วรรณกรรมเรื่อง"ลักษณวงศ์"

วรรณคดสี าหรบั งานนาฏยศลิ ป์ เร่อื ง ลกั ษณวงศ์

นางสาว อนนั ตญา ศรชี ยั นาท
รหสั ประจาตวั นกั ศกึ ษา 6181163023

รายงานน้เี ป็นสว่ นหน่งึ ของการศกึ ษาหลกั สตู รครศุ าสตรบ์ ณั ฑติ
สาขาวชิ านาฏยศลิ ป์ศกึ ษา คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั บา้ นสมเดจ็

เจา้ พระยา
ปีการศกึ ษา2563

ก

คานา

รายงานเล่มน้จี ดั ทาขน้ึ เป็นสว่ นหน่ึงของวชิ า วรรณคดสี าหรบั งานนาฏศลิ ป์ เพอ่ื ใหไ้ ดศ้ กึ ษาหา
ความรใู้ นเรอ่ื ง ลกั ษณวงศ์ และไดศ้ กึ ษาอยา่ งเขา้ ใจเป็นประโยชน์กบั การเรยี น การสอนได้ นิทานคา
กลอนเรอ่ื ง ลกั ษณวงศ์ เป็นผลงานกวนี พิ นธข์ องสุนทรภซู่ ง่ึ มคี ณุ ค่าทางดา้ นเน้อื หาสาระและวรรณศลิ ป์มี
เน้อื เรอ่ื งสนุกสนาน ใหอ้ ารมณ์สะเทอื นใจแก่ผอู้ ่านอยหู่ ลายตอน จงึ เป็นวรรณคดอี กี เรอ่ื งหน่งึ ท่ีตดิ ตรงึ ใจ
ผอู้ ่านตลอดมา

ผจู้ ดั ทาหวงั วา่ รายงานเล่มน้ีจะเป็นประโยชน์กบั ผอู้ ่านหรอื นกั เรยี นทก่ี าลงั หาขอ้ มลู เรอ่ื งน้อี ยู่
หากมขี อ้ แนะนาหรอื ขอ้ ผดิ พลาดประการใด ผจู้ ดั ทาขอน้อมรบั ไวแ้ ละขออภยั มา ณ ทน่ี ้ดี ว้ ย

ผจู้ ดั ทา
นางสาวอนนั ตญา ศรชี ยั นาท

สารบญั ข

เรอ่ื ง หน้า
คานา ก
สารบญั ข
ความเป็นมาของวรรณคดเี ร่อื ง “ลกั ษณวงษศ”์ 1
ประวตั ผิ แู้ ต่ง
เน้อื เรอ่ื งยอ่ 2
บทประพนั ธ์ 3-4
ตวั ละคร 5-7
8
เอกสารอา้ งองิ
ภาคผนวก 9
ประวตั นิ กั ศกึ ษา 10
11

