокамату-л-луғатайн» катта ишлар турибди.
ҳеч ким ўйламади ҳам. Шу чилик учун Ўзбек тилини эди-ку? Наҳот, ота-оналари- жиҳатлари ҳам бўлиши шарт («Икки тил муҳокамаси») моно-
ўринда миллат алифбоси ўрганиши зарурлигини ўзига миз билан боғлиқ хотиралар аслида. Ҳарқалай, қардош графияси илк бор Ўзбек тилида Умиджон ЖАББОРОВ,
(ёзуви) ўзгартирилганида шарт деб қабул қилишига ёдимиздан кўтарилди? Бунга халқлар – тожик, қирғиз, қозоқ яратилган биринчи соф линг- Олий Мажлис Қонунчилик
қанча адабиёт ва ёзма ме- эришишимиз керак. Муаммо ҳаққимиз борми? Тилимиз ва туркман давлатининг шу вистик илмий-тадқиқот санала-
рос йўқолган экан-а? Бир шундаки, бунга биз ҳалигача ана шу хотиралар ҳурматига қонунларида бундан устун ди. Асарнинг қадимги нусхаси палатаси депутати,
манбада 1940-1988 йиллар киришмадик ҳатто. нолойиқми?» Йўқ. Асло! жиҳат аниқ ифода этилган. Истанбулдаги Тўпқопи саройи Ўзбекистон «Миллий
давомида Ўзбек тилидаги Хуллас, қонунчилик ташаб- музейи (Реван кутубхонаси) тикланиш» демократик
50 миллион нусхадан ортиқ Далилларга қаранг: Европа Аслида, она тилига ҳурмат, буси борасида ҳам амалга да сақланади. Уни энг эски партияси фракцияси
сара адабиётлар (бунга газе- мамлакатларида амалдаги унга муҳаббат туйғуси бу- нусха ҳам дейишади. Яна бир
та-журналлар, дарсликлар, 260 та сўзлашув тили бўлиб, тун дунёда бир хил қабул аъзоси
техник регламент ва илмий улар биз ўйлаганчалик улуш- қилинади ва ифода топа-
ишлар кирмайди) чоп этил- ларга эга эмас. Бу қитъа дав- ди. Қуёш тизимини кузатган Кутинг!
гани ҳақидаги маълумотга латларида инглиз тилидан машҳур астроном Николай
кўзим тушди... кўра (378 млн.), испан тилида Черных буюк адиб, дунёга ÆИРИНОÂÑÊИÉÃА
(442 млн.) одамлар кўпроқ авар халқни танитган Расул «¡ОЯ» ÓËАØА¨ТÃАН ÊИÌ?
Тасаввур қиляпсизми? муомала қилар экан. Яна, Ҳамзатовнинг ўз она тилисига
Энг ёмони, бунинг учун испан (223 млн.), француз муҳаббати ифодаси – «Она ªòãàí ³àôòà æà³îí æàìîàò÷èëèãè êó÷ëè âà êó÷ñèç
ҳеч ким жавобгар бўлмаган. (76,8 млн.) ва немис (76 млн.) тилим» шеърини ўқигач, кашф äàâëàòëàð, ìàíôààòëàð òº¿íàøóâè, äåìîêðàòèÿ íè¿îáè
Аксинча, янги алифбони тиллари муқим сўзлашув тили этган янги осмон жисмига
ўзлаштиролмай ўзи билган мақомини олган мамлакат- «Гамзатов» номини берган îñòèäà ºç ìà¿ñàä âà ìóääàîëàðèíè èëãàðè ñóðà¸òãàí
ёзувдан фойдаланиш кескин лар кўп. Тўғри, бундан бизга экан. Нега бундай қилганини òîìîíëàðíèíã ³àòòè-³àðàêàòëàðè ³àìäà êåéèíãè
қораланган. Маълумки, ҳар қандай наф дерсиз. Лекин билмоқчи бўлсангиз, шу шеъ-
қандай давлатда тил икки шуни қайд этиш жоизки, Ни- рни топиб ўқинг... ïàéòëàðäà êºï÷èëèê ýúòèáîðèíè òîðòà¸òãàí ìàâçó –
унсурда ҳуқуқий ҳимояга дерландия каби тил борасида àéðèì ñè¸ñàòäîíëàðíèíã ÑÑÑРíè ¿àéòà òèêëàø ³à¿èäàãè
эга бўлади. Биринчиси, ёзув мард мамлакатлар кўп. Гаага Ер юзида ҳар ой бир ё
(алифбо) билан, иккинчи- шаҳрига бориб қолиб, инглиз икки тил умуман йўқолиб àëà³ñèðàøëàðèãà ãóâî³ áºëäè.
си сўзлашув (диалектика) тилида гапирсангиз – ҳамма бормоқда. Яхшиямки, Ўзбек
орқали. Афсус, тарихимиз- сизга жавоб қайтаради, аммо тили 7100 дан ортиқ тиллар Келгуси сонларда
да рўй берган ҳар икки ва- ўзаро мулоқот 100 фоиз гол- қаторида, сўзлашувчилар
зият ҳам тилимиз ҳимоя ландчалигича қолаверади. сони бўйича кенг тарқалган
қилинмаганини кўрсатиб Бирон жойда инглиз тилидаги 40 та тилнинг бири сифатида
қўйди. пешлавҳа, жой номини топ- мулоқот мувозанатини сақлаб
Бугунчи? майсиз, улар фақат голланд турибди. 30 йил мобайнида
Тўғри, тилимиз қонун билан тилида ёзилади. Ваҳоланки, биринчи марта БМТ бош мин-
ҳимояланган, аммо тилга дунёнинг 200 дан ортиқ барида Давлатимиз раҳбари
оид муаммоларимиз ҳали халқаро ташкилотлари шу баралла Ўзбек тилида га-
ҳам бошимиздан ошиб ётиб- шаҳарда жойлашган, ҳатто пирганида, буни яна бир бор
ди. Баъзилар: «Ўзбек тили энг нуфузли бутунжаҳон суд эсладик.
ҳақида шунча жон куйдир- идоралари ҳам.
сангиз ҳам нега унинг қадри Бас шундай экан «Дав-
баланд эмас? Бошқа мил- Бизда-чи? Миллий характе- лат тили ҳақида»ги қонунни
латлар тили учун бунчалик римиздаги тилга муносабати- миллий манфаатларимиз ва
қайғуришмайди», каби са- мизда журъат етишмайдими? мамлакат нуфузини кўзлаган
волларни беришади. Бунга Саъдий домла айтганидек ҳолда такомиллаштириш
икки хил жавоб бор: Аввало, қачон «Тил номуси»ни ҳис зарур. Бу ҳақда бир йил ол-
ўзбек тилидаги таълим си- қиламиз? Ўзбек бўлатуриб, дин «Ўзбек тилининг давлат
фатининг етарли эмаслиги ўз юртида ўзиникилар билан тили сифатидаги нуфузи ва
(Халқ таълимини айблашдан тиллашганда, ўзга тилга хос мавқеини тубдан ошириш
йироқман). Қолаверса, тили- сўзларни қўшиб гапиришни чора-тадбирлари тўғрисида»
одат қилганларни кўрсам, шу Президент фармонида ҳам
таъкидланган эди. Ҳақиқатан,
амалдаги Қонун моддаларига

Маърифат гулшани

Ё ²АЗРАТИ МАВЛОНО!..

