ความรู้เรื่องพยาธิ

คำ� นำ� ณ ทุ่งหนองพยาธิ ดินแดนอนั อุดมสมบูรณ

คมู่ อื เสรมิ การเรยี นรู้ และฝกึ ทกั ษะแบบบรู ณาการระดบั
ประถมศึกษา เร่ือง “โรคหนอนพยาธิที่ติดต่อผ่านดิน
โรคพยาธใิ บไมต้ บั และมะเร็งทอ่ นำ้� ด”ี เลม่ นี้ จดั ท�ำขึ้นตาม
โครงการพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพเพ่ือสร้างกระบวนการ
เรียนรู้ ส�ำหรับการควบคุมโรคหนอนพยาธิ เพ่ือถวายเป็น
พระราชกศุ ล โครงการตามพระราชดำ� ริ สมเดจ็ พระเทพรตั น
ราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี เพอ่ื เปน็ สอ่ื เสรมิ ความรู้ และ
ฝึกทักษะเกี่ยวกับโรคท่ีเกิดจากพยาธิ ตั้งแต่การให้ความรู้
เก่ียวกับลักษณะที่อยู่อาศัยของพยาธิแต่ละชนิด วิธีการ
ตดิ ตอ่ ของพยาธิ อาการ และอนั ตรายที่จะเกิดขึ้นเม่อื พยาธิ
เข้าสู่ร่างกาย รวมถึงวิธีปฏิบัติตนเพ่ือป้องกัน และควบคุม
โรคทเ่ี กดิ จากพยาธชิ นิดตา่ งๆ

โดยคู่มือเล่มนี้ จัดท�ำในรูปแบบการ์ตูนท่ีใช้ภาพ และ
ภาษาท่ีเข้าใจได้ง่าย สร้างความน่าสนใจแก่ผู้อ่านระดับ
ประถมศกึ ษา ใหส้ ามารถนำ� ไปปฏบิ ตั ิ และบอกเลา่ แกบ่ คุ คล
รอบข้างให้เข้าใจ เพ่ือป้องกันโรคท่ีเกิดจากพยาธิได้อย่าง
ถูกตอ้ ง

ชาวบา้ นทีน่ มี่ ีอาชพี หลัก คือ การปลกู ผกั สวนครวั กนั เป็นส่วนใหญ่

เรามาถงึ เป้าหมายแลว้
ดูเจ้าพวกวายร้าย
จะทำ� อะไรกนั

แม.่ ..จา๋

คเรือ่ืแอหทงลี่นห่งแี่ นหกอาลรนะเพคระ่ยยี านธริ ู้ 3

ชาวบ้านส่วนมาก มกั ไม่ค่อยถา่ ยอจุ จาระในสว้ ม แมจ่ า๋ ..ต้นขอไปอึ
เพราะข้เี กียจเดนิ กลบั ไปใช้ส้วมทบ่ี า้ น ซ่ึงบางคร้ังอาจจะ ที่รมิ บงึ
อยู่ไกลจากบ้านของตน จงึ มักจะหามมุ ลบั ตาคน
ใชเ้ ปน็ ที่ขบั ถ่ายอุจจาระอยเู่ ป็นประจำ� โนน่ ก่อนนะ

ดูสิ ไม่ใสร่ องเท้า
ท้งั แม่ลูกเลย

4

ไปเข้า
ในหอ้ งส้วม
ที่บ้านสิ

ขเ้ี กียจเดนิ อะ่
บ้านอยู่ ไกล

5

อกี ฟากฝง่ั หนึ่งของแปลงผกั วนั นเี้ ราจะแยกย้าย เยีย่ มเลยพี่มา้
มีนกั เลงตวั จ๋ิวจอมแสบ กนั ออกไปตามจดุ ตา่ ง ๆ เป้าหมายเรา คอื
กลมุ่ หนึง่ ก�ำลงั วางแผนรา้ ย ดี ไหมน้องขอ เด็กๆ ที่ไม่ใสร่ องเท้า
และไมช่ อบลา้ งมอื

เพื่อก่อกวนความสงบสุข
ของคนในหมู่บา้ น
ทุง่ หนองพยาธแิ ห่งนี้

6

เดอื นว่า ต้องเล่นงาน จ�ำไวน้ ะเจา้ พวก
พวกที่ไมช่ อบถ่ายอุจจาระ หนอนพยาธทิ ีต่ ดิ ต่อผ่านดนิ
จุดหมายหลักของเจา้ ท้งั 4 ชนดิ คือ
ในส้วมด้วยนะคะ จะต้องเข้าไปวางไข่ในลำ� ไส้
ของเดก็ ๆ ให้ ได้ ส่วนข้า....
รพ่วี่มใหบวารงไือมแผม่ าน
ตามสบาย
น้องสตรอง แยกยา้ ย
ไปท�ำงานกนั ได้แลว้

7

แผนรา้ ยที่ 1 โเทอ้!่ !จรพงิ ีข่ ๆอ

พยาธปิ ากขอ(NHeocokawtoorrm)americanus
เอดอ็กกกๆนั ทไแด�ำลงเ้ ้ววานลา

ไชงก่าม�ำอลมยงั ือ่พู อองยด่าามีกเท้า ลยุ พกนีข่ั อเลย

8

ปโอวย้ดอ!ึ

เจา้ ตน้ เดินมาแลว้
ไม่ใส่รองเทา้ ซะด้วย!