1

1.ความเป็นมาของวรรณคดีเรื่อง “ลกั ษณวงศ"์

วรรณคดเี ร่อื งลกั ษณวงศม์ มี าแต่โบราณ สนุ ทรภ่นู ามาแต่งใหม่ เพ่อื รกั ษาไวม้ ใิ หส้ ญู หาย "ลกั ษณวงศ"์ เป็นนิทาน
คากลอนของท่านกวเี อกสนุ ทรภู่ เป็นเรอ่ื งจกั ร ๆ วงศ์ ๆ ทค่ี นในสมยั ก่อนนิยมเล่าใหล้ กู หลานฟงั ตวั ละครมที งั้ มนุษย์
ยกั ษ์ ฤๅษี พทิ ยาธร กนิ รี มา้ วเิ ศษ และอ่นื ๆ อกี มากมาย ทช่ี ว่ ยเสรมิ สรา้ งจนิ ตนาการไดเ้ ป็นอยา่ งดี ลกั ษณวงศ์ เป็น
หน่งึ ในหา้ เร่อื งของนทิ านทท่ี ่านสนุ ทรภ่ไู ดแ้ ต่งไว้ ไดแ้ ก่ โคบตุ ร พระอภยั มณี พระไชยสรุ ยิ า ลกั ษณวงศ์ และสงิ
หไตรภพ เรอ่ื งลกั ษณวงศน์ ้ี ท่านไดแ้ ต่งไวต้ งั้ แต่ตน้ สมยั รชั กาลท่ี 2 แลว้ มาแต่งต่อในสมยั รชั กาลท่ี 3 ความยาว
ถงึ 9 เล่มสมดุ ไทย (เป็นสานวนทผ่ี อู้ ่นื แต่งต่ออกี 30 เล่ม) นบั วา่ เป็นเร่อื งยาวเร่อื งหน่งึ รองจากพระอภยั มณี และ
สงิ หไตรภพ ในสมยั รชั กาลท่ี 3 สนุ ทรภ่แู ต่งเร่อื งลกั ษณวงศต์ ่อเม่อื คราวตกยาก หลงั จากพระองคเ์ จา้ ลกั ขณานุคุณ
สน้ิ พระชนม์ และสนุ ทรภ่สู กึ จากพระครงั้ แรกแลว้ หลงั จากนนั้ มผี อู้ ่นื แต่งเร่อื งลกั ษณวงศต์ ่อไปอกี เป็นกลอนสภุ าพอกี
7 เล่มสมุดไทย แลว้ ต่อดว้ ยบทละครอกี 23 เล่มสมดุ ไทย รวมเป็น 39 เล่มสมุดไทย แต่สานวนกลอนในตอนหลงั เทยี บ
กบั สนุ ทรภ่ไู มไ่ ดเ้ ลย ทาใหส้ นั นษิ ฐานไดว้ า่ ไมใ่ ชข่ องสนุ ทรภู่

สรปุ ถึงความสาคญั ของเรื่องว่ามีความสาคญั อย่างไรท่ีศึกษาเรื่องนี้
