วรรคทองในวรรณคดี (4)

วรรคทองในวรรณคดี

นางสาวพัชราภรณ์ อ๊ะนา
รหัสนักศึกษา 64181010203

คานา

หนังสือ "วรรคทองในวรรณคดี" เล่มนมี้ เี นื้อหาทปี่ ระกอบด้วยความรู้เบือ้ งต้น เกยี่ วกบั บท
ประพนั ธ์ ทง้ั บทประพนั ธ์ประเภท โคลง ฉนั ท์ กาพย์ กลอน ร่าย ลลิ ติ ทเ่ี ป็ นวรรณคดีไทยเรื่อง
ต่างๆ อกี ท้งั ในทุก ๆ บทจะประกอบไปด้วยส่วนประกอบสาคญั ของบทประพนั ธ์ชนดิ น้นั เช่น ผู้แต่ง
ทม่ี าฉันทลกั ษณ์ของบทประพนั ธ์ชนิดน้นั ๆ เพือ่ ให้ผู้ทสี่ นใจ สามารถนาไปใช้ประโยชน์ในด้านอนื่ ๆ
ได้อย่างมปี ระสิทธภิ าพ

ขอขอบคณุ อาจารย์ภทั ราภรณ์ คาลือสาย ทไ่ี ด้ให้ความรู้เกย่ี วกบั ประเภทของบทประพนั ธ์
ต่างๆ และได้ให้คาแนะนา อนั เป็ นประโยชน์ทาให้เนือ้ หาสมบูรณ์ย่ิงขึน้

ผู้จดั ทาหวงั เป็ นอย่างย่งิ ว่าหนังสือ "วรรคทองในวรรณคดี" เล่มนี้ จะอานวยความสะดวกต่อ
ผู้อ่านหรือผู้ทส่ี นใจ ตามสมควร

สารบญั หน้า
คานา.......................................................................................................................................................................................

สารบญั ...................................................................................................................................................................................

วรรคทองจากเร่ือง "พระอภัยมณ"ี .......................................................................................................................................๑

วรรคทองจากเร่ือง "ขุนช้างขุนแผน"...................................................................................................................................๒

วรรคทองจากเรื่อง "ลิลติ พระลอ"........................................................................................................................................๓

วรรคทองจากเร่ือง "นิราศนรินทร์".....................................................................................................................................๔

วรรคทองจากเร่ือง "ลลิ ติ พระลอ"........................................................................................................................................๕

วรรคทองจากเรื่อง "ลิลติ พระลอ".........................................................................................................................................๖

วรรคทองจากเร่ือง "พระไชยสุริยา"......................................................................................................................................๗

วรรคทองจากเร่ือง "พระไชยสุริยา"......................................................................................................................................๘

วรรคทองจากเรื่อง "มัทนะพาธา"..........................................................................................................................................๙

วรรคทองจากเร่ือง "มทั นะพาธา".........................................................................................................................................๑๐

บรรณานุกรม............................................................................................................................................................................

๑ วรรคทอง จากเรื่อง "พระอภัยมณ"ี

เขาย่อมเปรียบเทยี บความว่ายามรัก แต่นา้ ต้มผักเขาชมว่าหวาน
คร้ันจดื จางห่างเหินไปเน่ินนาน แต่นา้ ตาลกว็ ่าเปรีย้ วไม่เหลยี วแล

(จากพระอภยั มณี ของ สุนทรภู่)

แผนผังฉันทลกั ษณ์ : บทร้อยกรองประเภทกลอนสุภาพ(กลอนแปด)

วรรคทอง จากเรื่อง "ขุนช้างขุนแผน" ๒

แม่รักลกู ลูกกร็ ู้ อยู่ว่ารัก คนอ่นื สัก หมื่นแสน ไม่แม้นเหมือน

จะกนิ นอน วอนว่า เมตตาเตือน จะจากเรือน ร้างแม่ ไปแต่ตัว

แม่วนั ทอง ของลูก จงกลบั บ้าน เขาจะพาล ว้าว่นุ แม่ทูนหัว

จะก้มหน้า ลาไป มิได้กลวั แม่อย่ามวั หมองนกั จงหักใจ

(จากขนุ ช้างขุนแผน ของสุนทรภ่)ู

แผนผงั ฉันทลกั ษณ์ : บทร้อยกรองประเภทกลอนสุภาพ(กลอนแปด)

๓ วรรคทอง จากเรื่อง "ลิลติ พระลอ"

เสียงลือเสียงเล่าอ้าง อนั ใด พเี่ อย
เสียงย่อมยอยศใคร ทั่วหล้า
สองเขือพหี่ ลบั ใหล ลืมตื่น ฤาพี่
สองพคี่ ดิ เองอ้า อย่าได้ถามเผือ

(จากลิลติ พระลอ ของ อาจเป็ นราชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ)

แผนผงั ฉันทลกั ษณ์ : บทร้อยกรองประเภทโครงสี่สุภาพ

วรรคทอง จากเร่ือง "นริ าศนรินทร์" ๔

ถงึ ตระนาวตระหน่าซา้ สงสาร อรเอย

จรศึกโศกมานาน เนนิ่ ช้า

เดนิ ดงท่งทางละหาน หมิ เวศ

สารส่ังทุกหย่อมหญ้า ย่านนา้ ลานาง

(จากนิราศนรินทร์ ของ พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราช)

