โครงงานอาชีพ2

โครงงานอาชีพ

สบกู่ ากกาแฟ

นำเสนอ
คณุ ครู วนิดำ บญุ พเิ ชฐวงศ์

จดั ทำโดย
น.ส. จิรภิญญำ วนั วงษ์ ม.5/16 เลขที่ 23

โรงเรียนสตรีราชินทู ศิ
สำนักเขตพืน้ ทก่ี ารศึกษามัธยมศึกษา เขต20 อุดรธานี

สำนกั งานคณะกรรมการการศึกษาขน้ั พื้นฐาน
กรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐาน

บทคดั ย่อ

กากกาแฟทไ่ี มส่ ามารถนำไปใช้ประโยชน์อย่างอืน่ ได้อีก นอกจากจะท้งิ ใหเ้ สียเปลา่ นำมารวม
กบั สบู่ที่มสี ารตง้ั ตน้ เปน็ กลีเซอรนี ไวใ้ ช้ในการผลติ สบู่ มีขั้นตอนในการทำไมย่ ุ่งยากซบั ซ้อน เพยี งนำกลี
เซอรีนไปละลายแล้วใส่กากกาแฟเข้าไป ใส่ในแมพ่ มิ พ์รอให้สบูแ่ ขง็ ตวั เทา่ นกี้ ็ได้เปน็ สบกู่ ากกาแฟ
ออกมา สามารถนำไปใช้งานได้จรงิ ใช้สะสางร่างกายใหส้ ะอาดหมดจด ผิวพรรณดีและเรียบเนียนมาก
ข้นึ การทดลองทำสบกู่ ากกาแฟครง้ั นี้ เป็นการทดลองทไี่ ด้ผลผลิตที่ดี เพ่มิ มลู ค่าให้กบั กากกาแฟทไ่ี ร้
ประโยชน์ไปแล้วและเพม่ิ มลู ค่าให้กบั สบู่เดิม ๆ ได้อกี ด้วย ผู้ทำการทดลองได้ความรู้ในการทำสบ่แู ละ
สามารถนำไปใช้หารายได้ระหว่างเรียนได้

กิตติกรรมประกาศ

โครงงานสามารถบรรลุ สำเรจ็ ได้ด้วยดี ด้วยความรว่ มมือจาก ผู้ปกครอง อาจารย์และเพ่อื น ๆ
ผู้จัดทำขอขอบพระคุณ คณุ พ่อ คณุ แม่ ของคณะผู้จดั ทำที่ชว่ ยในการชว่ ยหาวัสดุ อุปกรณ์ ในการทำสบู่
กากกาแฟครั้งนี้ ขอขอบคณุ พๆ่ี และเพอ่ื น ๆ ที่ชว่ ยในการทดลองใช้สบกู่ ากกาแฟทจ่ี ดั ทำข้นึ ทำ
ให้งานชิน้ นีผ้ า่ นไปไดด้ ้วยดี

บทท่ี1

บทนำ

ทม่ี าและความสำคญั

ในปัจจบุ ันสบ่ทู ีข่ ายตามท้องตลาดมีการใชส้ ารเคมี จนไมค่ ำนึงถงึ ผลเสยี ทจ่ี ะเกดิ กบั ผิวหนงั ในภายหลงั สบู่
มมี ากมายหลายชนดิ ใหเ้ ราเลอื กใชต้ ามความเหมาะสม และความชอบสว่ นบคุ คล จงึ ไมม่ ีใครทีจ่ ะใสใ่ จใน
รายละเอียดว่าสบู่มสี ว่ นประกอบใดบ้าง และผลทจ่ี ะตามมาหลังใช้จะเป็นอย่างไร

ดังน้ันทางคณะผจู้ ัดทำจึงสนใจทจ่ี ะศกึ ษาการทำสบสู่ มุนไพรจากกลเี ซอรนี โดยใชส้ มุนไพร คือ “กากกาแฟ”
และมสี ่วนผสมหลักในการทำสบู่ คือ กลเี ซอรีน จะช่วยดูดความช้นื ในอากาศ ไม่ทำใหอ้ ดุ ตนั รูขมุ ขน อีกทงั้ ยัง
สามารถชำละล้างสง่ิ สกปรกออกโดยไม่มสี ารเคมีหรอื สารพษิ ปนมา และตกคา้ งอย่ภู ายในผิวกาย และทดลอง
หาคา่ pH มาตรฐานในการทำสบู่ คอื อยูร่ ะหวา่ ง 8-10 ซึง่ ไมเ่ ปน็ อนั ตรายต่อผิวกาย