Мавлоно Жалолуддин Румий севикли сиймодирлар. Ҳазрати Мав- ҲАЗРАТИ МАВЛОНО (қуддиса «Ҳазрати жанобим Шайх Шамсуд-
маърифати Ҳазрати Шайх лоно Шамси Табрезийни топгунла- сирруҳу) ҲИКМАТЛАРИ дин Табризий қуддиса сирруҳу ай-
Фаридуддин Аттор билан учрашув рича бошқа бир умрни, ундан кейин *** тибдирлар: «Қабул топган муриднинг
бошқа бир умрни яшадилар. Кўнё аломати улдурки, асло бегона тои-
Ҳазрати Баҳоуддин Валад Мак- шаҳрида бу икки зот учрашган жой Бир дарвишнинг кўнглидан: «У фалар билан суҳбат тута олмагай ва
каи мукаррамага кетаётганларида «Мажмаъул-баҳрайн» – «Икки денгиз зотдан: «Фақр недур?» – деб сўрасам- агар ногоҳ бегоналарнинг суҳбатига
Нишопур шаҳрида беназир шайх бирлашган жой» дея машҳурдир. чи» деган фикр кечди. У зот рубоъий тушса, худди мунофиқнинг масжид-
ҳазрати Фаридуддин Аттор билан тарзида айтдилар: даги ҳолидек, гўдакнинг мактабдаги
кўришадилар. Зиёрат асносида ул ва- Мавлоно Аллоҳнинг бу дўстига ҳолидек ва асирнинг зиндондаги
лий зот ёш Жалолуддин Муҳаммадга бўлган буюк муҳаббатлари боис «Фақр, яъни қаноъат ва одама- ҳолидек ҳолга тушгай».
назар қиладилар ва «Асрорно- ўзлари билан ул зотни бир тан, лардан беҳожат бўлиш мақоми бир
ма» китобини ҳадя этадилар. Яна бир жон деб билганлар, ҳатто илк ЖАВҲАРдир. Фақрдан бошқаси – ЪА- ИЗОҲ. Мунофиқ масжидда
Баҳоуддин Валадга қараб: «Фарзан- ғазаллар китоби «Девони Шамси РАЗдир. Фақр – шифодир, фақрдан қафасдаги қуш ҳолидадир. Гўдак мак-
дингиз тез орада оламдаги барча Табрезий» деб ҳозиргача машҳурдир. бошқаси беморликдир. табда роҳатсиз ва безовта ҳолдадир,
куйганлар (яъни, Аллоҳ ошиқлари) асир зинданда дилтанг ва изтиробли
қалбига оташ солгайдир!», деб ба- «УЛ ВАЛИЙ ЗОТ ҚАЕРДА?..» Оламнинг барчаси найранг ва ҳолдадир.
шорат берадилар. Шамси Табрезий айтадилар: «Ҳақ ғурурдир (алданишдир), фақр эса –
таолога ёлвориб: «Мени ўз авлиё- олИамЗдОаҲг.и сир ва мақсаддир». ***
Ёш Жалолуддин «Асрорнома»ни ларинг қаторига қўшгил ва уларга «Сизларга васиятим шуки, хоҳ
севиб ўқир ва ҳамиша ўзлари билан биродар айлагил!» – деб кўп илтижо Жавҳар – парчаланишни қабул эт- пинҳон, хоҳ ошкор – оз еб, оз ух-
сақлар эдилар. Кейинчалик Фаридуд- қилар эдим. Тушимда менга: «Сени майдиган бир парчадир, бошқа жисм- лаб, оз гапириинглар, гуноҳлардан
дин Атторнинг «Мантиқут-тайр» («Қуш бир валийга биродар қилгаймиз!» лар шу жавҳардан вужудга келади. сақланинглар, доимо рўза тутиб, тун-
нутқи») ва «Мусибатнома» ҳамда – дейилди. Мен эса: «Ул валий зот лари бедор бўлиб, ҳамиша узун орзу-
Ҳаким Санойининг «Илоҳийнома» қаерда?» – дедим. Бу тушдан кейин Ъараз – аслида ўз-ўзича бор истаклардан воз кечинглар, халқнинг
асарлари тариқида машҳур «Масна- менга уч марта кетма-кет: «Сен ис- бўлмай, фақат бошқа нарса билан жафосига сабр қилиб, оми ва нодон-
вийи маънавий» асарини битадилар. таган валий зот Рум диёридадир!» бирикканда бор бўладиган бир нарса. лар даврасини тарк этинглар, улуғлар
- дейилди. Мен хийла вақт қидирдим, ва солиҳлар билан суҳбат қуриб,
«ИККИ ДЕНГИЗ БИРЛАШГАН аммо у зотни топа олмадим. Кейин Ҳазрати Мавлоно ФАҚР Аллоҳга тақво қилинглар!»
ЖОЙ» менга: «Ҳали топадиган вақтинг кел- мақомининг улуғ мақом ва буюк
мади! Ишлар ўз вақтларига тобеъдир неъмат эканини таъкидлаб: «Ҳамма ***
(Ҳазрати Шамси Табрезий ва Малоно (яъни, ҳар ишнинг ўз вақту соати нарса фақрдан, яъни қаноат ва «Одамларнинг яхшиси – одамлар-
Жалолуддин Румий учрашувлари) бор)» – дейилди… беҳожатлик мақомидан вужудга ке- га фойдаси тегадиганидир! Сўзнинг
лади», демоқдалар. яхшиси – ози ва мақсадга етказадига-
Бу фавқулодда нодир зот Мавлоно нидир! Ва ҳамд – ёлғиз Аллоҳгадир!».
ҳаётларида ғоят муҳим ўрин тутган ***
У зот дебдирлар: «Суҳбат азиздир, Мирзо КЕНЖАБЕК
муносиб кишилардан бошқа билан
суҳбат қурманглар»..

***

10 mitilkllaniishy Чоршанба
21 октябрь, 2020
ДЕПУТАТЛИК СЎРОВИижтимоий-си±сий газетаси
№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Ҳар бир миллатнинг келажаги истаймизми-йўқми,
ўқитувчилар салоҳиятига боғлиқ. Бу ҳақиқатни ҳеч
қачон эсдан чиқармаслигимиз лозим.

Эркин Воҳидов

²ОÊИÌ
ДÅПÓТАТÃА ¯ÓËО¯
ÑОËАДИÌИ?

