คำภาษาบาลี-สันสกฤต

คํา

ภ า ษ า บ า ลี -
สั น ส ก ฤ ต

BY ครตู ัก

ภ า ษ า บ า ลี - สั น ส ก ฤ ต
ในภาษาไทย

ในบรรดาภาษาต่างประเทศทีมอี ิทธพิ ล
ต่อภาษาไทยมากทีสดุ คือ

ภาษาบาลีและภาษาสนั สกฤต
คํายมื ในภาษาไทยทียมื มาจาก

ทังสองภาษานี
เปนคําทีมใี ชใ้ นชวี ติ ประจาํ วนั

เปนจาํ นวนมาก
ทังภาษาพูดและภาษาเขยี น

อิ ท ธิ พ ล

ภาษาบาลีเขา้ มาทางศาสนาพุทธ
สว่ นภาษาสนั สกฤตเขา้ มาทางศาสนาพราหมณแ์ ละ

วรรณคดเี รอื งมหาภารตะและรามายณะ

21 ลักษณะคําไทยทีมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต

65 4 3 มักเปนคําหลายพยางค์ เช่น กษัตริย์ พฤกษา ศาสนา
อุ ทยาน ทัศนะ เปนต้น

ตัวสะกดมักไม่ตรงตามมาตรา เช่น เทวัญ เนตร
อากาศ พิเศษ อาหาร เปนต้น

นิยมมีตัวการันต์ เช่น กาญจน์ เกณฑ์ มนุษย์ สัมภาษณ์
อาทิตย์ เปนต้น

ประสมด้วยพยัญชนะ ฆ ฌ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ณ ภ ศ ษ ฤ ฤๅ เช่น
พยัคฆ์ อัชฌาสัย กฎ ปรากฏ สัณฐาน ครุฑ วัฒนา เณร โลภ ศึกษา
บุรุษ ฤทัย เปนต้น

ยกเว้น ฆ่า เฆียน ฆ้อง ศอก ศึก เศิก เศร้า
ทั ง ห ม ด นี เ ป น คํา ไ ท ย แ ท้

คํา ภ า ษ า บ า ลี

ภาษาบาลี เปน ภาษาตระกูลเดียวกับภาษาสันสกฤต คือ ภาษาตระกลู วภิ ัตตปิ จ จยั
จงึ มลี ักษณะคลายคลึงกนั มาก
ขอสังเกตและตัวอยางคําภาษาบาลี

นยิ มใช ฬ เชน กีฬา จฬุ า ครฬุ นาฬกิ า วิฬาร อาสาฬห เปนตน
ประสมดวยสระ อะ อิ อุ แทน ฤ ในภาษาสนั สกฤต เชน อิทธิ อสิ ิ
นิยมใชพยัญชนะ 2 ตวั ซอนกนั กติ ติ นิพพาน ปจ จัย ปญ ญา บคุ คล บัลลังก ภัตตา
มัจจรุ าช เมตตา วิญญาณ สญั ญาณ อัคคี อนจิ จา
แบงพยัญชนะเปน วรรคตามฐานที่เกิดและมีหลกั ตัวสะกดตัวตามท่ีแนนอน ดังนี้

หลกั ตวั สะกดตวั ตามภาษาบาลี
1. คําบาลี เมอ่ื มตี วั สะกดตอ งมตี วั ตาม
2. พยญั ชนะทเี่ ปน ตวั สะกดได คอื พยญั ชนะแถวที่ 1, 3, 5
3. พยญั ชนะแถวที่ 1 สะกด พยญั ชนะแถวที่ 1, 2 ในวรรคเดยี วกนั ตาม เชน ทกุ ข สจั จะ มจั ฉา อติ ถี บปุ ผา เปน ตน
4. พยญั ชนะแถวท่ี 3 สะกด พยญั ชนะแถวที่ 3, 4 ในวรรคเดยี วกนั เปน ตวั ตาม เชน พยคั ฆ พทุ ธ อคั คี อชั ฌาสยั เปน ตน
5. พยญั ชนะแถวท่ี 5 สะกด พยญั ชนะทกุ ตวั ในวรรคเดยี วกนั ตามได เชน สงั ข องค สงฆ สญั ชาติ สมั ผสั คมั ภรี  อมั พร เปน ตน
6. พยญั ชนะเศษวรรค เปน ตวั สะกดไดบ างตวั เชน อยั กา มลั ลกิ า วริ ฬุ ห ชวิ หา เปน ตน

