thai betta fisf 2022

การตรวจสอบการวางไข่ของปลา
ตามปกติแล้วถ้าปลามีการวางไข่ก็มักจะวางไข่เสร็จก่อนเวลาประมาณ 10.00 น. ดังน้ันเมื่อ
ปล่อยปลาลงบ่อเพาะแล้ว เช้าวันต่อมาเวลาประมาณ 10.00 น. จึงค่อยๆลองแง้มฝาปิดดู ถ้าพบว่ามีไข่
เม็ดเล็ก ๆ สีขาวอยู่ท่ีหวอด และมีพ่อปลาคอยเฝ้าอยู่ส่วนแม่ปลาหนีไปซุกอยู่ด้านตรงข้ามกับหวอดแสดงว่า
ปลาวางไข่เรียบร้อยแล้ว ค่อยๆช้อนแม่ปลาออกไปเลี้ยงต่อไป ปลาเพศผู้จะคอยดูแลรักษาไข่ โดยหม่ัน
เปล่ยี นฟองอากาศในหวอดและตกแต่งหวอดใหค้ งรปู อยเู่ สมอนอกจากนั้นยังคอยเก็บกนิ ไขเ่ สยี ด้วย

ภาพที่ 2.47 การตรวจสอบการวางไขข่ องปลา
ทม่ี า : home.kku. (2553)

การอนบุ าลลูกปลา
ลูกปลาจะฟักออกจากไข่หมดทุกฟองในวันท่ีสองหลังจากวางไข่ พ่อปลาจะคอยดูแลลูกที่ว่ายน้า
แล้วจมไปก้นบ่อโดยจะไปอมลูกกลับมาไว้ทห่ี วอดเช่นเดิมรอจนตอนเย็นของวนั ถดั ไปจึงช้อนเอาพ่อปลาออก
ลูกปลาจะตกใจกระจายตัวออกจากหวอด ส่วนใหญ่ลงไปก้นบ่อแต่เม่ือรอสักครู่ก็จะพุ่งตัวข้ึนมาเกาะอยู่ตาม
พนั ธุ์ไมน้ า้ หรอื ผนังบอ่ ใกลผ้ ิวนา้ ในวันต่อมาถงุ อาหารของลูกปลาจะหมดไป ลกู ปลาจะเริ่มวา่ ยน้าเพอ่ื หากิน
การอนุบาลลกู ปลากัดจะเร่ิมจากท่ลี ูกปลาเร่ิมหากินอาหาร ซ่ึงการอนุบาลลูกปลากดั นีจ้ ัดว่าเป็น
งานท่ีค่อนข้างยาก เนื่องจากปลากัดเป็นปลากินเน้ือตามท่ีกล่าวมาแล้ว ลูกปลาจึงต้องการอาหารที่มีชีวิต
แต่ปัญหาจะอยู่ท่ีว่าลูกปลากัดเป็นลูกปลาท่ีมีขนาดค่อนข้างเล็ก ปากจะไม่ใหญ่พอท่ีจะจับกินอาร์ทีเมียหรือ
ไรแดงได้อาหารท่ีเหมาะสมจะใช้ให้ลูกปลากินในช่วงน้ีคือไข่แดง โดยใช้ไข่ไก่หรือไข่เป็ดมาต้มให้สุกแล้วแกะเอา
เฉพาะไข่แดงไปเล้ียงปลา เน่ืองจากลูกปลากัดจะต้องการจับกินอาหารมีชีวิตยังไม่สามารถกัดแทะอาหารได้
ดังน้ันต้องนาเอาไข่แดงที่จะใช้ เช่น ลูกปลากัด 1 ครอกจะใช้ไข่แดงขนาดเท่าเม็ดถ่ัวดาต่อการให้ 1 คร้ัง ใส่ไข่
แดงลงในกระชอนผ้า แล้ววางกระชอน ลงบนขันหรือแก้วที่ใส่นา้ ไวพ้ อประมาณ แล้วใช้น้ิวขย้ีไข่ในกระชอนไข่
แดงก็จะละลายหรือกระจายตัวเป็นเม็ดเล็กๆ ผ่านผ้าออกไปในน้า จากนั้นจึงใช้ช้อนตักแล้วค่อยๆรินลงบ่อ
ปลาเพ่ือให้อาหารมีการกระจายตัวท่ัวบ่อ ซึ่งจากการท่ีได้ขยี้ไข่แดงผ่านผ้าจะทาให้ไข่แดงแตกตัวออกเป็ น

37

เม็ดขนาดเล็กมากและมีน้าหนักค่อนข้างเบา ดังน้ันจะมีการกระจายตัวได้ดีและจะค่อยๆจมตัวลง ทาให้ลูก
ปลานกึ วา่ เปน็ ไรน้ากจ็ ะฮบุ กินไขแ่ ดงได้

สาหรับภาชนะท่ีใช้ในการอนุบาล ในช่วงแรกก็ควรยังเป็นภาชนะท่ีใช้เพาะปลา เพราะยังต้องการ
ภาชนะขนาดเล็กอยู่ เน่ืองจากการใช้ไข่แดงเป็นอาหารนั้น ลูกปลาจะกินไข่แดงไม่หมด เพราะไข่แดงส่วนใหญ่จะ
ค่อยๆจมตัวตกตะกอนที่ก้นภาชนะ และลูกปลาจะไม่ลงไปเก็บกินอีกเลย ไข่แดงที่ตกตะกอนนี้ในวันต่อไป
จะบูดเน่าเป็นเมือกอยู่รอบก้นภาชนะ จึงจาเปน็ ตอ้ งล้างบ่ออนบุ าลหรือภาชนะท่ีใช้อนุบาลทุกเชา้ ซึ่งกระทา
ได้ไม่ยาก คือ ใช้กระชอนวางลงในบ่ออนุบาลแล้วใช้ขันค่อยๆวิดน้าออกจากในกระชอน จะสามารถลดน้า
ลงได้โดยลูกปลาไม่ติดออกมาและเศษไข่ก็จะไม่ฟุ้งกระจายเพราะเป็นเมือกเกาะติดกับภาชนะ ลดน้าลง
ประมาณครึ่งภาชนะ แล้วจึงยกภาชนะค่อยๆรินท้ังน้าและลูกปลาลงภาชนะใหม่แล้วเติมน้า จะเท่ากับเป็น
การล้างบ่ออนุบาลและเติมนา้ ใหมใ่ หล้ กู ปลา ทาเชน่ นป้ี ระมาณ 3-5 วัน ลูกปลาจะมขี นาดโตขนึ้ จะเปลี่ยนบ่อ
อนุบาลให้มีขนาดให้มีขนาดใหญ่ข้ึน อาจใช้กะละมังพลาสติกขนาดใหญ่หรืออ่างซีเมนต์และควรอนุบาลต่อ
โดยใช้อาร์ทีเมียหรือไรแดงซ่ึงลูกปลาจะจับกินได้แล้ว เล้ียงด้วยอาร์ทีเมียหรือไรแดงประมาณ 15 - 20 วันพร้อม
ทั้งถ่ายน้าอย่างสม่าเสมอ ลูกปลาจะโตได้ขนาดประมาณ 1.0 - 1.5 เซนติเมตร ก็จะเปลี่ยนลงบ่อบ่ออนุบาล
ให้มีขนาดใหญ่ข้ึนให้มีความจุมากกว่า 100 ลิตร แล้วเร่ิมฝึกให้ลูกปลากินอาหารสมทบโดยจะใช้ไข่ตุ๋น คือนา
ไข่เป็ดหรือไข่ไก่มาตีให้ไข่ขาวและไข่แดงเข้ากันดี ใส่เกลือและใส่น้าพอประมาณเพื่อให้ไข่นุ่ม จากน้ันนาไปนึ่ง
พอสุกไม่ควรนึ่งนานนักเพราะต้องการให้ไข่มีความนุ่ม นาไปใส่ให้ปลากินโดยใช้น้ิวขย้ีไข่ให้แตกกระจายออก
พอควรและเริ่มให้ม้ือเช้าแทนการให้ไรปลาจะเริ่มตอดกินได้เอง เล้ียงด้วยไข่ตุ๋นประมาณ 10 วันก็เปล่ียนมาเป็น
อาหารเม็ด โดยช่วงแรกควรใช้อาหารปลาสวยงามชนิดเม็ดเล็กพิเศษ ซ่ึงค่อนข้างมีราคาแพงแต่ปลาจะกินได้ดี
จะใช้เพียง 3 - 5 วนั แลว้ เปลีย่ นเปน็ อาหารเม็ดเล้ียงปลาดุกเล็ก ลกู ปลาก็จะสามารถตอดกินและเจริญเติบโตดี
ใชเ้ วลาอนบุ าลลูกปลาประมาณ 50 วนั ลูกปลาจะมขี นาดประมาณ 3 เซนติเมตร ซึ่งพอจะสามารถแยกเพศได้

ลกู ปลาเริม่ ฟักตวั จะลอยอยูบ่ นผวิ น้า

ภาพที่ 2.48 การอนบุ าลลกู ปลา
ท่มี า : home.kku. (2553)

38

ลูกปลาท่ีฟักออกจากไข่ใหม่ๆจะเกาะอยู่ท่ีหวอด และมีถุงอาหารติดอยู่ท่ีตัว ลูกปลาจะใช้
อาหารจากถุงอาหารหมดภายใน 3-4 วนั ดงั นัน้ ในช่วงน้ีจึงไมจ่ าเปน็ ต้องให้อาหาร เม่อื ลกู ปลาเริ่มกินอาหาร
ควรให้ไข่แดงต้มสุกบดละเอียดกรองผ่านกระชอนตาถ่ีๆ หยดกระจายในน้าที่เลี้ยงลูกปลาวันละ 1 คร้ัง เป็น
เวลา 3-5 วัน แล้วจึงเปลี่ยนไปใช้ไรแดงที่มีขนาดเล็กเล้ียง เม่ือลูกปลาเริ่มโตจึงเปล่ียนไปเลี้ยงด้วยไรแดง
ขนาดใหญจ่ นกระทั่งลูกปลาสามารถกนิ ลูกนา้ ได้ จึงควรเล้ียงด้วยลูกนา้ ตอ่ ไป

เม่ือปลากัดอายุได้ประมาณ 1 เดือนครึ่งถึง 2 เดือนจะสามารถแยกเพศได้ ควรแยกปลากัดตวั
ผู้และตัวเมียออกจากกัน โดยเฉพาะปลากัดตัวผู้จะต้องแยกจากกัน เนื่องจากพวกมันจะเร่ิมกัดกันเอง เพื่อแสดง
ลาดับข้ันความสาคัญในกลุ่ม แต่ไม่ถึงข้ันท่ีกัดกันจนตาย พฤติกรรมนี้อาจเป็นสาเหตุทาให้ปลาได้รับบาดเจ็บ
และเกิดเป็นโรคได้ แต่จากการสังเกตพบว่่าถ้านาตัวผคู้ รอกเดียวกันท่ีแยกจากกันไปแล้วมาใส่รวมกันอีก มัน
จะกัดกันจนอาจถงึ ตายได้

เมื่อลูกปลามีอายุ 4 เดือน นับวา่ ปลากัดโตเต็มทแ่ี ลว้ พร้อมทีจ่ ะจาหน่ายและผสมพันธุ์ ในช่วงน้ี
อาหารท่ใี ห้คงเป็นลกู นา้ หรือเปน็ อาหารท่ีมีชีวติ อื่นๆ เชน่ ปลวก ไสเ้ ดอื น ลกู กุ้ง เปน็ ตน้

ภาพที่ 2.49 การอนุบาลลกู ปลา (การฟักตัวออกจากไข่)
ที่มา : il.mahidol (2542)

39

บอ่ เลยี้ งปลากดั
บ่อเล้ียงปลากัดถ้าเป็นบ่อดินควรมีขนาด 10-30 ตารางเมตร ถ้าเป็นบ่อซีเมนต์ควรมีขนาด 2-6
ตารางเมตร มคี วามลึกประมาณ 50-60 เซนตเิ มตร คัดแยกลกู ปลาจากบ่ออนบุ าลโดยคัดเอาเฉพาะปลาเพศผู้
มาเลี้ยง เนื่องจากปลาเพศผู้เป็นที่ต้องการของตลาดมากกว่าและราคาสูงกว่าปลาเพศเมียมาก ปล่อยเลี้ยงใน
อัตรา 150-200 ตัว ต่อเน้ือท่ี 1 ตารางเมตรสาหรับบ่อดิน และอัตรา 100 150 ตัว ต่อเน้ือท่ี 1 ตารางเมตร
สาหรับบอ่ ซเี มนต์ แล้วเล้ียงดว้ ยอาหารเมด็ ลอยนา้ นอกจากนนั้ ควรใสพ่ รรณไมน้ ้าพวกสาหรา่ ย และสนั ตะวา
เพอื่ ปอ้ งกันการทาอันตรายจากปลาดว้ ยกันเองใช้เวลาเลยี้ งอีกประมาณ 50 - 60 วัน ลาจะมีขนาดประมาณ
5 เซนตเิ มตร สามารถคัดแยกใส่ขวดเพือ่ รอจาหน่ายต่อไป

บอ่ ซีเมนต์

บอ่ ดิน

ภาพที่ 2.50 การเตรยี มบ่อ
ทีม่ า : home.kku. (2553)

40

การจาแนกเพศปลากัด
ปลากัดเพศผู้และเพศเมียมีลักษณะภายนอกท่ีแสดงความแตกต่างกัน ซึ่งพอจะสังเกตได้หลาย
ประการ คือ สีของลาตัว ปลาเพศผู้จะมีสีของลาตัวและครีบ เข้มและสดกว่าปลาเพศเมียอย่างชัดเจน
เมื่อปลามีอายุต้ังแต่ 2 เดือน หรือมีขนาดตั้งแต่ 3 เซนติเมตรขึ้นไป ขนาดของตัว ปลาท่ีเล้ียงในครอกเดียวกัน
ปลาเพศผู้จะเจริญเติบโต เร็วกว่าปลาเพศเมีย ความยาวครีบ ปลาเพศผู้จะมีครีบหลัง ครีบหาง และครีบก้น
ยาวกว่าของปลาเพศเมียมาก ยกเว้นปลากัดหม้อจะยาวต่างกันไม่มากนักเม็ดไข่นาปลาเพศเมียจะมีเม็ดหรือจดุ
ขาวอยู่ 1 จุด ใกล้ๆกับช่องเปิดของช่องเพศ ลักษณะคล้ายกับไข่ของปลากัดเอง เรียกจุดนี้ว่าไข่นา ส่วนปลา
เพศผู้ไมม่ ี

ปลากดั เพศผู้

ปลากดั เพศเมีย

ภาพท่ี 2.51 การจาแนกเพศปลากดั
ทม่ี า : sites.google. (2558)

41

2.3.2 การเกดิ เมด็ สีในลูกปลากดั
การศึกษาพัฒนาการของลูกปลากัดวัยอ่อน จากลักษณะภายนอกท่ีมองเห็นได้ในระยะต่าง ๆ โดย
การเก็บรวบรวมตัวอย่างลูกปลาวัยอ่อนจากการเพาะฟัก ตั้งแต่ฟักออกจากไข่ใหม่ ๆ จนกระทั่งลูกปลาได้
พฒั นาลักษณะรูปรา่ งเหมอื นปลาท่โี ตเต็มวัย (ระยะ juvenile อายปุ ระมาณ 50 วัน) ลกู ปลากัดวัยอ่อนระยะ
ทมี่ ีถงุ อาหารสารอง (yolk sac stage) ไมม่ จี ดุ สบี นถุงอาหารสารอง ลูกปลากดั วัยอ่อนระยะแรก (pre larval
stage) ไม่มีหรือมีจุดสีน้อยมากบนลาตัว ลูกปลากัดวัยอ่อนระยะหลัง (post larval stage) มีจุดสีกระจาย
อยู่บนลาตัว สีของปลาถูกควบคุมโดยเซลล์เม็ดสี (chromatophores) ชนิดต่างๆที่อยู่ในผิวหนังที่เรียกว่า
ชั้นเดอร์มิส (dermis) หรือชัน้ ที่ลกึ ลงไป หรอื พบได้ในตาของปลา

ชั้นสีของปลากัดสามารถแบ่งออกเป็น 4 ชั้น ได้แก่ ช้ันสีเงาวาวหรอื สีน้าเงิน (iridescent layer)
ชั้นสดี า(black layer) ชัน้ สีแดง (red layer) และชั้นสเี หลอื ง (yellow layer) โดยช้นั สแี ตล่ ะช้นั ของปลากัด
จะมียนี ท่ีกาหนดสีต่างๆ ซึ่งทาใหช้ นั้ สีแตล่ ะชนั้ มีชนดิ จานวนเมด็ สี (pigment) และการกระจายตวั ของเม็ดสี
แตกตา่ งกันออกไป

ช้ันสีเงาวาวหรือสีน้าเงิน ส่วนใหญ่ประกอบด้วยเซลล์เม็ด่สีอิริโดไซด์หรือกัวโนฟอร์ (iridocyte
หรือ guanophore) ท่ีควบคุมปริมาณรงควัตถุสีน้าเงิน ช้ันสีดาประกอบด้วยเซลล์เม็ดสีเมลาโนฟอร์ (
melanophore) ชั้นสีแดงประกอบด้วยเซลล์เม็ดสีอีริโทรฟอร์ ( erythrophore) และช้ันสีเหลือง
ประกอบด้วยเซลล์เม็ดสีแซนโธฟอร์ (xanthophore) ซึ่งควบคุมปริมาณรงควัตถุสีดา (melanin) สีแดง
(pterin) และสเี หลือง (xanthin) ตามลาดบั

ภาพท่ี 2.52 การเกดิ เม็ดสขี องปลากัด
ทีม่ า : il.mahidol (2542)

42

รงควัตถุสีเงาวาว (iridescence) สนี า้ เงิน และสเี ขยี ว
ปลากดั ขับถ่ายของเสยี ออกทางเหงือกและผวิ หนัง แตม่ ีของเสยี บางประเภทที่ถูกเก็บสะสมไว้ใน