Ўтган ҳафта «Айни пайтда туман- тирикчилик ғамида ту- заҳотиёқ (онлайн тарзда) ҳисоблаш миқдорининг роитларни таъминлаш йўқ. Гап бор-йўғи туман
ижтимоий да амалга оширилаёт- ман марказига қўшни ва йўл ҳаракати хавфсиз- ўн баравари (2.230.000 Сизнинг биринчи галдаги марказига ўрнатилган
тармоқларда халқ ган ижобий ўзгаришлар узоқ туман, шаҳарлардан лиги бошқармасига юбо- сўм) миқдорида, уч марта вазифангиз, албатта. йўл белгилари хусусида
депутатлари Чиноз кўп қатори мени ҳам ҳам автоуловларда ке- ради. ва ундан ортиқ маъмурий кетяпти, холос. Аммо
туман Кенгаши қувонтиради, – деб ёза- лишади. Тадбиркорлар жазо қўлланилганидан Биз – депутатлар масалага чуқурроқ ён-
депутати Шахбоз ди депутат. – Чунки улар эса элга хизмат қилиш Ўзбекистон Республи- кейин эса бир йил даво- эса катта умид билан дашилса, депутат минг-
Низамудиновнинг ҳақида ҳар қанча гапир- истагида озиқ-овқат касининг Маъмурий жа- мида такрор содир этиш, ҳокимликка кўрсатилган минглаб фуқаролар, Чи-
туман ҳокими сак арзийди. Аммо бу маҳсулотларини бозор- вобгарлик тўғрисидаги – базавий ҳисоблаш номзодингизни тасдиқ- нозга ташриф буюраёт-
А. Э.Мадиевга сафар эътиборингизни ларимизга олиб кели- кодексининг 1286-мод- миқдорининг ўн беш ба- лаганмиз. Шундай экан, ган меҳмонлар, энг асо-
мурожаати эълон чинозликларнинг норози- шади. Деҳқонларимиз дасига мувофиқ эса равари (3.345.000 сўм) чинозликларга қулайлик сийси бозор ёки бирон-
қилинди. Очиғини лигига сабаб бўлаётган ҳам ҳалол меҳнатлари транспорт воситала- миқдорида жарима со- эмас, балки ортиқча таш- бир идорага ўз атомаши-
айтиш керак, бир бир масала – туман эвазига етиштирилган ри ҳайдовчиларининг лишга сабаб бўлади. вишлар туғдираётган насида маҳсулот етказиб
қарашда унчалар марказидаги Буюм бо- полиз экинларини сотиш тўхташ ёки тўхтаб ту- ушбу масалани ўз назо- бераётган тадбиркор-
муҳим бўлмаган зори, АТ «Халқ банки» учун марказий деҳқон риш қоидаларини бузи- Туман марказидаги ратингизга олишингизни ларни очиқ-ойдин йўл
ушбу муаммонинг Чиноз филиали ва бар бозорига қатнайдилар. ши, – базавий ҳисоблаш «Тўхташ таъқиқланган» сўрайман. қоидасини бузишга унда-
туман ҳокимига қатор савдо шахобча- миқдорининг уч баравари йўл белгилари эса одам- ётган тартиблар ҳақида
алоқаси йўқдек. лари жойлашган кўчада Маълумки, амалда- (669.000 сўм) миқдорида ларга автоуловлари- Фуқароларнинг бормоқда. Ўйлаймизки,
Ҳатто оддий «Тўхташ таъқиқланган» ги қонунларга кирити- жарима солишга сабаб ни жойлаштириш учун қонуний манфаатлари туман ҳокими ва бошқа
чинозликларга ҳам. йўл белгиларининг лаётган ўзгартишларга бўлади. Худди шун- етарли шароит яратмай ҳар жиҳатдан ишончли мутасаддилар ушбу ма-
Аммо... ортиқча ташвишлар кел- кўра, энди йўл ҳаракати дай ҳуқуқбузарлик бир туриб, уларни жарима ҳимоя қилиниши юзаси- салага адолатли ёнда-
тириб чиқараётганига қоидалари бузилиши- йил давомида такрор тўлашга мажбур қилишга дан ушбу мурожаатимга шадилар.
қаратмоқчиман. га оид кўплаб ҳолатлар содир этилса, базавий ўхшайди. расмий жавобингизни
учун шу жойнинг ўзида ҳисоблаш миқдорининг кутиб қоламан!» «Миллий тикланиш»
Сиз ҳар куни туманнинг расмий баённома тузиш беш баравари (1.115.000 Чиноз тумани ҳокими газетаси эса ушбу мавзу-
марказий кўчаларидан шарт эмас. Чунки мах- сўм) миқдорида, икки сифатида аҳоли ман- Халқ депутатлари Чи- га яна қайтишини маълум
ўтасиз. Шубҳасиз, ўзингиз сус автоматлаштирилган марта маъмурий жазо фаатларини ҳимоя ноз тумани Кенгаши де- қилиб қолади.
ҳам 3.27 рақамли йўл фото ва видеофиксация қўлланилганидан кейин қилиш, тумандаги путати Шахбоз Низаму-
белгиларини кўргансиз. қоидабузар тўғрисидаги бир йил давомида такрор фуқароларнинг муно- диновнинг ушбу мурожа- Р.МАҲМУДОВ,
Сир эмаски, одамлар барча маълумотларни шу содир этилса, базавий сиб ҳаёт кечириши учун атида юқорида таъкид- тайёрлади.
зарур даражадаги ша- ланганидек, чиндан ҳам
«Америка» очилаётгани

