E-Book เครื่องดนตรีไทย ประเภท เครื่องเป่า จัดทำ โดย นางสาวเจนจิรา อินปา ม.6/2 นางสาวอาภาภรณ์ วราคมเดชา ม.6/2 เสนอ ครูจิรายุ จันทร์เพ็ง
โหวด ปี่ชวา ขลุ่ยนก ขลุ่ยโก้ ขลุ่ยล้านนา ขลุ่ยกรวด
เครื่องเป่า เครื่องเป่า หมายถึง เครื่องดนตรีประเภทที่ใช้ลมเป่า ให้เกิดเสียง ซึ่งแบ่งออกเป็น 2ประเภทคือ 1.ประเภทที่มีลิ้น ซึ่งทำ ด้วยใบไม้ หรือไม้ไผ่ หรือโลหะ สำ หรับเป่าลมเข้าไปในลิ้นๆจะเกิดความเคลื่อนไหวทำ ให้ เกิดเสียงขึ้น เรียกว่า " ลิ้นปี่ " และเรียกเครื่องดนตรี ประเภทนี้ว่า " ปี่ " 2.ประเภทไม่มีลิ้น มีแต่รูบังคับให้ลมที่เป่าหัก มุมแล้ว เกิดเป็นเสียง เรียกว่า " ขลุ่ย " ทั้งปี่และขลุ่ย มีลักษณะเป็น นามว่า " เลา "มีวิธีเป่าที่เป็นเอกลักษณ์ คือ การเป่าด้วย การระบายลม ซึ่งให้เสียงปี่ดังยาวนานติดต่อกันตลอด
ประวัติ ขลุ่ยกรวด ขลุ่ยชนิดนี้มีเสียงสูงกว่าขลุ่ยเพียงออ ๑เสียง ใช้ สำ หรับวงเครื่องสายผสม ที่เนำ อาเครื่องดนตรีฝรั่งมาเล่นผสมวง วิธีเป่า ให้เผยอริมฝีปากด้านบนและล่างจรดลงบนรูปากเป่า จัดเลาขลุ่ยให้ ตั้งได้มุมประมาณ ๔๕ องศากับลำ ตัวโดย ทอดแขนไว้ข้างลำ ตัวพอ งาม ไม่กางศอกมากจนเกินไป เป่าลมให้เหมาะสม ไม่เบาและแรงจน เกินไป วิธีเก็บ เก็บอย่างเป็นระเบียบ หรือแขวนในที่ที่กำ หนดหรือเก็บใส่ถุง ควรระวังมิให้ขลุ่ยได้รับความร้อนจากแสงแดดและฝุ่น ขลุ่ยกรวด
ขลุ่ยล้านนา ประวัติ ขลุ่ยล้านนาหรือขลุ่ยเมือง ภาษาถิ่นล้านนาเรียกว่า ขลุ่ยตาด มี เสียงเล็กแหลม ลีลาการดำ เนินทำ นองจะคอยประสานไปกับเสียง เครื่องดนตรีชนิดอื่นๆ ส่วนใหญ่เล่นอยู่ในวงสะล้อ ซอ ซึง จะใช้ บรรเลงเดี่ยว วิธีเป่า เป่าเสียงสูงไล่หวีด ลำ ดับเสียง การเป่าลูกเล่นแบบเล่นเสียง หยุดเป่าหยุดเป่า ฯลฯ วิธีเก็บ เก็บอย่างเป็นระเบียบ หรือแขวนในที่ที่กำ หนดหรือเก็บใส่ถุง ควรระวังมิให้ขลุ่ยได้รับความร้อนจากแสงแดดและผงฝุ่น
ขลุ่ยโก้ ประวัติ เป็นเครื่องเป่าดนตรีสากล จัดอยู่ประเภทเครื่องเป่าลมไม้ชนิดไม่มี ลิ้น เป็นเครื่องดนตรีที่มีขนาดเล็ก โครงสร้างที่ไม่ซับซ้อน ราคาถูก จึงเหมาะสำ หรับนำ มาใช้ฝึกหัดปฏิบัติเครื่องดนตรีสำ หรับนักเรียน วิธีเป่า เม้มริมฝีปากเบาๆ อมปากขลุ่ยรีคอร์เดอร์เล็กน้อย เป่าลมเข้าเบาๆ ก็จะเกิดเสียงตามต้องการ วิธีเก็บ ควรเก็บใส่ซองเก็บ หรือกล่องที่ติดมากับตัวเครื่อง เพื่อความเป็นระเบียบ ฝุ่นไม่เกาะ