บริเวณผิวหนัง ตา และครีบ ซ่ึงสารประกอบท่ีเป็นของเสียจากขบวนการเมตาบอลิซึมของสารประกอบที่มี
ไนโตรเจน เช่น กัวนีน (guanine) เป็นโพลิเมอร์ของแอมโมเนียท่ีเรียงตัวเป็นผลึก (crystalline) จะสะท้อนแสง
และทาให้เห็นตัวปลาเป็นเงาวาว โดยพบผลึกของกัวนีนอยู่ในเซลล์เม็ดสีอิริโดไซท์ (iridocyte) ความหนา
และการจดั เรยี งตัวของผลกึ และรงควัตถุชนิดนที้ าใหม้ องเห็นปลากัดมสี ีน้าเงนิ และสีเขียวทหี่ ลากหลาย

ภาพท่ี 2.53 การเกิดเมด็ สี รงควตั ถสุ เี งาวาว สนี ้าเงนิ และสเี ขียว
ท่ีมา : il.mahidol (2542)

รงควัตถุสดี า (melanin)
รงควัตถุสีดาเป็นอนุพันธ์ของกรดอะมิโนท่ีช่ือว่าอะลานีน (alanine) ซึ่งเซลล์ของร่างกาย

สามารถเปลี่ยนเปน็ สารอืน่ ๆ เช่น ฟีนิลอะลานีน (phenylalanine) ไทโรซนี (tyrosine) และไดไฮดรอกซิล-ฟี
นิลอะลานิน (dyhydroxyl-phenylalanine : DOPA) ซ่ึงมักเกิดขึ้นในเซลล์เมลาโนไซท์ (melanocyte) โดยใช้
เอนไซมช์ นิดต่างๆ และเอนไซม์ทส่ี าคัญ คือไทโรซิเนส (tyrosinase) หากปลากัดไมส่ ามารถผลิตเอนไซม์ชนิด
น้ีได้ จะทาให้เป็นปลากัดเผือก (albino) ในเซลล์เมลาโนไซท์ (melanocyte) น้ัน DOPA จะถูกเปล่ียนรูปเป็น
DOPA-quinone ซึ่งเป็นรงควัตถุสีแดง แต่ไม่เสถียรจึงเปลี่ยนเป็นอินโดล ควิโนน (indole quinone) ที่รวมตัว
กนั เป็นสายโพลเิ มอร์ท่ีเรยี กว่า เมลานิน (melanin) ทาให้มองเหน็ ปลากัดเป็นสดี าหรอื สนี ้าตาล

ภาพที่ 2.54 การเกดิ เม็ดสี รงควตั ถสุ ดี า
ที่มา : il.mahidol (2542)

43

รงควัตถสุ แี ดง (pterin)
สีแดงของปลากัดอาจเป็นผลมาจากรงควัตถุเธอรีน (pterin) ซึ่งมีโครงสร้างของเทอริดีน
(pteridin) ท่ีเรียกว่าเทอริโนโซม (pterinosome) ลักษณะคล้ายกับการจับกันแบบกัวนีน (guanine) และ
อาจเกดิ จากแอสทาแซนทีน (astaxanthin)

สตู รโครงสร้างโมเลกลุ ของ pterin

ภาพที่ 2.55 การเกดิ เม็ดสขี องปลากัด รงควตั ถสุ แี ดง
ทมี่ า : il.mahidol (2542)

รงควัตถแุ คโรทีนอยด์ (carotenoid)
สีเหลืองท่ีพบในปลากัดอาจเกิดจากรงควัตถุแคโรทีนอยด์ (carotenoid) ในเซลล์แซนโธฟอร์
(xanthophore) หรืออาจเกิดระหว่างข้ันตอนการสร้างเมลานินซ่ึงมีสาเหตุจากปริมาณเอนไซม์ไทโรซิเนส
(tyrosinase) ไมเ่ พียงพอ ทาใหเ้ กดิ เป็นสีเหลืองหรือสีแดงขึ้นได้ ดงั น้ันการเกิดสีเหลืองในปลากัดอาจเกิดข้ึน
ได้จากหลายสาเหตุ อาทิเชน่ ระหว่าง melanin pathway หรอื xanthin pathway ของแคโรทนี อยด์ หรือ
pterine pathway ของเอนไซม์ร่วม (cofactor) ท่ีเหมือนกันกับกรดโฟลิค รงค์วัตถุแคโรทีนอยด์ชนิดที่รจู้ ัก
กันมาก่ท่ีสุด คือ แอสทาแซนทิน (astaxanthin) พบในสาหร่ายสไปรูไลนาซ่ึงเป็นสาหร่ายสีเขียวแกมน้าเงนิ
ท่ีนิยมนามาใช้ท่าเป็นส่วนประกอบของอาหารปลา ดังน้ันการเลี้ยงปลากัดด้วยอาหารที่มีส่วนผสมของรงค์
วัตถุจากสง่ิ มชี วี ิตจากธรรมชาติจะช่วยทาใหป้ ลามีสีทีส่ ดกว่าเดมิ

สตู รโครงสร้างโมเลกลุ ของ astaxanthin (รงค์วตั ถุแคโรทนี อยด)์

ภาพที่ 2.56 การเกิดเม็ดสีของปลากดั รงควตั ถุแคโรทนี อยด์
ทีม่ า : il.mahidol (2542)

44

2.3.3 โรคและการรกั ษาปลากดั
การเลีย้ งปลากดั เอาไวด้ ูเลน่ หรือเพอ่ื เปน็ ธรุ กจิ ย่อมมักประสบปัญหาเก่ยี วกับการเกดิ โรคของปลา
เช่นเดียวกัน ตามปกติแล้วปลากัดเป็นปลาท่ีอดทนและสามารถปรับตัวเข้ากับส่ิงแวดล้อมได้ดี หากเลี้ยงได้
อย่างถูกวิธีแล้วมักไม่ค่อยเป็นโรค โรคที่พบในปลากัดมักไม่ค่อยมีอาการรุนแรงถึงขนาดทาให้ปลาตายได้
ดังนั้นหากว่าผู้เล้ียงทราบถึงสาเหตุและอาการของโรคที่เกิดข้ึนก็สามารถหาวิธีป้องกันและรักษาได้อย่างถูก
ตอ้ งการรักษาปลากดั ทเี่ ป็นโรคจะแบ่งออกเปน็ 2 ขัน้ ตอน คือ
การแยกปลากดั ที่ป่วยออกจากกัน ถา้ พบวา่ ปลากัดตวั หนงึ่ หรือมากกวา่ หนึง่ มีอาการปว่ ย ให้ทา
การคัดแยกปลาป่วยออกมาใส่ภาชนะใหม่ เพ่ือรอการรักษาต่อไป ส่วนวัสดุอุปกรณ์ท่ีใช้คัดแยกปลาที่ป่วย
ควรทาความสะอาด หรือฆ่าเชื้อทุกครั้งหลังใช้งาน รวมท้ังทาความสะอาดอวัยวะต่างๆของผู้เล้ียง เพื่อ
ป้องกันการแพรก่ ระจายของโรคไปยังบอ่ อืน่ ๆ

ภาพที่ 2.57 โรคของปลากัด
ท่ีมา : il.mahidol (2542)

การพิจารณาโรคและการรักษา หลังจากคัดแยกปลากัดท่ีป่วยออกมาแล้ว ให้พิจารณาอาการ
ของปลา โดยดจู ากลกั ษณะภายนอกว่ามีลักษณะอย่างไร สาเหตุของโรคมาจากอะไร และจะทาการรักษาวิธี
ไหน ตลอดจนจะป้องกนั โรคได้อย่างไร เมอื่ พิจารณาแลว้ ก็ดาเนนิ การวางแผนการรกั ษาตอ่ ไป

ภาพท่ี 2.58 โรคและอาการของปลากดั
ทม่ี า : il.mahidol (2542)

45

โรคไฟลามท่งุ
เป็นโรคที่ติดต่อกันได้เร็วที่สุดใช้ระยะเวลาเพียง 2 -3 วันก็จะติดต่อกันหมด ลักษณะอาการเป็น
แผลบริเวณโคนครีบหาง ครีบหู และครีบท้อง ขอบแผลจะมีลักษณะเป็นรอยช้าแดง และเป็นเส้นปุยสีขาว
เกล็ดของปลาจะพอง ปลาทีเ่ ป็นโรคจะลอยตวั อยบู่ ริเวณผวิ น้า
การป้องกันรักษา ให้รีบช้อนปลาที่เป็นแผลออกทันที ส่วนปลาที่เหลืออ่ยู่ใช้ต้นหญ้าไทรท่ีตาก
แดดหมาดๆนามาใส่ในบ่อเลี้ยงให้มีปริมาณมากพอที่จะทาให้น้ามีสีเข้ม และเป็นฝ้าเล็กน้อย แช่ปลากัดไว้
ประมาณ 5-7 วันคล้ายกบั การหมักปลากัด เมือ่ แผลของปลากัดหายแลว้ ใหย้ ้ายปลากัดไปเล้ียงในตู้ หรอื อ่าง
ใหมท่ ่ใี ส่หญ้าไทรเล็กน้อย พอให้เกิดเปน็ สีชา ปลากัดท่ีเลี้ยงจะคอ่ ยๆแขง็ แรง และหายเป็นปกติ

ภาพท่ี 2.59 อาการของโรคไฟลามทุ่ง
ท่มี า : il.mahidol (2542)

โรคท้องมาน
เป็นโรคท่ีอาจทาให้ผู้เพาะเลี้ยงปลาเข้าใจผิดคิดว่าปลาต้ังท้อง เพราะส่วนท้องของปลากัดจะ
พองออก โรคท้องมานอาจเกิดจากการที่ปลากัดติดเช้ือภายในช่องท้องและมีอาการอักเสบลักษณะอาการ
ปลากัดมีลักษณะท้องโตเนื่องจากการตดิ เช้ือภายในชอ่ งท้องจนทาให้ทอ้ งมขี นาดโตผดิ ปกติ
การปอ้ งกันรักษา ผ้เู ลย้ี งบางรายใชว้ ิธเี อาดีเกลือ 1 ชอ้ นชา ผสมกับน้า 1.5 ลติ ร จากนนั้ จึงจับ
ปลากดั ลงแช1่ -2 วัน อาการจะทเุ ลาลง

ภาพท่ี 2.60 อาการของโรคท้องมาน
ที่มา : il.mahidol (2542)

46

โรคปากดา
เป็นโรคที่รักษาไม่หาย ปลากัดท่ีเป็นโรคปากดาจะนาไปกัดไม่ได้ ทั้งนี้เพราะปลากัดใช้ปากใน
การต่อสู้ ถ้าปากของปลากัดเจ็บก็ไม่สามารถต่อสู้กับศัตรูได้ลักษณะอาการ ปลากัดที่เป็นโรคปากดา ขอบ
ปากด้านบน จะมขี อบหนามากผดิ ปกติ และจะมสี ดี าเพิม่ ข้ึนมาเร่ือยๆ
การป้องกันรักษา แม้ว่าโรคปากดาเป็นโรคที่ไม่ร้ายแรง แต่โรคนี้ยังไม่มีทางรักษา ดังน้ันเม่ือพบว่า
ปลากัด ท่ีเลี้ยงเปน็ โรคปากดาใหต้ ักทิ้ง อยา่ เสยี ดาย เพราะมิฉะนัน้ จะทาให้ปลากดั ตวั อนื่ ติดโรคน้ไี ปด้วย

ภาพท่ี 2.61 อาการของโรคปากดา
ทม่ี า : il.mahidol (2542)

โรคปากเป่ือย
จดั เปน็ โรคทีร่ ้ายแรงชนิดหนึ่งของปลากัด โรคนรี้ กั ษาไม่หาย ดังนน้ั ถา้ พบว่าปลากดั เป็นโรคปาก
เปือ่ ยต้องแยกออกทนั ที ลกั ษณะอาการเริ่มจากขอบปากเปน็ แผลสีขาวและลักษณะเป็นขุยเสน้ เล็กๆ ปลากดั
ท่ีเป็นโรคปากเป่อื ยจะไม่คอ่ ยว่ายนา้ และมักลอยตัวอยบู่ รเิ วณผวิ นา้ เฉยๆ
การป้องกันรักษา เน่ืองจากโรคนี้ไม่มที างรักษา ถ้าพบว่าปลากดั เปน็ โรคชนดิ น้ีควรรีบแยกออกทันที

ภาพที่ 2.62 อาการของโรคปากเปือ่ ย
ท่ีมา : il.mahidol (2542)

47

โรคท่เี กดิ จากเชื้อรา
โดยปกตแิ ลว้ เชอื้ ราไม่ใชส่ าเหตุท่ีแท้จริงของโรค สาเหตขุ องโรคเน่ืองจากปลาไดร้ ับความบอบช้า
ลกั ษณะอาการ เห็นปุยขาวคลา้ ยสาลีในบริเวณท่ีเปน็ โรค ปลามีอาการซึมไมว่ า่ ยน้า หยดุ กนิ อาหาร ปลากัดสซี ดี
การป้องกนั รกั ษา ใชม้ าลาไคทก์ รนี เข้มข้น 0.1-0.25 สว่ นในลา้ นสว่ น ร่วมกับฟอรม์ าลนี 25 สว่ น
ในลา้ นสว่ นแชป่ ลานาน 3 วัน

ภาพท่ี 2.63 อาการของโรคเช้ือรา
ท่ีมา : il.mahidol (2542)

โรคหางและครบี เป่อื ย
เป็นโรคท่ีพบอยู่เสมอ สาเหตเุ กิดจากน้าทใี่ ช้เลยี้ งสกปรก มีตะกอนหรือเศษอาหารเหลือและทับถมอยู่ที่
ก้นบ่อ ทาให้เป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรค ลักษณะอาการ ปลาจะเร่ิมเปื่อยบริเวณครีบต่างๆก่อนแล้วค่อยๆ
ลุกลามเข้าไปจนถึงตัวปลา โรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ดังนั้นถ้าปลาเป็นโรคนี้แล้วจะทาให้ครีบต่างๆ ของปลา
เสยี หายไม่สวยงาม
การปอ้ งกนั รักษา ใชย้ าปฏิชวี นะในการรักษาในอตั ราสว่ น 1-2 กรัมต่อน้า 1,000 ลติ ร แช่ปลา
นานประมาณ 2-3 วัน ยาปฏิชีวนะท่ีใช้ ไดแ้ ก่ ออกซเี ตตร้าไซคลนิ ไนโตรฟรู าโซน เป็นต้น

ภาพท่ี 2.64 อาการของโรคหางและครีบเปอื่ ย
ท่มี า : il.mahidol (2542)

48

โรคปลาตัวสัน่
ปลาที่เป็นโรคจะมีอาการสั่น สาเหตุเกิดจากน้าที่ใช้เลี้ยงสกปรกมีแบคทีเรียปะปนอยู่มาก หรือ
เกิดจากอุณหภูมิของน้าเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วลักษณะอาการ ปลาท่ีเป็นโรคน้ีจะมีอาการตัวส่ันและว่าย
น้าผิดปกติ
การป้องกันรักษา ให้เปลี่ยนน้าท่ีใช้เลี้ยงปลาโดยที่อุณหภูมิน้าท่ีเปล่ียนใหม่ต้องไม่แตกต่างจาก
น้าที่อยู่ในตู้เล้ียงเดิมมากเกินไป แล้วเติมเกลือลงในน้าที่ใช้เลี้ยงปลาอัตราส่วน 2 ช้อนชาต่อน้า 5 ลิตร
เพอ่ื ให้เกลอื ไปฆ่าเชือ้ แบคทีเรียเล็กๆ ที่อยใู่ นนา้ ใหล้ ดจานวนลง
โรคจดุ ขาว
เป็นโรคท่ีเกิดจากตัวอ่อนของโปรโตซัวชนิดหนึ่งท่ีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Ichthyophthirius
multifilis มาฝังตัวใต้เย่ือบุบริเวณลาตัวและเหงือกของปลากัด เป็นโรคท่ีเกิดข้ึนเสมอในช่วงที่มีการ
เปลี่ยนแปลงอุณหภมู ิของน้าจากสูงเป็นต่าหรือตา่ เป็นสูง ลักษณะอาการ มีจุดเล็กๆสีขาวขุ่นกระจายอย่ตู าม
ลาตัวและครีบต่างๆ ของปลา โรคชนิดน้ีจะทาลายเซลล์ผิวหนังของปลา ตัวอ่อนของโปรโตซัวเมื่อโตเต็มท่ีก็
จะหลุดออกจากตัวปลาและจมลงก้นบ่อเป็นตัวเต็มวัย และเมื่อสภาวะแวดล้อมเหมาะสมก็จะแบ่งเซลล์เป็น
ตัวออ่ นออกมาเกาะตวั ปลาต่อไป
การป้องกันรักษา การรักษาที่ได้ผลดีคือ ใช้น้ายาฟอร์มาลีนความเข้มข้น 25-30 ส่วนในล้าน
สว่ น ผสมกบั มาลาไคทก์ รีน 0.1 สว่ นในล้านสว่ น แช่ปลากัดติดตอ่ กนั ประมาณ 3-5 วนั แล้วจงึ เปลี่ยนน้า

ภาพท่ี 2.65 อาการของโรคจุดขาว
ที่มา : il.mahidol (2542)

โรคสนมิ
เป็นโรคที่มักเกิดจากโปรโตซัวที่มีช่ือวิทยาศาสตร์ว่า Oodinium pillularis มาเกาะตามผิวหนัง
ลาตัว และเหงือกของปลา ลักษณะอาการ บริเวณผิวหนังของปลาจะมีลักษณะคล้ายกามะหย่ีสีเหลืองปน
น้าตาลกระจายอยู่เปน็ หย่อมๆบริเวณลาตวั และเหงอื ก บางคร้ังผู้เลย้ี งมกั เขา้ ใจผิดวา่ ปลาเปน็ โรคจดุ ขาว