เท้าดำ� ปีเ๋ ลย

เท้าเปล่าเหรอ
หยามกนั

เกนิ ไปแลว้ ตน้

มีแผลด้วย
ไชไดง้ ่ายเลย

9

นายปีนขน้ึ ไป
ไชทง่ี า่ มมือสิ
ไม่ ไหวอ่ะ
สงู จงั ลกู พี่

แเผขลา้ ทดกี างวา่

งา่ รมเขอเท้าดท้ว้าเยาหงสริ อ

10

วงจรชวี ติ ของพยาธิปากขอ
1. พยาธปิ ากขอเปน็ หนอนพยาธทิ ่ตี ิดตอ่ ผ่านดนิ
2. พยาธิปากขอเป็นพยาธิตวั กลม อาศยั อยู่ในลำ� ไส้เลก็
มนั ใช้ปากงบั ยดึ เกาะกับผนงั ลำ� ไส้
3. พยาธิปากขอดูดเลอื ดเป็นอาหาร
4. ไข่พยาธิจะปนออกมากบั อจุ จาระ
5. คนที่เป็นโรคพยาธิปากขอ ถ้าไปถา่ ยอุจจาระตามพนื้ ดิน ท�ำให้คนท่ไี ม่ชอบ
ใส่รองเทา้ ไปเหยียบ ย่อมมีโอกาสเปน็ โรคพยาธิปากขอได้
6. ไขพ่ ยาธิปากขอจะฟักเป็นตวั ออ่ น และจะไชเขา้ ผิวหนังทางงา่ มมอื
ง่ามเทา้ เพ่ือเขา้ สูร่ ่างกาย
7. ตัวอ่อนจะอยูต่ ามผิวดนิ ทชี่ ้ืนแฉะสกปรก
8. ตวั ออ่ นมกั แพรก่ ระจายไปทั่วพน้ื ดินในฤดูฝน
9. ตวั ออ่ นไชเขา้ ส่ผู วิ หนัง แลว้ ไชเข้าส่เู ส้นเลอื ดผา่ นอวยั วะตา่ งๆ
แล้วพยาธติ ัวเต็มวยั จะไปอาศัยอยู่ในล�ำไส้เลก็

11

ตัวอ่อนระยะตดิ ต่อ ไขพ่ ยาธปิ ากขอ
ไชเขา้ ผวิ หนัง ปนออกมากบั อจุ จาระ

ตวั เต็มวัยของ
พยาธิปากขอ

ทอี่ าศัยอยู่
ในล�ำไสเ้ ลก็

ตัวอ่อนของพยาธิ ไข่ฟักเปน็ ตวั ออ่ น แลว้ ออกจากไข่ น่านกักลเวั รไหยี นมล่ะ
อาศยั อย่ตู ามพ้ืนดิน

12

อาการและอนั ตรายจากพยาธิปากขอ ร้ไู ดอ้ ย่างไรวา่ เป็นโรคพยาธปิ ากขอ
1. เกดิ อาการคนั บรเิ วณผิวหนงั ทีพ่ ยาธปิ ากขอไชเขา้ ไป เมอ่ื มีอาการตามข้อ 1-8 ควรส่ง
2. เกิดอาการอกั เสบเป็นแผลบรเิ วณท่เี กา อุจจาระไปตรวจทีโ่ รงพยาบาล
3. เกิดแผลอกั เสบเป็นหนองจากการกดั ของพยาธิปากขอ
ท่ีผนงั ล�ำไส้ วิธปี ้องกนั พยาธิปากขอ
4. ไข่พยาธปิ ากขอจะปนออกมากบั อจุ จาระ 1. ใสร่ องเท้าทุกคร้ังเม่อื เดนิ บนพื้นดิน
5. เกิดอาการไอ ระคายคอ หลอดลมอักเสบ 2. ลา้ งมือดว้ ยสบู่ให้สะอาดก่อนกนิ
6. สตปิ ัญญาไม่ดี สมองทึบ อาหารและหลงั จากถา่ ยอจุ จาระ
7. เป็นโรคโลหติ จาง เพราะพยาธปิ ากขอดูดเลอื ด 3. ดื่มน�ำ้ สะอาด
8. รา่ งกายออ่ นเพลีย ซีดผอม เบื่ออาหาร วิงเวยี นศรี ษะ 4. ถ่ายอุจจาระในสว้ ม
ขาดสารอาหาร 5. ลา้ งเทา้ ดว้ ยสบใู่ หส้ ะอาด

การรกั ษา
1. ปรกึ ษาคุณหมอและปฏบิ ตั ติ ามค�ำแนะน�ำ
2. กินยาถ่ายพยาธิ

13

แผนร้ายที่ 2 แมหม่ ราือแจล๊ะ้ว

พยาธแิ สม้ ้าTrichuris trichiura เ1อ8.า.1แ9ล..้ว2น0.ะ.