วตั ถุประสงค์

1.ศึกษาวิธีการทำสบสู่ มุนไพรจากกลเี ซอรีน
2.เพ่อื ทำสบสู่ มุนไพรจากกลเี ซอรีนด้วยตวั เอง
3.ศึกษาสรรพคณุ ของสมนุ ไพรชนดิ ต่างๆท่ีนำมาเปน็ สว่ นผสม
ระยะเวลา
โดยการศึกษาทดลองและประดิษฐใ์ ชเ้ วลาในการศกึ ษาทดลองและประดิษฐป์ ระมาณวันที่
24 ตลุ าคม ถึง 25 ตุลาคม 2563
ประโยชน์ทค่ี าดวา่ จะไดร้ บั
1.เพ่ือสร้างหารายไดด้ ้วยตัวเอง
2.ใช้เวลาให้เกิดประโยชน์
3.เพอ่ื สร้างรายได้ช่วงโควิด
งบประมาณคา่ ใช้จา่ ย
200 บาท
ขอบเขตของโครงงาน
1. โดยการศกึ ษาทดลองและประดิษฐใ์ ช้เวลาในการศกึ ษาทดลองและประดิษฐป์ ระมาณวนั ท่ี

24 ตลุ าคม ถึง 25 ตุลาคม 2563
2. วัสดุ อุปรกรณ์ท่ีใช้ในการดำเนินงาน

2.1 กลีเซอรีน

2.2 กากกาแฟ
2.3 หมอ้ ตม้
2.4 แมพ่ มิ พ์
2.5 ทัพพี
2.6 กระทะ
2.7 น้ำเปลา่

นยิ ามศัพทเ์ ฉพาะ
1. สบู่ หมายถึง ผลติ ภัณฑท์ ีใ่ ช้ในการขจัดส่งิ สกปรก เป็นชว่ ยให้รา่ งกายเราสะอาดและหอมสด
ชนื่ มีทัง้ สบกู่ ้อนและสบเู่ หลว
2. กากกาแฟ (Ground coffee) คือ เศษทีไ่ ดจ้ ากการคว่ั บดกาแฟแล้วนำไปชงดื่มเรียบร้อยแลว้ จะ
ถกู ทิง้ ภายหลงั จากการสกดั เพอื่ ใหไ้ ด้กาแฟออกมา

บทที่2

เอกสารทเี่ กี่ยวข้อง
ในการศกึ ษาโครงงานวทิ ยาศาสตร์ เรื่องสบ่กู ากกาแฟครั้งนี้ คณะผู้จัดทำไดศ้ ึกษาเอกสาร
งานวิจัยคร้งั นที้ เ่ี กีย่ วขอ้ ง ดังน้ี
1. ข้อมูลทวั่ ไปของ
2. คณุ ประโยชน์ของสบู่
3. ข้อมูลทวั่ ไปของกาแฟ
4. คุณประโยชนข์ องกากกาแฟ
1. ขอ้ มูลทัว่ ไปของสบู่

สบู่ (SOAP) คือสารเคมที เี่ กดิ จากการท าปฏกิ ิริยากนั ระหว่างโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (ด่าง,โซดาไฟ)
และน้ ามนั ที่มาจากสัตวห์ รอื พืช ปฏิกริ ยิ าทเี่ กิดข้นึ นี้เรียกว่า สปองซฟิ เิ คชัน่ (Saponfication) คณุ สมบตั ิของสบู่
หรือผลที่ไดจ้ ากการ สปองซิฟเิ คชัน่ นี้ จะสามารถละลายไดท้ งั้ ในน้ าและไขมนั และสามารถเกบ็ ไขมนั ไวไ้ ด้
จงึ มปี ระสิทธิภาพในการท าความสะอาดไดเ้ ป็นอย่างดี (Saponfication: ออนไลน)์