49

การป้องกันรักษา ใชเ้ กลือแกงเข้มข้น 1 เปอรเ์ ซน็ ต์ แช่ปลาไวน้ านประมาณ 24 ช่ัวโมง และควร
ทาซา้ ทุก 2 วันหรอื ใชเ้ มทธีลีนบลู (Methylene Blue) 10 หยดต่อนา้ 45 ลติ ร แชป่ ลาประมาณ 1-2
สัปดาห์

โรคสนิม (velvet disease)

ภาพท่ี 2.66 อาการของโรคสนมิ
ที่มา : il.mahidol (2542)

โรควณั โรคปลา
เ ป็ น โ ร ค ท่ี พ บ ม า ก ใ น ป ล า กั ด มี ส า เ ห ตุ ม า จ า ก เ ช้ื อ แ บ ค ที เ รี ย ท่ี มี ช่ื อ วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ว่ า
Mycobacterium piscium ลักษณะอาการ ปลากัดมีน้าหนักลดลง ไม่กินอาหาร สีซีด เกล็ดหลุด ผิวหนัง
เปน็ แผล ครีบเป่อื ย ขากรรไกรและกระดูกสันหลังบิดงอ ตาโปน และตาอาจหลุดออกมา วา่ ยนา้ ผดิ ปกติ เชน่
หงายทอ้ งข้นึ วา่ ยน้าไร้ทศิ ทางหรือเกดิ จุดขาวตามอวัยวะภายใน
การป้องกันรักษา เป็นโรคที่ยังไม่มีวิธีรักษา ดังน้ันผู้เลี้ยงจึงควรควรแยกปลาท่ีเป็นโรคนี้ออก
แล้วฆ่าเชื้อภายในบ่อ โดยการตากบอ่ ให้แหง้ และสาดด้วยสารละลายด่างทับทิม 1 กรัม ต่อน้า 1 ลิตร ให้ทั่ว
บ่อไม่ควรเลี้ยงปลากัดหนาแน่นเกินไป ควรเลี้ยงปลากัดในน้าที่สะอาดผู้เล้ียงควรป้องกันตัวเองหากต้องใช้
มือสมั ผัสโดยตรงกับปลาท่เี ปน็ โรคนี้ เพราะพบวา่ มีผ้เู ล้ียงบางคนมีอาการของหดู เกดิ ข้ึนบรเิ วณมอื

ภาพที่ 2.67 อาการของโรควณั โรคปลา
ท่ีมา : il.mahidol (2542)

50

โรคทีเ่ กิดจากพาราสติ ภายนอกมาเกาะตามผวิ หนงั
ลักษณะอาการสงั เกตไดจ้ ากปลาจะวา่ ยน้าผิดปกติ โดยปลาจะพยายามวา่ ยน้าเอาสว่ นทีพ่ าราสิต
เกาะอย่ไู ปถกู ับขอบภาชนะหรือวสั ดุใตน้ ้า เพ่อื จะขจดั ให้หลุดออกไป พาราสิตเหลา่ นน้ี ่าจะตดิ มากบั อาหารที่
มชี ีวิต เช่น ไรแดง หนอนแดง ไสเ้ ดือนดิน ลกู น้า เปน็ ตน้
การปอ้ งกนั รักษา ใชฟ้ อร์มาลีน จานวน 25-40 ซซี ี ต่อน้า 1,000 ลติ รแช่นาน 24 ชวั่ โมง หรอื
ใช้ด่างทับทิม จานวน 1-3 กรัม ตอ่ น้า 1,000 ลติ ร แชน่ าน 24 ช่ัวโมง หรือใชเ้ กลอื เม็ด จานวน 5- 10 กรมั
ต่อนา้ 1,000 ลิตร แช่นาน 48 ชั่วโมง
โรคทเ่ี กิดจากแบคทีเรีย
ลกั ษณะอาการทปี่ รากฏ คือ มีอาการท้องบวม และมขี องเหลวในช่องท้องมาก
การปอ้ งกันรักษา ใหแ้ ช่ยาปฏชิ ีวนะ เช่ย อ๊อกซิเตไซคลนิ หรอื คอลแรมฟินิคอล ที่มีความเข้มข้น
10-20 ส่วนในล้านส่วน แช่ติดต่อกัน 3-5 วัน และต้องเปล่ียนน้าใหม่ทุกวัน และเติมยาท่ีมีความเข้มข้นเท่าเดิม
ทุกครงั้ หรอื ใช้เกลือแกงเข้มขน้ 0.5%

ภาพท่ี 2.68 อาการของโรคท่เี กดิ จากแบคทเี รยี
ทมี่ า : blockdit (2560)

โรคคอลมั น์
น่ีเป็นโรคที่เกิดจากแบคทีเรียท่ีทาให้ครีบมีเศษผ้าและหลุดร่วง นอกจากนี้ยังทาให้เกิดแผลที่
ผิวหนังหรือแผล, จุดสีขาวบนปาก, การเจริญเติบโตที่เต็มไปด้วยปากบนปาก, เกล็ดและครีบและเหงือก
เปล่ียนสี ปลาสามารถหายใจลาบากเนื่องจากการตดิ เชื้อของเหงือก
การป้องกันรกั ษา โรคนี้สามารถป้องกันได้ด้วยการรกั ษาแผลเปดิ และการติดเชื้อรา นอกจากน้ียัง
สามารถป้องกันได้โดยหลีกเลย่ี งปัจจยั ต่างๆเช่นออกซิเจนท่ี จากดั ความกระด้างของน้าและความแออัดในตู้
ปลาColumnaris สามารถรักษาได้โดย Oxytetracycline และยาปฏิชีวนะท่ีมี Sulfa 4 TMP, TMP Sulfa
และสาม sulfa หากไมไ่ ดร้ บั การรักษาปลาทต่ี ดิ เชื้อก็สามารถตายในเวลาน้อยกวา่ 72 ชั่วโมง

51

ภาพท่ี 2.69 อาการของโรคคอลมั น์
ที่มา : th.animalthai (2563)

โรคการตกเลือด Redmouth, Hemorrhagic
โรคการตกเลือดหรือรู้จักกันในช่ือ redmouth, hemorrhagic ทาให้มีเลือดออกรุนแรงภายใน
ปากและดวงตาของปลา
การป้องกันรักษา โรคนี้สามารถป้องกันได้โดยการฆ่าเช้ือในตู้ปลาเพ่ือฆ่า Yersinia ruckeri ซึ่ง
เป็นแบคทีเรียท่ีทาให้เกิดความเจ็บป่วย การรักษาภาวะเลือดออกเป็นไปได้ด้วยยาปฏิชีวนะเช่น ampicillin
การตดิ เชื้อสามารถรักษาได้ซึ่งหมายความวา่ การเสียชวี ิตอยใู่ นระดับต่า

ภาพที่ 2.70 อาการของโรคการตกเลอื ด
ท่ีมา : th.animalthai (2563)

โรครใู นหัว
ปลากดั ท่ตี ิดเชื้อทรี่ ูตรงหวั มีรอยถลอกบนศรี ษะท่ีดเู หมือนรูเข็มหรอื ฝอยสขี าว การตดิ เช้ือปรสิต
สามารถป้องกันไดโ้ ดยการลา้ งน้าออกจากคารบ์ อน Parasite Clear เปน็ ยาปฏชิ วี นะทส่ี ามารถรักษาโรคได้
ปลาทต่ี ดิ เชอื้ มักจะตายหลงั จากผา่ นไปสองสามวันหากไม่ได้รับการรักษาเรว็ พอ

ภาพท่ี 2.71 อาการของโรครูในหวั
ทมี่ า : th.animalthai (2563)

52

2.4 สง่ ออกตา่ งประเทศ
ปลากัดไทย หรือ ปลากัดสยาม (Betta Splendens หรือ Siamese Fighting Fish) เป็นปลา
สวยงามท่ีมีเอกลักษณ์โดดเด่นทั้งในด้านสีสัน การเคลื่อนไหวของครีบและลาตัวที่ดูพริ้วไหวสง่างาม และ
โดยเฉพาะด้านพฤตกิ รรมของปลากดั ตัวผู้ ทมี่ กี ารพองครีบและเกลด็ เมอื่ เจอคูต่ ่อสู้ที่เอกลักษณ์
ปลากัดจัดเป็นสัตว์เลี้ยงคู่กับคนไทยมาอย่างยาวนาน และยังเป็นสัตว์เล้ียงท่ีมีการส่งออกไปขายยัง
ต่างประเทศ นาเงินเขา้ สูป่ ระเทศปีละหลายรอ้ ยล้านบาท ความโดดเด่นอีกอยา่ งหนงึ่ ของปลากดั คือ สีสันท่ี
สดใสและความอดทน จึงเป็นสัตว์เล้ียงที่ได้รับความนิยม อีกท้ังปลากัดยังมีความสาคัญในฐานะของสัตว์น้า
ประจาชาติไทยตามทที่ างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ไดเ้ สนอกรมประมง ดังนี้
ด้านวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ ปลากัดอยู่คู่กับคนไทยมาอย่างยาวนานและได้รับการขึ้น
ทะเบยี นใหเ้ ป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ
ด้านความเป็นเจ้าของและความมีเอกลกั ษณ์เฉพาะตัว เพราะปลากัดมีถ่ินกาเนิดในประเทศไทย
และได้รับการยอมรบั อยา่ งกว้างขวาง
ด้านประโยชน์ใช้สอย ทั้งด้านการส่งเสริมการเพาะเล้ียง และการสร้างนวัตกรรมในการเพาะพันธ์ุ
และพฒั นาสายพันธ์ุ ซ่ึงก่อให้เกดิ มูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล
ทางด้านเศรษฐกิจน้ัน ในแต่ละปีมีการเพาะพันธ์แุ ละส่งออกปลากัดไทยไปกว่า 100 ประเทศทว่ั
โลก มูลค่ากว่าร้อยล้านบาท ในประเทศไทยมีผู้เพาะพันธุ์ปลากัดไทยเพ่ือจาหน่ายกว่า 1,500 ราย และหนึ่ง
ในน้ันคือร้านขายปลากัดไทยเจ้าดัง อินเตอร์ ฟิช ไทยแลนด์ Inter Fish Thailand ซ่ึงจะมีหน้าร้านจดั แสดง
และจาหนา่ ยปลากดั ไทยสวยๆ สีสนั แปลกตา ท่ีโครงการ มิกซ์ จตจุ ักร Mixt Chatuchak บรเิ วณช้ัน 3

ภาพที่ 2.72 ปลากดั เพ่ือการส่งอออกต่างประเทศ
ท่ีมา : mixtchatuchak (2562)

53

สาระสาคญั ของการเสนอใหป้ ลากดั เปน็ สตั วน์ ้าประจาชาติ ประกอบดว้ ย 3 ด้าน คือ
ดา้ นวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ เปน็ ทที่ ราบกันดีว่า คนไทยร้จู ัก คุ้นเคย และมีความผูกพันกับ
ปลากัดมาต้ังแต่โบราณ ซึ่งมีหลักฐานยืนยัน และเมื่อวันที่ 3 ก.ย. 2556 กระทรวงวัฒนธรรมได้ประกาศขึ้น
ทะเบียนใหป้ ลากัดเป็นมรดกทางวฒั นธรรมของชาติ
ด้านความเป็นเจ้าของ และความมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว “ปลากัดไทย” ที่เสนอให้เป็นสัตว์น้าประจา
ชาติ ชอ่ื วิทยาศาสตร์ Betta splendens ช่ือสามัญ “Siamese Fighting Fish” หรือ “Siamese Betta” มี
ถ่ินกาเนิดในประเทศไทย เป็นสายพันธ์ุที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น จนเป็นที่รู้จัก และได้รับการยอมรับกันอย่าง
กวา้ งขวางในระดบั สากล ชื่อ Siamese จงึ เปน็ เครือ่ งสะท้อนอยา่ งชัดเจนว่า ปลากดั ไทยนน้ั เป็นเคร่ืองพิสูจน์
ความเปน็ เจา้ ของได้ อีกท้ังไทยเป็นแหล่งอ้างอิงมาตรฐานหลักของปลากดั อีกด้วย
ด้านประโยชน์ใช้สอย ปลากัดไทยได้ก่อให้เกิดประโยชนใ์ ช้สอยในหลายประการ โดยเฉพาะดา้ น
การส่งเสริมการเพาะเลี้ยง และการสร้างนวัตกรรมด้านการเพาะพันธุ์ ซึ่งนาไปสู่การค้าเชิงพาณิชย์และ
กอ่ ใหเ้ กดิ มลู คา่ เพม่ิ ทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล
สาหรับข้อมูลส่งออกปลากัดไทยกว่า 95 ประเทศ ปริมาณการส่งออกระหว่างปี 2556 - 2560
ประมาณ 20.85 ลา้ นตวั /ปี มลู ค่าไม่ต่ากว่า 115.45 ลา้ นบาท/ปี หรอื 5.42 บาท/ตัว และมแี นวโนม้ เพิม่ สูงข้ึนทุก
ปี ปัจจุบันมีการเล้ียงปลากัดไทยทั่วโลก โดยด้านพันธุศาสตร์นั้น ชื่อของปลากัดจีน ปลากัดมาเลย์ และปลา
กัดอนิ โด แมจ้ ะมชี อื่ เรยี กทีแ่ ตกต่างกนั ไป แต่มีท่ีมาจากสายพนั ธ์ุเดยี วกบั ปลากดั ปา่ ของไทยทงั้ ส้ิน
โดยจังหวัดนครปฐมเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ท่ีใหญ่ที่สุด ปัจจุบันความนิยมของปลากัดไทยประเภท
กัดเก่งนน้ั ลดลงมาก แต่มาเนน้ ดา้ นการพฒั นาสายพันธ์เุ น้นท่ีความสวยงาม ทาใหม้ ีการเพาะเล้ียงทวั่ ประเทศ
มีการขึ้นทะเบียนเกษตรกรกับกรมประมง จานวน 1,500 ราย เกษตรกรท่ีเพาะเล้ียงปลากัดไทยมีการกระจายทั่ว
พื้นที่ของประเทศไทยจานวน 500 ราย และมีผู้ท่ีเล้ียงรายย่อย ผู้ช่ืนชอบการเลี้ยงปลากัดไทยมากกว่า
100,000 ราย ซง่ึ ปลากัดไทยสามารถสรา้ งอาชีพทมี่ ั่นคงให้กับชุมชนได้ รวมท้ังมีการเพาะเลี้ยงปลากัดเพ่ือเอาไว้
กัดแข่งขันเป็นกีฬา หรือนิยมเลี้ยงไว้ดูเล่นเพ่ือความเพลดิ เพลิน รวมถึงมอบเป็นของขวัญในวันพิเศษ และยัง
สามารถนาไปใช้เป็นสัญลักษณ์ของไทย ตลอดจนนาไปใช้ประกอบสินค้าและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เพื่อสะท้อน
ความเปน็ ไทยได้
นอกจากนี้ปลากัดไทยมีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นด้านพฤติกรรมการต่อสู้ นับเป็นสัตว์น้าเพียง
ชนิดเดียวของไทยที่มีลักษณะดังกล่าว เหมาะกับการเป็นสัตว์น้าประจาชาติเน่ืองจาก คล้ายกับลักษณะของ
คนไทยทีร่ ักและหวงแหนชาติ ปกป้องแผน่ ดินจากข้าศึก สู้รบอย่างกลา้ หาญ แมป้ ลากดั ไทยจะมลี ักษณะดุดัน
แต่ในยามสงบ กลับอ่อนโยน นุม่ นวลสอดคล้องกบั นิสัยคนไทย เหมือนสว่ นหน่ึงของเน้ือเพลงชาติ “ไทยนร้ี ักสงบ
แต่ถงึ รบไม่ขลาด”
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ระบุว่า กระทรวงเกษตรฯขอขอบคุณหน่วยงานท่ี
เกี่ยวข้อง รวมถึงกลุ่มคนเล้ียงปลากัดที่ร่วมผลักดันข้อเสนอดังกล่าวน้ี รวมทั้งนักวิชาการสาขาต่าง ๆ ท่ีร่วม

54

สนับสนุนข้อมูลจนผ่านการพิจารณาและได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ ซึ่งใน
วันน้ี ครม. ก็ได้มีมติเห็นชอบให้ปลากัด เป็นสัตว์น้าประจาชาติเรียบร้อยแล้ว ถือเป็นความภาคภูมิใจเป็น
อยา่ งยงิ่ เนื่องจากทีผ่ า่ นมาไดม้ กี ารขับเคลอ่ื นกนั อย่างเตม็ ที่เนอ่ื งจากปลากัดเปน็ สตั วท์ ี่มเี อกลักษณ์ มถี ิน่ ฐาน
อยู่ในประเทศไทย มีความผูกพันทางด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และมีผลประโยชน์ต่อเศรษฐกิจ มี
การพัฒนาพันธุ์เพื่อการค้า กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ยืนยันจะผลักดันเรื่องต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับปลากัด
ไทยให้เดินหน้าต่อไปในหลากหลายมิติยิ่งข้ึน อาทิ การค้าออนไลน์ การร่วมมือกับหน่วยงานอ่ืน ๆ เช่น
บริษัท ไปรษณีย์ไทย จากัด ท่ีสนับสนุนธุรกิจสัตว์น้าสวยงามด้วยระบบการขนส่งปลากัดภายในประเทศ
ผลกั ดันและสนับสนุนใหเ้ กิดความรวดเรว็ และมีความปลอดภัยไปจนถึงมือลูกคา้ ตลอดจนรว่ มมือกับธนาคาร
พัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย (ธพว.) หรือเอสเอ็มอีแบงก์เพื่อพัฒนาแผนธุรกจิ
ปลากดั ไทย

ภาพท่ี 2.73 ปลากัดลายธงชาติ
ที่มา : fisheries (2565)

2.4.1 การส่งออกปลาสวยงามเกย่ี วกับการขอใบอนญุ าตและหนงั สือรับรองสุขภาพสัตว์นา้
ขั้นตอนการดาเนินการการส่งออกปลาสวยงาม เก่ียวกับการขอใบอนุญาตและหนังสือรับรอง