ลกู ถงั เบียรจ์ า๋
แมม่ าใหก้ �ำลังใจนะ

สู้ สู้ !!

ใครกินผกั
ในแปลงของเรา
โดยไมล่ ้าง หรอื ทำ� ให้
สกุ กอ่ น ไข่ของเราจะ
เขา้ ไปได้ง่ายเลย

ไขพ่ ยาธแิ ส้ม้า สวสั แดมคี ่ รบั
รปู ร่างคลา้ ยถงั เบียร์
14 (เหมือนในหนัง เรอื โจรสลดั )

หลังจากที่พยาธิปากขอได้ลอบท�ำร้าย
นอ้ งตน้ ที่เดนิ ไปถ่ายอุจจาระโดยไม่สวมรองเท้า
ส่วนทางนี้ เจ้่าพยาธแิ สม้ า้ กก็ �ำลงั
วางแผนการรา้ ยอยเู่ ช่นกนั งั้นแม่ไปจัดเตรยี ม
อาหารกลางวนั กอ่ น
ครบั แกมำ� ่.ล..ังอคึ รบั เด๋ยี วเดด็ ผกั ตรงน้ี
ไปจม้ิ น�้ำพรกิ ดว้ ย

ไม่ต้องล้างนะ เธอปีนข้ึนไปซะ
แมต่ น้ ..ลกู ๆ ของฉนั สงู เชยี ว เดี๋ยวแมต่ น้
จะได้เข้าสรู่ ่างกาย
ก็เหน็ หรอก
ง่ายขึ้น ออิ ิ แม่จ๋า!
ลกู ถงั เบียรจ์ ะได้
ไปอยูก่ บั เขาแลว้ นะ

15

ไชโย! จโงออมยเ่าพลีย้ ้างงผ!!ัก เดอฉ๋ยี ยนวั า่ฟมเบ้อากงียแ่อดมนสน่ ิ ะ
หนูได้ ไปแลว้

นะแม่

เธอเป็น ลเกกูโชง่ถมคังดาเบกนี ียจะ๊ะร์ ไข่ยบุ ยบั
ใครอะ่
ต่ืนเต้นจงั
ยงั ไม่บอก จะไดเ้ ขา้ ไป
16 อ่านตอ่ กอ่ น ในล�ำไสแ้ ลว้

ไข่ยบุ ยบั ลโกูโตชถไควงั ดไเบวนี นียะะร์ อำ้� !

ถขอังเจถงแอมแังกมล่จนั่ตา๋าท.ก้น..อ่ี่อนนึ ะ 17

วงจรชวี ติ ของพยาธแิ สม้ ้า

1. พยาธแิ ส้มา้ เปน็ หนอนพยาธิท่ีตดิ ต่อผา่ นดนิ
2. พยาธแิ ส้มา้ เปน็ พยาธิตวั กลมรูปร่างคลา้ ยแส้มา้
หวั จะเลก็ เรียว ส่วนหางจะอว้ นป้อมคลา้ ยด้ามแส้ม้า
3. พยาธแิ ส้มา้ อาศัยอย่ใู นล�ำไส้ใหญ่
4. พยาธแิ สม้ า้ จะกัดและปลอ่ ยสารพษิ บรเิ วณผนงั ลำ� ไส้ ท�ำให้เนื้อเย่อื ฉกี ขาด
มเี ลือดออกตามผนังลำ� ไสใ้ หญจ่ นเกดิ เปน็ โรคโลหิตจางได้
5. คนท่เี ปน็ โรคพยาธแิ สม้ ้า ถ้าไปถา่ ยอจุ จาระตามพนื้ ดินหรอื แม่นำ�้ ล�ำคลอง ไข่พยาธิ
จะปะปนออกมาดว้ ย
6. พยาธิแสม้ ้ากลับส่รู ่างกายคน โดยจากการทำ� สวน นา ไร่
โดยใชส้ ง่ิ ปฏิกลู เป็นปุ๋ย หรือใชน้ �้ำตามลำ� คลองทมี่ ีการ
ปนเป้ือนของไข่พยาธิเพ่ือการเกษตร และการประกอบอาหาร
โดยไมป่ รงุ ให้สกุ ดว้ ยความร้อน