Тил бойлиги – эл бойлиги «Темир» дафтарга
темир интизом керак
Яхшилик – жаіолатга айланмасин
Яккабоғлик ўнга Масалан, депутат Фе-
Неъматилла Бугунга келиб техника да янги атамалар луғатини ишлаб билан баробардир. яқин аёллар депутат- руза Аҳмедова томо-
МЎМИНОВ, фанларининг ҳаётимиздаги чиқишда ўзига хос муаммолар ҳам Бугун чирой очиб бораёт- лар ёрдамида доимий нидан Қоратепа МФЙ
Техника фанлари ўрни тобора кучайиб пайдо бўляпти. Айрим муаллиф- иш билан таъминлан- да «Темир дафтари»га
доктори, бормоқда. Кейинги йилларда ларимиз қандай қилиб бўлмасин ган шаҳримизнинг аксарият ди. киритилган оила ва-
меҳнат фахрийси ҳимоя қилинаётган илмий «соф ўзбек атамасини» қидириб кўчаларида юриб, ўзингизни киллари иш билан
ишларнинг 60 фоиздан ортиғи топиш ва уни тавсия этишга худди хорижда юргандек ҳис эта- Масалан, Қатағон таъминланмоқда..
техника фанларига тўғри уринмоқдалар. Умуман бундай та- сиз. Кўп ҳолларда дўконлар ва маҳалла фуқаролар
келаётгани ҳам ушбу фикрни шаббусни қўллаб-қувватласа ҳам ташкилотлар пештоқидаги ёзув- йиғинида яшовчи Сабина Асирова
исботлаши мумкин. бўлади, бироқ бу йўлдаги хавф- лар нафақат чет тилини билмай- Муҳаббат Қулмуродова эса депутат кўмагида
хатарни ҳам инобатга олишимиз диганлар, ҳатто биладиганлар партия туман кенга- қишлоқда гўзаллик са-
Жамият бойлигини оширишда ва ҳар бир атаманинг халқ тили ҳам тушунмайдиган ва инсонни шига мурожаат қилиб, лони очди. Эндиликда
ҳам технологиянинг аҳамияти ва онгига сингишини эътибордан ҳайратга соладиган ёзувлардир. иш масаласида ёрдам қоратепалик аёллар
беқиёсдир АҚШ, Япония ва Гер- чиқармаслигимиз керак. Ўзбекистон телевидениеси ва сўраган эди. Депутат шаҳарга бормасдан,
маниядаги тараққиётда ҳам буни радиосининг айрим кўрсатув ва Сайёра Муҳаммедова ушбу салондан фойда-
кўриш мумкин. Бунинг устига Акс холда атамалар луғатини эшиттиришларида ҳам рус ти- томонидан ушбу ма- ланишяпти.
технология экологик жараённи ишлаб чиқиш миллий ҳис- лидан кириб келган сўзлардан сала ўрганилганидан
ҳеч қандай ортиқча маблағларсиз туйғуларимиз нотўғри жилғадан бемалол фойдаланилмоқда. кейин М.Қулмуродова Албатта, аёл ўзини
яхшилаш имконига ҳам эгадир. кетиб қолишига олиб келиши, Шунинг учун ҳам кўчаларда, мактабга ишга жойлаш- нафақат аёл, балки ин-
яхшилик билан бошланган иш бозорларда, автобусларда она тирилди. сон сифатидаги ўрнини
Фан, техника ва технология ри- жаҳолатга айланиши мумкин. тилида сўзлашаётганлар сони тўғри англаса, қобилият
вожи эса тилимизни бойитиб, янги камайиб бормоқда. Ушбу ҳолат Алакуйлак қишло- ва иқтидорини аниқ
атамаларнинг келиб чиқишига ҳам Атамалар тараққиёти ва уни иш- вокзал, темир йўл вокзаллари ва ғилик Фазилат Жўраева мақсадга йўналтириб,
хизмат қилади. лаб чиқиш масалаларига илмий аэропортларда авжига чиқмоқда. ҳам иш сўраб, депутат- жамият тараққиётига
жиҳатдан ёндашиб, шу соҳадаги Шунинг учун бундан 25 йил олдин лик гуруҳи аъзоларига муносиб ҳисса қўшиш-
Аммо янги сўзлар ва атамалар тадқиқотчилар сонини кўпайтириш атамалар қўмитаси бошлаган мурожаат қилганди. Кўп ни мақсад қилса, у ал-
маъносини тўла тушуна олма- ҳам ҳаёт тақозосидир. амалий ишни, шиддат билан ўтмай 14-Алакуйлак батта ўз ҳаётидан рози
сак ҳаётимиз ва бажараётган давом эттириб, ҳар бир соҳага сайлов округидан де- бўлиб яшайди.
ишимиз моҳиятини ҳам англа- «Давлат тили ҳақида»ги қонунни тегишли атама ва луғатлардан путатликка сайланган
май қолишимиз мумкин. «Сўз тўла амалга ошириш учун ишлаб фойдаланишни ҳар бир нашриёт Илҳом Остоновнинг ёр- Айни пайтда Ўзбе-
маъносини тушунмай, ярим олам чиқилган атамалар луғатларини ходимларга мажбурий этиш ло- дами билан Ф.Жўраева кистон «Миллий тик-
адашиб юрибди» деган ибора чоп этилаётган адабиётларда зим. Ушбу атамалар ва луғатлар Истиқбол маҳалла ланиш» демократик
шу маънода ҳам тўғридир. Зеро аниқ равшан ишлатилишини назо- оддий чипта сотувчидан тортиб, фуқаролар йиғини ко- партияси Қашқадарё
янги атамалар турли миллат рат қилиш керак. Масалан, ҳаётда раҳбар ходимларга ҳам қўлланма тиблигига ишга ўтди. вилояти кенгаши бар-
ва элатлар тилларига сингиб, кимдир қандайдир жиноий ишга сифатида тарқатилиши керак- ча даражадаги депу-
уларда умумийлик ва бирлик ҳис- қўл урса, албатта унга нисбатан дир. Тўғри, айрим ақллиларнинг Партия Қарши туман татлар билан бирга
туйғулари ёхуд тушунчаларини жиноий иш қўзғатилади. Агар биз она тилини чуқур ўрганамиз кенгаши томонидан ҳам ана шундай аёллар
келтириб чиқаради. божхонадан олиб ўтилаётган ас- деб умумдунё тараққиётидан ёшлар ва аёлларни ва ёшларни қўллаб-
боб-ускуналар ёки маҳсулотлар орқада қолишимиз мумкин деб иш билан таъминлаш қувватлаш борасида
Айни пайтда фанда ўз ўрнини талабга жавоб бермаса ҳам бу шов-шув кўтаришлари ҳам мум- масаласига алоҳида тизимли ишларни олиб
топган техникавий атамаларнинг жиноят саналади. Бироқ атама- кин. Аммо араб алифбосидан эътибор қаратиляпти. бормоқда.
инглиз, немис, француз, поляк, ларни бузиб ёзиш ва она тилини лотин алифбосига ўтиш ёки ло-
қозоқ, ўзбек, тожик, қирғиз, турк- бузиб гапирувчиларга ҳеч қандай тин алифбосидан кирилга ўтиш Шаҳноза
ман ва бошқа тилларда ҳам бема- жазо қўлланилмайди. Масалан, жараёнларини кўз олдимизга ҚАҲҲОРЗОДА,
лол ишлатилиши ҳаммамизга аён. Россияда гастарбайтерларни келтирсак, хоҳиш мажбурият «Миллий тикланиш»
Жумладан – «вектор», «скаляр», ишга олишдан олдин улардан ва мақсад аниқ бўлса, албатта демократик партияси
«момент», «функция», «тензор», албатта Россия тарихи ва рус натижага эришишимиз мумкин Қашқадарё вилоят
«циркуляция», «градиент», «по- тили бўйича имтиҳонлар олина- бўлади. Буюк алломаларимиз кенгаши матбуот
тенциал», «оператор», «релакса- ди. Аммо Ўзбекистонда ўн йил- Аз-Замахшарий, Ат-Термизий, котиби
ция», «диссертация», «мембран», лаб истиқомат қилиб келаётган Ал-Фарғоний, Ал-Берунийлар
«атом», «протон», «молекула» ва бошқа миллат вакилларидан бир нечта тилларни эгаллаб, ўз Эълон!
ҳоказолар. ўзбек тилидан имтиҳон олиш илмий ишларини муваффақият
жорий этилмаган. Бунинг устига билан давом эттирганлар. Бу- Охунбобоев номидаги Республика тиббиёт
Бугун фойдаланаётган ата- айрим шоввозлар Ўзбекистонда гунги кунда ҳам бир нечта тил- коллежини 2005 йил тамомлаган Адашева
маларимизга араб сўзларининг рус тилини иккинчи давлат тили ни билган бироқ ўз она тилини Гулноза Алишеровна номига берилган К 018370
кириб келиши эса арабларнинг сифатида киритиш ташаббусини шарафлаётган нуронийлардан сонли диплом ва 60 рақами билан рўйхатга
VII–VIII асрларда Ўрта Осиёга илгари суришдан уялмаяптилар. бу масалада ҳам сабоқ ол- олинган диплом иловаси йўқолганлиги сабабли
кириб келиши билан боғлиқдир. Она тилини ҳурмат қилишимиз сак арзийди. Президентимиз
миллий қадриятларни ардоқлаш она тилини шарафлаш ва дунё БЕКОР қилинади.
Шу йўсинда ўзбеклар истиқомат ва келажакда ватанпарварлик миқёсидаги нуфузини ошириш
қилган минтақаларда турли хил руҳини кўтаришга олиб келади. учун ҳамма имкониятни яратиб ОÁÓНА – 2021!
элатлар чатишуви ва арала- бердилар. Энди биз нуронийлар
шуви натижасида тиллар ри- Атамаларни ишлаб чиқишда ну- енгни шимариб, она тилини ша- 158«ÌИËËИÉ ТИÊËАНИØ» Оáóíà
вожлана бошлади. Бу ҳақида ронийлар жамлаган луғатлардан рафлашга умумий даъватбоз-
Маҳмуд Қошғарийнинг «Девону фойдаланиш ҳам ўта муҳим ма- ликдан амалий ишга ўтадиган ÃАЗÅТАÑИÃА ОÁÓНА ÁОØËАНДИ! èíäåêñè
луғатит турк», Юсуф Хос Хожиб- саладир. Чунки бундай атамалар вақт келди.
нииг «Қутадғу билиг» ва Аҳмад тарихий қадриятларимизга бориб
Югнакийнинг «Хибатул Ҳақойиқ» тақалади. Қадриятларни эъзоз-
асарларидан кенг маълумотлар лаш эса она тилини эъзозлаш
олиш мумкин.

Таъкидлаш лозимки, айни пайт-

Чоршанба ХОТИРА 11mitilkllaniishy
21 октябрь, 2020
ижтимоий-си±сий газетаси
№ 39-40 (1090)

Тафаккур гулшани Адабиёт ҳамиша маънавиятнинг олдинги қаторида борган ва шундай
бўлиши керак.

