อู้กำเมือง

1

โครงงาน
เร่ือง เฮยี้ นฮูก้ ำเมือง

เสนอ
คุณครฐู านติ ย์ นาคศิริ

จดั ทำโดย
นางสาวอัจจิมา ไกรพงษ์ เลขที่ 10 ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5/2

รายงานนี้เปน็ สว่ นหน่งึ ของการศกึ ษาวชิ าภาษาไทย
ภาคเรยี นท่ี 2 ปกี ารศึกษา 2556
โรงเรียนสนุ ทรภพู่ ทิ ยา
อำเภอแกลง จงั หวดั ระยอง

2

บทคดั ย่อ

โครงงานภาษาไทย เรื่อง เฮี้ยนฮู้กำเมอื ง

คณะผจู้ ัดทำรวบรวมไว้เพ่ือที่จะได้เผยแพร่แกผ่ ทู้ ่ีสนใจ ในปจั จุบันมกี ารพูดภาษากลางมากขึ้นจึงทำให้
การใชภ้ าษาเหนือลดลงและตอนเทยี่ วภาคเหนือ สามารถนำภาษาเหนือและคำพูดออกมาใชไ้ ด้

ภาคเหนอื มภี าษาเป็นเอกลกั ษณ์ของตนเองซ่ึงบางคำอาจจะแตกต่างจากภาคอน่ื ๆ คนในภาคเหนอื
จะพูดคำเมืองและมีวฒั นธรรมประเพณตี ่างกบั จังหวดั ในภาคอ่ืน ๆ ดงั นนั้ สำนวนภาษาและคำพดู จะ

มคี วามแตกตา่ งกนั ออกไป บางคำออกเสียงเหมือนกนั แต่ความหมายไมเ่ หมือนกนั หรือบางคำออก
เสยี งไม่เหมือนกนั แตม่ ีความหมายอยา่ งเดียวกนั และสามารถนำไปใชใ้ นชีวติ ประจำวันได้ หาก
ผิดพลาดประการใดขอประทานอภัยไว้ ณ ที่นี้

3

กิตตกิ รรมประกาศ

โครงงานภาษาไทย เรือ่ งคำควบกล้ำ ร ล ว
นสี้ ำเร็จลลุ ว่ งไดด้ ้วยความกรุณาช่วยเหลอื แนะนำ ให้คำปรึกษา ตรวจสอบแก้ไขข้อบกพรอ่ งต่าง ๆ
ดว้ ยความเอาใจใส่อยา่ งดียิ่งจาก ครูฐานติ ย์ นาคศิริ ครูผู้สอนรายวชิ าโครงงานภาษาไทย
ท 30208 ผเู้ ขียนกราบขอบพระคุณเป็นอยา่ งสูง

ขอขอบพระคุณครูครฐู านิตย์ นาคศิริ กลุม่ สาระการเรยี นรภู้ าษาไทย โรงเรยี นสุนทรภู่
พิทยาที่กรุณาใหผ้ ้เู ขยี นไดส้ ัมภาษณ์เรอ่ื งเกีย่ วกบั คำภาษาถ่ิน

ขอขอบคณุ ครบู รรณารักษห์ ้องสมดุ โรงเรียนสนุ ทรภพู่ ิทยาที่ให้ความอนุเคราะหแ์ ละความ
สะดวกในการค้นคว้าหาข้อมูลจงึ ขอขอบคุณทุกท่านเหล่าน้ันไว้ ณ โอกาสนดี้ ว้ ย

คุณคา่ ท้งั หลายท่ีได้รับจากรายงานการศกึ ษาความเรยี งขน้ั สูงฉบับน้ี ผู้เขยี นขอมอบ
เปน็ กตัญญูกตเวทแี ดบ่ ิดามารดา และบูรพาจารย์ที่เคยอบรมส่งสอน รวมท้งั ผูม้ ีพระคุณทุกท่าน

