ระบบประสาท

โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สตรีวิทยา พุทธมณฑล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

หน่วยที่ 3 ร่างกายมนุษย์

เรื่อง ระบบประสาท
(nervous system)

วิชา วิทยาศาสตร์ 3 (ว22101)
ชั้นมัธยมศึ กษาปีที่ 2

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 2

ระบบประสาท (nervous system)

ระบบการควบคุมการทำงานของร่างกาย เพื่อตอบสนองต่อสิ่งเร้าต่าง ๆ รอบตัวอย่างรวดเร็ว ช่วยในการสั่ง
การและควบคุมระบบต่าง ๆ รวมทั้งรับความรู้สึกต่าง ๆ เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตอยู่รอดในสิ่งแวดล้อมได้

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 3

ระบบประสาท (nervous system)

ระบบประสาท ประกอบด้วย

1) สมอง (brain) - ระบบประสาทส่วนกลาง
2) ไขสันหลัง (spinal cord) (central nervous system หรือ CNS)

3) เส้นประสาท (nerve) - ระบบประสาทรอบนอก
3.1 เส้นประสาทสมอง (peripheral nervous system หรือ PNS)

3.2 เส้นประสาทไขสันหลัง

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 4

ระบบประสาท (nervous system)

หน่ วยย่อยที่สำคัญของระบบประสาท ได้แก่ "เซลล์ประสาท (neuron หรือ nerve cell)" ประกอบด้วยส่วนที่สำคัญ 2 ส่วน

1. ตัวเซลล์ (cell body)
ภายในมีนิ วเคลียส 1 อัน ร่างกายคนมีเซลล์ประสาทถึงหมื่นล้านเซลล์ที่ทำหน้ าที่เกี่ยวกับการรับรู้และการตอบสนอง

2. เส้นใยประสาท (nerve fiber) เป็นส่วนที่ยื่นมาจากเซลล์ประสาท แบ่งเป็น
2.1 เดนไดรต์ (dendrite) ทำหน้ าที่

- นำความรู้สึกเข้าสู่ตัวเซลล์
- ปลายสุดเป็นหน่ วยรับความรู้สึก
- มีจำนวน 1 ใย หรือมากกว่าขึ้นกับชนิ ดประสาท
2.2 แอกซอน (axon)
- นำความรู้สึกออกจากตัวเซลล์
- ปลายแขนงมีการส่งกระแสประสาท
- มีจำนวน 1 ใย เท่านั้ น

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 5

ระบบประสาท (nervous system) การส่ งกระแสประสาท

ไซแนปส์ (synapse) บริเวณที่เซลล์ประสาท 2 เซลล์
อยู่ใกล้กันและรับสัญญาณ ประสาทต่อเนื่ องกันเ จึงมีการ
ถ่ายทอด กระแสประสาทจากเซลล์หนึ่ งไปเซลล์ประสาท
ถัดไป ทำให้เกิดการถ่ายทอดกระแสประสาทข้ามเซลล์ได้

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 6
การส่ งกระแสประสาท
ระบบประสาท (nervous system)

การเคลื่อนที่ของเซลล์ประสาทจะอยู่ในรูปของกระแสไฟฟ้า โดยที่ axon จะมี
- เยื่อไมอีลิน (myelin sheet) เป็นสารพวกไขมัน หึ้มส่วนที่เป็น axon ไว้ (มีสมบัติเป็นฉนวนไฟฟ้า) ทำให้เซลล์ประสาทที่มี
เยื่อไมอีลินนี้ ส่งกระแสได้ดีกว่าเซลล์ที่ไม่มีเยื่ออีลิน 10 เท่า
- โนด ออฟ แลนเวียร์ (node of ranvier) เป็นรอยต่อระหว่างเยื่อไมอีลิน

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 7
เซลล์ประสาทแบ่งตามหน้าที่ได้ 3 ชนิด
ระบบประสาท (nervous system)

1.เซลล์ประสาทรับความรู้สึก (sensory neuron)
- รับความรู้สึกจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย
- ปลาย dendrite เป็นหน่ วยรับความรู้สึกเข้า
ระบบประสาทส่วนกลาง (สมองและไขสันหลัง)
2. เซลล์ประสาทสั่งการ (motor neuron)
- นำกระแสประสาทไปยังหน่ วยปฏิบัติงานหรือ
อวัยวะตอบสนอง
3. เซลล์ประสาทประสานงาน (interneuron)
- รับและส่งกระแสประสาทระหว่างเซลล์ประสาท
รับความรู้สึ กและเซลล์ประสาทสั่ งการ

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 8

ระบบประสาท (nervous system) ส่วนประกอบของระบบประสาท

1. สมอง (brain) - เป็นศูนย์กลางของระบบประสาทที่ละเอียดและซับซ้อนที่สุด แบ่งออกเป็นส่วน ๆ โดยในแต่ละ
ส่วนจะทำหน้ าที่แตกต่างกัน

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 9

ระบบประสาท (nervous system) ส่วนประกอบของระบบประสาท

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 10

ระบบประสาท (nervous system)