Эркин Воҳидов

Ўзбекистон халқ ёзувчиси Одил Ёқубов 1926 йил 20 октябрда Байрам
Қозоғистоннинг Қарноқ қишлоғида туғилган. бмауброчармаикзбгаўлсин!
У 1956 йил ТошДУнинг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети)
филология факультетини тамомлаган. Дастлабки асари — «Тенгдошлар» Ўзбек тили ҳеч қачон давлат
қиссаси 1951 йил эълон қилинган. Шундан сўнг ёзувчининг «Дастлабки ва жамиятнинг бу қадар юксак
қадам» (1953), «Икки муҳаббат» (1955), «Муқаддас (1960), «Тилла узук», эъзоз ва эътиборига сазовар
«Бир фельетон қиссаси» (1961), «Қанот жуфт бўлади», «Матлуба» (1970) бўлмаган. Ўзбек тили байрами
қисса ва ҳикоялар тўпламлари нашр этилган. эса она тилимизни шарафлаш,
У «Эр бошига иш тушса…» (1966), «Улуғбек хазинаси» (1973), «Кўҳна унинг қадрини янада юксалти-
дунё» (1982), «Диёнат» (1977), «Оққушлар, оппоқ қушлар» (1988), «Адолат риш айёми ҳамдир. Айни пайтда
манзили» (1998) каби романлар муаллифи. «Чин муҳаббат» (1955), ушбу байрам дунёнинг турли
«Айтсам тилим, айтмасам дилим куяди», «Юрак ёнмоғи керак» (1958), ҳудудларида яшаса-да, аммо
«Олма гуллаганда» (1961), «Музаффар Темур» (1996), «Бир кошона ўзбек тилида сўзлашадиган 50
сирлари» (2000) каби пьесалар, «Дилбарим», «Баҳор ёмғирлари» миллионга яқин киши учун том
киносценарийлари ҳам бор (1971). маънода шодиёнага айланди.
Одил Ёқубов 2009 йил 21 декабрда Тошкент шаҳрида вафот этган. Ҳамза
номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1977), «Дўстлик» Тилимиз ривожи учун эса Пре-
(1994), «Эл-юрт ҳурмати» (1998) орденлари билан мукофотланган. зидентимиз таъкидлаганлари-
Одил Ёқубов “Давлат тили тўғрисида”ги қонун қабул қилинишида бош- дек ҳар биримиз давлат тилига
қош бўлганини кенг жамоатчилик яхши билади. Қуйида адибнинг шу бўлган эътиборни мустақилликка
мавзудаги бир мақоласини эътиборингизга ҳавола қиламиз бўлган эътибор деб, давлат ти-
лига эҳтиром ва садоқатни, она
АТАÌАËАРНИ ватанга эҳтиром ва садоқат деб
ТАНËАØ ÌÅЗОНËАРИ билишимиз, шундай қарашни
Давлат тили ҳақидаги кашликлардан келиб дан тилимизга европача Шуни айтиш жоизки, бу учун, нутқнинг кўркамлиги, ҳаётимиз қоидасига айлантири-
қонуннинг қабул қилиниши чиқаётир. Атамақўм кун сўзлар оқими кириб кела танқидларнинг фойдали жозибадорлигини ошириш шимиз лозим.
ҳаётимиз учун муҳим сайин ҳаёт илгари су- бошлади. Айниқса,бу ҳол томонлари бўлганидек, учун аҳамияти жуда катта.
воқеа бўлди. раётган муаммоларни собиқ шўролар даври- масалани баттар чигал- Бироқ атамашуносликка Азалий қадриятимиз саналган
ҳал этиш, терминлар да янада авж олди. Ев- лаштирувчи жиҳатлари бундай талабни қўйиб тилни ривожлантиришда жонку-
1989 йилнинг бошла- қўлланишини тўғри изга ропача сўзлар рус тили ҳам йўқ эмас эди. Чунки бўлмайди. Унда бир ту- яр педагогларнинг хизматлари
ридан эътиборан тили- солиш масалаларини ўз орқали кириб келганлиги баъзи чиқишларда, Ата- шунчани ифода этади- беқиёс, албатта. Сир эмаски,
миздаги атамаларга ҳам йиғилишларида кўриб учун кўплар уларни рус- машунослик қўмитасининг ган турли терминларнинг ер юзида шундай ажойиб бир
қизиқиш ортди. чиқиш ва ҳал этишга ча сўзлар деб ўйлайди. асл вазифаларини ва иш қўлланиши – терминлар дунё борки, унда на ғам ва на
ҳаракат қилди. 1990 йили Ваҳоланки, уларнинг асо- кўламини яхши билмаган синонимияси салбий ҳолат ташвиш бор. Аксинча унда кулгу
Изоҳ: Атама сўзи ўзбек турли газета, журналлар- сий қисми қадимги лотин, кишилар томонидан ҳам ҳисобланади. Аслини ол- ва шодлик ҳукумронлик қилади.
тилидаги барча номлар да «Атамалар бурчаги» юнон, француз, инглиз нохолис танқид қилинади. ганда бир тушунча учун Бу – болалар дунёсидир. Шубҳа
(жой номлари, халқ, уруғ ташкил этилади. Афсус- тилларига мансуб бўлиб, Маълумки, юқорида таъ- битта термин деган қоида йўқки, бугунги шўх ва қувноқ бо-
ва қабила номлари, киши ки, яхши ният билан бош- халқаро терминлар сифа- кидлаганимиздек, атама мавжуд. Лекин ҳаётда лалар эртага теран фикрловчи,
исмлари, буюм номлари ланган бу иш ҳам янги тида турли тилларга, жум- сўзи жой номларини ҳам ҳар доим ҳам шундай илғор ғояларни кашф қилувчи, ўз
ва бошқалар)ни ўз ичига чалкашликларга сабаб ладан, рус тили орқали ўз ичига олади.Шу сабаб- бўлавермайди. Шу нарса юртини дунёга танитувчи инсон-
олади. Термин эcа фан- бўлди, шу «бурчак» сабаб ўзбек тилига ҳам кириб дан дастлабки вақтларда ҳам ҳақиқатки, бир ту- лар бўлиб вояга етадилар. Аммо
техника, касб ҳунарнинг ўзлашма терминларга келган ва ҳатто тилимизга Атамақўм кўчалар номини, шунчани ифодалаш учун будай юксакликлар замирида
бирор соҳасига хос маъ- ўзбекча муқобиллар то- ўзлашиб ҳам кетган. Ҳаёт жойлар номини тартибга турлича атамаларнинг машаққатли меҳнат ётади. Зеро,
лум тушунчани акс эттира- пиш бўйича «мусобақа» шуни кўрсатадики, бун- солмаяпти деган таъна- қўлланиши ҳар хилликлар, буюк алломалар Мирзо Улуғбек,
ди. Кейинги вақтларда эса бошланди. Натижада ав- дай сўзларни тилимиздан лар ҳам бўлди. Холбуки, чалкашликларни вужудга Абу Али ибн Сино, Ал-Фаробий,
бу иккала сўз термин ва тобус – кўп курси, вокзал қувиб чиқариш ва улар Атамақўм илмий-техника- келтиради. Шунинг учун Ал-Хоразмий каби аждодлари-
атама бир-бирига синоним – қаторсарой, институт англатган маънони берол- вий ва ижтимоий-сиёсий ҳам атамани бошқариб мизни ҳам тарбиялаган ҳам
сифатида қўлланмоқда. – таълимгоҳ, билимгоҳ, майдиган бошқа сўзлар терминларнигина тартиб- туриш зарурияти келиб мураббий ва устозлар тарбия
олийгоҳ тарзидаги тав- билан алмаштириш ҳеч га солади. Атамақўм ва- чиққан. Бошқаришнинг қилганлар. Улар ҳақида ҳар қанча
Давлат тили ҳақидаги сиялар келиб чиқди. қандай фойда келтирмай- зифасига терминларни мақсадларидан бири– гапирсак, шунча оз. Бугунги пан-
қонун қабул қилинишидан Шунингдек, Атамақўм ди. Аксинча, ҳар хиллик- тартибга солиш ва ата- терминларни тартиб- демия шароитида ҳам ушбу касб
олдин ва ундан кейин- «Ахборот»ининг 1-со- ларни, чалкашликларни машунослик ишларини га солиш, яъни турлича эгалари бир лаҳза бўлса-да, ўз
ги дастлабки ойларда нида баъзи ўзлашма келтириб чиқаради. Ма- мувофиқлаштириш ма- қўлланаётган терминлар- фаолиятларини тўхтатмадилар.
узоқ йиллар давомида атамаларнинг 2-3 та салан, журнал атамаси салалари киради (Тер- нинг энг мақбул муқобилини
тилимизга кириб кел- ўзбекча муқобили бе- ойнома, ойбитик, мажал- миншунослик, атама ва танлаб қўллашга тавсия Учтепа туманидаги «Диёр» ном-
ган ўзлашма атамасига рилди. Унда келтирил- ла, жарида тарзида, аэро- термин сўзлари ҳақида этиш ва жорий қилишдир. ли давлат мактабгача таълим таш-
ўзбекча муқобил излаб ган муқобилларнинг би- порт тайёрагоҳ, қўналға изоҳда берилган маълу- Ана шу йўл билан атама- килотимизда ҳам барча таълимий
топиш ёки ўйлаб топиш ринчиси асосий атама тарзида, депутат ноиб, мотга қаранг). ларни танлаш ва уларнинг ва тарбиявий ишлар кўнгилдагидек
шунчалик кучайдики, бу деб изоҳ берилишига халқ вакили тарзида, инс- қўлланиши бўйича тавси- йўлга қўйилиши учун барча имко-
ишга умуман тилшунос- қарамай, матбуотда титут илмгоҳ, билимгоҳ, Эҳтиёж қанчалик ялар тайёрлаш иши эса ниятлардан фойдаланаляпмиз.
ликка, терминологияга уларнинг ҳаммасидан олийгоҳ, дорилмуалли- кўпайса, бу тилни муайян принципларга асос- Услубчимиз З.Алимова педагоглар
алоқаси бўлмаган киши- фойдаланила бошла- мин, олий илмгоҳ тарзи- ўрганишга бўлган талаб ланиши, илмий йўл билан билан доимо ҳамкорликда иш олиб
лар ҳам киришиб кетди- ди. Бу ҳам атамалар да, герб тамға, давлат ҳам кучаяди. Эҳтиёж эса олиб борилиши керак. бормоқда. Психолог Н.Туганбекова,
лар. Натижада матбуотда, қўлланилишидаги ҳар нишони, туғро тарзида куч билан ҳам, зўрлик дефектологлар Ф.А ҳмедова,