และกล่าวถึงประโยชน์หรือความสาคญั

1.เป็นกวนี ิพนธท์ ม่ี คี ณุ คา่ ทงั้ ดา้ นเน้อื หาสาระและวรรณศลิ ป์

2.มเี น้อื เรอ่ื งทส่ี นุกสนานใหค้ วามเพลดิ เพลนิ แก่ผอู้ า่ น

3.ใหค้ วามรเู้ กย่ี วกบั การใชก้ ลอนแปดสภุ าพ

4.ช่วยเสรมิ สรา้ งจนิ ตนาการแกผ่ อู้ า่ นไดเ้ ป็นอย่างดี

2

2.ประวตั ิผ้แู ต่ง

ประวตั ผิ แู้ ตง่

สนุ ทรภู่ กวสี าคญั สมยั ตน้ รตั นโกสนิ ทร์ เกดิ วนั จนั ทร์ เดอื น 8 ขน้ึ 1 ค่า ปีมะเมยี จุลศกั ราช 1148 เวลา 2 โมง
เชา้ หรอื ตรงกบั วนั ท่ี 26 มถิ ุนายน พ.ศ. 2329 เวลา 08.00 น. นนั่ เอง ซง่ึ ตรงกบั สมยั รชั กาลท่ี 1 แห่งกรงุ รตั นโกสนิ ทร์
ณ บรเิ วณดา้ นเหนือของพระราชวงั หลงั (บรเิ วณสถานรี ถไฟบางกอกน้อยปจั จบุ นั ) บดิ าของทา่ นเป็นชาวกร่า อาเภอแก
ลง จงั หวดั ระยอง ชอ่ื พอ่ พลบั สว่ นมารดาเป็นชาวเมอื งฉะเชงิ เทรา ชอ่ื แมช่ อ้ ย สนั นิษฐานวา่ มารดาเป็นขา้ หลวงอย่ใู น
พระราชวงั หลงั เช่อื ว่าหลงั จากสนุ ทรภ่เู กดิ ไดไ้ มน่ าน บดิ ามารดากห็ ยา่ รา้ งกนั บดิ าออกไปบวช อย่ทู ว่ี ดั ปา่ กร่า ตาบล
บา้ นกร่า อาเภอแกลง อนั เป็นภมู ลิ าเนาเดมิ สว่ นมารดาไดเ้ ขา้ ไปอย่ใู น พระราชวงั หลงั ถวายตวั เป็นนางนมของ
พระองคเ์ จา้ หญงิ จงกล พระธดิ าในเจา้ ฟ้ากรมหลวง อนุรกั ษเ์ ทเวศร์ ดงั นนั้ สนุ ทรภ่จู งึ ไดอ้ ยใู่ นพระราชวงั หลงั กบั มารดา
และไดถ้ วายตวั เป็นขา้ ใน กรมพระราชวงั หลงั ซง่ึ สนุ ทรภยู่ งั มนี ้องสาวต่างบดิ าอกี สองคนชอ่ื ฉมิ และน่มิ อกี ดว้ ย

