การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

นางสาวพลอยวรินริทร์ อุ่นอุ่นิลคำ เลขที่ 24 ชั้นชั้ม.6/7 การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่

คำ นำ หนัง นั สือ สื อิเ อิ ล็ก ล็ ทรอนิกส์ (E-Book) เป็นส่วนหนึ่งของรายวิช วิ าการดำ รง ชีวิต วิ และครอบครัว รั 3 (ง33102) จัด จั ทำ ขึ้น ขึ้ เพื่อ พื่ ให้ ผู้อ่านได้ทราบถึง ถึ ข้อมูลเกี่ย กี่ วกับ กั การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ ต่างๆ เช่น อุปกรณ์ที่ใ ที่ ช้ในการเพาะเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ วิธี วิ ก ธี ารทำ เป็นต้น ต้ คณะผู้จัด จั ทำ หวัง วั เป็นอย่างยิ่ง ยิ่ ว่าหนัง นั สือ สื อิเ อิ ล็ก ล็ ทรอนิกส์ (E-Book) จะเป็นประโยชน์สำ หรับ รั คนที่ส ที่ นใจ ในเรื่อ รื่ งการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ และได้ประโยชน์จากหนัง นั สือ สื อิเ อิ ล็ก ล็ ทรอนิกส์ (E-Book) เล่มนี้ไ นี้ ม่ม ม่ ากก็น้ ก็ น้ อย ผู้จัด จั ทำ นางสาวพลอยวริน ริ ทร์ อุ่น อุ่ นิลคำ

สารบัญ บั การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ความหมายของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ประวัติ วั ติความเป็นมา ขั้นขั้ตอนการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ วิธีวิก ธี ารเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ประโยชน์ของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ข้อดีแ ดี ละข้อเสีย สี ของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ เกร็ด ร็ น่ารู้ พัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื ที่ทำที่ทำการการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ห้องปฏิบัฏิติ บั ติการณ์เพาะเลี้ย ลี้ ง อุปกรณ์ในการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ ปัจจัย จั ที่สำที่สำคัญ คั ในการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ การดูแลห้องเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อยื่ 1-2 3 4 5-6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เป็นความเจริญ ริ ก้าวหน้าใน ด้านการเกษตรเกี่ย กี่ วกับ กั พืช พื ที่มี ที่ ก มี ารพัฒ พั นาเทคนิคใน การขยายพัน พั ธุ์แ ธุ์ บบใหม่ ที่ทำ ที่ ทำให้ได้พื ด้ ช พื ต้น ต้ ใหม่ จำ นวนมาก อย่างรวดเร็ว ร็ในเวลา อัน อั จำ กัด กั โดยมีคุ มี คุ ณภาพดีเ ดี หมือ มื นเดิม ดิ 1

การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื เป็นกลุ่มของเทคนิคที่ใ ที่ ช้เพาะ เลี้ย ลี้ งเซลล์หรือ รื ต้น ต้ พืช พื ภายใต้สภาวะปลอดเชื้อ ชื้ บนอาหาร สัง สั เคราะห์ที่ท ที่ ราบองค์ประกอบที่แ ที่ น่นอน เทคนิคการ เพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เป็นที่นิ ที่ นิ ยมใช้อย่างกว้างขวาง โดย อาศัย ศั คุณสมบัติ บั ติโททิโทิ พเทนซี totipotency ของเซลล์พืช พื คือ คื เซลล์ใดเซลล์หนึ่งของพืช พื มีค มี วามสามารถที่จ ที่ ะพัฒ พั นา ไปเป็นเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ อวัย วั วะและต้น ต้ ที่ส ที่ มบูรณ์ได้ 2

ความหมายของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ หมายถึง ถึ การนำ เอาส่วน ใดส่วนหนึ่งของพืช พื ไม่ว่าจะเป็นอวัย วั วะเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เซลล์ หรือ รื เซลล์ไม่มี ม่ ผ มี นัง นั มาเลี้ย ลี้ งในอาหารเลี้ย ลี้ ง ในสภาพปลอดเชื้อ ชื้ จุลิท ลิ รีย์ รี ย์ และอยู่ในสภาพ ควบคุมอุณหภูมิ แสงและความชื้น ชื้ เพื่อ พื่ ให้เซลล์ พืช พื ที่นำ ที่ นำมาเพาะเลี้ย ลี้ งนั้น นั้ ปราศจากเชื้อ ชื้ ที่ม ที่ า รบกวนและทำ ลายการเจริญ ริ เติบโตของพืช พื 3

การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื ถูกกล่าวถึง ถึ ครั้ง รั้ แรกโดย Gottlieb Haberlandt นัก นั พัน พั ธุศาสตร์ชาวออสเตรีย รี ในปี ค.ศ. 1902 เทคนิคดัง ดั กล่าวถูกพัฒ พั นามาตลอดช่วงต้น ต้ ศตวรรษที่ 19 โดยเริ่ม ริ่ จากการเพาะเลี้ย ลี้ งบางส่วนของพืช พื เช่น เอมบริโริ อ และเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เจริญ ริ บริเ ริ วณปลายยอดและปลายราก ขณะที่ การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื อย่างแท้จริง ริ เกิด กิ ขึ้น ขึ้ ในปี ค.ศ. 1934 โดย Roger J. Gautheret สามารถเพาะต้น ต้ Sycamore บนอาหารสัง สั เคราะห์สูตร Knop's solution แข็ง ข็ ที่เ ที่ ติมน้ำ ตาลและวุ้น วุ้ ที่ไ ที่ ด้จากสาหร่าย ประวัติ วั ติ ความเป็นมา 4

ขั้น ขั้ ตอนการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อ ยื่ มีวิ มี ธี วิ ก ธี ารทำ 5ขั้นขั้ตอน ดัง ดั นี้ 1. การเตรียรีมอาหาร คือคืการเตรียรีมอาหาร คือคืการนำ ธาตุอาหารหลักลัที่ พืชพืต้องการในการเจริญริเติบโต และธาตุอาหารรองมาผสมกับกัวุ้นวุ้ ฮอร์โมนพืชพืวิตวิามินและน้ำ ตาล ในอัตอัราส่วนที่เที่หมาะสม แล้วนำ ไป ฆ่าเชื้อชื้ใส่ลงในขวดอาหารเลี้ยลี้ง บางครั้งรั้อาจหยดสีลสีงไป เพื่อพื่ให้ สวยงามและสังสัเกตได้ชัดชัเจน ธาตุอาหารที่พืที่ชพืต้องการ • ธาตุอาหารหลักลั ได้แก่ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัสรั โปรตัสตัเซียม แคลเซียม แมกนีเนีซี่ยมและกำ มะถันถั • ธาตุอาหารรอง ได้แก่ ธาตุอาหารที่จำที่จำเป็นน้อย เช่น เหล็ก ล็ แมงกานีสนีสังสักะสี ทองแดง 2. การฟอกฆ่าเชื้อชื้ส่วนเนื้อนื้เยื่อยื่คือคืเป็นวิธีวิกธีารใช้สาร เคมีหมีรือรืวิธีวิกธีารต่าง ๆ ที่ทำที่ทำให้ชิ้นส่วนของพืชพืที่นำที่นำมาเลี้ยลี้ง ในอาหารเลี้ยลี้ง ปราศจากเชื้อชื้จุลินลิทรีย์รี ย์ ต่าง ๆ 3. การนำ เนื้อนื้เยื่อยื่ลงขวดเลี้ยลี้ง เป็นการนำ เอา ชิ้นส่วนของพืชพืที่ฟที่อกฆ่าเชื้อชื้แล้ว วางลงบน อาหารเลี้ยลี้งที่ปที่ลอดเชื้อชื้โดยใช้เครื่อรื่งมือมืและ ปฏิบัฏิติ บั ติการในห้องหรือรืตู้ย้ายเนื้อนื้เยื่อยื่โดยเฉพาะ 5