แผนผังฉันทลกั ษณ์ : บทร้อยกรองประเภทโครงส่ีสุภาพ

๕ วรรคทอง จากเรื่อง "ลิลิตพระลอ"

เหน็ สองราชกษตั ริย์ ในช่องสีหบญั ชร ดุจอปั สรสู่หล้า เยีย่ มหน้าดุจดวงเหมอื น
เหมอื นแว่นฟ้าท้ังคู่ ต่างตาดอู ยู่คอยทาง เหน็ สองนางพเี่ ลย้ี ง หน้าช่ืนสดใสเพย้ี ง
พ่างท้าวเสดจ็ มาฯ

(จากลิลติ พระลอ ของ อาจเป็ นรัชกาลสมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ)

แผนผังฉันทลกั ษณ์ : บทร้อยกรองประเภทร่ายสุภาพ

วรรคทอง จากเรื่อง "ลลิ ติ พระลอ" ๖

ศรีสิทธฤิ ทธิไชย ไกรกรุงอลงุ เดชฟ้งุ ฟ้า หล้าระรัวกลวั มหมิ า ระอาอานุภาพ
ปราบทุกทศิ ฤทธิรุกราญ ผลาญพระนคร รอนลาวกาวตาวตดั หัว ตัวกลงิ้ กลาด
ดาษดวน ข้างฝ่ ายยวนแพ้พ่าย ข้างฝ่ ายลาวประลยั ฝ่ ายข้างไทยไชเยศว์ ฯลฯ

(จากลลิ ติ พระลอ ของ อาจเป็ นรัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ)

แผนผงั ฉันทลักษณ์ : บทร้อยกรองประเภทร่ายสุภาพ

๗ วรรคทอง จากเรื่อง "พระไชยสุริยา"

ขึน้ กกตกทกุ ข์ยาก แสนลาบากจากเวยี งไชย

มันเผือกเลือกเผาไฟ กนิ ผลไม้ได้เป็ นแรง

รอนรอนอ่อนอสั ดง พระสุริยงเย็นยอแสง

ช่วงดงั นา้ คร่ังแดง แฝงเมฆเขาเงาเมรุธร

(จากพระไชยสุริยา ของ สุนทรภ่)ู

แผนผังฉันทลักษณ์ : บทร้อยกรองประเภทกาพย์ยาน่ี ๑๑

วรรคทอง จากเรื่อง "พระไชรสุริยา" ๘

ขนึ้ ใหม่ใน กน ก.กาว่าปน ระคนกนั ไป
เอน็ ดูภูธร มานอนในไพร มณฑลต้นไทร แทนไพชยนต์สถาน

ส่วนสุมาลี วันทาสามี เทวอี ย่งู าน
เฝ้าอย่ดู แู ล เหมือนแต่ก่อนกาล ให้พระภูบาล สาราญวญิ ญาณ์

(จากพระไชยสุริยา ของ สุนทรภู่)

แผนผงั ฉันทลักษณ์ : บทร้อยกรองประเภทกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

๙ วรรคทอง จากเร่ือง "มทั นะพาธา"

อนั ทรงเมตตา จะประจบและตอบแทน

คณุ ท่านทมี่ ากแสน คณนาประมวลมี

(จากมทั นะพาธา ของ พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎเกล้าเจ้าอยู่หัว)

แผนผังฉันทลักษณ์ : บทร้อยกรองประเภทกาพย์สาลนิ ีฉันท์ ๑๑

วรรคทอง จากเร่ือง "มทั นะพาธา" ๑๐

ดูก่อนสุชาดา มะทะนาวไิ ลศรี
ยามองค์สุเทษณ์มี วรพจน์ประการใด
นางจงทานูลตอบ มะธุรส ธ ตรัสไซร้
เข้าใจมิเข้าใจ ฤ ก็ตอบพะจพี ลัน

(จากมัทนะพาธา ของ พระบาทสมเด็จพระมงกฎเกล้าเจ้าอย่หู ัว)

แผนผงั ฉันทลักษณ์ : บทร้อยกรองประเภทอินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑

บรรณานุกรม

ปิ ยะฤกษ์ บญุ โกศล. (2554). เรียนภาษาไทยน่ารู้กับครูปิ ยะฤกษ์ : วรรคทองในวรรณคดี.
โรงเรียนเขอื่ นในวทิ ยาคาร : สืบคนจาก https://krupiyarerk.wordpress.com/manipulator/

บ้านจอมยุทธ. (2543). ร่าย สืบค้นจาก https://www.baanjomyut.com/

แก้วตา อาณาจักร์. (2555). วรรคทองในวรรณคด.ี โรงเรียนขุนยวมวิทยา :
สืบค้นจาก https://www.gotoknow.org/posts/170938

ราชบณั ทิตยสถาน. (2553). กววี ัจน์วรรณนา : วรรคทองในวรรณคดี. (พมิ พ์คร้ังท่ี 1) บริษัทคอนเชียส สตูดโิ อ
กรุงเทพฯ สืบค้นจาก https://www.orst.go.th/FILEROOM