"สนุ ทรภ่"ู ไดร้ บั การศกึ ษาในพระราชวงั หลงั และทว่ี ดั ชปี ะขาว (วดั ศรสี ดุ าราม) ต่อมาไดเ้ ขา้ รบั ราชการเป็น
เสมยี นนายระวางกรมพระคลงั สวน ในกรมพระคลงั สวน แต่ไมช่ อบทางานอ่นื นอกจากแต่งบทกลอน ซง่ึ สามารถแต่งได้
ดตี งั้ แตย่ งั รนุ่ หนุ่ม เพราะตงั้ แต่เยาวว์ ยั สนุ ทรภ่มู นี ิสยั รกั แต่งกลอนยง่ิ กวา่ งานอ่นื ครงั้ ร่นุ หนุ่มกไ็ ปเป็นครสู อนหนงั สอื อยู่
ทว่ี ดั ศรสี ดุ ารามในคลองบางกอกน้อย ไดแ้ ต่งกลอนสภุ าษติ และกลอนนิทานขน้ึ ไว้ เมอ่ื อายรุ าว 20 ปี

3

3.เนื้อเรอ่ื งย่อ

กษตั รยิ เ์ มอื งอศิ ราช่อื ทา้ วพรหมทตั มเหสชี อ่ื นางสวุ รรณอาภา และโอรสช่อื ลกั ษณวงศ์ วนั หน่ึงทา้ วพรหมทตั พา
มเหสแี ละโอรสเสดจ็ ประพาสปา่ พบนางยกั ษข์ นิ ีหมา้ ย นางยกั ษ์อยากไดท้ า้ วพรหมทตั เป็นสวามี จงึ ปลอมตวั เป็น
กวางทองล่อใหท้ า้ วพรหมทตั ขม่ี า้ ตดิ ตามจนไกลจากกองทพั จงึ กลายรา่ งเป็นยกั ษ์ พดู ใสค่ วามนางสวุ รรณอาภาว่า
เป็นคนใชใ้ หต้ นปลอมเป็นกวางทองเพ่อื ล่อทา้ วพรหมทตั มาใหย้ กั ษ์กนิ ทา้ วพรหมทตั ตกใจจนสลบไป นางยกั ษจ์ งึ
แปลงกายเป็นสาวงาม เม่อื ทา้ วพรหมทตั ฟ้ืน นางยกั ษแ์ ปลงกโ็ กหกว่า นางเกดิ ในดอกไมอ้ ยใู่ นปา่ คนเดยี ว พบยกั ษจ์ ะ
ทารา้ ยทา้ วพรหมทตั จงึ ชว่ ยไว้ ทา้ วพรหมทตั หลงเชอ่ื ใหท้ หารจบั นางสวุ รรณอาภาไปประหารชวี ติ ลกั ษณวงศส์ งสาร
พระมารดาขอตามพระมารดาไปดว้ ย เพชฌฆาตสงสารจงึ ปล่อยใหห้ นีไป นางสวุ รรณอาภาและลกั ษณวงศ์
ระหกระเหนิ ไปในปา่ สว่ นทา้ วพรหมทตั กพ็ านางยกั ษแ์ ปลงกลบั เมอื ง ครองรกั กนั อย่างมคี วามสขุ มลี กู สาวช่อื นางทศั
โกสมุ
ฝา่ ยนางสวุ รรณอาภากบั ลกั ษณวงศเ์ ดนิ ทางมากลางปา่ ได้ 3 เดอื น วนั หน่งึ มาถงึ รมิ สระน้าจงึ หยุดพกั นอนหลบั
ไป ทา้ ววริ ญุ มาศยกั ษค์ รองเมอื งมยรุ ามาพบกน็ ึกรกั นางสวุ รรณอาภา จงึ ลกั พาตวั นางไปเมอื งมยรุ า ระหวา่ งทางนาง
สวุ รรณอาภาพบลงิ ตวั หน่งึ จงึ ฝากสไบไวใ้ หล้ กั ษณวงศเ์ พ่อื บอกทาง เม่อื ถงึ เมอื งมยรุ า ทา้ ววริ ญุ มาศพยามเลา้ โลม แต่
นางไม่ยนิ ยอมอธษิ ฐานขอใหค้ วามซอ่ื สตั ยต์ ่อสามชี ่วยป้องกนั นางใหพ้ น้ จากการลว่ งเกนิ ของยกั ษ์ ยกั ษจ์ งึ เปลย่ี นใจ
เลย้ี งดนู างอยา่ งยกยอ่ ง
ลกั ษณวงศต์ ่นื ขน้ึ ไม่เหน็ มารดากเ็ ศรา้ โศกเดนิ ทางไปคนเดยี ว พบนางทพิ เกสรซง่ึ พระฤๅษชี อ่ื มหาเมฆ เกบ็ นางมา