оммавий ахборот воси- хилликларни кўпайтирди. қўлланила бошлаши пиро- билан ҳам яратилмай- Одил ЁҚУБОВ, Н.Ғуломова, мусиқа раҳбарлари
таларида ўзбек тилининг вардида ўзини оқламади. ди. У тил эгаси бўлган Ўзбекистон халқ М.Ҳайдарова, Г.Самандарова, таж-
қонун-қоидаларига мос Маълумки, дунёдаги Бу ўринда айтиш керакки, миллатнинг маданияти, ёзувчиси, академик. рибали тарбиячилар Д.Қосимова,
келмайдиган, четдан кир- барча тиллар ўз ички имко- Шўролар даврида муайян салоҳиятини тушуниш, (“Халқ сўзи” газетасида М.Зиямуҳаммедова, Н.Набиева,
ган ўзлашма атамалар ан- ниятидан ташқари, бошқа тушунчанинг маъноси- унинг тилига нисбатан 2000 йилда чоп этилган Н.Қ о с и м о в а , О.То ш м а т о в а ,
глатган маънони бериш у тиллардан ҳам сўз олади ни тўла ифодалайдиган, ҳурмат туйғусини уйғотиш ушбу мақола адибнинг Х.Алимова, Н.Қодирова, М.Зоки-
ёқда турсин, унинг маъно- – ўзлаштиради ва шу йўл ўзлашма терминларнинг орқали юзага келади. Шу- ўғли Искандар Ёқубов рова, Ш.Таджиева, Н.Қосимова,
сига зид сўзлар кириб кела билан ҳам ўз сўз бойлиги- маъносини тўла бера нинг учун ҳам давлат тили томонидан тақдим Г.Мус аб о ева, Д.Б олтаева ва
бошлади. Аксар ҳолларда ни кўпайтиради. Бу усул оладиган ўз сўзларимиз ҳақидаги қонунда давлат қилинди). Р.Солиҳовалар ҳам ўз ишларини
халқимиз учун тушунарсиз ўзбек тилига ҳам бегона бўлгани ҳолда улар тилига босқичма-босқич сидқидилдан бажармоқдалар.
бўлган бу сунъий атама- эмас. Қадимги ўзбек тили- ўрнида русча ёки байнал- ўтиш муддатлари бел- ЎзА
лар, илгари тилимизда га жуда кўплаб араб-форс минал терминлар ишла- гиланди. Ўзбекистонда Жамоамиз тил байрами арафа-
умуман ишлатилмаган сўзлари кириб келган ва тилди, ўзбекча сўзларни яшайдиган бошқа мил- Мирзоозод сида «Ўзбек тилим, жону дилим»,
арабча-форсча сўзлар ўзлашиб кетган, масалан, эскирган сўзлар деб четга лат фуқароларининг тил «ММИиРлЗлАийНтЕЪикМлАанТиОшВ» «Шеърлар ва мақоллар», «Бу –
қўлланиши авж олди. аждод, айб, бало, виж- суриб қўйиш ҳоллари ҳам соҳасидаги ҳуқуқлари демократик менинг ватаним» мавзусида расм-
дон, г ул, давлат, даҳа, кўп бўлди. Табиий, шун- кўрсатиб берилди. Бу ҳол, партияси аъзоси лар, «Болалар устахонаси» мав-
Тилимиз даги бундай девор, китоб, касал, тан- дай сўзлар эндиликда биринчидан, мамлакати- зусида турли танловлар ташкил
жараённи тартибга солиш, дир каби сўзларни арабча ўз мавқеини эгаллаши мизда яшаётган русий- этишяпти. Жамоамизнинг оғир
атамалар қўлланишини ёки форсча сўзлар десак, керак. Масалан, редактор забон ва бошқа миллат меҳнат Учтепа тумани ҳокими
меъёрга келтириш учун кўпчилик ҳайрон бўлиши ўрнига муҳаррир, автор фуқароларидан, иккинчи- Ф.Абдуллаев томонидан ҳам эъ-
«Давлат тили ҳақида»ги мумкин. Чунки бу сўзлар ўрнига муаллиф, эконо- дан, ўзбек миллати, унинг тироф этилиб, байрам арафасида
қонунни амалга оши- вақтлар ўтиши билан ўз мика ўрнига иқтисодиёт, тарихи, маданияти, тили жамоамизга табрик йўллабдилар.
риш Давлат дастурига сўзларимизга айланиб ёзувчилар союзи ўрнига билан янада чуқурроқ
мувофиқ, Ўзбекистон Рес- кетган. ёзувчилар уюшмаси, га- танишиш имконияти ву- Қадриятимиз тикланган кун
публикаси Вазирлар Кен- рантия ўрнига кафолат жудга келтирилганидан барчамизга муборак бўлсин,
гашининг 1989 йил 26 де- Одатда янги тушунча каби кўплаб сўзларнинг гувоҳлик бериб туриб- азизлар!
кабрдаги фармойиши би- бирор мамлакатда пайдо тикланиши айни муддао ди. Истиқболимиз туфай-
лан Вазирлар Маҳкамаси бўлади. Ана шу тушунча бўлиб, тилимиз бойлиги ли ўзбек тилшунослиги Наргиза БАБАЕВА,
ҳузурида Республика номини бошқа мамла- ва унинг имкониятлари- соҳасида ҳам катта ишлар «Диёр» номли 19 ДМТТ
атамашунослик қўмитаси катда қўллаш зарурияти ни кенгайтиришда муҳим қилинди. Шу маънода тер-
тузилди. туғилди. Бундай тушунча- аҳамият касб этади. минология (атамашунос- директори
лар қабул қилаётган тил Бироқ, афсуски, бундай лик) бўйича ҳам бир қадар
«Давлат тили ҳақида»ги имкониятлари асосида хулосаларга бирдан эмас, ишлар амалга оширилди. Она тилимизнинг 31 йиллигига!
қонунни амалга ошириш- берилгани маъқул. Ўзбек балки кўп мунозаралар, Мактаб ўқувчилари, олий
да тилшунослик илми- тилига четдан кирган ва холисона танқидлар, узоқ ўқув юртлари талабала- Навоийга илм бўлган тилим менинг,
нинг барча соҳаларини кириб келаётган атама- таҳлиллар, илмий изла- ри учун она тили дарс- Сўлим бўлган, билим бўлган тилим менинг.
ривожлантириш, унинг лар ўзбекча муқобилда нишлар туфайли келинган. ликлари янгидан ёзил- Неча йиллар ҳақиқий сўз айтилганда,
етакчи тармоқларидан берилмоқда: приватиза- Чунки ўша 1990 йил ва ди. Ўзбек тили изоҳли Гоҳи тилим-тилим бўлган тилим менинг.
бири бўлган атамашунос- ция– хусусийлаштириш, ундан кейинги йиллар ата- луғатининг бутунлай янги Зоғларнида сайратганам ўзингсаней,
лик муаммоларини тўғри, либерализация – эркин- машунослик соҳасида ҳам нашри тайёрланмоқда. Юракларни яйратганам ўзингсаней.
илмий ҳал етиш муҳим лаштириш каби. Лекин ай- изланиш йиллари бўлди, Илгари замон тақозоси Қони битта, жони битта эрларни гоҳ,
аҳамият касб этади. Чунки рим ҳолларда ўша тушун- дейиш мумкин. билан эскирган деб тамға Бир бирига қайратганам ўзингсаней.
дарслик ва қўлланмалар, чани ифода этган атама босилган сўзларимиз, тер- Ўзингсаней онам айтган аллалар ҳам,
илмий асарлар матни- бошқа тилга асл ҳолича Тан олиш керак, атама- минларимиз яна ўз ўрнида Эл ўйнига момом айтган яллалар ҳам.
да, расмий ҳужжатларда қабул қилинади. Натижада ларнинг ҳар хил ишлати- тикланди. Бир жумланг, ё бир сўзинг сабаб бўлиб,
қўлланган терминлар ўзлашма атамалар пайдо лиши, чалкашликларнинг Тушди қанча калладаги саллалар ҳам.
пухта ўйланган бўлиши, бўлади. Масалан, 1999 келиб чиқаётганлиги му- Тилда сўз ларнинг Ўз тилида алла эштган ўктам бўлар,
улар ўзи ифода этаёт- йилнинг май ойи боши- носабати билан Атамақўм қўлланилиши эркин кеча- Ўзбек ули, ўзбек қизи кўркам бўлар.
ган тушунча маъноси- да ўзбекча кураш бўйича ҳам қаттиқ танқид остига ди, тилга сингиб кетган Ўзбекчалаб она десам қандай гўзал,
ни тўла очиб бериши жаҳон чемпионати бўлиб олинди. Бундай танқидий сўзлар фаол ишлатила- Она ватан деганимда ўпкам тўлар.
шарт. Фан с оҳ а ларига ўтди. Натижада миллий мақолаларда атамаларни веради, сингиб кетмаган- Дил камини тўлдирганим тилим менинг,
оид луғатларда, дарс- курашимизга оид ёнбош, тартибга солиш, ўзлашма лари эса истеъмолдан Йиғлатганим, кулдирганим тилим менинг.
лик ва қўлланмаларда чала, ҳалол, ҳаром каби атамаларга муқобил то- чиқа боради. Ўзбек тили- Ўзбекистон – оҳ нақадар чиройли сўз,
муайян атаманинг атамалар жаҳон спорт пиш каби ишлар илмий да синоним сўзлар кўп Ўзимга бек бўлдирганим тилим менинг.
хилма-хил ишлатили- терминологиясига кириб асосда олиб борилмаёт- қўлланиши ҳаммага маъ- Ғамларимни ўлдирганим тилим менинг.
ши, айниқса, ўзлашма бормоқда. ганлиги таъкидланди. лум. Унинг тилимиз услу- Нотавонлар нодир бўлди сенинг сабаб,
терминларга топилган бини такомиллаштириш Қўрқоқларам ботир бўлди сенинг сабаб.
ўзбекча муқобилларнинг Асримиз бошлари- Осмоннин забт этди Чўлпон, Қодирийлар -
ҳар хиллиги атамалар Ёзғувларга қодир бўлди сенинг сабаб.
қўлланишидаги чал- Дили музлар алқашмаган тилим менинг,
Тилим десам чалкашмаган тилим менинг.
Неча минг йил анча аввал туғилгану,
Энди ўттиз бир йил яшаган тилим менинг.
Айтгин қанча сабр қилдик, сабр тилим,
Тилин ютмоқ, тил тишламоқ надир тилим?!
Мана бугун сенинг шону шавкатинг бор,
Мана энди не гапирсанг гапир тилим!
Ўзбекчалаб она десам қандай гўзал
Она ватан деганимда ўпкам тўлар...

