พระกรณียกิจใน ร.ศ. ๑๒๖ (พ.ศ. ๒๔๕๐) กองบััญชาการกองเรืือยุุทธการ สััตหีีบ ชลบุุรีี
ใน ร.ศ. ๑๒๖ (พ.ศ.๒๔๕๐) กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักด์์ต้้องทรง รัักษาราชการในตำแหน่่งผู้้บััญชาการกรมทหารเรืือแทนสมเด็็จเจ้้าฟ้้า กรมขุุนนครสวรรค์์วรพิินิิต ซึ่่�งตามเสด็็จพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้า เจ้้าอยู่่หััว เสด็็จประเทศยุุโรปตั้้�งแต่่วัันที่่� ๒๗ มีีนาคม ร.ศ. ๑๒๕ จนถึึง วัันที่่� ๘ พฤศจิิกายน ร.ศ. ๑๒๖ เป็็นเวลานาน ๗ เดืือนเศษ ๑. การจััดตั้้�งโรงเรี ียนช่่างกล และการจััดทำำ โครงการศึึกษาสำำ หรัับนายทหารสััญญาบััตร กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์� ทรงพระดำริิเห็็นความจำเป็็นที่่�จะต้อ้ง มีีนายทหารฝ่่ายช่่างกล เพื่อรั ่� บผิั ิดชอบ หม้อน้้ ้ ำและเครื่อ ่� งจัักรต่่าง ๆ ในเรืือ ตลอดจนการงานฝ่่ายช่่างกลในโรงงานบนบกแทนชาวต่่างประเทศที่ ่� จ้้างไว้้ ใน ร.ศ. ๑๒๕ มีีผู้้สำเร็็จการศึึกษาวิชิาช่่างจากต่่างประเทศรับัราชการในกรม ทหารเรืือหลายนาย เช่่น นายเรืือเอก พระวิิจารณ์์จัักรกิิจ (วิิลเลีียม บุุผยก ลิิน) นายเรืือโท หลวงพิินิิจจัักรภััณฑ์์๑ (สุุริิเยศ อมาคยกุุล ต่่อมาเป็็นนาวา เอก พระยาสาครสงคราม) นายเรืือโทผู้้ช่่วย นายฮั่่�ง ๒ (โชติิกเสถีียร ต่่อมา เป็็นนาวาเอกพระวิิทยุุทููรลิิริิต) นายบ๋๋า ๓ (บ๋๋า สุุสาขา ต่่อมาเป็็น นาวาโท พระพิินิิจจัักรภััณฑ์์) เป็็นต้้น นอกจากนั้้�น นัักเรีียนนายเรืือที่่� ส่่งไปศึึกษา ณ ประเทศญี่ ่�ปุ่่นก็็ได้้ศึึกษาและฝึึกงานในวิิชาช่่างกลเพราะญี่ ่�ปุ่่นไม่่จััดให้้เข้้า ศึึกษาในโรงเรีียนนายเรืือ จึึงนัับว่่าพอจะมีีครููอาจารย์์ที่่�จะสอนและฝึึก วิิชาการต่่าง ๆ ทางด้้านช่่างกลได้้ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�จึึงทรงเปิิด โรงเรีียนช่่างกลขึ้้�นใน ร.ศ. ๑๒๕ ถ้้าถืือตามคำสั่่�งกรมทหารเรืือที่่� ๗๖/๑๙๐๐ ลงวัันที่่� ๑ มิถุิุนายน ร.ศ. ๑๒๕ ซึ่่�งให้้รวมกองรองบััญชาการเข้้ากับักรมยุุทธ ศึึกษา แล้้วแบ่่งส่่วนราชการในกรมยุุทธศึึกษาออกเบ็็น ๔ กอง ตั้้�งแต่่วัันที่่� ๑ มิิถุุนายนร.