จากดอกบวั มาเลย้ี งไวต้ งั้ แต่เลก็ ลกั ษณวงศข์ ออยเู่ ลา่ เรยี นวชิ ากบั พระฤาษแี ละเป็นเพ่อื นเล่นกบั นางทพิ เกสรจนโต จงึ
ลาพระฤๅษอี อกไปตามหามารดา พระฤๅษเี นรมติ มา้ นลิ พาชกี บั พระขรรคใ์ ห้
ลกั ษณวงศพ์ บลงิ ทน่ี างสวุ รรณอาภาฝากผา้ สไบไวใ้ ห้ จงึ ตามไปถงึ เมอื งมยุรา ปลอมเป็นนกั บวชเขา้ ไปสบื ถาม แลว้
จงึ ลอบเขา้ ไปหามารดาในวงั แลว้ พาหนี เม่อื ทา้ ววริ ญุ มาศตามไปกถ็ ูกลกั ษณวงศฆ์ า่ ตาย เหล่าทหารยกั ษจ์ งึ เชญิ
ลกั ษณวงศแ์ ละมารดากลบั มาครองเมอื งมยุรา
คนื หน่ึงลกั ษณวงศฝ์ นั ถงึ นางทพิ เกสร จงึ ลามารดาไปรบั นาง แต่มารดาขอใหไ้ ปชว่ ยบดิ าก่อน เพราะบดิ าถูกนางยกั ษ์
ทาเสน่หอ์ ยู่ ลกั ษณวงศจ์ งึ ยกทพั มาลอ้ มเมอื งอศิ รา นางยกั ษป์ ลอมอาสาออกรบแทนโดยปลอมตวั เป็นทา้ ว
พรหมทตั ลกั ษณวงศร์ ทู้ นั วา่ เป็นยกั ษป์ ลอมและจบั นางยกั ษไ์ ด้ ทา้ วพรหมทตั กบั นางทศั โกสมุ ยอมแพ้ เม่อื รคู้ วาม
จรงิ ทา้ วพรหมทตั กร็ บั นางสวุ รรณอาภากบั ลกั ษณวงศเ์ ขา้ เมอื งอยดู่ ว้ ยกนั อยา่ งมคี วามสขุ
ฝา่ ยนางทพิ เกสรคอยลกั ษณวงศอ์ ย่ทู อ่ี าศรมพระฤๅษี จนพระฤๅษตี าย นางทพิ เกสรโศกเศรา้ คดิ จะฆา่ ตวั
ตาย นกแกว้ สองผวั เมยี หา้ มไว้ นางกนิ นรี 5 ตน คอื นางสรอ้ ยสวุ รรณา มณีเทวา บุปผา จนั ทพตั รา รตั นา ซง่ึ
อาศยั อย่ใู นถ้าสรุ กานตเ์ ขามณี นางกนิ รชี วนนางทพิ เกสรไปอยดู่ ว้ ยกนั ในถ้าสรุ กานต์ และคอยผลดั เปลย่ี นเวรกนั มา
คอยลกั ษณวงศ์
ลกั ษณวงศค์ ดิ ถงึ นางทพิ เกสร จงึ ลาพระบดิ ามารดามารบั นาง ลกั ษณวงศไ์ ดพ้ บนางรตั นาและไดน้ างเป็นชายา แลว้
ขอใหน้ างพาไปพบนางทพิ เกสร เมอ่ื ไปถงึ ถ้าสรุ กานต์ ลกั ษณวงศก์ ไ็ ดพ้ บนางทพิ เกสรไดอ้ ยรู่ ่วมกนั พรอ้ มทงั้ นางกนิ รี
ทงั้ 5 จนนางทพิ เกสรทอ้ ง ลกั ษณวงศจ์ งึ พานางทพิ เกสรกลบั เมอื ง ขณะนอนหลบั อยใู่ นปา่ มวี ชิ าธรชอ่ื มหิ งสามา
พบนึกรกั นางทพิ เกสร จงึ อมุ้ นางทพิ เกสรหนีไป และมาพบกบั วชิ าธรอกี ตนชอ่ื จนั ทา ซง่ึ เหน็ ทพิ เกสรกน็ กึ รกั เช่นกนั จงึ
ต่อสแู้ ยง่ ชงิ นาง วชิ าธรต่อสกู้ นั จนตายทงั้ 2 ตน นางทพิ เกสรตอ้ งเดนิ ปา่ ตามลาพงั เทวดาทส่ี ถติ อย่ทู ต่ี น้ รงั ใหญ่
สงสาร จงึ ปลอมตวั เป็นพราหมณ์มอบแหวนวเิ ศษให้ ถา้ ใสน่ ้วิ กอ้ ยจะกลายร่างเป็นชาย ถา้ ใสน่ ้วิ นางกจ็ ะกลบั
กลายเป็นหญงิ ตามเดมิ นางทพิ เกสรจงึ ปลอมตวั เป็นพราหมณ์ชอ่ื พราหมณ์เกสร เทวดาชท้ี างใหไ้ ปทางทศิ เฉยี งอดุ ร
บรู พาแลว้ จะพบสามี