สุขภาพสัตวน์ ้า
การขอใบอนุญาตค้าสินค้าสัตว์น้า ผู้ส่งออกต้องย่ืนขอใบอนุญาตในการประกอบอาชีพประมง

การค้าสนิ คา้ สัตวน์ ้า ผลติ ภัณฑ์ สตั วน์ า้ หรืออตุ สาหกรรมสัตว์น้า (อนญุ าต อ.6) ณ สานักบริหารจดั การด้าน
การประมง ดา้ นข้างกรมประมง ท่ี ม.เกษตร (บางเขน)

1.การย่ืนคาขอใบอนญุ าตค้าสินค้าสัตว์นา้ มีเอกสารประกอบดงั น้ี
-บุคคลธรรมดา เอกสารท่ีใช้ประกอบด้วย สาเนาบัตรประจาตัวประชาชน และสาเนา
ทะเบยี นบ้านพร้อมรับรองสาเนา

55

-นิติบุคคล เอกสารท่ีใช้ประกอบด้วย สาเนาหนังสือจดทะเบียนนิติบุคคลพร้อม
วัตถุประสงค์ สาเนาบัตรประจาตัวประชาชนของกรรมการผู้มีอานาจลงนามผูกพันบริษัท สาเนาทะเบียนบ้าน
พร้อมรับรองสาเนาการย่ืนขอใบอนุญาตมีค่าธรรมเนียม 150 บาท/ฉบับ ใช้เวลาในการยื่นคาขอประมาณ 3
วันทาการ ใบอนุญาตสามารถใชไ้ ดถ้ ึงวนั ท่ี 31 ธ.ค. ของปี

2.การย่ืนคาขอใบอนญุ าตค้าสินค้าสัตวน์ ้า
การลงทะเบียนผู้ผ่านพิธีการประมงทางอีเล็กทรอนิกส์แบบไร้เอกสาร (Paperless) ใน
ระบบ Fisheries Single Window (FSW) ของกรมประมง ณ ศูนย์บริการการนาเข้าส่งออกสัตว์น้าและ
ปัจจยั การผลิต ซง่ึ เป็นการพัฒนาระบบออกใบอนญุ าต(ก่อนการสง่ ออกสัตวน์ า้ ) และใบรบั รองเพ่ือการนาเข้า
และการสง่ ออก สินคา้ ประมงในรูปแบบข้อมลู อเิ ลก็ ทรอนิกส์
3.การขอใบรับรองสขุ ภาพสัตวน์ า้
การส่งออกสัตว์น้ามีชีวิต ไม่จาเป็นต้องมีใบรับรองสุขภาพสัตว์น้าทุกครั้ง จะใช้ในกรณีที่
ประเทศปลายทางหรือประเทศผู้นาเข้าสัตว์น้าร้องขอเท่าน้ันผู้ประกอบธุรกิจปลาสวยงามสามารถย่ืนขอ
ใบรับรองสขุ ภาพสัตว์นา้ ได้ที่ สถาบนั วิจัยสขุ ภาพสัตวน์ า้ โดยมีเอกสารประกอบคาขอดงั น้ี
คาร้องขอใบรับรองสุขภาพสตั วน์ ้า (กปม.สส.1) ตัวอย่างสัตวน์ ้าประมาณ 5-10% ถ้ามีการ
สง่ ออกสตั วน์ ้าสงวนและคุ้มครอง ให้ยื่นสาเนาใบอนุญาตหรอื ใบรับรองจากอธิบดพี ร้อมนาฉบบั จริงมาแสดง
กรณีบุคคลธรรมดา เอกสารท่ีใช้ประกอบด้วยสาเนาบัตรประจาตัวประชาชน สาเนา
ทะเบียนบ้าน สาเนาใบอนญุ าตการค้าสินค้าสัตว์น้า (อนญุ าต6) สาเนาใบสง่ั ซอ้ื สนิ คา้ สัตว์น้าพร้อมรับรองสาเนา
กรณีนิติบุคคล เอกสารที่ใช้ประกอบด้วย สาเนาบัตรประจาตัว สาเนาทะเบียนบ้านของ
กรรมการผูจ้ ดั การ สาเนาการจดทะเบียนเป็นนิตบิ ุคคล และสาเนาใบอนุญาตการคา้ สนิ ค้าสตั ว์น้า(อนญุ าต6)
พร้อมรับรองสาเนา ถ้ามีการมอบอานาจให้ผู้อื่นมาแทนต้องมีหนังสือมอบอานาจ สาเนาบัตรประจาตัว
สาเนาทะเบียนบ้านของผู้รับมอบอานาจพร้อมรบั รองสาเนาผทู้ ี่มาย่นื ขอใบรบั รองสุขภาพสัตว์นา้ สามารถรับ
ใบรบั รองหลงั จากยน่ื คาขอประมาณ 1 วันทาการ และใบรบั รองมีอายุการใชง้ าน 7 วนั
การยื่นขอใบรับรองสุขภาพสัตว์น้าได้ท่ี : สถาบันวิจัยสุขภาพสัตว์น้า กรมประมง ท่ี ม.เกษตร
(บางเขน) ท่านสามารถสอบถามรายละเอียดเพ่ิมเติมโดยโทรศัพท์ติดต่อท่ี กรมประมงสุวรรณภูมิ 02-
1340504 กรมประมง ม.เกษตร(บางเขน) 02-5791878 ตอ่ 102-106 การส่งออกจะเสร็จสิ้นสมบูรณ์จะต้อง
ดาเนินพธิ ีการทางศลุ กากรก่อนการขนส่งออกสนิ ค้าไปตา่ งประเทศ.

56

ภาพท่ี 2.74 สถาบันวจิ ัยสุขภาพสตั ว์นา้ กรมประมง
ท่ีมา : onestopim-ex (2557)

2.4.2 การขนส่งปลาสวยงามไปตลาดต่างประเทศ
การขนส่งปลาสวยงามท่ีมีคุณภาพไปยังตลาดเป้าหมาย นับเป็นปัจจัยสาคัญของความสาเร็จใน
การประกอบธุรกิจปลาสวยงาม คุณภาพน้าและสภาพแวดล้อมในระหว่างการขนส่งอาจทาให้เกิดการ
เปล่ียนแปลงอย่างมากระหว่างจุดส่งสินค้ากับจุดหมายปลายทาง นอกจากนี้ระยะเวลาท่ีใช้ในการขนส่ง
สินค้าไปยังตลาดต่างประเทศอาจใช้ระยะเวลา 48-72 ช่ัวโมง ส่ิงต่าง ๆ เหล่าน้ีมีผลกระทบต่อคุณภาพของ
ปลาเมือ่ ถงึ จุดหมายได้
ในระหวา่ งการลาเลยี งขนสง่ ปลาจะถูกบรรจุลงในถงุ พลาสติกพรอ้ มกบั การบรรจุออกซิเจนลงไป
อย่างไรก็ตามในระหว่างการขนส่งคุณสมบัติน้าในถุงมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ได้แก่ การลดลงของค่า
ความเป็นกรดเป็นด่างหรือค่าพีเอช (pH) ของเสียท่ีถูกขับถ่ายจากกิจกรรมที่เกิดจากขบวนการเมตาบอลซิ ึม
หรือการเผาผลาญภายในร่างกายของสัตว์น้ามีผลทาให้ระดับแอมโมเนียในน้าเพิ่มสูงข้ึน ซึ่งปริมาณ
แอมโมเนียท่เี พ่ิมน้ีจะเปน็ อันตรายต่อปลา หากมปี ริมาณมากเกนิ ไปอาจทาใหป้ ลาตายได้ การบรรจปุ ลาลงใน
ถุงที่ระดับความหนาแน่นมากเกินไป แม้ว่าจะช่วยลดต้นทุนในการขนส่งลงได้ แต่อาจจะเพ่ิมความเสี่ยงต่อ
ผลเสียที่อาจเกิดตามมาได้ ดังนั้นจึงควรที่จะหาแนวทางในการปรับสภาวะที่ก่อให้เกิดความสมดุลในการ
ขนส่งปลาสวยงามให้ได้ประโยชน์สูงสุดภายใต้เง่ือนไขท่ีว่า ต้นทุนในการขนส่งมีความคุ้มทุนมากที่สุด
ในขณะที่มีอันตรายกับปลาน้อยท่ีสุด คุณประโยชน์ของบทความน้ีเพ่ือให้ทราบรายละเอียด วิธีการเตรียม
ปลาสวยงาม ข้ันตอนในการขนส่ง อันเป็นปัจจัยที่สาคัญในการส่งออกปลาสวยงามไปยังจุดหมายปลายทาง
ณ ตลาดต่างประเทศ โดยไดร้ วบรวมแนวทางในการลดความเส่ยี งทเ่ี กิดกบั ปลาและความจาเป็นของการดูแล
ปลาในช่วงระหว่างการขนสง่

57

การเตรยี มปลาสวยงามก่อนสง่ ออก
แหล่งท่ีจะได้ปลาสวยงามก่อนส่งออกมาจากหลายแหล่ง จากการเล้ียงตามฟาร์มต่าง ๆ ซ้ือมา
จากตลาดขายส่ง บางครั้งก็มาจากการจับจากธรรมชาติและนามาพักก่อนที่จะนามาขายให้แก่ผู้ส่งออก
เน่ืองจากปลามาจากหลายแหง่ จึงมีความจาเป็นที่จะต้องตรวจสอบปลาเหล่าน้ันก่อนเพือ่ ป้องกันโรคที่อาจจะ
ติดต่อเข้ามาในฟาร์มได้ โดยทางปฏิบัติแล้วมักจะมีบ่อหรือตู้แยกเล้ียงปลาส่วนน้ีไว้ก่อนเพื่อเฝ้าดูอาการ
ผิดปกติท่ีอาจจะเกิดในช่วงระยะเวลา 1-2 สัปดาห์ ถ้าพบว่ามีอาการผิดปกติจะดูแลรักษาจนกว่าปลาจะ
ปรบั ตวั เข้ากบั ส่งิ แวดลอ้ มใหม่ ถ้าปลาไม่มีอาการผิดปกตใิ ด ๆ จะเกบ็ ปลานัน้ ไวอ้ กี 2-3 สปั ดาห์ เพอื่ ให้มน่ั ใจ
ในคุณภาพของปลาก่อนส่งออก ดังนั้นบริษัทส่งออกส่วนใหญ่จึงจาเป็นท่ีจะต้องมีบ่อ ถัง หรือตู้ปลาเป็น
จานวนมากเพื่อท่ีจะใช้ในการรวบรวมปลาก่อนส่งออกและยังใช้เพ่ือตรวจสอบให้ม่ันใจว่าปลอดโรคก่อน
ส่งออกดว้ ย ขนั้ ตอนในการเตรียมปลาก่อนการส่งออกนนั้ วสั ดแุ ละอปุ กรณ์ท่ใี ชค้ วรจะมีคณุ ภาพดี มกี ารดแู ล
ในเรอื่ งของความสะอาดเป็นอย่างดี ควรมีพื้นท่ีมากเพียงพอในการวางตู้หรือถังเพื่อใช้ในการพักปลา ควรจะ
มีการคดั เลือกปลาใหม้ ขี นาดต่าง ๆ ตามความตอ้ งการของตลาด หรือคดั แยกเพศ นอกจากน้คี วรจะมสี ถานที่
สาหรบั การคัดเลอื กปลาที่สามารถใช้งานได้สะดวกในบรเิ วณท่สี ะอาด และมแี สงสวา่ งอยา่ งเพยี งพอ

ขน้ั ตอนในการเตรยี มปลากอ่ นการขนสง่
1. กอ่ นท่ีจะบรรจุปลาลงในถุงอาจมีการใช้สารเคมีบางชนิด เพอ่ื ควบคมุ และกาจัดปรสิต มี
การตรวจสอบโรคและปรสิตของปลาอยา่ งนอ้ ย 1 สปั ดาห์ กอ่ นจาหนา่ ยปลา
2. ปลาที่เตรียมจะส่งขาย ควรนามาพกั ไว้ในถงั เพ่ือแยกประเภท ขนาด และเพศ ถ้าเป็นไป
ได้ควรจะตรวจสอบโรคและปรสิตอีกคร้ัง ถังสาหรับพักปลาควรมีน้าและการให้อากาศอย่างเพียงพอ
นอกจากนัน้ ยังควรเตมิ เกลือแกงลงในถังพักน้ีด้วย โดยเติมให้นา้ มีค่าความเข้มข้นประมาณ 0.2-1 เปอร์เซ็นต์
แล้วแต่ชนิดของปลาสารละลายเกลือแกงจะช่วยสร้างสภาวะไอโซโทนิค (isotonic) ทาให้ความเข้มข้นของ
เกลือแร่ในร่างกายปลาและภายนอกร่างกายมีค่าใกล้เคียงกัน จะมีประสิทธิภาพในการลดความเครียดและ
กระตนุ้ ใหป้ ลาสรา้ งเมือกขึ้นมาห้มุ ตวั เอง ช่วยในการป้องกนั การตดิ เชอื้ หรือปรสติ ในชว่ งทปี่ ลาอ่อนแอ
3. ฝึกให้ปลาอยู่ในสภาพท่ีหนาแน่นก่อนท่ีจะส่งปลาออก มีการลดปริมาณอาหารท่ีให้ ใน
บางกรณีมีการลดอุณหภูมิ ปลาเมืองร้อนอุณหภูมิที่เหมาะสมในการลาเลียงประมาณ 15-18 องศาเซลเซยี ส
โดยทัว่ ไปถ้าเป็นไปได้เพ่อื ใหป้ ลาคุ้ยเคยกบั สภาพของการลาเลยี ง
4. ควรงดให้อาหารอย่างน้อย 2 วัน แต่ไม่ควรเกิน 5 วัน ข้ึนอยู่กับชนิดของปลา
ตวั อยา่ งเช่น ปลาทอี่ อกลกู เปน็ ตวั ไดแ้ ก่ ปลาหางนกยูง ปลาสอด ปลาแพลทต้ี ปลามอลล่ี ใชเ้ วลาอยา่ งน้อย
2 วนั ในขณะท่ปี ลาทองและปลาแพะ (Corydoras) ควรงดอาหารอยา่ งน้อย 4 วนั ควรจะดูดส่ิงขับถ่ายของ
ปลาออกจากถังพักวันละ 1-2 คร้ัง เพื่อป้องกันไม่ให้ปลากินส่ิงขับถ่ายท่ีตกค้าง การท่ีไม่มีสิ่งขับถ่ายอยู่ในถงั
พกั เปน็ สง่ิ ท่ีชี้ใหเ้ หน็ ว่า ปลานั้นมคี วามพรอ้ มท่จี ะนาไปนับแยกประเภท เพ่ือการขนส่งได้แล้ว

58

5. การแยกประเภทของปลาและนับจานวนเพื่อบรรจุลงถุง โดยแบ่งตามคุณภาพของปลา
และเก็บปลาน้ันไว้ในตู้เล้ียงหรือถังเล้ียง ภาชนะใช้สาหรับบรรจุปลาก่อนการขนส่งควรจะมีน้าและอากาศ
อย่างเพียงพอ ควรมีการเปล่ียนถ่ายน้าวันละ 4 คร้ัง ภาชนะท่ีเหมาะสมเพื่อใช้ในการเตรียมการขนส่ง ควร
จะมีข้อตอ่ ท่ีทาให้นา้ สามารถลดปริมาตรลงไดเ้ ท่ากับปริมาตรที่ใช้ขณะขนส่ง ท้งั ปลาและนา้ สามารถบรรจุลง
สู่ถุงท่ใี ชใ้ นการขนส่งได้ทนั ที ซ่งึ จะช่วยใหป้ ระหยดั เวลาและลดความเสยี หายจากการขนสง่ ได้

6. อุปกรณ์อื่น ๆ ท่ีอาจจะบรรจุเพิ่มเติมลงไป ได้แก่ ถุงน้าแข็ง หรือ ถุงฮีทแพค ควรจะ
เตรียมการให้พร้อมหากมีความจาเป็นต้องใช้ จากนน้ั จะนาไปบรรจุลงในกล่องโฟมพร้อมกัน ถุงปลาจะบรรจุ
อากาศและออกซิเจนบรสิ ุทธิ์เขา้ ไปและปิดปากถงุ ให้แน่นป้องกนั การรัว่ ไหลของออกซเิ จน

ปัจจุบันน้ีมีการเติมสารเคมีหลายชนิดลงไปในน้าที่ใช้เพ่ือการขนส่ง จุดประสงค์เพ่ือลด
ความเครยี ดและเพิ่มอัตรารอดของปลา สารเคมที ่นี ยิ มใชโ้ ดยทัว่ ไปแบง่ ได้เป็น 3 ประเภท ดังนี้ กลุ่มยากล่อม
ประสาท (sedatives) สารที่ใช้ในการควบคุมคุณภาพน้า (water quality stabilizer) และกลุ่มยาปฏิชีวนะ
(antibiotic) กลุ่มยากล่อมประสาทท่ีนิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย คือ ควินอลดิน (quinaldine) หรือควินอล
ดินซัลเฟต (quinaldine sulfate) และไตรเครนมีเทรนซัลโฟเน็ต หรือเอ็มเอส ทูทูทู (tricane
methanesulfonate or MS 222) โดยควินอลดนิ ใช้ท่คี วามเขม้ ข้น 25 พพี ีเอ็ม (25 กรมั ต่อนา้ 1,000 ลิตร
หรือ 25 มิลลิกรัมต่อน้า 1 ลิตร) ในขณะท่ีเอ็มเอส ทูทูทู ใช้ท่ีความเข้มข้น 60-70 พีพีเอ็ม สารประกอบ
เหล่าน้ีจะช่วยลดการทางานของขบวนการเผาผลาญในร่างกายของปลา ดังน้ันจะช่วยป้องกันการบาดเจ็บ
ของปลาทีเ่ กิดจากการกระโดดหรอื การเสียดสรี ะหว่างปลาในถุงดว้ ย

