RANGKUMAN MATERI BAHASA JAWA
WULANGAN 7 PANGANAN LAN GIZI
KELAS IV
1. Panganan sing ngandhut gizi bisa nyebabake badan kita sehat lan kuwat.
2. Badan kang sehat kuwat bisa nukulake jiwa kang kuwat.
3. Wong kang sehat lan kuwat semangate uga kuwat.
4. Bocah kang duwe semangat , duwe rasa seneng , mengko sekolahe ora bakal aras-
arasen.
5. Sing kalebu panganan sehat lan ngandhut gizi yaiku :
6. Panganan sing enak-enak ora mesti ngandhut gizi seimbang.
7. Bocah-bocah mangan ping telu yaiku wayah esuk, awa, lan bengi .
8. Wong mangan supaya wareg lan ngrasakake enak , oleh tenaga, njaga kewarasan, lan
oleh bahan kanggo ngatur badan.
9. Panganan gizi yaiku panganan kang ngandhut zat sing dibutuhake badan.
10. Kang kalebu panganan alat sehat lima sampurna yaiku panganan kang ngandhut :
- Karbohidrat : beras, jagung, uwi, tela.
- Protein : iwak, daging, endhog, tahu , lan tempe.
- Vitamin : jeruk, gedhang, apel, semangka, salak.
- Mineral : kangkung, bayem, terong, kubis.
1
- Susu
11. Tembung yaiku rerangkene swara kang metu tutuk kang ana tegese lan dingerteni
surasane.
12. Tembung ing basa Jawa bisa dibedakake dadi :
a. Tembung wod
Yaiku tembung sakecap utawa sawanda sing wis duwe teges utawa surasa.
Tuladha : byak, tir, rong , bleng, bom, lan liya-liyane.
b. Tembung lingga
Yaiku tembung kang isih wutuh kang durung oleh tambahan (imbuhan) apa-apa.
Tembung kang durung oleh ater-ater , seselan , apa dene panambang .
Tuladha : tangi, angkut, gelis, bali , katon, tuku.
c. Tembung andhahan.
Yaiku tembung sing wis owah saka asale amarga wis oleh ater-ater , seselan ,
utawa panambang.
Tuladha : nangekne, ngangkut , balekna, ngatonake, tinuku.
Ater-ater/ Seselan / infiks Panambang / Campuran /
prefiks sufiks konfiks
Wuwuhan ing Wuwuhan ing Wuwuhan ing Wuwuhan ing
ngarepe tembung tengahe wanda burine lingga ngarep lan buri
ngarep lingga
M + pangan = G + (um) uyu= Psngsnz=sn= N+tulis+ake=
mangan gumuyu panganan nulisake
No Tembung Tembung linggane Pandhapuke /
pangrimbage
1 mangan pangan Am+pangan
2 Ngrasakake Rasa Ang+rasa+(k) ake
3 Njaga Jaga An+jaga
4 Kewarasan Waras Ka + waras+an
5 Ngatur Atur Ang+atur
6 Lumrahe Lumrah Lumrah+e
7 diarani aran Di+arani+i
2
Tembung lingga+wuwuhan=tembung andhahan
13. Ater-ater ana ater-ater anuswara , ater-ater tripurusa, ater-ater
a,sa,ka,ke,pa,pri,pra,kuma, kapi,kami, lan tar.
Tembung lingga Tembung andhahan Pangrimbage
Tulis nulis n+tulis
Ombe Ngombe Ng+ombe
Pangan Mangan M+pangan
Sapu Nyapu Ny+sapu
Tulis Daktulis Dak+tulis
Ombe Dakombe Dak+ombe
Pangan Dakpangan Dak+pangan
Sapu Daksapu Dak+sapu
Tulis Kotulis Ko+tulis
Omah Saomah Sa+omah
Guru Maguru Ma+guru
Bumi Pribumi Pri+bumi
Lambang Pralambang Pra+lambang
Lancang Kumalancang Kuma+lancang
14. Seselan/infiks
Tembung adhahan pangrimbage
Tembung lingga Tinulis Tulis+in
Tulis Gumuyu Guyu+um
Guyu Binuka Buka+in
Buka Sumunar Sunar+um
Sunar karelip Kelip+er
Kelip
15. Panambang/sufiks Tembung andhahan Pangrimbage
Tulisen Tulis+en
Tembung lingga Tulisana Tulis+ana
Tulis Tulisna Tulis+na
Tulis bayaran Bayar+an
Tulis
bayar
3
16. Wuwuhan/ gabungan Tembung andhahan Pangrimbage
Kalungguhan Ka+lungguh+an
Tembung lingga Pasuketan Pa+suket+an
Lungguh Nulisi N+tulis+i
Suket Ngrasakakeka Ng+rasa+ake
Tulis
Rasa
17. Jinise tembung andhahan : Tembung andhahan Gunane ndhapuk jinise
a. Tembung kriya tembung
b. Tembung pakon Tembung kriya
c. Tembung aran Tembung kriya
d. Tembung kahanan/sipat Tembung kriya
Tembung lingga Tembung pakon
Tembung aran
Tulis Tulis Tembung aran
Tulis Nuliske Tembung kahanan/sipat
Tulis Ditulisi
Tulis Tulisana
Tulis Tulisan
Dagang Dagangan
Tangis nagisan
4