3

ลกั ษณวงศเ์ ม่อื ต่นื ขน้ึ ไม่พบนางทพิ เกสรกเ็ ศรา้ โศก ตามหานางจนมาถงึ เมอื งยบุ ล มที า้ วกรดสรุ กิ าลเป็นเจา้ ผคู้ รอง
เมอื ง มมี เหสชี ่อื นางมณอี มั พรและธดิ าช่อื นางยส่ี นุ่ ลกั ษณวงศไ์ ดพ้ บนางยส่ี นุ่ ต่างมใี จรกั ใครก่ นั ลกั ษณวงศจ์ งึ ลอบ
เขา้ ไปหานางยส่ี นุ่ ในหอ้ งและไดน้ างเป็นเมยี ทา้ วกรดสรุ กิ าลทราบเร่อื งกพ็ าทหารมาลอ้ มหมายฆา่ แตถ่ กู ลกั ษณวงศ์
แผลงศรเป็นพญานาควงิ่ เขา้

4

รดั ทหารและจะเขา้ รดั ทา้ วกรดสรุ กิ าล นางยส่ี นุ่ ขอรอ้ งใหไ้ วช้ วี ติ บดิ า ทา้ วกรดสรุ กิ าลยอมแพย้ กนางยส่ี นุ่ ใหอ้ ภเิ ษกกบั
ลกั ษณวงศพ์ รอ้ มกบั ยกเมอื งยุบลใหค้ รอบครอง
พราหมณ์เกสรตามหาลกั ษณวงศ์ พบพรานปา่ พาไปเมอื งยุบล และเล่าใหฟ้ งั ถงึ เร่อื งราวเกย่ี วกบั เมอื งยบุ ล พราหมณ์
เกสรไดร้ วู้ า่ ลกั ษณวงศไ์ ดน้ างยส่ี นุ่ เป็นชายากเ็ ศรา้ โศกเสยี ใจ ขอใหพ้ รานปา่ พาเขา้ เฝ้าถวายตวั รบั ใช้ ลกั ษณวงศร์ บั
พราหมณ์ไวร้ บั ใชใ้ กลช้ ดิ เพราะเหน็ วา่ เหมอื นนางทพิ เกสร จงึ รกั และเอน็ ดพู ราหมณม์ ากทาใหน้ างยส่ี นุ่ อจิ ฉา หาเร่อื งใส่
รา้ ยวา่ พราหมณ์ลวนลามนาง ลกั ษณวงศโ์ กรธสงั่ ฆา่ พราหมณ์ เม่อื เพชฌฆาตประหาร พราหมณ์กลายร่างเป็นนางทพิ
เกสร และประสตู โิ อรส ลกั ษณวงศร์ คู้ วามจรงิ กโ็ ศกเศรา้ เสยี ใจ สงั่ ใหจ้ ดั งานศพนางทพิ เกสรอยา่ งยงิ่ ใหญ่

5

4.บทประพนั ธ์

4.1 เรอ่ื งลกั ษณวงศน์ ี้ สุนทรภ่แู ต่งบทพรรณนาไว้อย่างไพเราะงดงามหลายบท เช่นบทยก
ทพั แต่งเป็นกลบทครอบจกั รวาลดงั นี้

ไดฤ้ กษ์ชนั้ ลนั่ ฆอ้ งถงึ สามหน ขยายพลยกเขยอ้ื นเคล่อื นขยาย

พรายอากาศดาษโพยมพยบั เรยี งรถรายทา้ ยรถระดะเรยี ง
พราย

ครกึ ครน้ื เครงโครมประโคม เสยี งพลิ กึ เล่อื นลนั่ สนนั่ เสยี ง
ครกึ

เอยี งพภิ พสงิ ขรจะออ่ นเอยี ง พมิ านเพยี งพลาดทบั กบั พมิ าน

ช่องพระแกลเทพแลอย่ทู กุ ช่อง ประสานเสยี งกรดี รอ้ งซอ้ งประสาน

มารแหโ่ ห่ทวั่ ทกุ ตวั มาร ชลธารเป็นระลอกกระฉอกชล
นกต่นื แตกพรทู กุ หม่นู ก ฝนกต็ กฟ้าคลมุ้ ชอ่มุ ฝน