18

เขา้ สู่คน ไข่พยาธิปนออกมา
กับอุจจาระ

อาหารท่ปี นเปือ้ น พยาธิแสม้ ้า
ไข่พยาธิแสม้ ้า ในล�ำไสใ้ หญ่

ไขพ่ ยาธริ ะยะติดต่อ 19

อาการและอันตรายจากพยาธแิ ส้มา้ รูไ้ ด้อยา่ งไรว่าเป็นโรคพยาธแิ ส้ม้า
1. ปวดท้อง แนน่ ท้อง คลืน่ ไส้ อาเจยี น ท้องเสียประจำ� เมอ่ื มีอาการตามขอ้ 1-8
เป็นเวลานาน อจุ จาระเปน็ มกู เลอื ด ควรสง่ อจุ จาระไปตรวจทโ่ี รงพยาบาล
2. รา่ งกายซบู ซดี ออ่ นเพลยี เบอ่ื อาหาร นำ�้ หนกั ลด
3. สติปญั ญาไม่ดี วิธปี อ้ งกนั พยาธแิ ส้มา้
4. เกิดลมพิษ จากสารพิษทพ่ี ยาธแิ ส้มา้ ปลอ่ ยออกมา 1. ล้างผักสดใหส้ ะอาดกอ่ นกิน
5. ปวดเบ่ง และมเี ลือดปนมากบั อจุ จาระ โลหิตจาง 2. ลา้ งมอื ด้วยสบู่ให้สะอาดกอ่ น
6. ล�ำไส้ใหญ่บวมปลน้ิ ออกมานอกทวารหนกั กินอาหารและหลงั จากถา่ ยอุจจาระ
7. ในรายท่ีมพี ยาธมิ าก จะท�ำใหข้ าดสารอาหารและ 3. ด่มื นำ้� สะอาด
อาจถงึ ตายได้ 4. ถ่ายอจุ จาระในสว้ ม
การรกั ษา
1.ปรกึ ษาคณุ หมอและปฏบิ ัติตามค�ำแนะนำ�
2. กินยาถา่ ยพยาธิ

20

พวกพี่ ๆ แผนร้ายที่ 3
ไปรอที่จานผกั
พยาธิไส้เดือนAscaris lumbricoides
แลว้ ค่ะ
อา้ วลกู ๆ
ทำ� ไมยังมาอยูต่ รงนล้ี ะ่

พีต่ ัวอ่ืนๆ
ไปไหนกนั แลว้

งั้นพวกลูกๆ
ไปรอที่จานกนั กอ่ น
แม่จะไปรบั หลานๆ

ที่แปลงผกั

21

รบี ไปดีกวา่
เดย๋ี วแม่รอนาน

โอ!้ ! ดี ใจจัง ไข
ฉนั ได้อมุ้ หลาน
ไขย่ บุ ยบั
อกี แล้ว

อแู๊ ว๊ อู๊แว๊

หนูกด็ ี ใจ
จึงมารอน้องๆ
เหมือนกนั จ้า

22

ผักสด แม่ห้ามไมท่ นั แลว้ ..ไข่พยาธิเขา้ ไปเต็มๆ
น่ากินจงั แม่

ยุบยบั

ว้าว...ลำ� ไส้ เกรบาั เผกาักะจม้าา
ไปทางไหน เอธา้ อวม! าแยสงั ม้ ไา้ง

เนยี่

น!ี่ ล้างมอื หรอื ยงั พิ้ว
ท�ำไมไม่ใช้ชอ้ นล่ะ
ดูแลนอ้ งๆ ดว้ ย
อย่าทะเลาะกนั นะ 23

โชคดจี า้ ...

วงจรชวี ิตของพยาธไิ ส้เดอื น

1. พยาธไิ สเ้ ดอื นเปน็ หนอนพยาธิทตี่ ดิ ต่อผา่ นดนิ
2. พยาธไิ ส้เดือน เปน็ พยาธติ วั กลมที่มีขนาดใหญท่ ีส่ ุด
3. ตัวเมียและตัวผู้ อาศัยอยใู่ นลำ� ไสเ้ ลก็ ของคน
4. ตัวเมยี จะออกไข่ และจะปนออกมากบั อจุ จาระ
5. ถา้ คนที่มีพยาธไิ ปถ่ายอุจจาระไว้ตามพื้นดนิ ไขพ่ ยาธจิ ะปนเปือ้ นอยู่กบั ดนิ
น้�ำ และผกั สด หากคนกนิ ผกั สด น้ำ� โดยไม่ลา้ งใหส้ ะอาด ไข่พยาธิท่ปี นเปื้อน
จะไปฟกั เป็นตัวในรา่ งกายของคนท่ลี �ำไส้
6. ไข่พยาธิไส้เดือนเข้าสู่ร่างกายคนโดยติดไปกับมือที่ไม่สะอาด อาหารที่มี
แมลงวันตอม นำ�้ ด่ืมทไี่ มส่ ะอาด และผักสดทมี่ ไี ข่พยาธไิ สเ้ ดอื นปนเปอ้ื นและ
ลา้ งไม่สะอาด

24

เขา้ สูค่ น ไขพ่ ยาธิไสเ้ ดอื น
ปนออกมากบั อจุ จาระ

ไข่พยาธไิ สเ้ ดอื น ตัวเต็มวัยของ
ระยะตดิ ตอ่ ตดิ อยกู่ บั พยาธิไสเ้ ดอื น
ผกั สด และมือเท้า ในล�ำไส้เลก็