สารท่ีใช้ในการควบคุมคุณภาพน้าให้คงท่ีประกอบด้วย พีเอชบัฟเฟอร์ (pH buffers) ใช้
ตามท่ีระบุในฉลาก ซีโอไลท์ (zeolite) เพื่อกาจัดแอมโมเนีย ปริมาณท่ีใช้ 20 กรัมต่อลิตร หรือเอคติเวตเตด็
คาร์บอน (activated Carbon) ปริมาณท่ีใช้ 20 กรัมต่อลิตร น้าแข็งหรือฮีทแพคเพ่ือรักษาระดับของอุณหภูมิให้
เปลี่ยนแปลงน้อยที่สุด เกลือแกงที่ความเข้มข้น 5-10 พีพีที (5-10 กิโลกรัมต่อน้า 1,000 ลิตร) เพ่ือทาให้น้ามี
สภาวะเปน็ ไอโซโทนิค (isotonic) เกดิ ความสมดุลระหวา่ งน้าภายนอกและภายในร่างกายของปลา นอกจากนี้
ยังมีการใช้สารจาพวก คีเลตติ้งเอเจ็นท์ (chelating agents) บัฟเฟอร์ (buffers) สารกาจัดแอมโมเนียหรือ
คลอรีน และยาปฏิชีวนะบางตัวรว่ มกัน ซ่ึงสามารถตรวจสอบการใชส้ ารเหล่าน้ไี ด้จากฉลากทีร่ ะบขุ ้างกลอ่ ง

การใช้ยาปฏิชีวนะเป็นวิธีท่ีต้องควบคุมตามกฎหมายซึ่งการใช้ควรจะพิจารณาอย่าง
รอบคอบเป็นพิเศษเพ่ือเป็นการป้องกันการด้ือยา ยาปฏิชีวนะชนิดท่ีนิยมใช้กันอย่างกว้างขวางสาหรับการ
ขนสง่ ปลาและการรักษาด้วยยาก่อนจบั ขาย ได้แก่ ออกซเิ ตตร้าซัยคลิน (oxytetracycline) ความเข้มขน้ 5-
20 พีพีเอ็ม และยาเหลือง (acriflavine) ความเข้มข้น 3-10 พีพีเอ็ม นอกจากนี้มียาปฏิชีวนะบางตัวที่กาลัง
นิยมใช้คือ กลุ่มยาซัลฟามัยซิน หรือออกโซลินิค เนื่องมาจากแบคทีเรียสามารถท่ีจะต่อต้านหรือด้ือยา
ปฏชิ ีวนะชนิดอ่นื ทเ่ี คยมีการใช้มาก่อน

59

การบรรจุ
วิธีการสาหรับขนส่งปลาสวยงาม ปลาจะถูกบรรจุลงในถุงพลาสติกซ่ึงเติมออกซิเจนบริสุทธิ์และ
รัดดว้ ยหนังยางหรืออาจใชเ้ คร่อื งจกั รทีม่ อี ุปกรณ์หนบี ปากถงุ กไ็ ด้ โดยจะบรรจุถงุ ในลักษณะทห่ี ลวม ๆ เพ่ือป้องกนั
การขยายตัวของอากาศในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงของความดันอากาศเมื่ออยู่บนเคร่ืองบิน จากนั้นนาไป
บรรจใุ นกลอ่ งโฟมที่มีคุณสมบัติเป็นฉนวนโดยในกล่องโฟมน้ีอาจบุด้านในด้วยหนังสือพิมพ์ก่อนก็ได้ จากน้ันเปิด
กล่องใช้เทปใสปิดทับอีกครั้ง ขนาดและรูปร่างของถุงและกล่องเหล่าน้ี รวมทั้งฉนวนกันความร้อนได้มีการใช้
กันอย่างแพร่หลาย ตัวอย่างเช่น ถุงท่ีมีกันถุงเป็นรูปสี่เหล่ียมนี้ได้ใช้ประโยชน์จากพื้นที่ผิวได้อย่างมี
ประสิทธิภาพท่ีสุด การใช้ถุงแบบมีรอยจีบจะช่วยทาให้ได้ปริมาณออกซิเจนที่สัมผัสกับผิวหน้าน้าได้มากข้ึน
และยังช่วยลดผลกระทบที่เกิดจากความแออัดของการใช้พื้นท่ีภายในกล่อง การวางถุงในกล่องอย่าง
เหมาะสม จะช่วยลดความแออัดของปลาที่เกิดในบริเวณมุมถุง การบรรจุอากาศแบบเต็มถุงจะสามารถใช้
พ้ืนท่ีทั้งกล่อง ในขณะท่ีการบรรจุอากาศแบบครึ่งถุงจะบรรจุได้ 2 ถุงต่อกล่อง และการบรรจุอากาศแบบ
หนึ่งส่วนส่ี สามารถบรรจุได้ 4 ถุงต่อกล่อง อย่างไรก็ตามข้ึนอยู่กับระยะทางที่จะต้องขนส่ง ผู้ส่งออกใน
ประเทศย่านเอเชียโดยทั่วไป จะใช้ถุงที่ผลิตมาจากพลาสติกและจะใช้ความร้อนปิดผนึกที่ปลายอีกด้านหนึ่ง
ของถุง ดังน้ันลักษณะของถุงจึงเป็นถุงท่ีมีตะเข็บด้านเดียว เรียกถุงแบบนี้ว่า pillow bags ใช้ในธุรกิจ
เนอื่ งจากเมื่อผใู้ ช้เติมลมเข้าไปในถุง จะได้ถงุ ที่มลี ักษณะเปน็ ทรงกลม และช่วยเพิ่มพ้ืนที่ผวิ ของน้าให้มากข้ึน
ในขณะขนส่ง ขนาดของถุงท่ีใช้อาจมีขนาดแตกต่างกันต้ังแต่ 7.5 x 17.5 เซนติเมตร ซึ่งนิยมใช้บรรจุปลา
แบบตัวเดียวต่อหนึ่งถุง ถุงขนาด 35 x 65 เซนติเมตรบรรจุปลาขนาดเล็กท่ีมีจานวนมาก ถุงที่มีขนาดใหญ่
สามารถบรรจุน้าได้ 5-7 ลิตร โดยมีอัตราส่วนของปริมาตรนา้ : ปรมิ าตรออกซิเจน เท่ากับ 35 : 65 หรอื 20
: 80 สามารถบรรจปุ ลาได้ 200-500 ตวั ตอ่ ถงุ โดยนา้ หนกั รวมต่อถงุ ไม่ควรเกิน 20 กิโลกรัม
ชนิดและรูปแบบของกล่องท่ีใช้สาหรับบรรจุปลาในธุรกิจปลาสวยงามมีค วามหลากหลาย
ผ้สู ่งออกส่วนใหญจ่ ะนยิ มใชก้ ลอ่ งท่ีหาซื้อมาจากแหล่งทีร่ ู้จักเพื่อใช้ในการบรรจุปลาเพื่อการส่งออกตามความ
ต้องการกล่องท่ีใช้เพ่ือการส่งออก โดยท่ัวไปแล้วจะสามารถนากล่องที่ได้รับนั้นกลับมาใช้ใหม่อีกคร้ัง การ
บรรจปุ ลาสวยงามจากประเทศแถบเอเซยี พบว่า ขนาดของกล่องท่ีใช้มีขนาด 42 x 60 x 30 เซนตเิ มตร และ
ขนาด 38 x 49 x 38 เซนติเมตร กล่องท้ังสองขนาดสามารถบรรจไุ ด้อย่างนอ้ ย 4 ถุง ด้านนอกของกล่องจะ
เขียนวา่ ทรอพิคอล (Live tropical Fish) กล่องทน่ี ิยมใชม้ ี 2 ประเภท คอื กลอ่ งโฟมและกล่องกระดาษ
จานวนปลาที่บรรจุในถุง จะข้ึนอยู่กับจานวนเวลาในการขนส่งจากประเทศต้นทางถึงประเทศ
ปลายทาง ซ่งึ อาจใช้เวลานานตั้งแต่ 48-72 ชัว่ โมง ในบางครั้งมกี ารบรรจุปลาเกนิ จานวนโดยท่ีปลาวางไข่จะ
บรรจเุ กนิ จานวนประมาณ 5% ขณะทีป่ ลาจาพวกออกลูกเป็นตวั จะบรรจุเกินจานวนประมาณ 10%

60

การพจิ ารณาค่าระวางขนสง่
ส่ิงที่ควรพิจารณาอย่างถี่ถ้วนในการส่งออกปลาสวยงาม ควรมุ่งเน้นท่ีตารางการบิน และวิธีการที่สาย
การบิน ใช้ในการขนส่งผู้ส่งออกจาเป็นต้องทราบว่า มีการเคลื่อนย้ายปลาไปยังเครื่องบินลาอ่ืนก่อนถึงจุดหมาย
ปลายทางหรือไม่ ข้อมูลกาหนดการล่วงหน้าของจุดหมายปลายทางที่แน่นอน และพ้ืนที่ของระวางขนส่งท่ีมี
อยู่ โดยเปรียบเทียบกับสายการบินอื่น นับเป็นสิ่งท่ีจาเป็นเน่ืองจากผู้ขนส่งจะมีการเปลี่ยนแปลงความ
ตอ้ งการและเวลาในรอบปี สิ่งทีค่ วรคานงึ ถึงก่อนสง่ ออก ไดแ้ ก่

1. ชัว่ โมงการขนสง่ รวมจากสถานตี ้นทางถึงสถานีปลายทาง โดยนับเวลาต้ังแต่ทถี่ ุงถูกปดิ
2. การเคลอ่ื นย้ายสนิ ค้าในระหวา่ งการเดนิ ทางจาเปน็ ตอ้ งทราบว่าไดม้ ีการควบคุมอุณหภมู ิ
ของบรรจุภัณฑท์ ี่ขนสง่ หรือไม่ โดยเฉพาะในชว่ งฤดูหนาว
3. ควรคานงึ ถงึ ความเป็นอยู่ของปลาเป็นอันดับแรก
4. สานักงานของสายการบนิ ซึ่งเปน็ เจ้าของระวางขนสง่ ได้มีการแจ้งให้ลกู ค้าทราบ เกยี่ วกับ
การมาถึงของสินคา้ หรือไม่
5. หากสนิ ค้าทสี่ ่งไปถึงในช่วงทไี่ ม่ใช่ชว่ั โมงทางานปกติ จะก่อให้เกิดความล่าชา้ อัน
เนือ่ งมาจากผลจากการตรวจสนิ คา้ หรอื ไม่
ขน้ั ตอนในการรับสนิ ค้าทีม่ าจากการขนส่ง
สภาพของสินค้าท่ีส่งมาถึงจุดหมายปลายทางเป็นสิ่งท่ีควรคานึง เนื่องมาจากในระหว่างการ
ขนส่งเปน็ ระยะทางไกล ๆ หรอื ในกล่มุ ของสนิ คา้ ท่มี ีความล่าชา้ เนื่องมาจากการขนส่งเพราะปลาเหล่าน้ีอาจจะได้รับ
ผลกระทบ จากการที่อยู่ในสภาพที่มีแอมโมเนียมากเกินไป การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิอย่างกะทันหัน
หรือปญั หาอ่นื ๆ ผู้ประกอบการจาเป็นตอ้ งมีความรู้เกย่ี วกบั การเปลีย่ นแปลงทางเคมีและกายภาพทเ่ี กดิ ข้นึ เนือ่ งจาก
ขบวนการเมตาบอลิซึมของปลาที่เกิดข้ึนระหว่างการขนส่งปลาจะใช้ออกซิเจนและปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์และ
ไนโตรเจนในรูปแอมโมเนีย
ค่าแอมโมเนียทั้งหมด (total ammonia) ประกอบด้วย 2 รูป คือ แอมโมเนีย (ammonia, NH3)
เป็นพิษกับปลา และแอมโมเนีย ammonium ion (NH4) ไม่เป็นพิษกับปลา กล่าวคือถ้าน้ามีค่าความเป็น
กรดเปน็ ดา่ งสูงและมีอุณหภูมสิ ูง คา่ ของแอมโมเนียจะมีมาก ซง่ึ เปน็ อันตรายกับปลาสูง เป็นท่ีน่าสังเกตว่าค่า
แอมโมเนียไม่สามารถทาการตรวจวัดได้โดยตรง แต่เราสามารถทานายความเข้มข้นได้จากปริมาณของ
แอมโมเนยี (NH4) ทอ่ี ณุ หภมู แิ ละคา่ ความเปน็ กรดเปน็ ด่างนั้น
เม่ือปลาไปถึงจุดหมายปลายทางแล้ว ก่อนจะปล่อยปลาออกจากถุง ควรระมัดระวังความ
แตกต่างของอุณหภูมิและค่าความเป็นกรดเป็นด่างของน้าท่ีใช้ในการขนส่งกับน้าใหม่ เน่ืองจากว่าในขณะท่ี
ปลาอยู่ในถุงปลาจะใช้ออกซิเจนและขับถ่ายคาร์บอนได้ออกไซด์ออกมา ทาให้เกดการสะสมของ
คาร์บอนไดออกไซด์ เม่ือมีปริมาณเพ่ิมมากขึ้นจะมีผลทาให้ค่าความเป็นกรดและเป็นด่างในถุงลดลงไปด้วย
ในขณะเดียวกันปลามีการขับถ่ายของเสียออกมาในรูปของแอมโมเนียซ่ึงเป็นอันตรายกับปลาในถุง บางคร้ัง

61

เป็นอันตรายจนทาใหป้ ลาในถุงตายหมดได้ ดังนั้นในการที่บรรจุปลาเปน็ จานวนมากเพ่ือลดต้นทุนการขนส่ง
อาจจะเป็นผลเสยี หายไดถ้ ้าปลาท่ีขนส่งน้ันตาย

วิธีที่แนะนาสาหรับการปรับสภาพของปลาให้เข้ากับสภาพน้าใหม่ คือการลอยถุงพลาสติกท่ีปิด
สนิทในถังหรือตู้ท่ีใช้สาหรับรับปลา ใช้เวลาประมาณ 5-15 นาที และรอจนกระทั่งอุณหภูมิของน้าในถุงกับน้า
ใหม่มีค่าเท่ากัน ถ้าเป็นไปได้ควรจะทาการตรวจสอบความแตกต่างระหว่างค่าของอุณหภูมิและค่าความเป็น
กรดเป็นด่างของน้าในถุงและน้าใหม่ ข้อควรระวังอย่างหนึ่งคือถ้าน้าใหม่มีค่าอุณหภูมิสูงและค่าความเป็น
กรดเป็นด่างสูงต้องยิ่งเพิ่มความระมัดระวัง เพราะจะทาให้แอมโมเนียท่ีอยู่ในถุงเพ่ิมข้ึนได้อย่างรวดเร็ว
เมื่อปล่อยปลาลงในน้าใหม่แล้ว อาจจะเติมเกลือแกงเพ่ือลดความเครียดลงไปในน้าใหม่ และควรมีการ
ตรวจสอบปลาเพื่อหาปรสิตภายนอกหรือโรคที่อาจติดมากับปลาเม่ือเปิดถุงออก ค่อย ๆ ปล่อยลงในน้าใหม่
โดยทั่วไปถุงที่ใช้ในการขนส่งปลาเรียบร้อยแล้วจะถูกทาลายทันทีเป็นการป้องกันโรคและปรสิตเข้าสู่ระบบ
การเล้ยี งได้

ในกรณีที่ถุงถูกเปิดก่อนหน้านี้มีผลทาให้คาร์บอนไดออกไซด์ในน้าที่ใช้ขนส่ง จะแพร่กระจายสู่
บรรยากาศ ส่งผลให้ค่าความเป็นกรดเป็นด่างน้าท่ีใช้ขนส่งเพิ่มข้ึนอย่างรวดเร็ว ควบคู่ไปกับปริมาณ
แอมโมเนียท่ีเป็นพิษซึ่งสามารถทาให้ปลาเกิดความเครียด และร้ายแรงจนอาจทาให้ปลาตายได้ การเติมน้า
ลงไปในถงุ ทเ่ี ปดิ จะเปน็ การเพม่ิ ความเครยี ดแกป่ ลา หากนา้ ทีเ่ ติมลงไปใหม่มีค่า pH และอณุ หภูมทิ ส่ี งู

2.4.3 ขนส่งสง่ ออกต่างประเทศ
การเดินทางของปลากัดผ่านไปรษณีย์ไทย เปล่ียนเร่ืองยากให้เป็นเร่ืองง่าย ตอบโจทย์ตลาดสัตว์
น้าออนไลน์ท่ีขยายตัวสูง หลังจากคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้ ‘ปลากัดไทย’ เป็นสัตว์น้าประจาชาติ
เนื่องจากมีความโดดเด่นใน 3 ด้าน คือ หนึ่ง ด้านวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ กระทรวงวัฒนธรรมได้
ประกาศขึ้นทะเบียนให้ ‘ปลากัด’ เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติแล้ว สอง ด้านความเป็นเจ้าของ และ
ความมีเอกลกั ษณเ์ ฉพาะตวั ที่สะท้อนผา่ นช่อื “Siamese Fighting Fish” หรอื “Siamese Betta” และสาม
ด้านประโยชน์ใช้สอย โดยเฉพาะด้านการส่งเสริมการเพาะเล้ียง และการสร้างนวัตกรรมด้านการเพาะพันธุ์
ซ่ึงนาไปสู่การค้าเชิงพาณิชย์และก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ จึงทาให้ปัจจุบันตลาดปลากัดเติบโตข้ึน
จากเดมิ เปน็ อย่างมาก
ท้ังน้ีปลากัดสวยงามของไทยคิดเป็นสัตว์น้าสวยงามที่มีการส่งออกมากที่สุด โดยมียอดการ
ส่งออกถึง 22.8 ล้านตัว มูลค่าสูงถึงประมาณ 180 ล้านบาท คิดเป็นมูลค่า 22.16 ของปริมาณการส่งออก
สัตว์นา้ สวยงามของไทยในปี 2561