นางสาวอจั จมิ า ไกรพงษ์

4

สารบญั

เรอื่ ง หน้า
บทคดั ยอ่
กติ ตกิ รรมประกาศ 1
บทท่ี 1 บทนำ 2
บทท่ี 2 เอกสารทเี่ ก่ยี วขอ้ ง 5
บทที่ 3 วิธดี ำเนนิ การศกึ ษา 6
บทที่ 4 ผลการศึกษา 10
บทที่ 5 สรุปผลการศกึ ษา 11
บรรณานกุ รม

1

บทที1่
บทนำ
1.ที่มาของโครงงาน

ในปัจจบุ นั มกี ารพดู ภาษากลางมากขึ้นจึงทำให้ การใชภ้ าษาเหนือลดลงและตอนเทยี่ วภาคเหนอื
สามารถนำภาษาเหนือและคำพูดออกมาใชไ้ ด้
ภาคเหนอื มภี าษาเป็นเอกลกั ษณข์ องตนเองซงึ่ บางคำอาจจะแตกต่างจากภาคอ่นื ๆ
คนในภาคเหนอื จะพูดคำเมอื งและมวี ฒั นธรรมประเพณตี ่างกับจงั หวัดในภาคอน่ื ๆ ดงั นัน้
สำนวนภาษาและคำพูดจะมีความแตกตา่ งกนั ออกไป
บางคำออกเสียงเหมือนกนั แต่ความหมายไมเ่ หมือนกนั หรือบางคำออกเสียงไม่เหมือนกันแต่มีความหม
ายอย่างเดียวกันและสามารถนำไปใช้ในชวี ติ ประจำวนั ได้

2.วัตถปุ ระสงค์

- เพอ่ื ศกึ ษาและรวบรวมคำศัพทก์ ำเมอื งท่ีพดู กันในอำเภอแม่สะเรยี ง
- เพอ่ื เปน็ การอนรุ ักษ์กำเมืองที่มีความไพเราะและเป็นเอกลกั ษณ์ของภาคเหนอื

3.ขอบเขตของโครงงาน

เฮียนฮู้กำเมือง

4.วิธดี ำเนินการ

1 สบื ค้นจากอินเตอร์เน็ต
2 สบื ค้นจากห้องสมุดโรงเรยี น
3 รวบรวมจากชีวิตประจำวัน

5.ประโยชน์ท่ีไดร้ บั

รู้ละเข้าใจคำศัพทแ์ ละความหมายภาษาเหนอื และการพูดภาษาเหนอื ได้ถูกต้องถูกกาลเทศะ

2

บทท2ี่

เอกสารท่ีเก่ยี วขอ้ ง

โครงงานภาษาไทยเรอ่ื ง เฮย้ี นฮู้กำเมอื ง ไดศ้ ึกษาและรวบรวมเอกสารดังนี้

นิยามศพั ท์เฉพาะภาษาเหนอื คอื ภาษาที่ใชส้ อื่ สารของผู้คนในภาคเหนอื ภาษาถ่นิ คอื

คำที่เรียกภาษาทีใ่ ช้พูดในหมู่ผู้คนทีอ่ ยู่ในพน้ื ท่ีทางภูมศิ าสตรต์ า่ งๆกนั โดยมลี ักษณะเฉพาะทสี่ ำคัญของ

ภาษานนั้

ภาษาถน่ิ พายัพ (คำเมือง) คือ ภาษาถนิ่ ท่ีใช้สื่อสารอยู่ในบางจงั หวดั ของภาคเหนอื ตอนบน

หรอื ภาษาในอาณาจักรลา้ นนาเดิม มักจะพดู กันมากในจงั หวดั เชยี งใหม่ แมฮ่ ่องสอน เชียงราย พะเยา

ลำปาง นา่ น ลำพูน ตาก แพร่ เป็นต้น

หมวดกิรยิ าอาการคำทภี่ าษาถิ่นเหนอื ความหมาย

1 ลำ อรอ่ ย

2 อู้ พูด
3 ขด ขยับ
4 ผอ่ ดู
5 ญะ ทำ
6 ญา่ ง เดิน
7 ลน่ ว่งิ
8 ไขหัว หวั เราะ
9 หัน เห็น
10 กนิ๋ กิน
11 งา่ ว โง่
12 คว้ ง ขว้าง
13 จ้น แตะ
14 จ๋ำ จำ
15 ถา่ รอ