ไข่พยาธไิ สเ้ ดือนระยะตดิ ต่อ 25

อาการผู้ท่เี ป็นโรคพยาธิไสเ้ ดือน อนั ตรายจากโรคพยาธิไสเ้ ดอื น
1. ปวดทอ้ งบ่อยๆ ท้องอืด 1. รา่ งกายจะถกู พยาธไิ สเ้ ดอื นแยง่ สารอาหาร ทำ� ให้
2. คลื่นไส้ อาเจยี น ขาดสารอาหาร สตปิ ัญญาเสื่อม รา่ งกายออ่ นแอ
3. ผอม พุงโร (ตาลขโมย โรคซาง) ไมเ่ จรญิ เตบิ โต ผอมแหง้ หวั โต พงุ โร กน้ ปอด
4. สตปิ ญั ญาไม่ดี 2. ถ้าพยาธิไส้เดือนเข้าปอด จะท�ำให้ปอดอักเสบ
5. ซึม อ่อนเพลีย หงุดหงิด มีไขส้ ูงและไอ

วิธปี ้องกันโรคพยาธไิ ส้เดอื น 3. ตัวพยาธไิ สเ้ ดือนอุดตนั ลำ� ไส้เล็ก

1. ลา้ งมือดว้ ยสบู่ใหส้ ะอาดก่อนกินและ รูไ้ ด้อย่างไรว่าเปน็ การรกั ษา
หลังจากการถ่ายอุจจาระในส้วม โรคพยาธไิ สเ้ ดอื น 1. ปรกึ ษาคุณหมอ
2. ล้างผักสดให้สะอาดกอ่ นกนิ 1. พบตัวพยาธไิ ส้เดือน และปฏิบตั ิตาม
3. ไม่ควรถ่ายอจุ จาระลงในแมน่ �้ำลำ� คลองหรือ ปนออกมากบั อุจจาระ ค�ำแนะนำ�
ตาม สวน ไร่ นา 2. อาเจยี นออกมามีตัวพยาธิ 2. กนิ ยาถา่ ยพยาธิ
4. ไมใ่ ช้อุจจาระสดมาเปน็ ป๋ยุ โดยตรง ไส้เดอื น
เพราะอาจมีไข่หนอนพยาธปิ ะปนอยู่ 3. น�ำอจุ จาระไปตรวจท่ี
โรงพยาบาล
26

หลังจากอาหารกลางวนั 1..2..3..4..5
ขกนอบั ะไปแนมเ้อล.่ ย.น่.
พถีจ่ ะงึ นสบัิบหนนะ งึ่
พีต่ ้น พ่อซื้อ
ของเลน่ มาฝาก ปดิ ตากพ่อี่ตนน้ นตะอ้ งน้อยจะ
มีของพด่ี ว้ ยนะ ซอ่ นไว้ ใหพ้ ีต่ น้ หา
อย่าแอบดนู ะ!

27

แพผนยรา้ ยาทธี่ 4 ิสตรองจลิ อยดิส

Strongyl(oพiยdาsธิเSสน้teดrา้ ยc)oralis
2ขทคตดุ อนา้ดนยินกสนอ�ำวมี้ ยลนีเแู่ังดนเถก็ ล่ะว่น

หพเรดรือ็กอ้ ยๆมัง มจีหงั ลลากูยพช่ืี่อ แพลรว้ อ้จม้า!

28

นี่ไงกำ� ลงั ขุดเลย จุ.๊ .จุ๊ เพื่อนๆ
เลอื กเอาตามสบาย อยา่ บอกพีต่ น้ นะ
ใครจะไชง่ามมือ ว่านอ้ ยซอ่ นของเล่น
ง่ามเท้า ก็เลอื กเอา
ไวท้ ่ีไหน
29
ง่ามแเทกไ้าปสไิ ชมทาแ่ี ย่ง
เราทำ� ไม

ไชเข้าไปเลย
เดก็ ๆ

วงจรชวี ิตของพยาธสิ ตรองจลิ อยดิส (พยาธิเส้นดา้ ย)

1. พยาธิสตรองจิลอยดิสเปน็ พยาธติ ัวกลมขนาดเลก็
2. พยาธสิ ตรองจลิ อยดสิ อาศัยอยใู่ นลำ� ไสเ้ ลก็ ของคน
3. ตวั อ่อนของพยาธิจะปนออกมากบั อุจจาระและมีชวี ติ ไดบ้ นพื้นดิน
4. ตวั อ่อนของพยาธิระยะตดิ ต่ออยูบ่ นดนิ สามารถไชเขา้ ตามผิวหนังของคนได้
โดยเฉพาะตามง่ามมอื งา่ มเทา้
5. ตวั เต็มวยั สามารถแพร่พนั ธ์ุเพิ่มจำ� นวนได้เอง ในลำ� ไสเ้ ลก็ ของคน

น้องน้อย
กไ็ ม่ใสร่ องเท้า
ครบั คณุ ครู
30

เข้าสคู่ น ตวั ออ่ นของไข่พยาธิ
ปนออกมากับอจุ จาระ

ตวั เตม็ วยั ของ หตวัากอนิอ่ นอสิพรยะาบธนิ ผวิ ดนิ
พยาธสิ ตรองจิลอยดิส
ในลำ� ไส้เล็ก 31

ตัวอ่อนของพยาธิระยะตดิ ต่อสามารถไชเข้าไป
ในรา่ งกายคนได้ โดยเฉพาะตามง่ามมอื ง่ามเท้า