62

ภาพที่ 2.75 สถิติการส่งอออกต่างประเทศ
ท่มี า : postfamily.thailandpost (2562)

นอกจากความสวยงามของปลากัดไทยแล้ว ยงั มีความเช่อื วา่ ปลากัดเป็นการชว่ ยเสริมบารมี โชค
ลาภ หรือ เสริมฮวงจุ้ย ทาให้ชาวต่างชาตินิยมซ้ือปลากัดสวยงามของไทย กอปรกับการประกาศว่า ปลากัด
ไทยเปน็ สัตวน์ า้ ประจาชาติ เมอ่ื วนั ที่ 5 กมุ ภาพนั ธ์ 2562 สง่ ผลใหธ้ ุรกิจปลากดั ในบา้ นเราเฟ่อื งฟเู ปน็ เท่าตัว

จากเดิมปลากัดส่งขายได้แค่ตัวละไม่กี่บาท แต่เกษตรกรรุ่นใหม่สามารถเพาะพันธุ์เพิ่มมูลค่าให้แก่
ปลากัดจนทาราคาเพ่ิมขึ้นได้จนถึงหลักร้อยบาท กอปรกับกระแสการใช้ดิจิทัลเข้ามาต่อยอดการทาธุรกิจ ส่งผล
ให้ผูเ้ ล้ยี งปลากัดสามารถใช้ช่องทางออนไลนใ์ นการโปรโมตปลากัดของตนเองได้ เมอ่ื ผ้ซู อ้ื และผู้ขายเจอกันผา่ นโลก
ออนไลน์ ความต้องการขนส่งปลากดั จึงเพ่มิ มากข้ึนไปรษณยี ์ไทยจึงเข้าเปน็ สะพานเช่อื มกลางระหว่างผู้ค้าปลา
กัดและผู้ซ้ือเพ่ือเติมเต็มความต้องการของผู้ประกอบการธรุ กิจสตั ว์น้าสวยงาม โดยเริ่มตน้ นาร่องรับส่งปลากัดด้วย
ระบบขนสง่ พิเศษ เพื่อให้มน่ั ใจ ไดว้ ่าปลากัดจะถึงมือผู้รับอย่างปลอดภัย ไร้กงั วล ดว้ ยระบบขนส่งพิเศษท่ีรองรับ
การส่งปลากัดโดยเฉพาะ ซึ่งจะเน้นการปลอดภัยเป็นหลัก จะมีพนักงานแยกส่งไม่รวมกับการขนส่งพัสดุอ่ืน ๆ
โดยไปรษณีย์ไทย ได้นาร่องให้บริการต้ังแต่ปลายปีที่แล้ว 124 แห่ง ล่าสุดได้ขยายจุดบริการส่งปลากัดเพ่ิม
อีกเกือบ 60 แห่ง รวม 202 แห่งทั่วทุกภาค ย้าส่งง่ายถึงไวได้มาตรฐาน คุ้มครองสูงสุด 2,000 บาท ไปรษณีย์
ไทยขยายจุดบริการส่งปลากัดเพิ่มอีกเกือบ 60 แห่ง รวมเป็น 202 แห่ง โดยเฉพาะในพื้นที่แหล่งเพาะพันธุ์
สาคัญ เช่น ปากน้า พนัสนิคม ปากพลี จอมทอง นครชัยศรี กระทุ่มแบน อัมพวา บางสะพาน เขาหลัก
หาดใหญ่ คาเข่อื นแก้ว เป็นตน้

ท้ังนี้การบริการจัดส่งปลากัดจะใช้ระบบขนส่งพิเศษท่ีแยกต่างหากจากบริการปกติ ลาเลียงด้วย
กล่องพลาสติกชนิดแข็งท่ีมีฝาปิดแน่นหนากันการกระแทก โดยผู้ใช้บริการต้องบรรจุปลากัดด้วยวิธีการที่
ถกู ตอ้ งลงในกล่อง 4Commerce ของไปรษณีย์ไทยเท่าน้ัน ซงึ่ มีใหเ้ ลือก 4 ขนาด หากสง่ ในพน้ื ท่ีเดียวกันจะ

63

ใชเ้ วลา 1วนั เทา่ น้ัน สว่ นขนสง่ ต่างพ้ืนที่จะใช้เวลา 3 วัน รบั ประกนั ความเสียหายหรือสญู หายตามมลู ค่าจริง
สูงสุดไม่เกิน 2,000 บาท ผู้ใช้บริการต้องขึ้นทะเบียนกับกรมประมง หรือขอลงทะเบียนได้ ณ จุดให้บริการ
พร้อมยืนยันการใช้สิทธ์ิผ่านแอปพลิเคช่ัน Wallet@Post แสดงตนและผนึกสติกเกอร์สัญลักษณ์ปลากัดบน
กลอ่ งทุกคร้ังกอ่ นสง่ โดยขอรบั ได้ ณ จดุ ใหบ้ รกิ ารทัง้ 202 แห่งทวั่ ประเทศ

ภาพที่ 2.76 สง่ อออกตา่ งประเทศโดยไปรษณยี ์ไทย
ทีม่ า : postfamily.thailandpost (2562)

ขนั้ ตอนในการขนส่งปลากัด
หากคุณสนใจการขนสง่ ปลากัด ตอ้ งมีการข้ึนทะเบยี นกับกรมประมง จากนน้ั สามารถยืนยันสิทธิ์
ผ่านแอปพลิเคชั่น Wallet@Post และแสดงตัวตนก่อนส่งปลากัด ณ ท่ีทาการไปรษณีย์ทั้ง 202 แห่ง โดย
ข้ันตอนการขนส่งปลากัด ต้องขึ้นทะเบียนปลากัดและดาวน์โหลดแอปพลิเคชั่น Wallet@Post เพื่อใช้แสดงตน
หลังจากนั้นสามารถซ้ือกล่องใส่ปลากัดได้ที่ท่ีทาการไปรษณีย์ทั้ง 202 แห่ง ซ่งึ จะเป็นกล่อง 4commerce พร้อม
รบั สตกิ เกอรข์ นส่งปลากัด
วธิ กี ารแพค็ ปลากัดเพือ่ สง่ ออก
วิธีการแพ็คปลากัดให้แน่นหนา เร่ิมจากการนาปลากัดใส่ในถุง 2 ช้ัน จากนั้นห่อกระดาษรอบถุง
พรมน้าให้ช้ืนเพื่อรักษาอุณหภูมิและแพ็คด้วยถุงใหญ่กว่าอีก 1 ชั้น เป็นอันเสร็จเรียบร้อย ห่อถุงปลาด้วย
พลาสติกกันกระแทกเพื่อให้พอดีกับขนาดกล่อง ถุงปลากัดจะได้ไม่ขยับเขยื้อนระหว่างการขนส่งจากน้ันจ่า
หน้ากล่องท้ังชื่อผู้ส่งและช่ือผู้รับ อย่าลืมติดสติกเกอร์ส่งปลากัดให้มองเห็นชัดเจนนาไปฝากส่งได้ที่ทาการ
ไปรษณีย์ท้ัง 124 แห่งพร้อมแสดงตัวตนท่ียืนยันการใช้บริการบนแอปพลิเคชั่น Wallet@Post หลังจากนั้น
กลอ่ งปลากัดของคุณก็จะถูกนาเข้าส่รู ะบบเพื่อสง่ ต่อใหแ้ ก่ผู้รับภายใน 1-3 วนั

64

อตั ราค่าขนสง่
สาหรบั ราคาคา่ ส่งปลากัดจะคิดตามนา้ หนัก เริ่มต้น 42 บาท

น้าหนักไมเ่ กนิ 250 กรมั 42 บาท
น้าหนกั ไม่เกนิ 500 กรมั 52 บาท
นา้ หนักไมเ่ กนิ 1,000 กรมั 67 บาท
นา้ หนกั ไมเ่ กิน 1,500 กรมั 82 บาท
นา้ หนักไมเ่ กนิ 2,000 กรมั 97 บาท
นา้ หนักไม่เกิน 2,500 กรัม 122 บาท
นา้ หนักไมเ่ กนิ 3,000 กรมั 137 บาท
ตลาดสัตว์น้าสวยงามโดยเฉพาะปลากัดเป็นตลาดที่มีศักยภาพและน่าจับตามอง โดยการขนส่ง
ปลากัดเป็นการนาร่องจากไปรษณีย์ไทยเพื่อส่งเสริมกลุ่มผู้ประกอบการไทยผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้าสวยงามให้มี
ช่องทางการเข้าถึงกลุ่มลูกค้าได้สะดวกย่ิงข้ึน ซ่ึงในตอนน้ีผู้ค้าปลากัดสามารถรับส่งปลากัดได้ที่ทาการ
ไปรษณีย์ 202 แห่งท่ัวประเทศและจะมีการขยายเพ่ิมต่อไปเพื่อให้ครอบคลุมในหลากหลายพื้นที่มากย่ิงขึ้น
ด้วยบริการพิเศษจากไปรษณีย์ไทยพร้อมทั้งการระบบขนส่งที่พัฒนาเพ่ือสัตว์น้าสวยงามโดยเฉพาะก็ทาให้
ลูกค้าม่ันใจไดเ้ ลยวา่ ปลากดั จะถึงมือผู้รบั ไดอ้ ย่างปลอดภัย และไรก้ งั วล

ภาพท่ี 2.77 ขัน้ ตอนการส่งอออกตา่ งประเทศ
ทมี่ า : postfamily.thailandpost (2562)

65

ภาพที่ 2.78 วธิ กี ารแพ็คปลากดั เพ่ือสง่ อออกต่างประเทศ
ทม่ี า : postfamily.thailandpost (2562)

แอปพลเิ คชนั่ Wallet@Post
บริการเพ่ิมความสะดวกในการทาธุรกรรมการเงิน ผ่านแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟนทั้งระบบ
IOS และ Andriod เพียงเติมเงินเข้าระบบ สามารถใช้ชาระค่าสินค้า/บริการไปรษณีย์ หรือบริการอื่นๆ ได้
อย่างง่ายดาย ไม่ว่าจะเป็น ชาระค่าฝากส่งสิ่งของ ชาระค่าสินค้าที่ใช้บริการแบบเก็บเงินปลายทาง COD
จา่ ยค่าภาษีสนิ คา้ นาเข้า เติม ถอน โอน จ่าย
วิธีการเติมเงินเข้าบัญชี wallet ผ่านแอปพลิเคชัน Wallet@POST ได้ผ่าน 3 ช่องทางเติมเงิน
ผา่ นเคานเ์ ตอร์และที่ทาการไปรษณยี ์ เติมเงินผา่ นตวั แทนที่ให้บริการ 123 เซอรว์ ิส เช่น Tesco Lotus, Big
C CenPay, AIS mPay, Truemoney, FamilyMart, หรือเติมเงินผ่าน Mobile Banking ผ่านธนาคาร
ดังนี้ ธนาคารกสิกรไทย ธนาคารไทยพานิชย์ ธนาคารกรุงเทพ ธนาคารกรุงไทย ธนาคารกรุงศรีฯ ธนาคาร
ออมสนิ
วธิ ีการถอนเงนิ จากแอปพลิเคชน่ั Wallet@Post สามารถถอนสดได้ ณ ท่ีทาการไปรษณีย์
วิธีการโอนเงิน ผ่านแอปพลิเคชัน Wallet@POST สามารถโอนเงินระหว่าง wallet ด้วยกัน
หรือโอนเงินธนาณตั ิออนไลน์ และสามารถโอนเงนิ เขา้ บญั ชี 7 ธนาคาร
วิธีการจ่ายเงิน ผ่านแอปพลิเคชัน Wallet@POST สามารถจ่ายค่าฝากส่งส่ิงของและสินค้าท่ี
จาหน่าย ณ ที่ทาการไปรษณีย์, จ่าค่าน้า ค่าไฟ หรือเติมเงินมือถือ 4 หน่วยงาน (การไฟฟ้านครหลวง, การ

66

ประปานครหลวง, เติมเงินเอไอเอส 12Call, เติมเงินดีแทค) จ่ายค่าสินค้าแบบเก็บเงินปลายทาง COD และ
จ่ายคา่ ภาษีสนิ คา้ นาเข้า (มลู คา่ สง่ิ ของไม่เกนิ 40,000 บาท/กล่อง)

ขั้นตอนการใชบ้ ริการแอปพลิเคชนั
ติดตั้งแอปพลิเคชัน Wallet@POST โดยสามารถดาวน์โหลดได้ท้ังระบบ iOS และ Androi
สาหรับการเข้าใชง้ านครัง้ แรก “ลงทะเบยี นสมาชิก” โดยอ่านรายละเอียดเงื่อนไขบริการและกรอกข้อมูลด้วย
ความเป็นจริงและถูกต้องครบถ้วนสมบูรณ์ การเติมเงินเข้าระบบ Wallet@POST ข้ันต่า 100 บาท แต่ไม่เกิน
5,000 บาท/รายการ สาหรับวงเงินสูงสุดต่อบัญชีจะต้องไม่เกินที่ ปณท กาหนด ลูกค้าท่ัวไป (Customer
Wallet) วงเงินสูงสุดไม่เกิน 49,000 บาท ลูกค้า COD /ลูกค้าท่ีเป็นร้านค้า (Merchant Wallet) วงเงินสูงสุด
ไม่เกิน 3,000,000 บาท ลูกค้าท่ีเป็นหน่วยงาน/บริษัทคู่ค้า (Corporate Wallet) วงเงินสูงสุดไม่เกิน
5,000,000 บาท (นติ ิบุคคล อยู่ระหวา่ งเตรียมเปดิ ให้บรกิ าร) สาหรับลกู คา้ ที่ประสงคข์ อขยายวงเงนิ สามารถ
ติดต่อและยืนยันตน ได้ท่ีสาขาท่ีทาการไปรษณีย์ท่ัวประเทศ การชาระเงินค่าสินค้า/บริการ สามารถชาระ
เงินค่าสินค้าหรือบริการของหน่วยงาน/คู่ค้าท่ี ปณท ตกลงไว้ ซ่ึงการชาระเงินดังกล่าวจะสแกนผ่าน QR
Code แลว้ ระบยุ อดเงนิ ท่ีจะชาระผา่ นแอปฯ

ภาพที่ 2.79 แอปพลิเคชัน Wallet@POST
ท่มี า : postfamily.thailandpost (2562)

2.6 การออกแบบนิทรรศการและการแสดง
การออกแบบน้ันถูกให้คานิยาม หรือคาจากัดความ ไว้หลายรูปแบบมากมาย ตามความเข้าใจ

การตีความหมาย และการส่ือสารออกมาด้วยตัวอักษรของแต่ละคน ตัวอย่างความหมายของการออกแบบ
เช่นการออกแบบ หมายถึง การรู้จักวางแผนจัดต้ังขั้นตอน และรู้จักเลือกใช้วัสดุวธิ กี ารเพ่ือทาตามท่ีต้องการ
น้นั โดยให้สอดคลอ้ งกบั ลกั ษณะรปู แบบ และคุณสมบัตขิ องวสั ดุแตล่ ะชนดิ ตามความคดิ สรา้ งสรรค์ และการ
สร้างสรรค์สิ่งใหม่ขึ้นมา เช่น การจะทาโต๊ะขึ้นมาซักหนึ่งตัว เราจะต้องวางแผนไว้เป็นขั้นตอน โดยต้อง
เร่มิ ตน้ จากการเลือกวัสดุท่ีจะใชใ้ นการทาโต๊ะนน้ั ว่าจะใช้วสั ดอุ ะไรท่เี หมาะสม ในการยึดต่อระหวา่ งจดุ ต่างๆ

67

นั้นควรใช้ กาว ตะปู สกรู หรือใช้ข้อต่อแบบใด รู้ถึงวัตถุประสงค์ของการนาไปใชง้ าน ความแข็งแรงและการ
รองรบั น้าหนกั ของโต๊ะสามารถรองรับไดม้ ากน้อยเพียงใด สีสันควรใชส้ ีอะไรจึงจะสวยงาม เปน็ ตน้