ศ. ๑๒๕ และมีี “กองโรงเรีียนนายเรืือ โรงเรีียนช่่างกล” รวม อยู่่ด้้วยก็นั็บัได้ว่้่า “โรงเรียีนช่่างกล” หรืือต่อ่มาเรีียกว่่า “โรงเรียีนนายช่่าง กล” นั้้�น ได้้ถืือกำเนิิดขึ้้�นในวัันที่่� มิิถุุนายน ร.ศ. ๑๒๕ (พ.ศ. ๒๔๔๙) และ เมื่ ่� อพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวเสด็็จพระราชดำเนิินมาเปิิด โรงเรีียนนายเรืือเป็็นทางราชการในวัันที่่� ๒๐ พฤศจิิกายน ร.ศ. ๑๒๕ นั้้�น โรงเรีียนนายเรืือมีีนัักเรีียนทั้้�ง ๒ พรรคอยู่่แล้้ว แต่่ตามทำเนีียบข้้าราชการ ในกรมทหารเรืือ ร.ศ. ๑๒๕ เรีียกหน่่วยงานนี้้�ว่่า “กองโรงเรีียน” (ไม่่ตรง กัับคำสั่่�งที่่�กล่่าวข้้างต้้น) และมีี“นายบ๋๋า” เป็็น “ครููช่่างกล” อยู่่คนเดีียว ตามทำเนีียบข้้าราชการฯ ร.ศ. ๑๒๖ หน่่วยงานนี้้�ก็็ยัังคงมีีชื่่� อว่่า “กอง โรงเรีียน” เช่่นเดีียวกัับใน ร.ศ. ๑๒๕ แต่่ได้้มีีการบรรจุุ “นายเรืือโท หลวง พิินิิจจัักรภััณฑ์์” เป็็น “ผู้้�ช่่วยผู้้�บัังคัับการ” เพิ่่�มขึ้้�นจากหน้้าที่่� “ครููยีีโอเม ตรีี” ที่่�ดำรงอยู่่เดิิม ในวัันที่่� ๒๖ ธัันวาคม ร.ศ. ๑๒๖ กรมทหารเรืือจึึงได้้ตรา ข้้อบัังคัับ ว่่าด้้วยการศึึกษาสำหรัับนายทหารในกรมทหารเรืือ ข้้อบัังคัับนี้้�นอกจาก จะได้้กำหนดโครงการศึึกษาสำหรัับนายทหารตามลำดัับชั้้�นแล้้ว ยัังได้้ กำหนดหลัักสููตรของโรงเรีียนนายเรืือและ โรงเรียีนช่่างกล ไว้ด้้ ้วย หลัักสููตร ของโรงเรีียนช่่างกลแบ่่งออกเป็็น ๕ ชั้้�น ใช้้เวลาเรีียนชั้้�นละ ๖ เดืือน รัับผู้้ที่่� สำเร็็จการศึึกษาจากโรงเรีียนปถมทหารเรืือ เข้้าศึึกษาเช่่นเดีียวกับั โรงเรีียน นายเรืือวิชิาที่่�สอนใโรงเรีียนช่่างกล ทุุกชั้้�นคืือ “แอลยิบิรา, ยีีโอเมตรีีภาษา อัังกฤษ เม็็นซุุเรแชน แมคคานิิแคลอิินยิิเนีียร์์ อาวุุธ แพทย์์” และสอนให้้สููง ขึ้้�นตามลำดัับ ชั้้�น ๒ เพิ่่�มวิิชา “ไฟฟ้้า สติิมอิินยิิเนีียร์์ วาดเขีียน” ชั้้�น ๓ เพิ่่�ม วิิชา “ตรีีโกโนเมตรีี” ขั้้�น ๔ เพีีมวิิชา “การต่่อเรืือ” วิิชาที่่�เพิ่่�มนี้้�เรีียนสููงขึ้้�น ทุุกชั้้�นจนถึึงชั้้�น ๕ นัักเรีียนช่่างกลได้้รัับสิิทธิิต่่าง ๆ เช่่นเงิินเดืือนและฐานะ เมื่ ่� อสำเร็็จการศึึกษาเช่่นเดีียวกัับนัักเรีียนนายเรืือ ข้้อบัังคัับฯ ฉบัับนี้้�ได้้กำหนดการศึึกษาของผู้้ที่่�จะเป็็นนายทหาร สััญญาบััตรเป็็น ๗ โรงเรีียนดัังนี้้� ๑. โรงเรีียนปถมทหารเรืือ สำหรัับผู้้ที่่�จะเช้้าเรีียนเป็็นนายทหา ๒. โรงเรีียนนายเรืือ สำหรัับรัับผู้้สำเร็็จจากโรงเรีียนปถมทหารเรืือ เช้้าเรีียนเมื่ ่� อสำเร็็จการศึึกษาแล้้ว ได้้เป็็นนายทหารสััญญาบััตร ๓. โรงเรีียนช่่างกล ๔. โรงเรีียนอาวุุธ สำหรับัสอนวิชิาการปืืนใหญ่่และการตอรบีีโดให้้ แก่่นายทหารที่่�สอบได้ชั้้้�นเอกหรืือชั้้�นโท จากโรงเรียีนนายเรืือหรืือโรงเรียีน ช่่างกล ๕. โรงเรีียนชั้้�นสููงนายเรืือ สำหรัับสอนนายทหารที่่�ได้้ศึึกษาใน โรงเรีียนอาวุุธแล้้วมีียศไม่่สููงกว่่านายเรืือโทผู้้ช่่วย ๖. โรงเรีียนชั้้�นสููงช่่างกล สำหรัับสอนนายทหารที่่�สำเร็็จจาก โรงเรีียนช่่างกลชั้้�นเอกหรืือชั้้�นโท มีียศไม่่สููงกว่่านายเรืือโทผู้้ช่่วย 2 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
๗. โรงเรีียนเสนาธิิการ สำหรับัสอนนายทหารเดิินเรืือ (คืือนายทหาร พรรคนาวิิน) ซึ่่�งเป็็นผู้้บัังคัับการเรืือยศไม่่ต่่ำกว่่านายเรืือโท และสำเร็็จ โรงเรีียนอาวุุธมาแล้้ว ๒ ปีี จึึงนัับได้้ว่่า กรมหมื่่�นชุุมพรเชตรอุุดมศัักดิ์์� ได้้ทรงกำหนดโครงการ และขั้้�นตอนสำหรับัการศึึกษาของนายทหารสััญญาบััตรขึ้้�นเป็็นครั้้�งแรก ทั้้�งนี้้� นัับว่่ามีีความจำเป็็นอย่่างยิ่่�งเพราะจะได้้กำหนดหลัักสููตรของโรงเรีียนต่่าง ๆ ให้ต่้อ่เนื่อ ่� งและสอดคล้อ้งกััน สำคััญของโครงการศึึกษาของพระองค์์ได้้แก่่ ก. นายทหารที่่�จะได้ศึึ้กษาต่อ่ ในระดับสููัง จะต้อ้งเป็็นผู้้ที่่�สอบความ รู้ไ้ด้ชั้้้�นเอกหรืือชั้้�นโท (เทีียบกับัสมัยปััจจุุบัันคืือได้้เกีียรตินิยิม) จากโรงเรีียน นายเรืือหรืือโรงเรีียนช่่างกลเท่่านั้้�น ทั้้�งนี้้�เพราะพื้้�นฐานการศึึกษาของผู้้เข้้า ศึึกษาในโรงเรีียนทั้้�งสองไม่่เท่่ากัันอัันเป็็นไปตามระดัับการศึึกษาชั้้�นสามััญ ของประเทศในเวลานั้้�น ผู้้ที่มีีพื้้ ่� �นฐานไม่่พอย่อ่ มไม่่สามารถศึึกษาต่อ่ ในระดับั สููงได้้ ข. นายทหารพรรคนาวิิน เมื่ ่� อสำเร็็จจากโรงเรีียนนายเรืือแล้้ว จะ ได้้ศึึกษาในโรงเรีียนอาวุุธ แล้้วเข้้าศึึกษาในโรงเรีียนชั้้�นสููงนายเรืือเมื่ ่�อมีียศ ไม่่เกิินนายเรืือโทผู้้ช่่วย(ปััจจุุบัันคืือเรืือเอก) ถ้้าได้้เป็็นผู้้บัังคัับการเรืือและมีี ยศไม่่ต่่ำกว่่านายเรืือโท (ปััจจุุบัันคืือนาวาตรีี) ก็็จะได้้เข้้าศึึกษาในโรงเรีียน เสนาธิิการ ค. นายทหารพรรคกลิิน เมื่ ่� อสำเร็็จจากโรงเรีียนช่่างลแล้้ว จะได้้ เข้้าศึึกษาในโรงเรีียนอาวุุธ แล้้วเข้้าศึึกษาในโรงเรีียนชั้้�นสููงช่่างกล เมื่ ่�อมีียศ ไม่่เกิินนายเรืือโทผู้้ช่่วย (ปััจจุุบัันคืือ เรืือเอก) ง. ได้้กำหนดให้้นายทหารพรรกนาวิิน และ พรรคกลิินที่ ่�มีีพื้้�นฐาน ความรู้้สููงเข้้า ศึึกษาในโรงเรีียนอาวุุธทั้้�ง ๒ พรรค นัับว่่าพระองค์์ทรงเห็็น การณ์์ไกลว่่า การอาวุุธในอนาคต จะต้้องใช้้ นายทหารทั้้�ง ๒ พรรคร่่วม กัันเป็็นผู้้�ใช้้และรัับผิิดชอบ ดัังที่่�ได้้เห็็นประจัักษ์์อยู่่ในปััจจุุบัันแล้้ว ต่่อมาใน พ.ศ. ๒๔๖๘ เมื่ ่� อพระองค์์สิ้้�นพระชนม์์แล้้วและกระทรวง ทหารเรืือในสมััยนั้้�นได้้จััดตั้้�ง โรงเรีียนนายทหารเรืือ ขึ้้�นเพื่ ่� อเพิ่่�มพููนการ ศึึกษาให้้แก่่นายทหารเรืือก็็ได้อ้าศัยัโครงการศึึกษาของพระองค์์เป็็นแนวทาง มาจนทุุกวัันนี้้� ต่อ่ มาในวัันที่่� ๒๗ ธัันวาคม ร.ศ. ๑๒๖ (หลัังจากตราข้อ้ บัังคับว่ั ่าด้้วย การศึึกษาฯ แล้้ว ๑ วััน) กรมทหารเรืือ จึึงได้้แยกโรงเรีียนนายเรืือและ โรงเรีียนช่่างกลออกเป็็น ๒ โรงเรีียนเรีียกว่่า “กองโรงเรีียนนายเรืือ” และ “กองโรงเรีียนช่่างกล” นายเรืือเอกผู้้ช่่วย พระบวรวงษ์์เธอ พระองค์์เจ้้า วิิบููลย์์พรรณรัังษีี ผู้้บัังคัับการกองโรงเรีียนนายเรืือย้้ายไปเป็็นปลััดกรมยุุทธ ศึึกษา นายเรืือโท หลวงพิินิิจจัักรภััณฑ์์ เป็็นผู้้บัังคัับการกองโรงเรีียนนาย เรืือ ว่่าที่่�นายเรืือโท นายบ๋๋า เป็็นผู้้บัังคัับการกองโรงเรีียนช่่างกล นอกจาก นั้้�นยัังได้จั้ ดตั้้�ง “กองครูพิูิเศษ” และ “กองครูปูระจำ”ขึ้้�นในกรมยุุทธศึึกษา ด้้วย ทั้้�งนี้้�เข้้าใจว่่าเนื่อ ่� งจากจะต้อ้งใช้้ครููทั้้�ง ๒ ประเภทสอนทั้้�งโรงเรีียนนาย เรืือและโรงเรีียนช่่างกล และไม่มีี่ครููมากพอที่่�จะจััดแยกให้้แก่่แต่่ละโรงเรีียน ได้้ จึึงต้อ้งรวมครููทั้้�งหมดไว้้เป็็นส่่วนกลางเพื่อ ่� ไม่่ให้มีี้ บััญหาในด้้านการบัังคับั บััญชา นอกจากนั้้�นยัังได้้จััดตั้้�ง “กองโรงเรีียนอาวุุธ”ขึ้้�นในวัันเดีียวกัันโดยใช้้ เรืือ รานรุุกไพรีี (ลำทีีสอง) เป็็นโรงเรีียน เมื่ ่� อปลดระวางเรืือลำนี้้�ใน ร.