รู้ไดอ้ ย่างไรว่าเป็นโรคพยาธิสตรองจลิ อยดสิ หรือพยาธิเส้นดา้ ย การรักษา
1. ปรึกษาคณุ หมอและปฏิบัติตาม
นำ� อุจจาระไปตรวจ โดยใชก้ ลอ้ งจลุ ทรรศน์หรือการเพาะ คำ� แนะนำ�
เลี้ยงตวั ออ่ น ท่ีโรงพยาบาลใกลบ้ า้ น 2. กินยาถ่ายพยาธิ
วิธปี ้องกัน
อาการและอนั ตรายจากพยาธสิ ตรองจลิ อยดิส 1. ใสร่ องเท้าทุกครง้ั เม่ือเดินบน
1. เกิดอาการคันบรเิ วณง่ามเทา้ หรอื บริเวณทพ่ี ยาธิไชเขา้ ไป พน้ื ดนิ และเวลาออกจากบ้าน
2. เกิดลมพิษ ผน่ื บวม 2. ลา้ งมอื ล้างเทา้ ด้วยสบ่ทู ุกคร้งั
3. เกดิ อาการอกั เสบ เปน็ แผล มหี นองทอี่ วยั วะภายในเมื่อ หลงั สัมผสั ดิน
ถูกพยาธไิ ช เช่น ลำ� ไส้ ช่องทอ้ ง ตบั ไต หวั ใจ ปอด สมอง 3. ถ่ายอุจจาระในสว้ มเสมอ
อาจถงึ ตายได้
4. ทำ� ใหท้ อ้ งผูก ทอ้ งเสีย อาเจยี น คลื่นไส้
5. เกดิ อาการไอ เจบ็ หน้าอก เปน็ หอบ หดื เหน่อื ย
หายใจไมส่ ะดวก และเป็นโรคปอดบวม
6. ทำ� ให้รา่ งกายออ่ นเพลีย ซูบซีด ผอมแห้ง เบือ่ อาหาร
7. ท�ำใหเ้ ยื่อบุช่องทอ้ งอักเสบ และมนี �้ำในช่องทอ้ ง
8. ท�ำใหป้ วดศรี ษะ เปน็ ไข้

32

เด็กๆ ไดเ้ หน็ ความร้ายกาจ
ของหนอนพยาธิท้ัง 4 ชนิดไปแลว้ พวกมนั มกั จะ
แอบอย่ตู ามพ้ืนดิน คอยดักท�ำร้ายเราอยตู่ ลอดเวลา
แต่ถา้ เราป้องกนั เช่น ลา้ งมอื ล้างเท้าด้วยสบู่ ใสร่ องเท้าทกุ คร้งั
เวลาออกจากบา้ น อจุ จาระในสว้ ม ลา้ งผัก ผลไม้ ใหส้ ะอาดทุกคร้งั
กอ่ นรบั ประทาน เพียงเทา่ นี้ พวกพยาธวิ ายร้ายกไ็ ม่สามารถ

ท�ำอะไรเราได้แล้ว
เร่ืองราวของทุง่ หนองพยาธยิ ังไมจ่ บเพียงแค่นี้
ยงั มีอกี หนง่ึ ตวั การท่ถี อื ไดว้ า่ ร้ายกาจมากทีส่ ดุ

เพราะสามารถทำ� ร้ายเราถงึ ชวี ติ ได้
เจา้ ตวั น้ีไม่ได้อย่บู นดิน แต่ไปอยู่ที่ไหนน้ัน

ไปอ่านกนั ต่อเลยนะจะ๊

33

แOพผpนยiรs้ายtาทhธี่o5rใิ cบhiไsมviต้ veบั rrini

นแี่ หละ
ผ้รู ้ายตวั จริง

หพลี่อ่ใบจงั

34

ปลานตแี่ะมเพ่..ียพน่อซมอ้ืาจาก
ตลาดทำ� ก้อยปลาดบิ

ให้แม่ด้วย
ก้อเหยปน็ ลลาูกดดบีจบิ น่งั ฝพอีมอ่ยือาพก่อกดินว้ ย

35

สงสัยล่ะสเิ ดก็ ๆ เราเป็นหนอนพยาธิ
อย่ดู ีๆ เรามาโผล่อยู่ในอาหาร ก�ำพร้า ถกู ทิ้งไวร้ มิ บงึ
จานนี้ไดอ้ ย่างไร ทำ� ไมไม่ไป ตามล�ำพงั ตงั้ แตเ่ ลก็ ๆ

ดักท�ำรา้ ยตามพ้นื ดิน เรากเ็ ขา้ ไปอยู่ในตัวพอ่ ของต้น
เหมือนพวกพยาธิอื่นๆ บริเวณขั้วตบั ทอ่ น�้ำดี
เร่ืองมนั ยาวเราจะเลา่ ใหฟ้ งั

