PIMK 3183

PIMK 3183

EJAAN JAWI YANG
DISEMPURNAKAN
DAN KATA PINJAMAN

PENGENALAN

Ejaan Jawi yang Disempurnakan ialah pembaharuan ejaan bagi tulisan Jawi dalam bahasa Melayu
pada tahun 1986 yang menggantikan Sistem Ejaan Jawi Zaba 1939 (berdasarkan Daftar Ejaan Melayu
Jawi-Rumi 1949).

Pedoman Ejaan Jawi Yang Disempurnakan dilihat dapat memenuhi keperluan ejaan Rumi masa kini
terutama apabila berlakunya penyerapan perkataan Bahasa Inggeris ke dalam Bahasa Melayu.

Sistem ejaan Jawi Yang Disempurnakan dilihat lebih sistematik berbanding sistem ejaan sebelum ini
kerana satu pedoman ejaan Jawi dapat diwujudkan untuk melestarikan tulisan Jawi dan bagi
memenuhi keperluan semasa.

Proses penyempurnaan ejaan Jawi ini mengambil kira lima perkara penting iaitu mengekalkan yang
sudah kemas, melengkapkan yang kurang, mengadakan yang tiada, menjelaskan yang kabur dan
mengemaskan yang longgar.



KELOMPOK HURUF JAWI

12 3

Huruf Bersambung Huruf Vokal Huruf Konsonan

،‫ خ‬،‫ ح‬،‫ ج‬،‫ ث‬،‫ ت‬،‫ب‬ •‫ا‬ Selain dari huruf
،‫ ط‬،‫ ض‬،‫ ص‬،‫ ش‬،‫س‬ •‫و‬ vokal
،‫ ک‬،‫ ق‬،‫ ف‬،‫ غ‬،‫ ع‬،‫ظ‬ •‫ي‬

‫ ي‬،‫ ه‬،‫ ن‬،‫ م‬،‫ل‬

Padanan Huruf Rumi & Jawi

12 3

Huruf Bersambung Huruf Vokal Huruf Konsonan

‫شسخحجثتب‬ •‫ا‬ Selain dari huruf
‫فغعظطضص‬ •‫و‬ vokal
•‫ي‬
‫يهنملکق‬

PEMBENTUKAN PERKATAAN

Satu Suku Kata

Kata dasar satu suku kata tertutup yang Jika perkataan satu suku kata itu tertutup
mengandungi bunyi [a] dieja dengan tidak berupa kata pinjaman Arab yang yang
menggunakan huruf alif untuk melambangkan mengandungi huruf alif maka ejaannya
bunyi tersebut, contohnya : dikekalkan, contohnya :

Bas ‫بس‬ Am ‫عام‬
Dal ‫دل‬ Bab ‫باب‬
Dam ‫دم‬ Hal ‫حال‬
Kad ‫كد‬
Pas ‫فس‬
Tas ‫تس‬

PEMBENTUKAN PERKATAAN

Dua suku kata Tiga suku kata

Kata yang berdiri bebas, contohnya : Kata dasar tiga atau lebih daripada tiga suku
kata yang terbina hanya dengan pertambahan
suku kata baru pada kata dasar dua suku kata
contohnya :

Bangsal ‫بڠسل‬ Sedikit ‫سديکيت‬
Bangsat ‫بغست‬ Sejurus
Hodoh ‫هودوه‬ Belunjur ‫سجوروس‬
Lilin ‫ليلين‬ Belajar ‫بلونجور‬
Acar ‫اچر‬ Acara ‫بلاجر‬
‫اچارا‬

PENGGUNAAN HURUF HAMZAH (‫)ء‬

HAMZAH AWALAN

Awalan Se Awalan Ke Awalan Di
Seulas ‫ساءولس‬
Seutas ‫ساءوتس‬ Ke utara ‫کاءوتارا‬ Di ukur ‫داءوکور‬
Seekor ‫ساءيکور‬
Ke atas ‫کاءتس‬ Di ikat ‫داءيکت‬

Ke arah ‫کاءره‬ Di angkat ‫داءڠکت‬

PENGGUNAAN HURUF HAMZAH (‫)ء‬

HAMZAH DI TENGAH PERKATAAN

Penggunaan huruf hamzah di tengah perkataan adalah dalam bentuk penekanan bunyi sebenar
berbanding dengan huruf alif. Contohnya ialah :