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 11

ระบบประสาท (nervous system) ส่วนประกอบของระบบประสาท

2. ไขสันหลัง (spinal cord) - เป็นมัดใหญ่ของใขประสาทขนาดใหญ่ อยู่ใน
ช่องว่างของกระดูกสันหลังและเชื่ออยู่กับสมอง ทำหน้ าที่เชื่อมต่อการทำงาน
ระหว่างสมองและเส้นประสาท และ เป็นศูนย์ควบคุมการตอบสนองอย่าง
ทันทีทันใดของร่างกาย

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 12

ระบบประสาท (nervous system) ส่วนประกอบของระบบประสาท

3. เส้นประสาท (nerve)
- เป็นส่วนที่ยื่นออกมาจาก
สมองและไขสันหลัง เชื่อม
ไปยังอวัยวะต่าง ๆ ของ
ร่างกาย

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 13

ระบบประสาท (nervous system) การทำงานของระบบประสาท

มนุษย์ สามารถแบ่งการทำงานของระบบประสาทออกเป็น 2 ระบบ คือ
1.ระบบประสาทใต้อำนาจจิตใจ (somatic nervous system ; SNS) - จะควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้ อลาย
เช่น การเกาเมื่อมีอาการคัน การเคลื่อนไหวของร่างกาย (วิ่ง เดิน เขียนหนั งสือวาดภาพ)

สิ่ งเร้า 1.หน่ วยรับความรู้สึ ก 2. เซลล์ประสาท
(อวัยวะรับสัมผัสต่าง ๆ ) รับความรู้สึ ก

3. เซลล์ประสาท การทำงานของกล้ามเนื้ อลายบางครั้ง
ประสานงานในสมองหรือไขสั นหลัง อาจทำงานโดยรับคำสั่ งจากไขสั นหลัง
เท่านั้ น ไม่จำเป็นต้องมีเซลล์ประสาท
ประสานงาน เรียกว่า reflex action

ตอบสนอง 5.หน่ วยปฏิบัติงาน 4. เซลล์ประสาท
(กล้ามเนื้ อลาย) สั่ งการ

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 14

ระบบประสาท (nervous system) การทำงานของระบบประสาท

มนุษย์ สามารถแบ่งการทำงานของระบบประสาทออกเป็น 2 ระบบ คือ
1.ระบบประสาทใต้อำนาจจิตใจ (somatic nervous system ; SNS) - ตัวอย่าง reflex action

การชักมือหนี เมื่อโดนความร้อน การกระตุกขาเมื่อเคาะหัวเข่า

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 15

ระบบประสาท (nervous system) การทำงานของระบบประสาท

มนุษย์ สามารถแบ่งการทำงานของระบบประสาทออกเป็น 2 ระบบ คือ
2.ระบบประสาทนอกอำนาจจิตใจ (autonomic nervous system ; ANS) - จะควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้ อเรียบ
กล้ามเนื้ อหัวใจ และต่อมต่าง ๆ ให้ดำเนิ นชีวิตเป็นปกติ เช่น การบีบตัวของกระเพาะอาหาร การเต้นของหัวใจ

สิ่ งเร้า 1.หน่ วยรับความรู้สึ ก 2. เซลล์ประสาท

รับความรู้สึ ก

ตอบสนอง 5. หน่วยปฏิบัติงาน 3. เซลล์ประสาท
(กล้ามเนื้ อเรียบ สั่งการตัวที่ 1
อวัยภยใน ต่อม)
4. เซลล์ประสาท
สั่งการตัวที่ 2

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 16

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 17

คำถามชวนคิด เรื่อง ระบบประสาท (หน้า 89 , 90 , 94 , 97)

1.รูปร่างของเซลล์ประสาทแตกต่างจากเซลล์ทั่วไปอย่างไร

2. สมองมีความสำคัญต่อร่างกายอย่างไร

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 18

คำถามชวนคิด เรื่อง ระบบประสาท (หน้า 89 , 90 , 94 , 97)

3. ถ้าผู้ขับขี่หรือผู้ซ้อนท้ายรถจักรยานยนต์ไม่สวมหมวกนิ รภัย แล้วเกิดอุบัติเหตุทำให้
เกิดอันตรายต่อสมองจะส่ งผลต่อการทำงานของร่างกายอย่างไร

4. เมื่อจับวัตถุร้อนนั กเรียนจะชักมือออกทันที ปฏิกิริยาการตอบสนองโดยการชักมือออกเป็น
ปฏิกิริยารีเฟลกซ์หรือไม่ เพราะเหตุใด

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หน่วยที่ 3 เรื่อง ร่างกายมนุษย์ หน้า 19

คำถามชวนคิด เรื่อง ระบบประสาท (หน้า 89 , 90 , 94 , 97)

5. ปฏิกิริยารีเฟลกซ์มีประโยชน์ ต่อมนุษย์อย่างไร

6. นั กเรียนจะหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะลดประสิทธิภาพการทำงานของระบบประสาทได้อย่างไร

7. เหตุใดคนที่ถูกตีบริเวณท้ายทอยแรง ๆ จึงอาจตายได้