4. การนำ ขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อไปเลี้ยง เป็นการนำ เอาขวดอาหารเลี้ยงที่มีชิ้นส่วนของเนื้อเยื่อไปเลี้ยง ไว้บนเครื่องเขย่า เพื่อให้อากาศได้คลุกเคล้าลงไป ในอาหาร ทำ ให้แร่ธาตุ, ฮอร์โมนและสารอาหาร ต่าง ๆ ช่วยกระตุ้นให้เนื้อเยื่อที่นำ มาเลี้ยงบน อาหารนั้น เกิดต้นอ่อนของพืชจำ นวนมาก 5. การย้ายเนื้อเยื่อออกจากขวด เมื่อกลุ่มของต้น อ่อนเกิดขึ้น ให้แยกต้นอ่อนออกจากกัน เพื่อนำ ไป เลี้ยงบนอาหารเลี้ยงใหม่ จนต้นอ่อนแข็งแรงดีแล้ว จึงนำ ต้นอ่อนที่สมบูรณ์ออกจากขวด ปลูกในแปลง เลี้ยงต่อไป 6

1. นำ ชิ้นส่วนพืช พื ที่ต้ ที่ ต้ องการมาล้างน้ำ ให้สะอาด 2. ตกแต่งชิ้นส่วนพืช พื ตัด ตั ส่วนที่ไ ที่ ม่ต้องการออก 3. นำ ชิ้นส่วนพืช พื จุ่มในแอลกอฮอล์ 95 % เพื่อ พื่ ลดแรงตึง ตึ ผิว ผิ บริเ ริ วณนอกชิ้นส่วนพืช พื 4. นำ ชิ้นส่วนพืช พื มาเขย่าในสารฆ่าเชื้อ ชื้ จุลิน ลิ ทรีย์ รี ย์ ที่เ ที่ ตรีย รี มไว้ นาน 10 – 15 นาที 5. ใช้ปากคีบ คี คีบ คี ชิ้นส่วนพืช พื ล้างในน้ำ กลั่น ลั่ ที่นึ่ ที่ นึ่ งฆ่าเชื้อ ชื้ 3 ครั้ง รั้ 6. ตัด ตั ชิ้นส่วนพืช พื ตามขนาดที่ต้ ที่ ต้ องการแล้ววางบนอาหาร สัง สั เคราะห์ 7. ลงรายละเอีย อี ด เช่น ชนิดพืช พื วัน วั เดือ ดื นปี หรือ รื รหัส หั ในการ ทำ การฆ่าเชื้อ ชื้ ที่ติ ที่ ติ ดมากับ กั ผิว ผิ พืช พื และการนำ ไปเลี้ย ลี้ งบนอาหาร ทำ ในตู้ถ่ายเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ โดยตลอด วิธี วิ ก ธี ารเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ 7

ประโยชน์ของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ 1. เพื่อ พื่ การผลิต ลิ ต้น ต้ พัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื ปริม ริ าณมากในเวลาอัน อั รวดเร็ว ร็ 2. เพื่อ พื่ การผลิต ลิ พืช พื ที่ป ที่ ราศจากโรค 3. เพื่อ พื่ การปรับ รั ปรุงพัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื 4. เพื่อ พื่ การผลิต ลิ พืช พื พัน พั ธุ์ต้ ธุ์ ต้ านทาน 5. เพื่อ พื่ การผลิต ลิ พืช พื พัน พั ธุ์ท ธุ์ นทาน 6. เพื่อ พื่ การผลิต ลิ ยาหรือ รื สารเคมีจ มี ากพืช พื 7. เพื่อ พื่ การเก็บ ก็ รัก รั ษาพัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื มิให้สูญพัน พั ธุ์ 8

ข้อดีแ ดี ละข้อเสีย สี ของการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ -การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื (Tissue Culture) เป็นอีก อี วิธี วิ ห ธี นึ่งของเทคโนโลยีด้ ยี ด้ านการเกษตร ชนิดอื่น อื่ ที่น ที่ อกเหนือจากพืช พื สวน พืช พื ไร่ ไม้ด ม้ อก เช่นการเพาะเลี้ย ลี้ งเยื่อ ยื่ สมุนไพรเพราะวิธี วิ ก ธี ารนี้ สามารถขยายพัน พั ธุ์ไธุ์ ด้เร็ว ร็ และจำ นวนมาก ข้อดี ข้อเสีย สี -ต้น ต้ ทุนในการจัด จั ตั้ง ตั้ ห้องปฏิบั ฏิ ติ บั ติ การ ค่อนข้างสูง และขั้น ขั้ ตอนในการ ปฏิบั ฏิ ติ บั ติ การขยายพัน พั ธุ์ค่ ธุ์ ค่ อนข้างยาก 9