Malaikat ‫ملاءىکة‬
Lain ‫لاءين‬
Saing ‫ساءيڠ‬
Baung ‫باءوڠ‬
Iaitu ‫ياءيت‬
‫ستياءوسها‬
Setiausaha ‫ڤنچاءيندرا‬
Pancaindera

❖ HUKUM HUKUM EJAAN JAWI
ALIF
❖ HUKUM
PEMBEZA KAF GA

❖ HUKUM ❖ HUKUM
DARLUNG RA + MA

❖ HUKUM
A-HA

1. Hukum Darlung

i. Pengejaan perkataan Jawi bagi Hukum Darlung timbul apabila melibatkan suku kata akhir terbuka yang
terdiri daripada huruf dal, ra, lam, wau, dan nga (‫ڠ‬،‫و‬،‫ل‬،‫ر‬،‫)د‬.

ii. Apabila dirangkaikan kelima-lima huruf Jawi ini, ia menjadi bunyi (darlung).

iii. Dari sinilah dinamakan Hukum Darlung. Hukum ini digunakan bagi dua suku kata terbuka yang
menggunakan pasangan vokal [a + a], [u + a], [i + a] dan [e + a].

iv. Jika suku kata kedua terbuka itu mengandungi Huruf Darlung maka ejaannya hendaklah ditambah
dengan huruf alif (‫)ا‬.

v. Jika mengandungi lebih daripada dua suku kata, maka dua suku kata akhir hendaklah mengikuti aturan
daripada Hukum Darlung ini. Contohnya:

Dada ‫دادا‬
Dara ‫دارا‬
Ketawa ‫کتاوا‬
Nganga ‫ڠاڠا‬

2. Hukum Kaf Ga

i. Hukum kaf ga merupakan satu kaedah yang digunakan untuk mengeja perkataan Jawi bagi bunyi suku
kata akhir terbuka [a] yang dikhususkan kepada bunyi [ka] dan [ga] sahaja.

ii. Bunyi [ka] dilambangkan oleh huruf kaf (‫ )ک‬dan bunyi [ga] dilambangkan oleh huruf ga (‫)ݢ‬.

iii. Hukum ini juga melibatkan perkataan yang mengandungi dua suku kata atau lebih.

iv. Mengikut hukum ini, perkataan yang merupakan bunyi suku kata akhir terbuka [a] bagi bunyi [ka] dan
[ga] tidak menggunakan huruf alif (‫)ا‬. Contohnya:

Bunyi suku akhir kaf Bunyi suku akhir ga

Buka ‫بوک‬ Raga ‫راݢ‬
Suka ‫سوک‬ Juga ‫جوݢ‬
Ketika ‫کتيک‬ Tembaga ‫تمباݢ‬
Merdeka ‫مرديک‬ Mentega ‫منتيݢ‬

3. Hukum Ra + Ma

i. Semua perkataan yang mempunyai dua suku kata –rama di akhir hendaklah memakai huruf alif.

ii. Hukum ini merupakan kekecualian daripada Hukum Betapa Kejam Ganasnya.

iii. Contohnya seperti yang berikut :

Rama – rama ‫ راما‬- ‫راما‬
Irama ‫ايراما‬
Drama ‫دراما‬
Cengkerama ‫چڠکراما‬
Panorama ‫ڤانوراما‬
Asrama ‫اسراما‬

4. Hukum Alif Pembeza

i. Huruf alif pembeza digunakan untuk membezakan dua bentuk kata yang berbeza sebutannya seperti
yang berikut:

Siap ‫سياڤ‬ Siapa ‫سياڤا‬
Pek ‫ڤيک‬ Peka ‫ڤيکا‬
Bias ‫بياس‬ Biasa ‫بياسا‬
Lantik ‫لانتيق‬ Lentik ‫لنتيق‬
Budai ‫بوداي‬ Budaya ‫بودايا‬

5. Hukum A-Ha Jika huruf ha di suku kata kedua dalam sesuatu
perkataan yang terdiri daripada tiga suku kata
Hukum ini melibatkan huruf ha pada suku kata terbuka, maka huruf alif dimunculkan. Contohnya
kedua sesuatu perkataan yang terdiri daripada dua seperti yang berikut:
suku kata, yang didahului oleh suku kata terbuka.