พลมารกลมุ้ กลา้ ทงั้ อาพน ตาลานลนแกวง่ ดาบออกปลาบตา

ชา้ งทน่ี งั่ ลอยเลศิ ประเสรฐิ ชา้ ง หน้าสลา้ งดงู ามทงั้ สามหน้า

งาจะชอ้ นดาวตกทงั้ หกงา งวงจะควา้ เดอื นงามทงั้ สามงวง

กษตั รยิ ท์ รงองคเ์ ลศิ ประเสรฐิ ชว่ งชวดั แสงเคร่อื งดเู รอื งชว่ ง
กษตั รยิ ์

ดวงพระพกั ตรผ์ ่องเหมอื นกนั อนิ ทรไ์ ม่ลว่ งเลยทา้ วเมอ่ื เทยี บอนิ ทร์
เดอื นดวง

รถมณีสสี ว่างกระจา่ งรถ ฉนิ ฉะออ้ นงอนชดดเู ฉิดฉิน

ยพุ นิ ทรงเอกองคพ์ ระยพุ นิ นางอปั สรทงั้ สน้ิ ไม่เกนิ นาง

4.2 บทบรรยายธรรมชาติในป่ าความว่า

มะเดอื ดกตกเกลอ่ื นระดาดาษ กโ็ อภาสผลแดงดงั่ แสงเสน

6

วายุโบกโยกโยนโอนระเนน ในบรเิ วณหว่างสขิ รนิ ทรเ์ รยี ง

แกว้ กระทมุ่ กุม่ กระถนิ ทงั้ ฝิ่น กระโดนพะยอมยางยงู พะยงู เหยี ง
ฝาง

เรยี บเสลาเถาสลดิ สลบั เรยี ง นกเขาเคยี งคคู่ บู นยอดแค
กงิ่ มะไฟไกฟ่ ้าเขา้ แฝงกงิ่ นางนวลนงิ่ แนบนางไมห่ า่ งแห

ฝงู กระลงิ เลยี บกง่ิ ตน้ แกแล รอกกระแตเตน้ ต่นื ออกร่นื เรงิ

4.3 และบทพรรณนาความทุกขต์ รมของตวั ละคร ซ่ึงสร้างอารมณ์สะเทือนใจแก่ผอู้ ่านหลายบท
เช่นตอนที่ลกั ษณวงศอ์ อกเดินทางไปเมอื งมยรุ าเพ่ือช่วยพระมารดา มบี ทกลอนว่า

รน่ื ร่นื ชน่ื กลน่ิ ผกามาศ บปุ ผชาตลิ มชายไม่หายโหย

พระหอมกลน่ิ สกุ รมเม่อื ลมโชย ยงิ่ ดน้ิ โดยกรมจติ คดิ ราจวน

เหน็ นางนกกกลกู ประคองกอด สะทอ้ นทอดหฤทยั อาลยั หวน

เหมอื นแมเ่ จา้ คราวกอดถนอม เลย้ี งสงวนลกู ไวไ้ ม่ไกลกาย
นวล

7

4.4 ด้านเนื้อหาสาระ กล่าวได้ว่ากวีนิพนธเ์ รอ่ื งนี้ได้รบั อิทธิพลจากพทุ ธศาสนาเช่นเดียวกบั
นิทานคากลอนเร่อื งอื่น ๆ ของสนุ ทรภู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเร่ือง “กรรม” “บาป-บญุ ” และ
“การสรา้ งกศุ ล” ซ่ึงผอู้ ่านจะได้พบตลอดทงั้ เรอ่ื ง แทรกด้วยคาสอนให้ประพฤติดี ละเว้นความชวั่
และสอนให้เหน็ ผลของการกระทา คือ ผทู้ าดีย่อมได้รบั ผลดีตอบสนอง ส่วนผทู้ าชวั่ ผลชวั่ กจ็ ะ
ตอบสนองเช่นกนั

ดงั ตอนที่ลกั ษณวงศส์ งั หารท้าววิรญุ มาศเจ้าเมอื งมยรุ าสิ้นชีพ นางสวุ รรณอาภากล่าวถึงผล
การกระทาของท้าววิรญุ มาศไว้ดงั นี้

วา่ ดรู าเสนาสนมนาฏ ทงั้ พระญาตยิ กั ษาทอ่ี าสญั

เพราะโลภหลงไมด่ ารงในราช ทา้ วกุมภณั ฑด์ อ้ื ดงึ จนถงึ ตาย
ธรรม์

กเ็ พ่อื เพราะผลกรรมไดท้ าไว้ อย่าน้อยใจอสรุ นิ สน้ิ ทงั้ หลาย

....................................... .......................................