2.6.1 การออกแบบ
การออกแบบ Design คือศาสตร์แห่งความคิด และต้องใช้ศิลป์ร่วมด้วย เป็นการสร้างสรรค์
และการแก้ไขปัญหาท่ีมีอยู่ เพื่อสนองต่อจุดมุ่งหมาย และนากลับมาใช้งานได้อย่างน่าพอใจ ความน่าพอใจน้ัน
แบง่ ออกเปน็ 3 ขอ้ หลกั ๆ ไดด้ งั น้ี
ความสวยงาม เป็นส่งิ แรกที่เราได้สัมผสั ก่อน คนเราแตล่ ะคนต่างมีความรับรู้เร่ือง ความสวยงาม
กับความพอใจ ในทั้ง 2 เรื่องนี้ไม่เท่ากัน จึงเป็นส่ิงท่ีถกเถียงกันอย่างมาก และไม่มีเกณฑ์ ในการตัดสินใดๆ
เป็นตัวท่ีกาหนดอย่างชัดเจน ดังนั้นงานที่เราได้มีการจัดองค์ประกอบที่เหมาะสมนั้น ก็จะมองว่าสวยงามได้
เหมือนกนั
มีประโยชน์ใช้สอยที่ดี เป็นเรื่องที่สาคัญมากในงานออกแบบทุกประเภท เช่นถ้าเป็นการ
ออกแบบส่ิงของ เช่น เก้าอ้ี,โซฟา น้ันจะต้องออกแบบมาให้นั่งสบาย ไม่ปวดเมื่อย ถ้าเป็นงานกราฟิก เช่น
งานสือ่ สิง่ พมิ พน์ ั้น ตวั หนงั สือจะต้องอ่านง่าย เขา้ ใจงา่ ย ถึงจะไดช้ ือ่ วา่ เป็นงานออกแบบท่ีมปี ระโยชนใ์ ชส้ อย
มีแนวความคิดในการออกแบบทีด่ ี เปน็ หนทางความคิด ที่ทาให้งานออกแบบสามารถตอบสนอง
ต่อความรู้สึกพอใจ ชื่นชม มีคุณค่า บางคนอาจให้ความสาคัญมากหรือน้อย หรืออาจไม่ให้ความสาคัญเลยก็ได้
ดังน้ันบางครั้งในการออกแบบ โดยใช้แนวความคิดท่ีดี อาจจะทาให้ผลงาน หรือสิ่งที่ออกแบบมีคุณค่ามาก
ข้นึ ก็ได้
การออกแบบ หมายถึง การสร้างสรรค์ส่ิงใหม่ หรือปรับปรุงดัดแปลงส่ิงที่มีอยู่ให้ดีข้ึน และมี
รูปแบบที่เปลี่ยนไปจากเดิม การถ่ายทอดรูปแบบจากความคิดออกมาเป็นผลงาน ท่ีผู้อื่นสามารถมองเห็น
รับรู้ หรือสัมผัสได้ ซึ่งการออกแบบครอบคลุมถึงการออกแบบวัตถุ ระบบ หรือ ปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ และ
ยังรวมไปถึง การคิดเชิงออกแบบ (design thinking) แบบที่ออกมาอาจเป็นส่ิงที่เป็นไปได้จริง หรือแบบท่ี
เป็นเพียงนามธรรมก็ได้ ผู้ที่ออกแบบจะเรียกว่า นักออกแบบ ซ่ึงหมายถึงคนท่ีทางานวิชาชีพในสาขาการ
ออกแบบท่ีแตกตา่ งกนั ไป เชน่ นกั ออกแบบแฟชั่น, นกั ออกแบบแนวความคดิ หรอื นกั ออกแบบเวบ็ ไซต์
การออกแบบน้ันมีความจาเป็นที่ต้องพิจารณาด้าน สุนทรียศาสตร์ ประโยชน์ใช้สอย หลัก
เศรษฐศาสตร์ และมุมมองสังคมการเมือง ทั้งในส่ิงท่ีออกแบบและขั้นตอนการออกแบบ การออกแบบอาจ
เกี่ยวข้องกับการค้นหาข้อมูล ความคิด การทาแบบจาลอง การปรับแก้แบบแบบมีปฏิสัมพันธ์ และ การร้ือ
แบบใหม่ (re-design) ขณะท่ีความหลายหลายของการออกแบบอาจรวมไปถึง เส้ือผ้า ส่วนต่อประสาน
กราฟิกกับผู้ใช้ ตึกระฟ้า เอกลักษณ์องค์กร การจัดการกระบวนการทางธุรกิจ หรือแม้กระท่ังกระบวนการ
ออกแบบเอง

68

2.6.1 การจดั นิทรรศการ
นิทรรศการ หมายถึง การแสดงข้อมูลเน้ือหา ผลงานต่าง ๆ ด้วยวัสดุ ส่ิงของ อุปกรณ์ และ
กิจกรรมท่ีหลากหลายแต่มีความสัมพันธ์กันในแต่ละเรื่อง โดยมีจุดมุ่งหมายที่ชัดเจนมีการวางแผนและ
ออกแบบที่เล้าความสนใจให้ผู้ชมมีส่วนในการดู การฟัง การสังเกต การจับต้อง และการทดลอง ด้วยสื่อที่
หลากหลาย เช่น รูปภาพ ของจริง หุ่นจาลอง ป้ายนิเทศ และกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การประกวด การแข่งขัน
การบรรยาย การสาธิต การอภิปาย และการตอบปัญหาเปน็ ตน้
นิทรรศการ (อังกฤษ: Exhibition) คือ การจัดกิจกรรมทางการตลาด เพ่ือนาเสนอข้อมูล ภาพ เสียง
โดยมกี าหนดการ หลกั การและเหตผุ ล วัตถุประสงค์ และหนว่ ยงานที่รับผดิ ชอบทแ่ี นน่ อน
การจัดแสดงและนิทรรศการ แสดงให้เห็นว่าการจัดแสดงคือนิทรรศการขนาดเล็กมาก
นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการขนาดใหญ่ ได้แก่ นิทรรศการประเภทงานแสดง (Fai) หมายถึง นิทรรศการขนาด
ใหญ่ท่ีมีบริเวณกว้างขวางและงานมหกรรม (EXPOSITION) หมายถึง นิทรรศการขนาดใหญ่ระดับชาติ หรือ
นานาชาติ ดงั น้นั จึงกลา่ วโดยรวมไดว้ า่ “การจัดแสดงทุกขนาดเปน็ นิทรรศการ”

2.7 กราฟิกในการออกแบบการออกแบบกราฟกิ
กราฟิก (Graghic) เป็นคาเรียกทับศัพท์ ซ่ึงอาจมาจากศัพท์ภาษากรีก คือ Graphikos

(Drawing and Painting ) ซ่ึงหมายถึง การเขียนภาพ หรอื วาดภาพ ท่เี ป็นภาพลายเสน้ ต่างๆ ในสมยั โบราณ
คาว่า กราฟิก จะหมายความถึง ภาพลายเส้น หรอื ภาพที่เกิดจากการวัด การขีดเขียน การวาดระบายสี การสร้าง
งานศิลปะบนพ้ืนระราบเท่าน้ัน แต่ในปัจจุบัน กระบวนการออกแบบต่างๆ ท่ีเป็นวัสดุ 2 มิติ โดยเน้นการ
ออกแบบเพ่ือให้อ่าน เช่น ออกแบบหนังสือ นิตยสารโฆษณา หีบห่อ ป้ายต่างๆ โปสเตอร์ แผ่นพับ รวมท้ัง
การออกแบบเพ่ือการจดั นิทรรศการ ฯลฯ ทั้งนี้ เพ่ือสามารถนามาใช้เปน็ สอื่ ความหมายในการเรียนการสอน

กราฟกิ หมายถึง การสรา้ งชิน้ งานโดยการออกแบบภาพประเภทต่างๆ โดยกสนวาด การเขียน
การใช้โปรแกรมสาเร็จรูป เพื่อจัดทาเป็นภาพ ภาษา สัญลักษณ์ ลงในทัศน์วัสดุประเภทต่างๆโดยตรงหรือ
จัดทาเป็นต้นแบบเพ่ือนาไปถ่ายทอดลงส่ืออิเล็กทรอนิกส์หรือการสร้างโดยการใช้โปรแกรมสร้างภาพระบบ
ดจิ ทิ ลั เพื่อนามาช่วยใหผ้ ูร้ บั รู้ เรยี นรูไ้ ด้ง่าย รวดเรว็ และเขา้ ใจ ตรงตามวตั ถุประสงค์ของผู้นาเสนอ

การออกแบบกราฟิก เป็นลักษณะของการออกแบบพื้นผิว 2 มิติ เพื่อเป็นสื่อกลางสาหรับการ
ถ่ายทอดข้อความ ความรู้สึกนึกคิด และอารมณ์ จากบุคคลหน่ึงไปยังอีกบุคคลหนึ่งเพื่อให้เข้าใจและรู้เรื่อง
โดยประสาทตาในการรับรู้เป็นส่วนใหญ่ความสาคัญของการออกแบบกราฟิก การออกแบบที่ดีต้องทาให้
ข้อมูลที่กระจัดกระจายมีระเบียบมากขึ้น ช่วยให้ระบบการถ่ายทอดข้อมูลเป็นไปอย่างรวดเร็วและชัดเจน
ช่วยสร้างสรรค์งานสัญลักษณ์ทางสังคมเพื่อการส่ือความหมายร่วมกัน ช่วยพัฒนาระบบการส่ือสารให้มี
ประสทิ ธิภาพยง่ิ ข้ึน ชว่ ยใหเ้ กิดจินตนาการภาพเกดิ มแี นวคิดสงิ่ ใหมอ่ ยู่เสมอ

69

ในปัจจุบันโลกได้วิวัฒนาการไปอย่างรวดเร็ว มีการกาชับระบบการติดต่อสื่อสารที่มี
ประสิทธิภาพย่ิงข้ึน มีการกระจายข้อมูลไปยา่ งรวดเร็ว โดยอาจจะเป็นการกระจายข้อมูลจากท่ีหนึ่งไปยังอีก
ท่ีหน่ึง เข้าใจความหมาย เป็นเรื่องท่ีไม่ง่ายนัก เนื่องจากความแตกต่างกันทั้งทางด้านสังคมวัฒนธรรม ความเชื่อ
ของแต่ละท้องถิน่ ดงั น้ันการใช้งารกราฟิกท่ีดีสามารถสื่อความหมายได้ชัดเจนถูกต้อง จะชว่ ยให้มนุษยส์ ื่อสาร
กันได้ เขา้ ใจกนั ได้ เกิดจนิ ตนาการรว่ มกนั ในการนาส่ือกราฟิกมาใช้งานนั้นไมว่ ่าจะเป็นการสื่อสารทางใด ผูท้ ี่
นาเอาส่ือกราฟิกมาใช้ต้องคานึงถึงเงื่อนไขและปัญหาเหล่าน้ีด้วย คือ เพ่ือนามาใช้การขบคิด เพื่อแก้ปัญหา
จดั ระบบขอ้ มลู และการนาเอาศิลปะมาใช้ใหเ้ กดิ ประโยชนใ์ นการส่ือส่อื สารมากท่สี ุด

ขอบขา่ ยของงานกราฟกิ
งานกราฟิกเป็นงานท่ีดูเผิน ๆ น่านะเกี่ยวกับงานพิมพ์เท่าน้ันแต่จริง ๆ แล้วงานกราฟิกยังเป็น
งานที่มีความเกี่ยวพันกับงานอ่ืน ๆ อีก ได้แก่การประชาสัมพันธ์ ถือได้ว่างานกราฟิกน้ีเป็นงานที่ควบคู่ไปกบั
งานบริหาร เพราะเน้อื หาของการประชาสัมพนั ธท์ ่ีออกไปนั้น หากไมด่ งึ ดูดความสนใจทดี่ ีแล้วย่อมไม่สามารถ
ทจี่ ะส่ือความหมายกันระหวา่ งผู้ชมกับฝ่ายองค์กรได้ ดงั น้ี

งานโทรทศั น์ กราฟิกจะเก่ียวข้องในสว่ นท่ีเปน็ หวั เรอื่ ง(title)สไลด์ ฯลฯ
งานจดั ฉากละคร เชน่ การจัดฉากในรูปแบบตา่ ง ๆ
การออกแบบตัวหนังสืองานหนังสือพิมพ์ วารสารนิยมใช้สัญลักษณ์ทางกราฟิกกันมาก
เพราะสัญลักษณเ์ หลา่ น้ีทาให้ ผู้อา่ นเขา้ ใจง่าย
งานออกแบบ หรอื แบบร่าง เช่น ออกแบบเขียนภาพเหมือน งานพมิ พ์หรือทาสาเนา
คุณคา่ ของงานกราฟกิ
งานกราฟิกที่ดีทาให้เห็นถึงความคิดในการออกแบบเป็นเลิศ จะมีอิทธิพลโดยตรงที่จะโน้มน้าว
ผู้รับข้อมูลทาให้เกิดความสนใจการยอมรับในขณะเดียวกันยังแสดงถึงสื่อกลางในการส่ือความหมายให้เกิด
ความเขา้ ใจตรงกัน สามารถทาหน้าท่ีเป็นส่ือเพ่ือให้เกิดการเรียนรู้เกดิ การศึกษากับ กลุ่มเป้าหมายได้ช่วยให้
งานเกิดความน่าสนใจประทับใจแก่ผู้พบเห็น ช่วยให้เกิดการกระตุ้นทางความคิดและการติดสินใจอย่าง
รวดเร็ว ก่อให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ และทาให้ผู้พบเห็นเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทั้งด้านการกระทา
และความคิด
ความสาคญั ของกราฟกิ
กราฟกิ มบี ทบาทต่อชีวิตประจาวนั มาก เพราะเปน็ รปู แบบการสื่อสารทางการรบั รผู้ ่านการมอง/
ดูท่ีมีการนามาใช้ในชีวิตประจาวันท่ัวไป และมีผลต่อพฤติกรรม เช่น แนวความคิด เจตคติ การตัดสินใจ
และการกะทาอยู่ไม่อยู่ไม่น้อย ท้ังนี้เพราะกราฟิกเป็นทัศนะวัตถุท่ีเป็นรูปธรรม จากการวิจัยพบว่า การ
รับรูข้ องมนษุ ย์นั้นจะรับรู้ทางประสาทสัมผัสทางตาสงู สดุ ถงึ ร้อยละ 83 จากประสาทสัมผัสท้ังหมด คอื ตา
หู จมูก ลิ้น และผิวหนัง นอกจากน้ีความเป็นรูปธรรม เช่น รูปภาพ สัญลักษณ์ของกราฟิกในรูปแบ บ
ตา่ งๆ ยงั สรา้ งความนา่ สนใจและประทบั ใจได้อยา่ งดยี ง่ิ อกี ด้วย

70

กราฟิกจะนาไปใช้ประโยชน์ได้มากมาย ทั้งใช้ในด้านการโฆษณาและประชาสัมพันธ์ ใช้ในการ
โน้มนา้ วจิตใจ ปลูกฝังคา่ นยิ ม เปลีย่ นแปลงเจตคติ และสร้างความเข้าใจอนั ดี ใช้ในการจัดนิทรรศการ ใชก้ ับ
สิ่งพิมพ์ต่างๆ เช่น หนังสอื หนังสือพมิ พ์ วารสาร และอ่นื ๆ และใช้ในการเรียนการสอน
2.8 พื้นท่ีการจัดแสดง
รัลยลั พารากอนฮอล์ 3 ศนู ย์การค้าสยามพารากอน กรงุ เทพมหานคร

ภาพท่ี 2.80 พนื้ ท่กี ารจดั แสดง

71

บทท่ี 3
วธิ แี ละขั้นตอนการดาเนินงาน
การศึกษาโครงการพิเศษครั้งน้ีเพ่ือศึกษาโครงการการออกแบบนิทรรศการและการจัดแสดงเพื่อ
นาเสนอข้อมูลเกย่ี วกับเครื่องสาอางและเทคนิคการแตง่ หน้าเพ่ือให้บุคคลที่สนใจและอยากเรยี นรู้เพม่ิ เติมใน
เทคนิคการแต่งหน้าต่าง ๆ เพื่อไปใช้ในชีวิตประจาวันหรือต่อยอดเพื่อสร้างอาชีพ ฉะน้ันจึงนาเสนอใน
รูปแบบของนิทรรศการและการจัดแสดงโดยมลี าดับข้นั ตอนการดาเนินงาน ดงั นี้
3.1 วิธีดาเนนิ โครงการ
3.2 ข้ันตอนการออกแบบ
3.3 ขั้นตอนการจดั แสดง
3.4 เคร่ืองมือที่ใช้ในโครงงาน
3.5 การวิเคราะหข์ อ้ มูล
3.6 ผทู้ รงคุณวฒุ ิ

72

3.1 วธิ ีดาเนนิ โครงการ
ศึกษาข้อมูลต่างๆที่เกี่ยวข้องกับปลากัด ประวัติความเป็นมา ชนิดและสายพันธ์ุของปลากัด

วิธีการเพาะเล้ียงและการขยายพันธุ์ รวมถึงการส่งออกต่างประเทศและระบบขนส่งที่จะนามาใช้ในการจัด
แสดงศึกษาแนวคิดการออกแบบนิทรรศการและการจัดแสดงเริ่มจากการศึกษาข้ อมูลวิจัยด้านเอกสาร
ออนไลน์ วารสารวิชาการ และเว็บไซต์ต่างๆ โดยนาข้อมูลที่ได้มาเรียบเรียงลาดับความสาคัญเพ่ือที่จะนา
ข้อมูลมาใชใ้ นการออกแบบนทิ รรศการ รวมถงึ ข้ันตอนในการจัดแสดงงาน

3.2 ขนั้ ตอนการออกแบบ
1. ศึกษาข้อมูลสถานที่เพื่อท่ีจะนามาใช้ในการออกแบบนิทรรศการและวัสดุและเทคโนโลยีท่ีจะ

นามาใชใ้ นงานจากนนั้ สรุปเพื่อใหเ้ ห็นลาดับความสาคัญเพ่อื ทจี่ ะนามาใช้ในการออกแบบ
2. ข้อมูลทศี่ ึกษามานี้ทาให้ได้มาซ่ึงแนวทางการออกแบบทั้งการกาหนดรูปแบบ สีสนั ภายในการ

จดั งาน การกาหนดระยะเวลาลักษณะของการจดั งาน การกาหนดขนาดพ้ืนที่และกจิ กรรมท่ีจะเกดิ ขึน้ ภายในงาน
3. ปรบั ปรุงแบบตามข้อเสนอแนะ
4. นาเสนอแบบในข้นั ตอนสดุ ทา้ ย

3.3 ข้นั ตอนการจดั แสดง
จากการวเิ คราะหก์ รอบแนวคิดในการจดั งาน “Thai betta fish 2022” จากหวั ข้อของงาน

วเิ คราะหใ์ หเ้ กิดรูปแบบการจัดกจิ กรรมที่สามารถตอบสนองวตั ถุประสงค์ทต่ี งั้ ไว้โดยมกี ิจกรรมดงั นี้
กจิ กรรมท่ี 1 จดั แสดงประวัตคิ วามเป็นมาและสายพันธุ์ของปลากดั
กิจกรรมที่ 2 จัดแสดงปลากัดแตล่ ะสายพนั ธุ์
กิจกรรมที่ 3 จัดแสดงการเพาะเลย้ี งและขยายพนั ธุ์
กจิ กรรมท่ี 4 จดั แสดงระบบการขนส่งเพอื่ สง่ ออกตา่ งประเทศ
กิจกรรมที่ 5 ร่วมแชร์ประสบการณ์และข้อมูลในการเพาะเลี้ยง ขยายพันธ์ุและการต่อยอดสู่ธุรกิจ

ส่งออก ปลากดั ไปยังตา่ งประเทศ จากผู้เชย่ี วชาญทางด้านการเล้ยี งและส่งออกช่ือดังของเมืองไทย