โดยคำวา่ "สบู"่ ในภาษาไทย เพยี้ นมาจากค าว่า "soap" ในภาษาองั กฤษ ซงึ่ มาจากค าวา่ "sapo"
ซง่ึ หมายถึง สบู่ ในภาษาละตนิ (วกิ ิเดีย สาราณกุ รมเสร:ี ออนไลน)์

ในทางเคมสี บคู่ ือเกลือของกรดไขมนั สบ่ใู นบา้ นเรือนใชช้ ะล้าง อาบและใช้ในการท าความสะอาดบา้ น
โดยสบทู่ ำหน้าทเ่ี ป็นสารลดแรงตงึ ผิว และน้ ามนั อมิ ลั ซไิ ฟเออร์เพอื่ ใหส้ บูไ่ หลไปกบั น้ าไดใ้ นอุตสาหกรรม
สบยู่ งั ใช้กบั การป่ันผา้ และเปน็ ส่วนประกอบส าคญั ของสารหล่อล่ืนบางชนดิ

สบสู่ ำหรับการชะล้างไดม้ าจากน้ ามันพืชหรอื สตั ว์ และไขมนั ท่มี คี ่าเบสสูง เชน่ โซดาไฟ
หรือโพแทสเซยี มไฮดรอกไซดใ์ นสารละลายในน้ าไขมันและน้ ามนั เปน็ ส่วนประกอบของไตรกลเี ซอไรด์
กล่าวคือ โมเลกลุ ของกรดไขมนั สามโมเลกลุ ติดกบั โมเลกุลของกลเี ซอรอลหนงึ่ โมเลกุลสารประกอบอลั คาไลน์
ที่มกั ถูกเรียกวา่ ไล (lye) ชกั น้ำใหเ้ กดิ กระบวนการการเปล่ยี นเป็นสบู่ (saponification)

ในปฏิกริ ิยานี้ ไขมนั ไตรกลเี ซอไรดจ์ ะสลายด้วยน้ า (hydrolyze) กลายเป็นกรดไขมนั อิสระ
และกรดไขมนั อิสระจะรวมกบั อลั คาไลจนเกดิ เป็นสบหู่ ยาบ หรือส่วนผสมของเกลือสบู่ ไขมนั หรืออลั คาไล
ท่ีเกนิ มานำ้ และกลเี ซอรอลอสิ ระ (กลเี ซอรนี ) ผลพลอยไดค้ อื กลเี ซอรีนสามารถคงอยู่ในรูปผลติ ภณั ฑส์ บู่
ทำหน้าทเ่ี ปน็ สารทท่ี าให้ออ่ นโยน หรือถูกแยกออกเพื่อนำไปใชป้ ระโยชน์อยา่ งอืน่

ส่ิงท่ีเกิดขน้ึ นเี้ รียกวา่ ปฎิกิรยิ า Saponification หรอื การเกดิ สบู่ เปน็ ผลท่มี าจาก Ester (ไขมนั )
และ base(ดา่ ง) รวมกนั ไดเ้ ปน็ สบู่ขน้ึ มา