ไม้เพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ ที่มี ที่ ก มี ารปนเปื้อน หรือ รื Contamination สามารถนำ ไปย้ายปลูกและ เจริญ ริ เติบโตได้ตามปกติ แต่ไม่ค ม่ วรนำ ไปตัด ตั ขยาย เนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เพราะอาจเกิด กิ การปนเปื้อนได้ เกร็ด ร็ น่ารู้ 10

-หน่อไม้ฝ ม้ รั่ง รั่ -อ้อย -มะละกอ -ไม้ด ม้ อกไม้ป ม้ ระดับ ดั -ขิง ขิ -มัน มั ฝรั่ง รั่ -สับ สั ปะรด -กล้วย -ไผ่ -เบญจมาศ -สตรอว์เบอร์รี พัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื ที่นิ ที่ นิ ยมนำ มา เลี้ย ลี้ งเพาะเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ 11

ห้องปฏิบั ฏิ ติ บั ติ การเพาะเลี้ย ลี้ ง 1)ห้องเตรียรีมอาหาร สำ หรับรัเพาะเลี้ยลี้งเนื้อนื้เยื่อยื่พืชพืซึ่งเป็น อาหารสังสัเคราะห์ ประกอบด้วยธาตุอาหารสำ คัญคัที่ พืชพื จำ เป็นต้องใช้ในปริมริาณมาก เช่น ไนโตรเจน ฟอสฟอรัสรั โปรแตสเซียม และสารอาหารอื่นอื่ๆ เช่น ไวตามิน น้ำ ตาล น้ำ มะพร้าว กล้วยบด หรือรืวุ้นวุ้ เพื่อพื่ช่วยให้พืชพืตั้งตั้อยู่ได้ ผง ถ่านที่ดูที่ดูซับพิษที่พืที่ชพืสร้างออกมาและเป็นพิษกับกัพืชพืเอง ห้องปฏิบั ฏิ ติ บั ติ การ ประกอบด้วยส่วนสำ คัญ คั 3 ส่วน 2)ห้องถ่ายเนื้อนื้เยื่อยื่เป็นห้องสำ หรับรัการนำ ชิ้นส่วน ของพืชพื มาเลี้ยลี้งบนอาหารสังสัเคราะห์ที่เที่ตรียรีมไว้ในสภาพที่ ปลอด เชื้อชื้เครื่อรื่งมือมืที่สำที่สำคัญคั ในห้องนี้คืนี้อคืตู้สำ หรับรัเลี้ยลี้งหรือรืถ่าย เนื้อนื้เยื่อยื่เป็นตู้ที่มีที่อมีากาศถ่ายเทผ่านแผ่นกรองที่สที่ามารถ กรองจุลินลิทรีย์รี ย์ไว้ได้ตลอดเวลา ทำ ให้อากาศภายใน บริสุริสุทธิ์ ช่วยให้ทำ งานสะดวกและรวดเร็ว ร็ 3)ห้องเลี้ยลี้งเนื้อนื้เยื่อยื่สภาพแวดล้อมที่เที่หมาะสมใน การเลี้ยลี้ง เนื้อนื้เยื่อยื่จะแตกต่างกันกัสำ หรับรัพืชพืแต่ละชนิด โดย ทั่วทั่ไปมักมั จะปรับรัสภาพแวดล้อมภายในห้องให้มีอุมีอุณหภูมิ ประมาณ 25 องศาเซลเซียส ระยะเวลาที่ใที่ห้แสงประมาณ 12-16 ชั่วโมง/วันวัความเข้มของแสง 1,000 - 3,000 ลักลัซ์ 12