และตอนทว่ี ทิ ยาธรสองตนต่อสกู้ นั เพอ่ื แย่งชงิ นางทพิ เกสร จนตอ้ งอาวุธตายทงั้ คู่ แต่งเป็นคากลอนกล่าวไวว้ ่า

ทงั้ สองฮกึ โอหงั จนสงั ขาร์ เพราะตณั หาพาชพี ใหฉ้ บิ หาย

กเฬวรากชากศพประกบตาย รมิ เชงิ ชายสขิ เรศคริ วี นั

8

5.ตวั ละคร

ทา้ วพรหมทตั นางสวุ รรณอาภา ลกั ษณวงศ์ นางทพิ เกสร นางยกั ขณิ ี พระฤๅษมี หาเมฆ นางยส่ี นุ่ พระอนิ ทร์ ทา้ ววริ ญุ
มาศ นางทศั โกสมุ กนิ นรที งั้ 5 วทิ ยาธร2ตน ทา้ วกรดสรุ กิ าล

5.1 วิเคราะหต์ วั ละคร

ทา้ วพรหมทตั เป็นกษตั รยิ ผ์ มู้ รี ปู งาม ปกครองเมอื งพาราณสี
นางสวุ รรณอาภา เป็นพระมเหสขี องทา้ วพรหมทตั มพี ระสริ โิ ฉมงดงาม มจี ติ ใจดี ซอ่ื สตั ยแ์ ละจงรกั ภคั ดตี ่อสามี
ลกั ษณวงศ์ เป็นบตุ รของทา้ วพรหมทตั และนางสวุ รรณอาภา มรี ปู งาม เกง่ กลา้ หาร และมวี ชิ าอาคมตดิ ตวั
นางทพิ เกสร เป็นหญงิ สาวทเ่ี กดิ จากดอกบวั มกี ลน่ิ กายทห่ี อมเหมอื นดอกไม้ มรี ปู ร่างหน้าตาสวยงาม
นางยกั ขณิ ี เป็นยกั ษห์ มา้ ยเคยมสี ามเี ป็นเงาะปา่ แตภ่ ายหลงั สามตี าย มหี น้าตาน่ากลวั อปั ลกั ษณ์
พระฤๅษมี หาเมฆ เป็นฤๅษอี าศยั อยใู่ นปา่ มวี ชิ าอาคมมากมาย
นางยส่ี นุ่ เป็นพระธดิ าอยทู่ เ่ี มอื งยุบล หน้าตาสวยงาม

9

เอกสารอ้างอิง

กองวรรณคดแี ละประวตั ศิ าสตร.์ “ลกั ษณวงศ.์ ” ใน รวมบทเห่กล่อม และสภุ าษติ ของสนุ ทรภ่.ู กรงุ เทพฯ : กรมศลิ ปากร,
2529.
นางบุญพรง้ิ ต.สวุ รรณ.(2537).ลกั ษณวงศ.์ พมิ พค์ รงั้ ท1่ี .บรษิ ทั โรงพมิ พไ์ ทยวฒั นาพานิช จากดั .

10

ภาคผนวก

ประวตั ิย่อนักศึกษา

ชอ่ื : นางสาวอนนั ตญา ศรชี ยั นาท
ชอ่ื เล่น: ใบตอง
เกดิ เมอ่ื : วนั ท่ี 9 ตุลาคม พ.ศ.2542
อาย:ุ 21ปี
Facebook: Anantaya Srichainat
Line: baiting.1042