ศ. ๑๒๘ จึึงได้้ย้้ายโรงเรีียนขึ้้�นมาอยู่่บนบก ๒. ทรงตั้้� งกองดัับเพลิิง พลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทร ซึ่่�งคณะนั้้�นเป็็นนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี ได้้เล่่าให้้ฟัังว่่า (คำว่่า “ข้้าพเจ้้า” หมายถึึง “นัักเรีียนนายเรืือบุุญมีี”) เวลานั้้�นในพระนครและธนบุรีีุหาได้มีี้กองดับัเพลิิงไม่่ คงมีีแต่่เฉพาะ กรมทหารเรืือแห่่งเดีียว เพราะมีีเรืือสููบน้้ำ และเรืือกลไฟเล็็ก ซึ่่�งขึ้้�นอยู่่กัับ กรมเรืือกลเล็็กและป้อ้ม เป็็นหน้้าที่ดั ่� บัเพลิิง เมื่อ ่� เกิิดเพลิิงไหม้้ไม่ว่่ ่าที่่�ใด เรืือ กลไฟเป็็นต้้องลากเรืือสููบน้้ำไปตามแม่่น้้ำ หรืือเข้้าคลอง หรืือต่่อสายสููบไป เอง แล้้วแต่่น้้ำในลำคลองจะอำนวยไปทำการฉีีดน้้ำดัับไฟสมทบกัับทหาร กองพัันและทหารกองเรืือกล ซึ่่�งเป็็นฝ่่ายช่่วยรื้้�อบ้้านช่่องและตััดเชื้้�อเพลิิง และดัับเพลิิงทางบก ทั้้�งนี้้�ย่่อมเป็็นการล่่าช้้าและประกอบด้้วยวิินััยและ มารยาทของพลทหารพวกนี้้�ไม่่ค่่อยดีีมัักมีีความโลภเรื่ ่� องข้้าวของที่่�พบปะ เป็็นเกณฑ์์ และเป็็นเครื่ ่� องมืือในการดัับเพลิิงก็็ไม่่มีีพร้้อมเพรีียงตามที่่�ควร เสด็็จในกรมฯ ทรงเห็็นว่่านัักเรีียนควรจะได้มีี้การฝึึกและการทำการ ช่่วยเหลืือราษฎรในการดับัเพลิิง จึึงทรงตั้้�งกองดับัเพลิิงขึ้้�น กองดับัเพลิิงเท่่า ที่่�จำได้้มีี 3 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
๑. กองถััง ๒. กองขวาน ๓. กองผ้้าใบกัันแสงเพลิิง ๔. กองรื้้�อและตััดเชื้้�อเพลิิง ๕. กองช่่วย ๖. กองพยาบาล ต่่อมาทรงรัับซื้้�อเครื่ ่� องสููบน้้ำชนิิด MERRYWEATHER ๑ เครื่ ่� อง ให้้ นัักเรีียนนายช่่างกลเป็็นหน้้าที่ ่� ติิดไฟ แล้้วเพิ่่�มกองสายสููบขึ้้�นอีีกกองหนึ่่�ง สนุุกดีีเวลาไปดัับเพลิิง ข้้าพเจ้้าต้้องเป็็นหััวหน้้ากองขวาน กองสาย สููบ และกองอื่่�น ๆ (นอกจากกองตััวสููบ) เสนอไป (โดยจััดผลััดเปลี่ ่� ยนไปมา) เพื่ ่� อความชำนาญและก็็เปลี่ ่� ยนทั่่�ว ๆ ไปตามความสามารถของนัักเรีียนที่ ่� ทรงไว้้พระทััย พอเป่่าแตรเกิิดเพลิิงไหม้้ ดููนัักเรีียนวิ่่�งหรืือตื่่�นตึึงตัังกัันทั้้�ง โรงเรีียน แต่่งตััวรวดเร็็ว คาดขวาน หรืือไปเอาถัังน้้ำสัังกะสีีหรืือแล้้วแต่่ หน้้าที่่� เสีียงลั่่�นไป แล้้วรีีบลงมาสนามเข้้าประจำหมวดทัันทีี แรก ๆ ก็็ต้้อง เข้้าแถว คอยเสด็็จในกรมฯ ท่่านกว่่าจะเสด็็จมาจากวััง หรืือให้้มหาดเล็็ก หรืือนายทหารที่วั ่� ังมาบอกให้้ไปกัันเอง โดยลงเรืือ ๑๐ พายรีีบข้้ามฟากแล้้ว เข้้าแถวรีีบเดิินรีีบวิ่่�งกัันเป็็นระเบีียบไปจนถึึงที่่�เกิิดเพลิิง แล้้วลงมืือทำการ ดัับเพลิิงทัันทีี โดยมีีเสด็็จในกรมฯ ทรงเป็็นหััวหน้้าบัังคัับบััญชา ราษฎร อััศจรรย์์ไปตามกััน ที่่�พวกนัักเรีียนตััวเล็็กทำหน้้าที่่�ได้้ว่่องไวในการดัับเพลิิง การรื้้�อขน การช่่วยเหลืือราษฎรและเป็็นคนซื่ ่� อสััตย์์ ไม่่มีีโลภและไม่่จัับต้้อง หรืือแอบกอดจููบลููกเมีียใครด้้วย มุ่่งหน้้าทำหน้้าที่ต่ ่� ่าง ๆ ของตนเต็็มที่่� เพลิิง มัักดับัได้้เร็็ว จึึงต้อ้งไปทำการดับัเพลิิงกัันบ่อย่ ๆ จนชาวบ้้านสรรเสริิญ และ คล้้าย ๆ จะรู้ไปถึ้งพระกรรึณของพระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััวและเจ้้านาย สููง ๆ ด้้วย อนึ่่�งประกอบเจ้้านายบางพระองค์์เสด็็จไปทอดพระเนตรเพลิิง ไหม้้ ทรงพบเสด็็จในกรมฯ และมีีพระดำรััสต่อกั่ ัน พร้อ้มกับัเห็็นนัักเรีียนทำ หน้้าที่ ่� อย่่างคล่่องแคล่่ว และในการไปดัับเพลิิงนี้้�บางครั้้�งอาจารย์์ที่่�เป็็นนาย ทหารก็็ไปด้้วย ๓. เป็็นทหารต้้องไม่่กลััวผีี ค่่ำวัันหนึ่่�ง ข้้าพเจ้้ากำลัังเล่่าเรีียนอยู่่ในห้้องเรีียน ไม่่ได้้ไปเฝ้้าตาม เคยที่ ่� ท้้องพระโรง (ตามหน้้าที่่�ของนัักเรีียนวงใน) ได้้ยิินแตรเป่่าเรีียกแถว อย่่างเร่่งร้อ้น นัักเรีียนก็วิ่่็�งตรููกัันมาที่่�สนาม การเข้้าแถวชุุลมุุนปนไปกัันหมด ไม่่เป็็นหมู่่เป็็นตอนอย่่างเช่่นเคยทำให้้ข้้าเจ้้าสงสััย เสด็็จในกรมฯ กำลัังกริ้้�ว อยู่ และ ่ ข้้างหลัังท้อ้งพระโรงไฟสว่่าง นายทหารชั้้�นครููอาจารย์ออ์กมายืืนอยู่่ พร้้อมกััน (เวลานั้้�นข้้าพเจ้้าอยู่่ห้้อง ๔ และเป็็นกััปตัันตอนแล้้ว) ประเดี๋๋�ยวก็็ รู้้เรื่ ่� องว่่าได้้ทรงใช้้นัักเรีียนตััวโปรดคนหนึ่่�งไปเอาอะไรและที่่�ไหนจำไม่่ได้้ ผู้้ นั้้�นบอกว่่ากลััวผีีก็็กริ้้�วขึ้้�นมาทัันทีีและรัับสั่่�งว่่า เป็็นทหารต้้องกลััวผีีไม่่เป็็น จึึงได้้ทรงเรีียกแถว แล้้วให้พั้ ันจ่่าคนใดจำไม่่ได้้ ไปเอาหััวกะโหลกผีีที่วั ่� ัดท้้าย ตลาด ไปไว้้บนป้้อมวิิชััยประสิิทธิ์์�ชั้้�นบน เอาไว้้ในซุ้้มหอคอยเสีียด้้วย รัับสั่่�ง ว่่าใครกลััวผีีบ้้าง ? ให้ออ้กมานอกแถว ๓ ก้้าว เวลานั้้�น แนบ จารุจิุ ินดา (ร.