Suku kata pertama yang terbuka ini dieja tanpa
huruf alif, tetapi suku kata kedua, ha, dieja dengan
huruf alif. Contohnya seperti yang berikut :

Maha ‫مها‬ Bahasa ‫بهاسا‬
Paha ‫ڤها‬ Bahawa ‫بهاوا‬
Haha ‫هها‬ Cahaya ‫چهايا‬
Jaha ‫جها‬ Dahaga ‫دهاݢ‬

KAEDAH DIFTONG

Perlambangan diftong merujuk kepada bunyi suku kata [ai], [au], dan [oi]

yang terdapat di awal kata, di tengah kata mahupun di akhir perkataan.

Diftong [ai] dilambangkan dengan dua cara:

Huruf alif-hamzah-ya digunakan apabila Aising ‫اءيسيڠ‬
diftong [ai] berada di awal kata atau berdiri Aileron ‫اءيليرون‬
sebagai satu suku kata, contohnya:

Huruf alif-ya digunakan apabila diftong [ai] Baiduri ‫بايدوري‬
berada di tengah kata atau di akhir kata. Kailan ‫کايلن‬
Contohnya: Serai ‫سراي‬

Diftong [au] dilambangkan dengan dua cara:

Huruf alif-hamzah-wau Huruf alif-wau digunakan
apabila diftong [au] berada di
digunakan apabila diftong [au] tengah kata atau di akhir kata.
Contohnya:
berada di awal kata atau

berdiri sebagai satu suku kata.

Contohnya:

Audio ‫اءوديو‬ Saudara ‫ساودارا‬
Rayau ‫راياو‬
Audit ‫اءوديت‬ Angpau ‫راياو‬

Automatik ‫اءوتوماتيک‬

Diftong [oi] dilambangkan dengan dua cara:

Huruf alif-wau-hamzah-ya digunakan apabila Huruf wau-ya digunakan apabila diftong [oi]
diftong [oi] berada di awal kata. Contohnya: berada di tengah kata atau di akhir kata.
Contohnya:

Oidium ‫اوءيديوم‬ Boikot ‫بويکوت‬
Sekoi ‫سکوي‬
Tampoi ‫تامڤوي‬

PENGGUNAAN IMBUHAN

Imbuhan akhiran-an dan –i Kata Ulang Imbuhan

Pada setiap imbuhan akhiran - Berjalan-jalan ‫برجالن ـــ جالن‬
an dan -i, huruf hamzah Berkata-kata ‫برکات ـــ کات‬
digunakan bagi Tolong-menolong ‫تولوڠ ـــ منولوڠ‬
menekankan bunyi imbuhan Tercari-cari ‫ترچاري ـــ چاري‬
tersebut seperti Mengada-ada ‫مڠاد ـــ اد‬
Melawat-lawat ‫ملاوت ـــ لاوت‬
Tajaan ‫تاجاءن‬ Zaman-berzaman ‫زمان ـــ برزمان‬
Lupai ‫لوڤاءي‬

PENGGUNAAN Penulisan kata terbitan yang mempunyai awalan
IMBUHAN meN- atau peN- dengan kata dasar yang bermula
dengan konsonan /k/, /p/, /s/, atau /t/ (yang bukan
IMBUHAN unsur pertama gugus konsonan) adalah menurut
sistem morfofonemik bahasa Melayu seperti :
Mem-
Mem-…-i BENTUK DASAR BENTUK TERBITAN
Mem-…-kan
Men- ‫ڤيکول‬ ‫مميکول‬
Men-…-i ‫ڤاتمه‬ ‫مماتوهي‬
Men-…-kan ‫ڤنجڠ‬ ‫ممنجڠکن‬
Pen- ‫تولق‬ ‫منولق‬
Pen-…-an ‫تعلوق‬ ‫منعلوقي‬
Peng- ‫تاجم‬ ‫مناجمکن‬
‫توتور‬ ‫ڤنوتور‬
‫تومڤو‬ ‫ڤنومڤوان‬
‫کارڠ‬ ‫ڤڠارڠ‬

.HOMOGRAF.

Homograf ialah perkataan yang mempunyai sama tetapi makna
berlainan, contohnya :

Amben , Ambin ‫امبين‬
Bela , Bila ‫بيلا‬
Biro , Biru ‫بيرو‬
Tembok , Timbuk ‫تيمبوق‬

KATA
PINJAMAN

KAEDAH EJAAN

Kata serapan Bahasa Inggeris Kata serapan Bahasa Arab

Kata pinjaman daripada bahasa-bahasa lain Kata pinjaman daripada bahasa Arab yang
(misalnya bahasa Inggeris) dimasukkan dan merupakan istilah agama Islam dieja seperti
dieja secara transliterasinya serta sedikit ejaan asalnya dalam bahasa Arab contohnya :
penyelarasan dengan kaedah ejaan rumi
bahasa Melayu, contohnya :