อุปกรณ์ในการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ 1)พัน พั ธุ์พื ธุ์ ช พื ที่จ ที่ ะนำ มาเพาะเลี้ย ลี้ งควรสะอาด ปราศจากโรค และเป็นส่วนที่สำ ที่ สำคัญ คั ที่ยั ที่ ง ยั อ่อนอยู่ เช่น ตาเป็นอวัย วั วะที่ดี ที่ ดี ที่สุ ที่ สุ ดของ ส่วนใบ ดอก รากก็ส ก็ ามารถนำ มาเลี้ย ลี้ งได้ 2)เครื่อ รื่ งแก้วต่างๆ ได้แก่ ฟลาสด์ บีก บี เกอร์ ปิเปตต์ จาน เพาะเชื้อชื้กระบอกตวง ขวดสำ หรับ รั เลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อ ยื่ 3)สารเคมีต่ มี ต่ างๆ 3.1)สารเคมีที่ มี ที่ใ ที่ ช้ฆ่าเชื้อชื้ที่ติ ที่ ติ ดมากับ กั ผิว ผิ พืช พื เช่น คลอรอกซ์ เอททิล ทิ แอลกอฮอล์ เมอคิว คิ ริค ริ คลอไรด์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ 3.2)สารเคมีที่ มี ที่ใ ที่ ช้เตรีย รี มสูตรอาหารต่างๆ 3.3)สารเคมีที่ มี ที่ ค ที่ วบคุมการเจริญ ริ เติบโต 3.4)น้ำ ตาลซูโครส 3.5)วุ้นวุ้ 4)เครื่อ รื่ งมือ มื ผ่าตัด ตั ได้แก่ มีด มี ผ่าตัด ตั ปากคีบ คี 5)ตู้ถ่ายเนื้อนื้เยื่อ ยื่ 6)อุปกรณ์เบ็ด บ็ เตล็ด ล็ ต่างๆ 7)อาหารเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อนื้เยื่อ ยื่ 13

ปัจจัย จั ที่สำ ที่ สำคัญ คั ในการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ ความสำ เร็จ ร็ ในการเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื ขึ้น ขึ้ อยู่กับ กั ปัจจัย จั หลายอย่างสิ่ง สิ่ ที่สำ ที่ สำคัญ คั มากอย่างหนึ่งคือ คื องค์ประกอบของอาหารที่เ ที่ หมาะสม ซึ่งต้องประกอบด้วยอาหารที่พื ที่ ช พื สามารถนำ ไปใช้อย่างมีปมี ระสิท สิ ธิภ ธิ าพสูตรอาหารเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื ประกอบด้วยส่วนต่างๆดัง ดั นี้ 1)สารอินอิทรีย์รี ย์ได้แก่ ธาตุอาหารหลักลัคือคืธาตุอาหารที่พืที่ชพืจำ เป็นต้องใช้ ในปริมริาณมาก เช่น ไนโตรเจน ฟอสฟอรัสรั โปรแตสเซียม กำ มะถันถั แคลเซียม แมกนีเนีซียม และธาตุอาหารรองหรือรืธาตุอาหารที่พืที่ชพืจำ เป็น ต้องใช้ในปริมริาณน้อย เช่น แมงกานีสนีสังสักะสี ทองแดง โมลิบลิดีนัดีมนั โบรอน ไอโอดีนดี โคบอล คลอรีนรี 2)สารประกอบอินอิทรีย์รี ย์ แบ่งออกได้หลายพวก คือคื 2.1)น้ำ ตาล 2.2)ไวตามิน ชนิดที่มีที่คมีวามสำ คัญ คั ได้แก่ ไธอะมีนมี 2.3)อมิโนแอซิค เช่น ไกลซีน สารควบคุมการเจริญ ริ เติบโต ได้แก่ ออกซิน ไซโตไคนิน จิบ จิ เบอเรลลิน ลิ สารอิน อิ ทรีย์ รี ย์ พวก อิโอิ นซิทอล อะดีนี ดี นี น ช่วยส่งเสริม ริ ให้เกิด กิ ยอด ซิตริค ริ หรือ รื แอสคอบิค บิ แอซิดช่วยลดน้ำ ตาลที่บ ที่ ริเ ริ วณชิ้นส่วนพืช พื 3)สารที่ไที่ด้จากธรรมชาติ เช่น กล้วยบด น้ำ มะพร้าว น้ำ ส้มส้คั้นคั้น้ำ มะเขือขืเทศ 4)สารไม่ออกฤทธิ์ เช่น วุ้นวุ้ช่วยให้พืชพืตั้งตั้อยู่ได้ ผงถ่านช่วยดูดซับสาร พิษที่พืที่ชพืสร้างออกมาและเป็นพิษกับ กั พืชพืเอง 14