3

หมวดช่อื สัตวค์ ำท่ี ภาษาถนิ่ เหนอื ความหมาย

1 ตะเข็บ ตะขาบ

2 จะ๊ ก่า กิ้งก่า

3 คางคก คางคก

4 จะ๊ เลอ่ จิง้ แหลน

5 จะ๊ เก้ียม จ้ิงจก

หมวดพืชผักผลไม้คำทภี าษาถนิ่ เหนอื ความหมาย

1 มะขะนดั สบั ปะรด

2 บะแกว ฝรั่ง

3 มะก๊วยเตด้ มะละกอ

4 บะน้ำแกว้ ฟกั ทอง

5 หมะหนนุ ขนนุ

6 บะแน นอ้ ยหนา่

7 หมะดัน พดุ ทรา

8 หละมดุ ละมดุ

9 แฟง ฟกั

10 เข้าโพด ข้างโพด

หมวดข้าวของเครอื่ งใช้คำท่ีภาษาถิ่นเหนือความหมาย

1 เตยี ว กางเกง

2 เสื๊อ เสือ้

3 เกบิ รองเท้าแตะ

4 สายเอว เขม็ ขดั

5 ถุงตนี ถงุ เทา้

6 กะเปา๋ กระเป๋า

7 กอ่ ม เตียงนง่ั

8 ต่อมเส้ือ กระดมุ

9 มดี เยยี บ กรรไกร

10 ผ้าฮ่ม ผา้ ห่ม

11 จ้อง ร่ม

4

12 น้ำโป๊ะ ถงั นำ้
13 ขบั บ๊ก แกว้ นำ้
14 หยู ไมก้ วาด
15 สาด เสือ่

หมวดคำท่วั ไปคำทภ่ี าษาถน่ิ เหนอื อความหมาย

1 ข้จี ุ๊ โกหก

2 เฮอื น บา้ น

3 นัก มาก

4 ปิ๊ก กลบั

5 มว่ น สนุก

6 อดิ เหนื่อย

7 ฮู้ รู้

8 บ่งาม ขี้เหร่

9 เก่งิ คร่งึ

10 เมิน นาน

11 ขวาย สาย

12 กลวั กลวั

13 แต้ จริง

14 แอ่ว เทยี่ ว

15 โขด โกรธ

5

บทที่ 3
วิธีการดำเนินการโครงงาน

ผู้จดั ทำโครงงานมีวธิ ีดำเนินงานโครงงานตามขัน้ ตอนดงั นี้
1. https://kroobannok.com/blog/23384
2. https://www.gotoknow.org/posts/531464

2. ขัน้ ตอนการดำเนินการโครงงาน
1 สืบคน้ จากอนิ เตอร์เน็ต
2 สบื ค้นจากหอ้ งสมุดโรงเรยี น
3 รวบรวมจากชีวติ ประจำวนั

6

บทท่ี 4

ผลการดำเนนิ งาน

จากการศกึ ษา เรื่องเฮี้ยนฮู้กำเมือง ได้ดังน้ี

นยิ ามศพั ท์เฉพาะภาษาเหนือ คอื ภาษาทีใ่ ช้สื่อสารของผู้คนในภาคเหนือ ภาษาถน่ิ คือ

คำท่เี รยี กภาษาทใ่ี ช้พูดในหมู่ผคู้ นท่อี ยใู่ นพนื้ ท่ีทางภูมิศาสตรต์ า่ งๆกันโดยมลี ักษณะเฉพาะทีส่ ำคัญของ

ภาษาน้ัน

ภาษาถ่ินพายัพ (คำเมือง) คือ ภาษาถ่นิ ที่ใช้สื่อสารอยู่ในบางจังหวัดของภาคเหนอื ตอนบน

หรอื ภาษาในอาณาจักรลา้ นนาเดิม มกั จะพูดกันมากในจังหวดั เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย พะเยา