คํา ภ า ษ า สั น ส ก ฤ ต

ภาษาสันสกฤต เปนภาษาตระกลู วิภัตตปิ จจัย มรี ูปคําสละสลวย ไพเราะ
นยิ มใชเปนคําราชาศัพท ภาษาในวรรณคดี ช่ือบุคคล และสถานที่ เปนตน

ขอ สงั เกตและตัวอยางคําภาษาสันสกฤต
นยิ มใช ฑ เชน กรีฑา จุฑา ครุฑ ไพฑรู ย วฑิ าร เปน ตน
นยิ มใช รร เชน กรรณ ขรรค ครรภ ธรรม พรรษา บรรพต วรรค วรรณะ
มหัศจรรย สรรพ สวรรค สุวรรณ อศั จรรย เปนตน
นยิ มมีอักษรควบกลํา้ เชน กษตั ริย เกษตร ตรุษ บตุ ร ปราชญ ปรารถนา
พฤกษ เนตร ไมตรี ศาสตรา อาทิตย เปนตน
ใช ศ ษ ประสมคาํ เปน สวนมาก เชน กษยั เกษม เกษยี ณ ทักษิณ ทัศนยี 
บษุ กร บรุ ุษ เพศ ภิกษุ มนษุ ย วิเศษ ศิลปะ ศิษย ศึกษา ศกุ ร ศูนย เศยี ร
อกั ษร อัธยาศยั เปนตน
ใช ส นําหนา พยัญชนะวรรค ตะ (ต ถ ท ธ น) เชน พสั ดุ พสิ ดาร สตรี สถาน
สถิต สถิติ สถาปนา สนธยา สตั ย สนั โดษ อัสดง เปน ตน
ประสมดว ยสระ ไอ เอา ฤ ฤ ๅ ฦ ฦ ๅ เชน ไศล ไวทย ไวยากรณ ไอยรา
เอารส ฤดี ฤทัย ฤทธิ์ ฤๅษี กฤษณา พฤติกรรม พฤษภาคม ทฤษฎี นฤมล
มฤตยู เปนตน
มีหลกั เกณฑต วั สะกด ตัวตามไมแนนอน กลั ป การบรู กรี ติ โกรธ จักร
จันทรา ดัสกร ทรพั ย นติ ยา ประพนั ธ ประพฤติ พยายาม ลกั ษณะ วิทยุ
มนตรี มตั สยา มัธยม ศัพท ศาสนา ศาสตรา อาชญา อาตมา อาจารย
อุทยาน เปนตน

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร เ ข้ า ก ฎ พ ยั ญ ช น ะ ว ร ร ค

21 มัจฉา เปนไปตามกฎ = บาลี

ตัวละกด ตัวตาม

จฉ

อ า ทิ ต ย์ ไม่เปนไปตามกฎ = สันสกฤต

ตัวละกด ตัวตาม

ตย

สิกขา เปนไปตามกฎ = บาลี

จํา ! ! 6 5 4 3 ตัวละกด ตัวตาม

กข

บุ ป ผ า เปนไปตามกฎ = บาลี

ตัวละกด ตัวตาม

ปผ

กัณฐ์ เปนไปตามกฎ = บาลี

ตัวละกด ตัวตาม

ณฐ

วิทยา ไม่เปนไปตามกฎ = สันสกฤต

ตัวละกด ตัวตาม

ทย

อวิชชา เปนไปตามกฎ = บาลี

ตัวละกด ตัวตาม *ตัวสะกด-ตัวตามตัวเดียวกัน เปน บาลี เสมอ

ชช