การดูแลห้องเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ จะต้องให้สะอาดอยู่เสมอ หมั่น มั่ ตรวจดู ขวดหรือ รื ภาชนะที่เ ที่ ลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื ถ้าพบว่า มีเ มี ชื้อ ชื้ จุลิน ลิ ทรีย์ รี ย์ เจริญ ริ ขึ้น ขึ้ มาปะปนจะต้องรีบ รี นำ ออกไปต้มฆ่าเชื้อ ชื้ และล้างทัน ทั ทีเ ที พื่อ พื่ ไม่ให้ เป็นที่ส ที่ ะสมเชื้อ ชื้ จุลิน ลิ ทรีย์ รี ย์ ซึ่งอาจจะแพร่ และฟุ้งกระจายอยู่ภ ยู่ ายในห้องได้ เนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ พืช พื ที่เ ที่ ลี้ย ลี้ งควรมีก มี ารเปลี่ย ลี่ นอาหารใหม่ (subculture) ประมาณ 2 สัปสั ดาห์ต่อครั้ง รั้ 15

ควรใช้วัส วั ดุปลูกที่มี ที่ มี ส่วนผสมของทรายผสมขุยมะพร้าว หรือ รื ทราย ผสมถ่านแกลบ อัต อั ราส่วน 1:1 สำ หรับ รั เลี้ย ลี้ งต้น ต้ กล้าในระยะแรก โดย ใช้ปากคีบ คี นำ ต้น ต้ ออกจากขวดอย่างระมัด มั ระวัง วั อย่าให้รากขาดหรือ รื เสีย สี หาย อาจทุบขวดให้แตกเพื่อ พื่ สะดวกในการย้ายออกจากขวดก็ไก็ ด้ใช้ กับ กั กล้วยไม้ที่ ม้ ที่ เ ที่ ลี้ย ลี้ งไว้ในขวด สำ หรับ รั การผลิต ลิ กล้าจำ นวนมาก ล้างเศษ วุ้น วุ้ ที่ติ ที่ ติ ดอยู่ที่ ยู่ ที่ บ ที่ ริเ ริ วณรากออกให้หมดเพื่อ พื่ ไม่ให้เป็นอาหารของ จุลิน ลิ ทรีย์ รี ย์ มารบกวนได้ นำ ต้น ต้ ที่ล้ ที่ ล้ างแล้วจุ่มด้วยยากัน กั ราที่ร ที่ ะดับ ดั ความ เข้มข้น ข้ ที่เ ที่ หมาะสมก่อนปลูกลงในภาชนะที่ใ ที่ ส่วัส วั ดุปลูกไว้ ในระยะ แรกต้องควบคุมสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม เช่น ความชื้น ชื้ แสง อุณหภูมิ หรือ รื นำ ไปไว้ในกระบะพ่น พ่ หมอก เมื่อ มื่ ต้น ต้ เจริญ ริ เติบโต แข็ง ข็ แรงแล้วจึง จึ ย้ายออกปลูกในสภาพปกติต่อไป การย้ายพืช พื ออกจากขวดเลี้ย ลี้ งเนื้อ นื้ เยื่อ ยื่ เพื่อ พื่ ปลูกในกระถาง 16

บรรณานุกรม 1)https://www.trueplookpanya.com/ learning/detail/917 2)http://www.fio.co.th/fio/km/docKM63/ tissue.pdf 3)http://www.satriwit3.ac.th/files/12112 01313292364_15110414141951.pdf