12 milliytiklanish СЎНГГИ САІИФА Чоршанба
ижтимоий-си±сий газетаси 21 октябрь, 2020
Ниҳоят,
Ўзбекистоннинг № 39-40 (1090)
бугунги кундаги энг
кучли ҳужумчиси ªУРЪОНИ КАРИМДА
Элдор Шомуродов КЕЛГАН ²УД²УД
ўзи орзу қилгани ²АЁТИДА ФАªАТ БИР
ва мухлислар МАРТА ОИЛА ªУРАДИ
кутганидек, Европа
футболидаги Ҳудҳуд Қуръони ка-
дебютини нишонлади. римда зикр этилган
Бу Элдорга ҳам, қушлардан. Нима учун?
ўзбекистонлик футбол
ишқибозлари учун ҳам «Ҳудҳуднинг ажойиб
хусусиятлари»
ÝËДОРтарихийвоқеабўлди.
Шомуродов кучли бешлик чем- мойиш эта олди. Машҳур ҳужумчи У ўз жуфтига вафодор
пионатларидаги илк учрашувини Горан Пандев ҳамюртимизга далда қуш. Ҳаётида фақат бир
Италиянинг тарихий масканларидан бериб турди. Умуман олганда, 63 марта оила қуради ҳатто
бири – Венеция провинцияси маркази дақиқа ўйнаган Шомуродов ҳарчанд жуфти вафот этса ҳам.
Верона шаҳридаги «Стадио Марк- ҳаракат қилса ҳам, гол уролмаганига
Антонио Бентегоди» стадионида, қарамай, унинг дебюти ёмон чиқмади. У ўз жуфтини тумшуғида
тарихи бир асрдан ўтган «Верона» унга дарахтнинг япроғи
жамоасига қарши ўтказди. «Женоа» бош мураббийи Роландо ёки бирорта ҳашорат
Маран учрашувдан кейин Элдорнинг ёхуд қурт тақдим этиш
А Сериянинг тўртинчи туридан ўйинини алоҳида эътироф этди. орқали танлайди. Боши-
ўрин олган ушбу беллашув ҳақида даги чиройли тожисини
гапирганда, катта устунлик мезбон- - Шомуродов Италия футболи ёйган ҳолатда жуфтининг
лар томонида бўлганини таъкидлаш ҳақида ҳали тўлиқ тасаввурга эга розилигини олиш учун
лозим. «Верона» уй учрашувларида эмас. Шунга қарамай, мен унга маҳр сифатида унга таом
зўр ўйнайдиган жамоа. Ўтган мавсум- ўйинда қатнашиш имконини бердим. тортиқ қилади. Агар жуф-
да кучли учликдан жой олган «Ата- У сафимизга бошқа чемпионатдан ти тумшуғи билан таомни
ланта», «Интер» ва «Ювентус» каби келди ва унинг янги тизимга мосла- еса, демак бу розилик
қудратли клублар ҳам Веронадаги шиб олиши учун вақт керак, албатта. аломати.
беллашувларда қимматли очколарни Элдор, энг аввало, сабрли бўлиши
ташлаб кетган эди. даркор. Ўйинда у бирорта хатога йўл Сўнгра жуфтини унинг
қўймади, шунинг учун мен унга ўйин учун қурган инига олиб
Яқинда «Женоа»да коронавирус учун миннатдорлик билдираман, - боради. Кўпинча ин да-
билан боғлиқ юзага келган вазият жа- дейди Роландо Маран. рахтнинг ковагида бўлади.
моа ўйинига салбий таъсир ўтказгани Агар ин жуфтига ёқса
сезилди. Роландо Маран шогирдлари «Верона»даги голсиз дурангдан жуфтлик ҳаёти бошла-
қийин ўйинда дарвозаси дахлсизли- сўнг, Элдор Шомуродов жамоаси нади. Жуфти бештадан
гини сақлаб қолиб, бир очко олганини очколари сонини тўрттага етказиб, еттитагача тухум қўяди.
ютуқ сифатида баҳолаш мумкин. 11-ўринга кўтарилиб олди. Верона- Полапонлар чиққач иккиси
Учрашув олдидан аксарият мухлису ликлар эса, еттинчи очкосини қўлга навбат билан болаларини
мутахассислар вероналикларнинг киритиб, еттинчи поғонага жойлашди. таомлантиради.
имкониятини жуда юқори баҳолаётган
эди. Генуяликлар бошқа клубларга У вафодор жуфт сана-
қараганда, битта ўйин кам ўтказган. лади. Агар озуқа ёки сув
Элдор Шомуродовнинг баҳсни Агар «Женоа» учинчи турнинг бор жойни топса қичқириб
бошланғич таркибда бошлагани қолдирилган учрашувида ҳали жуфтини чақиради. Та-
ҳам ёқимли сюрприз бўлди. Генуя- бирорта очко жамғара олмаган омни фақат жуфти кел-
лик мухлислар ўзбекистонлик ле- «Торино»ни мағлуб эта олса, кучли гандагина у билан баҳам
гионерни ижтимоий тармоқларга саккизлик сафига қўшилади. Бу ўйин кўради.
Ўзбекистон байроғини қўйиш орқали 4 ноябрга белгиланган.
қўллаб-қувватлаб, ўз ишонч ва Агар жуфтини йўқотиб
эҳтиромини изҳор қилди. Элдор ҳам «Женоа» 24 октябрда бўладиган қўйса, қичқириб уни топгу-
ўйинда йўқолиб қолгани йўқ. У илк бешинчи тур учрашувини ўз май- нича ахтаради. Агар жуфти
учрашувидаёқ майдоннинг турли донида ўтказади. Шу куни Генуяда ўлса ҳар гал эсига тушган-
бурчакларида курашди. Олдинги «Интер» жамоасининг юлдузи тар- да эслаб қичқиради. Бирга
чизиқда, ҳужум ташкил қилишда, киби меҳмон бўлади. Демак, Элдор учиб юрган жойларига бо-
ҳимояланишда жамоасига ёрдам Шомуродовда Ромелу Лукаку, Аш- риб, ширин хотираларни
берди. Айниқса, юқоридан келаётган раф Ҳакими, Иван Перишич, Артуро ёдга олиб қичқиради.
тўп учун курашда ўз устунлигини на- Видаль, Алексис Санчес каби жаҳон
футболи юлдузларига қарши тўп Ҳудҳуд танасининг олти-
суриш имкони бор. дан бирига тенг келадиган
тумшуғи бўлиб, у ерда-
ЎЗБЕКЧА ГАПИРГАН ÕИТОÉНИ ОРТДА ¯ОËДИРÑАÊ ÁªËАДИ ги ҳашарот ва қуртларни
РОБОТЛАР! осонлик билан топади.
Ўтган ҳафта ОАВда «Ўзбекистон
Миллатнинг борлиги лида тил байрами билан қовунлари Буюк Британияда Ҳудҳуднинг бошқа
ва борлиғини ифодалув- қутлаганини таъкидлаш сотила бошлангани, маҳаллий қушларда мавжуд
чи бойлигимиз бу – Она жоиз! аҳоли уларни суйиб сотиб бўлмаган сезиш қобилияти
тилимиз, албатта. олаётгани ҳақидаги хабарлар мавжуд бўлиб, у ер ости
Халқ депутатлари Ол- тарқалди. Бундан ташқари ушбу сувларини сезади.
Инновацион ривожла- мазор тумани кенгаши давлатга органик ва қуритилган,
ниш вазирлиги, Ўзбекистон депутати, филология шунингдек, музлатилган мева Сулаймон пайғамбар
«Миллий тикланиш» де- фанлари номзоди Нигора ва сабзавотлар экспорт қилиш ер ости сувларини излаб
мократик партияси Ол- Мирзаеванинг ташаббуси режалаштирилаётгани ҳам маълум топишда ҳудҳуднинг ушбу
мазор тумани кенгаши асосида фаолият олиб бўлди. «Jahon Exim Group» сезиш қобилиятидан фой-
ҳамда туман ҳокимлиги бораётган техника их- компанияси директори Жаҳонгир даланар эди.
билан ҳамкорликда таш- лосмандларининг мазкур Ғиёсовнинг таъкидлашича, Буюк
кил этилган «Қадринг лойиҳаси Ўзбек тили бай- Британия Ўзбекистон қовунлари Сув бор ерга ишора
баланд бўлсин, Она рамига муносиб туҳфа етказиб борилаётган биринчи қилса жинларга ўша ерни
тилим» деб номланган бўлди. Ишончимиз комил- мамлакат эмас. қазишга фармон берар ва
тадбир ҳам ўзбек тили- ки, яқин орада Ўзбек ти- сувни топишар эди. Шу-
нинг истиқболларига лида гапирувчи роботлар Статистик маълумотларга қараганда, 2018 йили дунёнинг турли мамлакатларида нинг учун унинг замонавий
бағишланди. сони барча жабҳалардан 1,2 миллион гектар ерда турли навдаги қовунлар етиштирилган ва хар гектар ердан исми - сув инженеридир.
ўрин олади. ўртача 27 тоннадан хосил олинган. Ўша йили дунё бўйлаб етиштирилган қовун сав-
Шу ўринда тадбир досининг умумий айланмаси 27,4 миллиард доллардан иборат бўлган. Ҳудҳуд минглаб кило-
саҳнасидан жой олган Бунёд ЎРАЛОВ, метрга етадиган масофа-
роботлардан бири бар- Тошкент шаҳар кенгаши Айни пайтда қовун етиштириш бўйича Хитой етакчи ҳисобланади. Ушбу давлатда ни чарчоқсиз, чанқамай ва
чани ҳайратга солиб, иш- 2018 йил 17 миллион тонна қовун етиштирилган. 2-ўринда Туркия (1,8 миллион тонна), очиқмай учиб ўта олади.
тирокчиларни ўзбек ти- етакчи мутахассиси 3-ўринни эса Эрон (1,6 миллион тонна) эгаллаб турибди.
Бир давлатдан иккин-
ОÁÓНА – 2021! чи давлатга тўхтовсиз
учиб ўтишга қодир. Шу-
158«ÌИËËИÉ ТИÊËАНИØ» Оáóíà нинг учун Қуръони ка-
рим унинг Ямандаги Сабо
ÃАЗÅТАÑИÃА ОÁÓНА ÁОØËАНДИ! èíäåêñè ўлкасидан Фаластинга
сафар қилганини далил
қилиб келтиради.