3.4 เครือ่ งมือทใี่ ช้ในโครงการ
แบบสอบถามท่ีผู้จัดทาโครงการสร้างข้ึนมาเพ่ือสอบถามความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิและ

ผเู้ ช่ียวชาญ ดา้ น Event & Organizer โดยใช้เคร่ืองมือน้ี
แบบสอบถามการประเมินความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิที่มีต่อการจัดนิทรรศการและการจัด

แสดงการประเมินความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิที่มีต่อการแสดงงานนิทรรศการและงานแสดงและการ
ออกแบบ โดยจาลองแบง่ เป็น 3 ตอน

ตอนท่ี 1 ข้อมูลทั่วไปและสถานภาพ ได้แก่ ชื่อและนามสกุล อายุ ประวัติการศึกษา ประวัติการ
ทางาน ตาแหน่ง ความเช่ยี วชาญเฉพาะด้าน

73

ตอนที่ 2 ความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญ เพ่ือประเมินการจัดแสดงงานและการ

ออกแบบลักษณะแบบสอบถามเปน็ แบบประเมินค่า

ตอนที่ 3 ข้อเสนอแนะอ่ืน ๆ เป็นแบบสอบถามปลายเปิดเพื่อให้ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เช่ียวชาญได้

แสดงความคิดเหน็ เพ่มิ เตมิ ในสว่ นท่เี กีย่ วขอ้ ง

กาหนดการ ระหวา่ งวนั ที่ 21-23 มกราคม 2565

วันท่ี 21 มกราคม 2565

11.00 น. – 12.00 น. พธิ ีเปดิ งานนิทรรศการ “THAI BETTA FIHS 2022”

12.00 น. – 20.00 น. เปดิ ใหช้ มพน้ื ที่จดั แสดงนทิ รรศการปลากัดสวยงามและการ

เพาะเลี้ยงบธู โชวป์ ลากัดสวยงาม และโซน EXHIBITION

14.30 น. – 16.00 น. Workshop การสอนเพาะพันธ์ุปลากัด โดยวิทยากร AQUALAB

วันที่ 22 มกราคม 2565

11.00 น. – 20.00 น. เปิดให้ชมพน้ื ที่จดั แสดงนิทรรศการปลากดั สวยงามและการ

เพาะเลี้ยง บธู โชว์ปลากดั สวยงาม และโซน EXHIBITION

14.00 น. – 19.00 น. กิจกรรมประกวดปลากดั สวยงาม โซนจัดประกวดปลาสวยงาม

(พิธกี รคู่ คุณหมาก ปริญ , คณุ คมิ เบอรร์ ี)่

วันท่ี 23 มกราคม 2565

11.00 น. – 20.00 น. เปิดให้ชมพนื้ ที่จดั แสดงนทิ รรศการปลากัดสวยงามและการ

เพาะเลย้ี งบธู โชว์ปลากัดสวยงาม และโซน EXHIBITION

13.00 น. – 15.00 น. กจิ กรรมประกวดการออกแบบเครื่องแตง่ กายด้วยลวดลายปลากัด

ชิงเงินรางวัลมลู คา่ 20,000 บาท

(พิธกี รคู่ คุณณเดชณ์ คกุ ิมิยะ , คณุ ญาญา่ อรุ ัสยา)

17.00 น. – 19.00 น. งานเสวนา “การพฒั นาและการต่อยอดปลากดั ไทยในเชิงธรุ กิจ”

แขกรับเชญิ คณุ ธรี ศักด์ิ สุพนิ พง (ลุงอา๋ ปากน้า)

19.00 น. – 20.00 น. พิธมี อบของรางวลั และของที่ระลึกแกแ่ ขกผู้มีเกียรติและผเู้ ข้าร่วม

กิจกรรม

(ของท่ีระลึก เส้ือยึดปกั โลโก้ THAI BETTA FIHS 2022)

20.00 น. พธิ ีกรกลา่ วขอบคณุ และปดิ งาน

74

3.5 การวเิ คราะหข์ ้อมลู
ผู้จัดทาโครงการทาการเก็บรวบรวมข้อมูลจากแบบสอบถามจานวน 1 ชุด มาวิเคราะห์ข้อมูลหา

ค่าสถิติท่ใี ช้ คอื ค่าเฉล่ียเลขคณิต และคา่ เบีย่ งเบนมาตรฐาน
แบบสอบถามเพ่ือประเมินความคิดเหน็ ของผู้ผลติ ที่มีต่อความเป็นไปได้ในการผลิตแบบสอบถาม

เพื่อประเมินความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิท่ีมีต่อการจัดแสดงงานและการออกแบบ โดยค่าสถิติท่ีใช้ในการ
วิเคราะห์ข้อมูล คือ ค่าเฉล่ียเลขคณิต ( Aromatic Mean) กาหนดค่าระดับความคิดเห็นเป็นคะแนน 5
ระดับคะแนน ดงั นี้

ระดับคะแนน 5 หมายถึง มคี วามคิดเหน็ ว่าเหมาะสมมากท่ีสุด
ระดบั คะแนน 4 หมายถึง มคี วามคิดเห็นว่าเหมาะสมมาก
ระดับคะแนน 3 หมายถงึ มคี วามคดิ เห็นว่าเหมาะสมปานกลาง
ระดบั คะแนน 2 หมายถงึ มคี วามคิดเห็นว่าเหมาะสมน้อย
ระดบั คะแนน 1 หมายถงึ มคี วามคดิ เหน็ ว่าเหมาะสมนอ้ ยทีส่ ดุ

คานวณคา่ อตั ราภาคชนั้ เพอื่ วิเคราะหข์ อ้ มูลคา่ ระดบั คะแนนความคิดเหน็
อนั ตรภาคชน้ั = คา่ ระดับคะแนนสงู สุด – ค่าระดบั คะแนนตา่ สุด
จานวนระดบั คะแนน
= 5 – 1 = 0.80
5

แปลความหมายของคา่ เฉลย่ี ระดบั ความคิดเห็น ไดด้ งั นี้
ค่าเฉล่ียระหวา่ ง 4.21 – 5.00 หมายถึง มีความคิดเหน็ เหมาะสมมากทีส่ ุด
คา่ เฉลย่ี ระหว่าง 34.21 – 4.20 หมายถึง มคี วามคิดเห็นเหมาะสมมาก
คา่ เฉลี่ยระหว่าง 2.61 – 3.40 หมายถึง มีความคดิ เห็นเหมาะสมปานกลาง
ค่าเฉลยี่ ระหว่าง1.81 – 1.80 หมายถงึ มคี วามคิดเห็นเหมาะสมนอ้ ยที่สุด

75

3.6 ผู้ทรงคณุ วุฒแิ ละผเู้ ชยี่ วชาญ
ผ้จู ดั ทาโครงการพิเศษได้กาหนดคณุ สมบัติของผู้ทรงคุณวฒุ ิ ดงั น้ี
1.ผ้ทู รงคณุ วุฒิและผ้เู ชีย่ วชาญ (แขกรับเชญิ )
นายธีรศักดิ์ สุพินพง (ลุงอ๋า ปากน้า) เจ้าของกิจการ Goldenbetta เซียนปลากัดที่คร่าหวอด

อยู่ในวงการปลากัดมาตลอด ตั้งแต่อายุ 7 ขวบ โดยปัจจุบันมีหน้าร้านต้ังอยู่ท่ีอาเภอบางเมืองใหม่ จังหวัด
สมุทรปราการ ช่ือว่า “Goldenbetta-โกลเด้นเบตต้า ที่เปิดมานานมากกว่า 30 ปี เมื่อปี พ.ศ. 2542
เดินสายแทบทุกงานกับกลุ่มเพื่อนท่ีเล่นปลากัดเช่นเดียวกัน ช่ือกลุ่ม “ปากน้า” ได้เก็บสะสมรางวัลเร่ือยมา
แต่เร่ิมมีช่ือเสียงจริง ๆ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2549 ท่ีพัฒนาปลากัดสีทองสาเร็จจนมีสายเลือดน่ิงเป็นสีทองทั้งคอก
จนเรม่ิ มสี อื่ ต่างๆ ให้ความสนใจ ซ่งึ ทาให้ “ลงุ อ๋า ปากนา้ ” มีชอื่ เสียงโดง่ ดังในด้านเพาะพันธุ์ปลากดั มาจนถึง
ทุกวันน้ี และจากกรณีที่ ปลากัด ถูกยกให้เป็นสัตว์น้าประจาชาติ น้ัน ทางร้านโกลเด้นเบตต้า มีความรู้สึก
ยนิ ดเี ปน็ อยา่ งยิง่ ซงึ่ ในส่วนของยอดขายหลงั การประกาศได้เพ่มิ ข้ึนเพยี งเล็กน้อยเท่าน้ัน แต่มีกลมุ่ คนรุ่นใหม่
ให้ความสนใจเข้ามาสอบถามต้องการจะศึกษาและเลี้ยงปลากัดเป็นจานวนมาก ในส่วนของต่างชาติคาดว่า
ทราบข่าวปลากัดเป็นสัตว์น้าประจาชาติไทยกันพอสมควร เพราะได้รับการเผยแพร่ในส่ือข่าวของ
ต่างประเทศสาหรับแผนในอนาคตทางร้านคาดการณ์ว่าจะมีการขยายตลาดปลากัดไทยไปสู่ตลาด
ต่างประเทศเพม่ิ มากขึน้ กว่าเดิม เพ่อื เผยแพรค่ วามงามของปลากัดใหป้ รากฏสูส่ ายตาชาวโลก สว่ นกลุ่มลูกคา้
ของทางรา้ น สัดส่วนเป็นลูกค้าชาวไทยและชาวต่างชาติคร่ึงตอ่ ครง่ึ โดยกลุม่ ลูกค้าชาวต่างชาตมิ หี ลากหลาย
ท้ังจีน ไต้หวัน ฮ่องกง สิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ กัมพูชา ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา เยอรมนี
แคนาดา ออสเตรเลีย และ องั กฤษ

ภาพท่ี 3.1 ผูท้ รงคุณวฒุ แิ ละผเู้ ชยี่ วชาญ

76

2.ผูเ้ ชีย่ วชาญท่ีมปี ระสบการณด์ า้ น Event & Organizer
คุณเมฆ-เกรียงไกร กาญจนะโภคิน ต้าแหน่ง Founder & Group CEO, Index Creative
Village ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าท่ีบริหาร กลุ่มบริษัท อินเด็กซ์ ครีเอทีฟ วิลเลจ จ้ากัด (มหาชน)
ผู้น้ากลุ่มธุรกิจการตลาดเชิงสร้างสรรค์ครบวงจรแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คุณเมฆเป็นผู้ใช้
ความคิดสร้างสรรค์พลิกวิกฤติให้เป็นโอกาสได้เป็นอย่างดี ต่อยอดเป็นบิสิเนสโมเดลมากมาย อาทิ
Hybrid Concert ท่ีรับชมได้ผ่านไลฟ์ท้ังทาง online และ on ground ซึ่งล่าสุด คุณเมฆ ได้ริเริ่มธุรกิจ
KILL & KLEAN บริการฆา่ เช้ือสุดพรีเมยี ม สา้ หรบั งานอเี วนต์ สมั มนา คอนเสิรต์ ทีต่ อบโจทย์คนไทย ใน
ปีนี้ อินเด็กซ์ ครีเอทีฟ ยังได้ฉลองความส้าเร็จ 30 กว่าปีที่ผ่านมา ด้วยการเป็นผู้อยู่เบ้ืองหลังงานระดับ
โลก อย่าง Thailand Pavilion ที่ World Expo 2020 ท่ดี ไู บ สหรัฐอาหรบั เอมเิ รตสอ์ กี ดว้ ย
บริษัท อินเด็กซ์ ครีเอทีฟ วิลเลจ จ้ากัด (มหาชน) (INDEX CREATIVE VILLAGE PUBLIC
COMPANY LIMITED) ต้ังอยู่ท่ี เลขท่ี 545 ซอยปรีดีพนมยงค์ 42 ถนนสุขุมวิท 71 แขวงคลองตันเหนือ
เขตวัฒนา กรุงเทพมหานคร

ภาพที่ 3.2 ผู้เชีย่ วชาญดา้ นงาน Event

77

บทที่ 4
ผลลัพธ์ของโครงการ
การจัดทาโครงการออกแบบนิทรรศการและการจัดแสดง “Thai betta fish 2022” เป็นนิทรรศการ
สาหรบั ผู้ที่สนใจทั้งด้านการเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์ และการต่อยอดทางธุรกจิ ของปลากัด พรอ้ มทั้งมีความ
ต้องการท่ีจะพัฒนาต่อยอดธุรกิจทั้งในและต่างประเทศ ทัศนคติในการใช้ชีวิตประจาวันของผู้ที่มีความ
บกพร่องทางด้านรูปร่างหน้าตา ผู้จัดทาโครงการได้นาเสนอผลการวิเคราะห์โดยอ้างอิงจากหลักทฤษฎีทาง
สถิตแิ ละวเิ คราะหด์ งั ต่อไปนี้
4.1 แนวคิดในการออกแบบนิทรรศการและการจดั แสดง
4.2 Inspiration ในการดาเนินโครงการ
4.3 Mood & Tone ในการดาเนินโครงการ
4.4 การออกแบบพ้นื ท่จี ัดงาน Plan
4.5 การออกแบบทศั นยี ภาพ Presentation
4.6 การออกแบบสญั ลกั ษณ์ของงาน Logo
4.7 การออกแบบสอื่ โฆษณาประชาสัมพนั ธ์ Poster
4.8 การออกแบบของทล่ี ะลกึ
4.9 ผลการประเมนิ โครงการโดยผทู้ รงคุณวฒุ ิและผู้เชีย่ วชาญ

78

4.1 แนวคดิ ในการออกแบบนิทรรศการและการจัดแสดง
แนวคิดในการออกแบบนิทรรศการและการจดั แสดงของโครงการพิเศษออกแบบนิทรรศการและจัด

แสดงภายใต้งานนิทรรศการ “Thai betta fish 2022” เป็นนิทรรศการท่ีได้สร้างแรงบันดาลใจสาหรับผู้ท่ี
สนใจท้ังด้านการเพาะเล้ียงและขยายพันธุ์ และการต่อยอดทางธุรกิจของปลากัด พร้อมท้ังมีความต้องการท่ี
จะพัฒนาต่อยอดธุรกิจท้ังในและต่างประเทศ ทัศนคติในการใช้ชีวิตประจาวันของผู้ท่ีมีความบกพร่อง
ทางด้านรูปร่างหน้าตา และความสวยงามของปลากัดสายพันธ์ุต่างๆ ท่ีได้จัดแสดงไว้ ยังมีสิ่งที่น่าสนใจอื่นๆ
อาทิ เช่น การจัดแสดงพันธ์ุปลากัด การจัดแสดงการเพาะพันธุ์ปลากัด การประกวดปลากัดสวยงาม
การออกแบบเครื่องแต่งกายด้วยลวดลายของปลากัด และกิจกรรม Workshop รวมถึงการเสวนากับผู้ท่ีมี
ช่อื เสยี งโด่งดงั ในด้านเพาะพันธป์ุ ลากัด และธรุ กิจสง่ ออกรวมถงึ การตลาดต่างๆ

4.2 Inspiration ในการดาเนินโครงการ
ในการดาเนนิ โครงการ ภายใตง้ านนทิ รรศการ “Thai betta fish 2022” ได้รบั แรงบนั ดาลใจมาจาก

การความงดงามและความโดดเด่นของปลากัด สะท้อนคุณลักษณะแห่งความมีชีวิตชีวา และพลังแห่งความ
กล้าหาญดุดัน ของปลากัด สัตว์น้าขนาดเล็กท่ีได้รับการขนานนามว่า “นักรบผู้สง่างาม” อีกทั้งปลากัดเป็น
สตั วน์ า้ ประจาชาติไทย ท่ีมที ัง้ ความสวยงาม ออ่ นชอ้ ย และแข็งแรงในเวลาเดียวกัน

ภาพท่ี 4.1 Inspiration ในการดาเนินโครงการ

79

4.3 Mood & Tone ในการดาเนนิ โครงการ
Mood & Tone ในการดาเนินโครงการ ภายใตง้ านนิทรรศการ “Thai betta fish 2022”
คือ สีเหลืองทอง สีขาว และสีดา เพ่ือต้องการสะท้อนคุณลักษณะแห่งความมีชีวิตชีวา และพลัง

แหง่ ความกลา้ หาญดดุ นั ของปลากัด

ภาพที่ 4.2 Mood & Tone ในการดาเนนิ โครงการ
TONE COLOR CODE

80

4.4 การออกแบบพ้ืนทจ่ี ดั งาน Plan
พืน้ ทใ่ี นการดาเนินโครงการ ภายใตง้ านนทิ รรศการ “Thai betta fish 2022”
จดั ที่ หา้ งสรรพสนิ ค้าสยามพารากอน (PARAGON HALL 3)

ภาพท่ี 4.3 ผังพนื้ ทีส่ ถานทจ่ี ดั แสดงงาน

ภาพที่ 4.4 พ้ืนที่ PALAGON HALL 3

81

4.5 การออกแบบทัศนียภาพ Presentation
ภาพจาลองบรรยากาศงานนทิ รรศการและการจัดแสดง “Thai betta fish 2022”

(PARAGON HALL 3) หา้ งสรรพสินค้าสยามพารากอน กรุงเทพมหานคร

ภาพจาลองทางเขา้ งานจดั แสดง “Thai betta fish 2022” ด้านใน PARAGON HALL 3

ภาพท่ี 4.5 ภาพจาลองทางเข้างานจัดแสดง

82

ภาพที่ 4.6 ภาพจาลองบรรยากาศทางเข้างานจดั แสดง

83

ภาพท่ี 4.7 ภาพจาลองจดั แสดง โซน EXIBITION
84

ภาพท่ี 4.8 ภาพจาลองจดั แสดง โซน EXIBITION

85

ภาพท่ี 4.9 ภาพจาลองจัดแสดง โซนบธู ขายอาหารปลากัด
86