36

จภาากพกไาขรพ่ ตยราวธจใิ อบจุ ไมจาต้ รบั ะ จากนั้น..เรากอ็ อกมารอ่ นเร่
ในน�้ำอกี ครั้ง จนเจอปลาทา่ ทางใจดี
ต่อมา ถกู หอยไซกินเขา้ ไป
เราเลยไชเขา้ ไปทางเหงือก
หรือทางเกลด็

กใน็ไปหอมยาู่ ไแดม้นวะ ตัวขอส้ายบกู่ใาเ็นยลตยไปวั พปเกัลลยผาอ่ น
ถา้ กินเราเข้าไป

จากนั้นพ่อของตน้ ภอาพาศตยั วั ออย่อน่ตู พามยเากธลิใ็ดบปไมล้ตาบั
กจ็ บั ปลาตัวทีข่ า้ อาศยั อยู่ 37

มาท�ำก้อยปลาดิบ

โรคพยาธิใบไมต้ บั

โรคพยาธิใบไม้ตับ คือ โรคที่เกิดจากการท่ีมีพยาธิใบไม้ตับอยู่ในทางเดินน�้ำดีและท่อน้�ำดีของตับ หรือ
ท่อนำ�้ ดสี ว่ นปลายทีอ่ ยใู่ นตบั เจริญเปน็ ตวั เตม็ วัย ซึง่ พยาธิตัวนี้จะเข้าอยู่ในรา่ งกายของคน เพราะคนกิน
อาหารประเภทปลานำ้� จดื เกลด็ ขาวทม่ี ตี วั ออ่ นของพยาธใิ บไมต้ บั ปรงุ ดบิ ซงึ่ สง่ ผลใหท้ อ่ นำ้� ดอี กั เสบเรอื้ รงั
รว่ มกบั การอุดตนั ของทอ่ นำ�้ ดีในตบั จากตัวและไขข่ องพยาธใิ บไม้ตับ

สาเหตุการเกิดโรคพยาธใิ บไมต้ บั

สาเหตุที่ท�ำให้มีการแพร่ระบาดของโรคพยาธิใบไม้ตับ และยังคงมีการติดเช้ือสูงในภาคตะวันออก
เฉียงเหนือ (ภาคเหนือและภาคกลางที่มีพื้นที่ติดต่อกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย)
เน่อื งจาก มีปจั จยั 3 ประการ

1. กนิ อาหารทป่ี รงุ จาก
ปลาน้�ำจดื แบบดบิ
หรือ สุกๆ ดบิ ๆ 2. ออกไปทำ� นาทำ� ไร่ มกั จะ 3. ในแหล่งน้ำ� มีหอยและปลาอยรู่ ่วมกนั ท�ำให้
ถา่ ยอุจจาระนอกสว้ ม วงจรชวี ติ ของพยาธใิ บไมต้ ับครบสมบูรณ์
38

ปลาน้ำ� จดื ทีพ่ บตวั อ่อนระยะติดต่อของพยาธใิ บไมต้ บั เเมมนนูกูกินินแลแ้วลอนัว้ มตร้วายย ตดา้วยยดม้วยะมเระเ็งรทง็ ท่ออ่นนำ�้ ้�ำดดีี

ปลาแก้มช้ำ� ปลากระสบู ก้อยปลาดิบ ปลารา้ ดิบ
ปลาตะโกก
ปลาสร้อยนกเขา ปลาหนามหลัง ลาบปลาดบิ ส้มตำ� ปลาร้าดิบ

ปลาตะเพยี นทราย เนือ้ ปลาทป่ี รงุ ดว้ ยไข่มดแดง ปลาส้มดิบ

มปกั ลจาะทเขีก่ า้ รไปะผอมยู่ พล่าปลาดบิ อยากมี
ตวั กระผม
เป็นเพื่อนร่วมชวี ิต
เชญิ รบั ประทานอาหาร
เหลา่ นี้

39

อาการและอันตรายจากพยาธิใบไมต้ บั การรกั ษา

1. ระยะเร่ิมแรก 1.ปรึกษาคุณหมอและปฏิบตั ิตามค�ำแนะนำ�
เบอื่ อาหาร ผอมลง ออ่ นเพลยี ท้องอืด ท้องเฟ้อ 2. กินยาถ่ายพยาธิ
อาหารไมย่ อ่ ย
2. ระยะมีอาการ วิธปี อ้ งกนั
แน่นทอ้ งใต้ชายโครงขวา อาจจกุ แน่นไปทใี่ ต้ล้นิ ป่ี
หรือใตช้ ายโครงซ้าย 1. กินอาหารประเภทปลาน้�ำจืดเกล็ดขาว
3. ระยะอนั ตราย ทปี่ รงุ ให้สุกด้วยความร้อนทกุ ครง้ั
ตับโต ตับเหลวบา้ งครง้ั นำ�้ หนกั ลดลง ขาบวม 2. ถ่ายอจุ จาระลงส้วมทกุ ครั้ง
มีอาการรูส้ ึก “ออกรอ้ น” ท่ที ้องหรือหลัง จากนนั้ 3. ลา้ งมือดว้ ยนำ�้ สบ่ใู หส้ ะอาด ก่อนกิน
ตวั เหลือง ตาเหลอื ง เกิดภาวะทางเดินน้�ำดอี ุดตัน อาหาร กอ่ นปรงุ อาหาร หลงั ถา่ ยอจุ จาระ
ถุงน�ำ้ ดีโปง่ พอง มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี 4. เมอ่ื มปี ระวตั เิ คยกนิ ปลาน้�ำจืดเกล็ดขาว
ดบิ หรือ สุกๆ ดบิ ๆ ควรตรวจอจุ จาระ
รู้ไดอ้ ย่างไรวา่ เป็นโรคพยาธใิ บไม้ตบั เพือ่ หาไข่พยาธิใบไม้ตับ
5. ไม่ควรซอื้ ยากินเอง หากสงสยั
เมอ่ื มีอาการตามขอ้ 1-3 ควรสง่ อุจจาระไปตรวจที่ ควรปรกึ ษาคณุ หมอ
โรงพยาบาล