ขลุ่ยนก ประวัติ เป็นขลุ่ยที่ทำ การเลียนเสียงนกโพระดก ในเพลงตับแม่ศรีทรงเครื่อง ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ เป็น ผู้ทรงนิพนธ์ขึ้นที่มีบทร้องว่า เสียงนกโพระดก มันร้องโฮกโป๊ก โฮก โป๊กอยู่หนไหน พระพุทธเจ้าข้า เข้าโพรงไม้ทางนี้เอยฯ เป็นต้น วิธีเป่า ใช้ปากเป่าลมเข้าด้านหัวไม้คือด้านเฉียง อีกมือหนึ่งดึงไม้ก้านชักเข้า ออกไปมาก็จะเกิดเสียงสูง-ต่ำ สลับกันไปมาคล้ายเสียงนก วิธีเก็บ ควรเก็บใส่ถุงให้เรียบร้อยเพื่อป้องกันแมลง หรือสัตว์เล็กๆเข้าไป อาศัย
ปี่ไฉน ประวัติ ปี่ไฉนของเราได้รับเข้ามาจากอินเดีย-เปอร์เซีย โดยที่เปอร์เซียมีปี่ คล้ายๆปี่ไฉนที่เรียกว่า Sornay เป็นรากของคำ ว่าปี่ไฉนในภาษาไทย ปี่ sornay นอกจากจะเข้ามาเป็นปี่ไฉนในบ้านเราแล้ว ก็ยังเข้ามาเป็นปี่ มอญ และปี่ชวา วิธีเป่า ผู้เป่านั่งในท่าพับเพียบ หรือขัดสมาธิลำ ตัวตรง จับปี่ให้รูบังคับเสียง อยู่ด้านบน มือซ้ายอยู่ด้านล่าง และให้นิ้วหัวแม่มือค้ำ ด้านใต้เลาปี่เพื่อ ให้ปี่อยู่ในตำ แหน่งที่เหมาะสม ใช้นิ้วชี้ นิ้วกลางทั้งสองเปิด ปิดรู บังคับ เสียงให้มีเสียงสูงต่ำ ตามที่ต้องการ วิธีเก็บ แขวนหรือใส่ถุงเก็บในตู้ให้มิดชิด
โหวด ประวัติ โหวด เดิมเป็นของเล่นของคนอีสาน ถือเป็นการละเล่นอย่างหนึ่ง ของชาวอีสานดั้งเดิม ใช้เล่นในช่วงปลายฤดูฝนก่อนเก็บเกี่ยวข้าวนา โดยการแกว่งเล่นเหมือน “สนู”ภาคอีสานเรียกการแกว่งโหวดว่า “ แงวโหวด ” ได้ดัดแปลงมาเป็นเครื่องดนตรีเพื่อนามาใช้ในวง ดนตรีพื้นบ้านอีสาน วิธีเป่า จับตัวโหวดเป่าลมไปที่รูไม้ไผ่พร้อมๆกัน เสียงโหวดจะดังประสาน เสียงจากหลายรูที่เป่านั้นหรือบางทีเพื่อให้เสียงดังมากๆ วิธีเก็บ ควรเก็บในที่อุณหภูมิปกติในแนวตั้ง เช่น แขวนเอาด้านหางขึ้น เอาด้านหัวลง
อ้างอิง ความหมายเครื่องเป่า https://www.gotoknow.org/posts/168048 ประวัติ https://sites.google.com/site/prawatisepaktakrx /prawati-khluy วิธีเป่า https://e-learning.srru.ac.th/course/info.php? id=2704&lang=en วิธีเก็บ https://e-learning.srru.ac.th/course/info.php? id=2704&lang=en