Мен сенга Сабо
ўлкасидан аниқ хабар
келтирдим, деб Сулаймон
пайғамбар билан бўлган
қиссада кўплаб воқеалар
келтирилади.

У азон айтилаётган,
намоз ўқилаётган ва
Қуръони карим тило-
ват қилинаётган вақтда
қичқирмай тинч туради.

Пайғамбаримиз
Муҳаммад с.а.в. Аллоҳдан
бошқага маълум бўлмаган
яна кўплаб сир асрор-
лари борлиги учун
уни ўлдиришни ҳаром
қилганлар.

Субҳаналлоҳ

ЎЗБЕКИСТОН ЖАМОАТЧИЛИК КЕНГАШИ: ТАҲРИРИЯТ Таҳририятга келган хатлар доимий Газета «SHARQ» нашриёти-матбаа акциядорлик компаниясида
«МИЛЛИЙ Алишер ҚОДИРОВ – кенгаш раиси, МАНЗИЛИ: эътиборимизда бўлиб, улар чоп этилди.
ТИКЛАНИШ» Тошкент шаҳри, муаллифларига қайтарилмайди. Корхона манзили: «Буюк Турон» кўчаси, 41-уй
ДЕМОКРАТИК Акмал САИДОВ, Абдулазиз АККУЛОВ, Аброр ПЎЛАТОВ, Миробод тумани,
ПАРТИЯСИНИНГ Амриддин БЕРДИМУРОДОВ, Бахтиёр САЙФУЛЛАЕВ, Буюк Турон кўчаси, Навбатчи муҳаррир: 2008-йил 29 октябрда Ўзбекистон Матбуот ва ахборот
ИЖТИМОИЙ- Илҳом АБДУЛЛАЕВ, Минҳожиддин МИРЗО, 41-уй. Равшан МАҲМУДОВ агентлиги томонидан № 0223 рақами билан рўйхатдан ўтган.
СИЁСИЙ Нодир МУХТОРОВ, Отабек ЖИЯНБОЕВ, Газета таҳририят Навбатчи: Газета ҳафтанинг чоршанба куни чиқади.
ГАЗЕТАСИ Озодбек НАЗАРБЕКОВ, Ортиқали ҚОЗОҚОВ, компьютер Моҳира БАХТИЁРОВА
Феруза МУҲАМЕДЖАНОВА, Хуршид ДЎСТМУҲАММАД, марказида терилди Дизайн: Адади – 3527.
Шерзодхон ҚУДРАТХЎЖАЕВ, Шавкат ШАРИПОВ, ва саҳифаланди. Маъмуржон ҚУДРАТОВ
Шухратжон АХУНДЖАНОВ. Газетанинг баҳоси келишилган нархда.
Муаллифлар фикри Электрон почта: Қоғоз бичими: 350x587. Ҳажми: 4 босма табоқ
Бош муҳаррир: таҳририят нуқтаи [email protected] / [email protected] Буюртма – 1026
Миродил АБДУРАҲМОНОВ назаридан фарқ Босишга топшириш вақти 21.00.
қилиши мумкин. Топширилди 5:30

ТЕЛЕФОНЛАР: ISSN 2010-7714
Қабулхона (факс): (0-371) 232-12-03, +99897 741-20-22, +99897 755-10-11 123456