Abstrak ‫ابسترك‬ Amil ‫عامل‬
Geometri ‫ضيوميتري‬ Aidiladha ‫عيدالاضحى‬
Aidilfitri ‫عيدالفطرى‬
Wudhu’
Wukuf ‫وضوء‬
‫وقوف‬

Kata Pinjaman

PENGGUNAAN HURUF QOF) ‫ )ق‬DAN KAF ( ‫)ك‬

Huruf Qof ( ‫ )ق‬digunakan bagi mengeja perkataan bahasa melayu yang berakhir dengan huruf "k" dan
perkataan pinjaman bahasa arab.

Contoh perkataan bahasa melayu Perkataan pinjaman bahasa arab

Bedak ‫بدق‬ Akhlak ‫اخلاق‬

Rentak ‫رنتق‬ Takdir ‫تقدير‬

Senduk ‫سندوق‬ Fakir ‫فقير‬

Rosak ‫روسق‬ Fekah ‫فقه‬

Adik ‫اديق‬ Nakli ‫نقلي‬

Huruf Kaf ( ‫ )ك‬digunakan bagi mengeja perkataan Bahasa Melayu, Bahasa Arab dan
Bahasa Inggeris.

Perkataan Bahasa Melayu Perkataan Bahasa Arab Perkataan Bahasa Inggeris

Kopi ‫کوڤي‬ Mahkamah ‫محکمه‬ Metamatik ‫ماتماتيک‬

Sukan ‫سوکن‬ Zakat ‫زکاة‬ Teknik ‫تيکنيک‬

Syarikat ‫شريکت‬ Kaa’bah ‫کعبة‬ Kek ‫کيک‬

Kertas ‫کرتس‬ Takbir ‫تکبير‬ Klinik ‫کلينيک‬

Kata Pinjaman

PENGGUNAAN HURUF HA (‫ )ح‬DAN HA’ (‫)ه‬

Perkataan yang dieja dengan menggunakan abjad ha [‫]ح‬ Kebanyakan perkataan abjad ha’ (‫ )ه‬berasal dari
merupakan kata serapan daripada Bahasa Arab. perkataan Bahasa Melayu.

Perkataan dari Bahasa Arab

Habibi ‫حبيبي‬ Perkataan dari Bahasa Melayu

Harakah ‫حرکة‬ Bahasa ‫بهاس‬

Hasanah ‫حسنة‬ Cahaya ‫چهاي‬

Hakikat ‫حقيقة‬ Dahaga ‫دهاݢ‬

Hijab ‫حجاب‬ Maharaja ‫مهاراج‬

Himar ‫حمار‬

Kata pinjaman Penggunaan Huruf Ta’ Marbutah

Huruf ta’ marbutah (‫ )ة‬ini hanya hadir di akhir kata bagi kata-kata pinjaman daripada bahasa Arab
sama ada bersambung dengan huruf seperti kelompok B sebelumnya atau kelompok A. Contohnya:

Huruf kelompok B (ta’ bersambung) Fatihah ‫فتحة‬
Hidayat ‫هداية‬
Nikmat ‫نعمة‬

Zakat ‫زکاة‬ Huruf kelompok A (ta’ tidak bersambung)
Akhirat ‫اخيرة‬
Ibadat ‫عبادة‬

Penggunaan Huruf Ta’ Maftuhah

Ta’ maftuhah (‫ )ت‬berasal daripada Bahasa Melayu yang di tandai dengan dua titik di atas yang di
tulis secara terbuka, dan apabila di baca waqaf tetap di baca ta’. Contohnya :

Karat ‫کارت‬
Barat ‫بارت‬
Berat ‫برت‬
Lembut ‫لمبوت‬
Lambat ‫لمبت‬

RUJUKAN

http://hidupduniayangsementara.blogspot.com/2010/11/kemahiran-jawi.html
http://gerbangbahasa.gov.bn/filebase/files/201310/5424641088PEDOMANUMUMEJAANJAWI.pdf
https://www.slideshare.net/alighozali/pedoman-jawi
http://noorainiabdullah-gerbangilmu.blogspot.com/2012/01/penggunaan-huruf-qof-dan-kaf.html?m=1
https://www.scribd.com/presentation/375916944/7-Kata-Pinjaman

SEKIAN,
TERIMA KASIH

SYUKRAN ☺