ลำปาง นา่ น ลำพูน ตาก แพร่ เปน็ ตน้

หมวดกริ ิยาอาการคำทีภ่ าษาถ่ินเหนอื ความหมาย

1 ลำ อร่อย

2 อู้ พูด

3 ขด ขยับ

4 ผ่อ ดู

5 ญะ ทำ

6 ญา่ ง เดิน

7 ลน่ วง่ิ

8 ไขหวั หัวเราะ

9 หัน เหน็

10 กนิ๋ กิน

11 ง่าว โง่

12 ค้วง ขวา้ ง

13 จน้ แตะ

14 จำ๋ จำ

7
15 ถ่า รอ

หมวดช่อื สตั ว์คำท่ี ภาษาถน่ิ เหนือความหมาย

1 ตะเข็บ ตะขาบ

2 จ๊ะกา่ กิง้ ก่า

3 คางคก คางคก

4 จ๊ะเล่อ จิ้งแหลน

5 จ๊ะเก้ยี ม จ้งิ จก

หมวดพชื ผกั ผลไม้คำทีภาษาถิน่ เหนือความหมาย

1 มะขะนดั สับปะรด

2 บะแกว ฝรง่ั

3 มะก๊วยเตด้ มะละกอ

4 บะนำ้ แกว้ ฟกั ทอง

5 หมะหนุน ขนุน

6 บะแน น้อยหนา่

7 หมะดัน พุดทรา

8 หละมุด ละมุด

9 แฟง ฟกั

10 เข้าโพด ข้างโพด

หมวดข้าวของเครื่องใชค้ ำท่ีภาษาถน่ิ เหนือความหมาย
1 เตียว กางเกง

2 เสื๊อ เสื้อ

3 เกบิ 8
4 สายเอว
5 ถงุ ตนี รองเทา้ แตะ
6 กะเป๋า เข็มขัด
7 ก่อม ถงุ เท้า
8 ต่อมเสื้อ กระเปา๋
9 มดี เยียบ เตยี งนงั่
10 ผ้าฮม่ กระดมุ
11 จ้อง กรรไกร
12 น้ำโปะ๊ ผ้าห่ม
13 ขับบก๊ ร่ม
14 หยู ถงั นำ้
15 สาด แกว้ น้ำ
ไม้กวาด
เสื่อ

หมวดคำทั่วไปคำที่ภาษาถ่นิ เหนอื อความหมาย
1 ข้จี ุ๊ โกหก

2 เฮือน บา้ น

3 นกั มาก

4 ปิ๊ก กลับ

5 มว่ น 9
6 อดิ
7 ฮู้ สนุก
8 บ่งาม เหนือ่ ย
9 เกิ่ง รู้
10 เมนิ ข้เี หร่
11 ขวาย ครงึ่
12 กลัว นาน
13 แต้ สาย
14 แอว่ กลัว
15 โขด จริง
เท่ียว
โกรธ

10

บทท่ี 5
สรปุ ผลการศกึ ษา

1. ประโยชน์ท่ไี ดร้ บั จากการทำโครงงาน
รลู้ ะเขา้ ใจคำศัพท์และความหมายภาษาเหนือและการพูดภาษาเหนือได้ถูกต้องถูกกาลเทศะ

2. การนำผลการศกึ ษาไปใช้
1. เพอ่ื ศึกษาและรวบรวมคำศัพท์กำเมืองที่พูดกนั ในอำเภอแม่สะเรยี ง
2. เพื่อเปน็ การอนุรักษ์กำเมอื งทีม่ คี วามไพเราะและเป็นเอกลกั ษณ์ของภาคเหนอื
3.ขอ้ เสนอแนะ
1. ทำโครงงานนีต้ ่อไปโดยรวบรวมคำศัพท์กำเมอื งให้มากท่สี ดุ
2. ศึกษาสำนวน สุภาษิต ขอ้ คิด คตเิ ตือนใจ กำเมืองเพิ่มเติม

11

บรรณานกุ รม

1. https://kroobannok.com/blog/23384
2. https://www.gotoknow.org/posts/531464

12

13