2.คุณประโยชน์ของสบู่

สบธู่ รรมชาตจิ ะผลติ โดยใช้ไขมันจากพืชหรอื สัตว์ผสมกับดา่ งNaOH จะไดส้ บู่ธรรมชาตถิ อื ว่าเป็นสบู่ทดี่ ี
เนอื่ งจากคา่ ความเป็นคา่ pH (Power of hydrogen) คอื ทอ่ี ยู่ในระดับเดยี วกบั ร่างกายของเราและเป็นสภาวะ
ท่ีดีทีส่ ดุ น่ันคอื มีค่าเปน็ กลางใกลเ้ คยี งกบั ผวิ พรรณของเรามากทีส่ ุดทำใหไ้ ม่ค่อยมคี วามระคายเคอื งตอ่ ผวิ สว่ น
สบเู่ คมี ได้ถกู พัฒนาขนึ้ อนั เนอื่ งมาจากการผลิตสบู่แบบดงั้ เดมิ มตี น้ ทุนสงู ใช้เวลานานในการผลติ และผลิตได้
คร้งั ละจำกัด จงึ ทำใหม้ ีผู้คดิ คน้ สบอู่ กี สตู รหนงึ่ ขนึ้ มาคือสบเู่ คมี ซง่ึ ผลิตโดยใชส้ ารเคมีทมี่ คี ณุ สมบัตใิ นการชะ
ลา้ งมาอดั เปน็ กอ้ นและผสมกลิ่นนำ้ หอม และเตมิ สี และจดั จำหน่ายทว่ั ไปมีการเตมิ มอยเจอรไ์ รเซอร์ เพ่ือ
ทดแทนกลเี ซอรนี ทเี่ คยใชใ้ นการผลติ แบบดง้ั เดิมสบปู่ ระเภทน้ใี หก้ ารชะลา้ งทด่ี ีมากๆและมกี ลนิ่ สี นา่ ใชเ้ พราะ
แตง่ เตมิ ไปด้วยกรรมวิธีใหม่ๆ แต่สง่ิ ที่ตามมากค็ ือการระคายเคืองในบางคนและการสะสมสารเคมที ีผ่ ิวหนงั บน
รา่ งกายทกุ วนั ๆ และปจั จุบันคนส่วนมากมกั จะเลอื กสบทู่ สี่ ามารถทำความสะอาดไดม้ ากๆ ซงึ่ สบ่เู หลา่ นมี้ ักจะมี
สารเคมตี กคา้ งอยมู่ าก จะมสี ักกคี่ นทใ่ี สใ่ จในรายละเอียดสบู่ สบทู่ ่ีดจี ะต้องมีส่วนประกอบทจ่ี ำเปน็ และมี
ประโยชนต์ อ่ ผวิ ซง่ึ นอกจากจะทำใหส้ บทู่ ่ใี ชท้ ำความสะอาดผิวได้ดแี ล้ว ยังสามารถบำรงุ ผิวไดอ้ กี ด้วยทัง้ นี้ สบู่
เปน็ สิ่งทเี่ ราต้องใชเ้ ปน็ ประจำทกุ วัน หากเราคดั สรรสบทู่ ด่ี มี คี ณุ ภาพ จะทำใหเ้ รามีสุขภาพผวิ ทีด่ อี ย่คู ่กู บั เราไป
ตลอดนานเทา่ นาน

3. คณุ ประโยชนข์ องกากกาแฟ
กากกาแฟ (Ground coffee) คือ เศษทีไ่ ดจ้ ากการค่ัวบดกาแฟแล้วนำไปชงดื่มเรียบรอ้ ยแลว้ จะถูก

ทิ้งภายหลงั จากการสกัดเพ่อื ให้ได้นำ้ กาแฟออกมา แตใ่ นกากกาแฟจะยงั คงเหลอื สารอาหารสำคญั โดยเฉพาะ
สารตา้ นอนมุ ูลอสิ ระ เรานิยมนำเอากากกาแฟมาใช้ในการดแู ลผวิ ด้วยการผสมกับส่วนผสมตามธรรมชาติ ใช้
ขัดหรือพอก ไม่วา่ จะเปน็ ผวิ หนา้ หรอื ผิวกาย กล็ ้วนชว่ ยดงึ เอาสารพษิ ตกค้าง เตมิ ความใสใหผ้ วิ สุขภาพดีได้

บทที3่

วิธีดำเนินการศกึ ษาค้นคว้า
ในการศึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์ เรอื่ งสบู่กากกาแฟครั้งนี้ คณะผู้ศกึ ษาไดศ้ กึ ษาข้อมูลการทำงานใหเ้ ป็นไป
ตามวัตถปุ ระสงคแ์ ละข้ันตอนดงั ตอ่ ไปน้ี

วัสดุ อุปรกรณท์ ่ีใชใ้ นการดำเนินงาน
1 กลเี ซอรนี
2 กากกาแฟ
3 หม้อตม้
4 แม่พิมพ์
5 ทัพพี
6 กระทะ
7 นำ้ เปลา่
8 แอลกอฮอลล์
ขน้ั ตอนการทำงาน
1.ละลายกลเี ซอรีนในหม้อเล็ก ตัดชิ้นสว่ นของกลีเซอรีนให้มากเทา่ ปริมาณทจี่ ะใสล่ งไปในแม่พิมพ์ทซี่ อื้ มาให้พอ
แลว้ หั่นเป็นชน้ิ เลก็ ๆ เพอ่ื ใหล้ ะลายไดง้ ่ายข้ึน แลว้ ใสก่ ลเี ซอรนี ช้ินเล็กๆ ลงไปในหม้อสองชน้ั เติมนำ้ ลงไปใน
หม้อกลางแลว้ อุ่นดว้ ยไฟกลางจนกวา่ กลีเซอรีนจะละลายทง้ั หมด