40

สดุ ยอด ดูส.ิ .พวกหนอนพยาธิ
เช่ือแล้วว่า มนั ได้ ใจกนั ใหญ่แลว้ เพราะเราเอาแต่
พี่ใบร้ายกาจ สบายท�ำตัวมกั งา่ ย ไมย่ อมปอ้ งกนั
จริงๆ และก�ำจดั พวกมนั เสีย ผมมคี �ำแนะน�ำ

มากฝากทุกท่าน ดังนี้

41

สุขบญั ญตั ิ 5 ประการ พิชติ หนอนพยาธิ 5 วายรา้ ย
1 สุก 2ส้วม 3 สะอาด ล้างมือใหส้ ะอาด
ถา่ ยอุจจาระ - กอ่ นกินอาหาร
กนิ อาหารจากปลาทปี่ รุงให้สุก ในสว้ มทุกครง้ั - กอ่ นปรงุ อาหาร
- หลังอจุ จาระ
4 สง่ด้วยความรอ้ นทุกครง้ั ล้างผักสดใหส้ ะอาดกอ่ นกิน
- มีประวตั ิการกนิ ทปี่ รุงจากปลาแบบสกุ ๆ ดบิ ๆ ดม่ื น�้ำสะอาด
- ชอบกินผกั สด
- มกั เดินเท้าเปล่า ไมใ่ สร่ องเท้าเป็นประจำ� 5 ส่ิงแวดลอ้ ม
- มอี าการตา่ งๆ ตามทปี่ รากฏในคมู่ อื ควรส่ง
อุจจาระเพื่อตรวจหาไขห่ นอนพยาธิ - ดูแลบา้ น และบรเิ วณรอบบ้าน
ให้สะอาด
- ทำ� ความสะอาดภายในโรงเรยี น
อยา่ งสมำ�่ เสมอ

42

ที่ปรกึ ษา อธิบดีกรมควบคุมโรค
1. นายแพทยโ์ สภณ เมฆธน รองอธิบดีกรมควบคมุ โรค
2. นายแพทยโ์ อภาส การย์กวินพงศ ์ ผอู้ ำ� นวยการส�ำนกั ส่อื สารความเสยี่ งและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค
3. นายแพทย์สญั ชยั ชาสมบัติ ส�ำนักโรคติดต่อทว่ั ไป
4. ดร.ฐิติมา วงศาโรจน ์ ส�ำนกั โรคตดิ ต่อน�ำโดยแมลง
5. นายวรยุทธ นาคอ้าย มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์ วทิ ยาเขตเฉลมิ พระเกียรตจิ ังหวดั สกลนคร
6. อาจารยจ์ กั รกฤษณ์ พลราชม สำ� นักสอ่ื สารความเสีย่ งและพฒั นาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค
คณะทำ� งาน ส�ำนักสื่อสารความเสย่ี งและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคมุ โรค
1. นางสาวนริ นั ตา ไชยพาน ส�ำนกั ส่อื สารความเสย่ี งและพัฒนาพฤตกิ รรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค
2. นางทองพิทพ์ ร่งุ ข�ำ สำ� นกั สื่อสารความเสย่ี งและพัฒนาพฤตกิ รรมสขุ ภาพ กรมควบคุมโรค
3. นางสาวอุมาภรณ์ ชยั วัฒนอุดร ส�ำนักสอ่ื สารความเสย่ี งและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคมุ โรค
4. นางสาวนันทนัช โสมนรนิ ทร ์ สำ� นักสอื่ สารความเสีย่ งและพัฒนาพฤตกิ รรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค
5. นายกฤษกร คนหาญ สำ� นักส่ือสารความเสย่ี งและพฒั นาพฤติกรรมสขุ ภาพ กรมควบคุมโรค
6. นางสาวดวงใจ ดวงตบ๊ิ
7. นางสาวภคั พธู อุ่นงามพันธ์ุ

เน้อื เร่ือง สำ� นักสื่อสารความเสยี่ งและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค
พมิ พค์ รงั้ ที่ 1 สงิ หาคม 2557
พมิ พ์ท ี่ โรงพิมพช์ ุมชนสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย จ�ำกัด
จ�ำนวน 40,000 เล่ม
43