2.เตรียมแม่พมิ พส์ บ.ู่ ใช้ขวดสเปรย์ทจ่ี ุแอลกอฮอล์ลา้ งแผลฉดี ในแมพ่ มิ พ์เบาๆ ใหป้ กคลมุ สว่ นทจ่ี ะเทกลเี ซอรนี
ลงไป แอลกอฮอลจ์ ะช่วยปอ้ งกันไมใ่ หเ้ กิดฟองอากาศทีจ่ ะเกดิ ในสบู่ในขณะท่มี นั กำลังเยน็ และแหง้ ถา้ คุณไมใ่ ช้
แอลกอฮอล์ กจ็ ะได้สบู่ทม่ี ฟี องอากาศเปน็ ช้นั ๆ

3.รนิ สบู่ลงไป. ยกหม้อช้นั ทส่ี องขึ้นมาและค่อยๆ เทสบลู่ งในแม่พิมพ์ โดยเทใหถ้ งึ ขอบแมพ่ มิ พไ์ ปเลย ระวงั อยา่
เทเร็วเกนิ ไป ไมเ่ ชน่ นน้ั สบอู่ าจออกมารูปร่างแปลกๆ ถ้ามนั เป็นเรอ่ื งยุ่งยากทจี่ ะเทสบอู่ อกมาจากหมอ้ สองชนั้
ให้เทลงในกรวยเพื่อกรอกลงในขวดหรอื เหยอื กที่มพี วยย่นื ออกมา แล้วค่อยเทจากขวดลงไปในแมพ่ มิ พส์ บ่อู ีกที
โดยต้องทำอยา่ งรวดเร็วเลยนะ ถึงแมว้ ่าสบจู่ ะยงั ไมเ่ ย็นตัวเกนิ ไปก่อนทจ่ี ะเทลงแม่พิมพ์ก็เถอะ ถา้ จำเป็นก็
อยากให้อุน่ สบูอ่ กี คร้ังก่อนทจ่ี ะรนิ ลงแมพ่ มิ พ์ กลับไปอนุ่ ในหมอ้ สองชนั้ หรอื วางในไมโครเวฟอกี เลก็ นอ้ ยเพ่ือทำ
ให้รนิ สบลู่ งมาไดง้ ่ายข้นึ

4.ฉีดแอลกอฮอลเ์ พมิ่ อกี . ใช้ขวดสเปรย์ฉดี ลงสบ่อู กี ครัง้ หลงั จากทเี่ ทสบลู่ งไปในแมพ่ มิ พ์ ในขณะทสี่ บู่ยงั อยู่ใน
สถานะของเหลวอยู่ วิธนี จ้ี ะช่วยป้องกันไม่ใหเ้ กิดฟองอากาศในสบู่ด้านเรียบเชน่ กนั

5.ปลอ่ ยให้สบ่เู ย็นตัวลง และแกะมนั ออกมา. ทง้ิ ให้สบู่เยน็ ตวั ในแม่พมิ พป์ ระมาณหนง่ึ ถึงสองช่ัวโมง จนกว่าจะ
แขง็ ตัวทง้ั หมด แลว้ แกะออกมาจากพมิ พด์ ้วยการกลบั ด้านแม่พมิ พ์ เพอ่ื ให้ไดส้ บูจ่ ากกลเี ซอรนี ของคณุ เอง ตบ
แมพ่ มิ พด์ ้านหลังเบาๆ ถ้าสบู่ไมย่ อมหลุดออกมา เกบ็ สบูไ่ วใ้ นภาชนะทล่ี มเขา้ ไม่ได้จนกว่าจะพร้อมใช้มัน

บทท่ี4

ผลการศึกษาและอภปิ รายผล

การแปรรปู สบกู่ ากกาแฟน้นั สามารถทำได้ง่าย เนื่องจากมสี ตู รในการผสมอยู่แลว้ และมกี ลเี ซอรนี เปน็ สาร
ตั้งต้นในการทำสบู่ ทำให้งา่ ยตอ่ การทำ ทง้ั นก้ี ากกาแฟยงั สามารถหาไดง้ ่ายตามร้านชงกาแฟท่วั ไปหรอื รา้ น
สะดวกซ้ือ มขี ้ันตอนในการแปรรปู สมทู่ ไี่ มย่ ุง่ ยากซบั ซอ้ น หาข้อผิดพลาดในการแปรรปู สบูก่ ากกาแฟเป็นการ
นำกากาแฟท่ีไมม่ ปี ระโยชนแ์ ล้วนำมาใช้ใหเ้ กิดประโยชน์ไดส้ งู สุดอีกครั้ง ทำใหผ้ วิ พรรณสะอาด เรยี บเนียน เป็น
การเพม่ิ มลู คา่ ให้กบั สบู่ธรรมดาอกี ด้วย

บทท่ี 5
สรปุ ผล ประโยชน์ ข้อเสนอแนะ
สรปุ ผล

จากการแปรรปู สบ่ธู รรมดาใหม้ ามคี ณุ คา่ จากส่ิงที่ไรป้ ระโยชนไ์ ปแล้วนน้ั สรปุ ได้วา่ เปน็ การ
แปรรปู ที่ให้ประโยชน์สงู สุด เปน็ การเพมิ่ มูลคา่ เพมิ่ ใหก้ บั สบธู่ รรมดาและใชก้ ากกาแฟใหเ้ กดิ
ประโยชนอ์ กี ครั้ง สบกู่ ากกาแฟสามารถช่วยในการบำรุงผิวพรรณใหส้ ะอาดหมดจด ทำให้ผวิ เรยี บ
เนียนเนอื่ งจากมกี ารสครบั จากผงกากกาแฟในสบทู่ ่ถี ูตามรา่ งกาย สารถนำมาใชไ้ ดจ้ ริง

ประโยชน์ท่ีไดร้ บั จากโครงงาน
1. ทำให้เกดิ ความคิดสร้างสรรค์
2. ฝกึ การทำงานเปน็ ทมี
3. ใช้เวลาว่างใหเ้ กดิ ประโยชน์
4. ร้จู กั การวางแผนการทำงาน
5. ฝกึ การเปน็ ผ้นู ำและผตู้ ามทด่ี ี
6. ฝกึ สมาธิ
7. เพม่ิ มลู ค่าใหก้ บั สนิ ค้า
8. สามารถนำไปเปน็ อาชีพได้ระหว่างเรียน

ปญั หาในการดำเนินงาน

1. หลงั การใช้วสั ดุ อปุ กรณใ์ นการทำสบู่กากกาแฟ มกี ลนิ่ สบกู่ ากกาแฟติดภาชนะ
2. สบไู่ ม่บางกอ้ นไม่แขง็ ตวั ภายในเวลาทก่ี ำหนดไว้ ทำให้ตอ้ งไวน้ านกว่าปกติ

การแก้ไขปญั หา

1. ตอ้ งเป็นอปุ กรณท์ ีใ่ ชแ้ ละสามารถท้งิ เลยเพราะเน่ืองจากมกี ลิ่นของกากกาแฟติดอยู่
2. นำสบกู่ ากกาแฟที่ใชใ้ นแมพ่ มิ พ์แลว้ ไปอยใู่ นอณุ ภูมติ ่ำ อากาศไม่ร้อนเกนิ ไปเพราะจะทำให้
สบู่แขง็ ตัวช้า

ข้อเสนอแนะ
1. นำสมนุ ไพรอื่น ๆ มาแปรรูปเปน็ สบไู่ ดอ้ กี เช่น ขม้ิน ทานาคา น้ำผง้ึ ไพล เปน็ ตน้
2. แม่พมิ พใ์ ชเ้ ป็นวสั ดุภายในบ้านได้ เชน่ ขวดน้ำ แกว้ น้ำ พลาสติกต่าง ๆ ภายในบ้าน เป็นต้น
3. สามารถนำไปขายเพอ่ื เพม่ิ เปน็ อาชีพระหว่างเรยี นได้

อา้ งองิ
(Saponfication: ออนไลน)์ (วกิ เิ ดยี สาราณกุ รมเสร:ี ออนไลน)์