อ. หลวงภารสมุุท ถููกถอดแล้้วภายหลัังเป็็นหลวงกล้้าทะเลแล่่น) ออกจะเป็็น ผู้้ใหญ่่และอยู่่ห้อ้ง ๓ กับนัักเรีียนเด็็ก ๆ อีีกราว ๒๐ คนได้ก้้ ้าวออกมา เท่่านั้้�น แหละยิ่่�งกริ้้�วใหญ่่เกืือบจะเอาผ้้าลายมาให้้ แนบ จารุุจิินดา นุ่่งเป็็นผู้้หญิิง เสีียแล้้ว ส่่วนคนอื่่�นเห็็นเป็็นเด็็กจึึงกริ้้�วแต่่พอควร พวกนี้้�ต้้องถููกขึ้้�นเสา (ขึ้้�น ๆ ลง ๆ) ทั้้�งมืืด ๆ อย่่างนั้้�น เป็็นเวลานานเห็็นจะชั่่�วโมงกว่่า จึึงทรงสั่่�งให้้ หยุุด ส่่วนพวกคนเก่่งที่่�ไม่่กลััวผีีนั้้�น ได้้ทดลองกัันจริิง ๆ คืือให้้โคมกระสืือ ๑ ดวง และบอกว่่ามีีหััวกะโหลกผีีและกระดาษพร้อ้มด้้วยดิินสออยู่่บนป้อ้ม วิิชััยประสิิทธิ์์�ชั้้�นบนให้้ขึ้้�นไปและลงนามไว้้เป็็นสำคััญ ใครจะเป็็นคนแรกจำ ไม่่ได้้ จำได้้แต่่คนที่่� ๑ คืือ เสงี่ ่� ยม จัันทรโรภาศ (ร.ท.) เวลานั้้�นล่่วงเลย ๑ ยามไปแล้้ว เดืือนมืืดเงีียบตามเคย ใจข้้าพเจ้้าออกจะเต้้นแรงเมื่ ่� อเห็็น นัักเรีียนไปทีีละคน ๆ แล้้วหายเงีียบไปทางป้อ้มดููมัันช่่างนานจริิง ๆ สำหรับั คนหนึ่่�ง ๆ พวกเราในแถวเหลีียวมองไปทางป้้อมบ่่อย ๆ และคอยสำเหนีียก เสีียงร้้องกลััว (เผื่ ่� อจะมีี) ของนัักเรีียนแต่่ละคน ถึึงเสด็็จในกรมฯเองก็็ทรง กล้้องสููบยานิ่่�ง ๆ และทรงเดิินกลัับไปกลัับมา ดูู ๆ ก็็คงค่่อนข้้างจะสงสาร นัักเรีียนอยู่่ต้้องเข้้าท้้องพระโรงไปเดิิมน้้ำมัันจััณฑ์์อีีกเล็็กน้้อย ลงท้้าย นัักเรีียนผลััดกัันไปลงชื่ ่� อที่ ่� หััวกะโหลกได้้จริิง ๆ จวนครึ่่�งแถว เหลืืออีีกราว ๖ - ๗ คนก็็จะถึึงข้้าพเจ้้า ก็็เป็็นเวลาล่่วง ๒ ยามกว่่าเสีียแล้้ว อากาศชัักเย็็น ตััวขึ้้�นและพากัันหนาวอากาศและหนาวในใจ ก็็ทรงรัับสั่่�งว่่า พอทีีคืืนนี้้� เอา ไว้้พรุ่่งนี้้�ใหม่่ จึึงได้้ทรงให้้พระโอวาทสั่่�งสอนตามสมควรแล้้วเลิิกแถว เสด็็จ กลัับวััง 4 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
๔. เป็็นทหารเรื ือต้้องไม่่เมาคลื่่�น ในปีพุีุทธศัักราช ๒๔๔๙ (ร.ศ. ๑๒๕) เสด็็จในกรมฯ ได้้ทรงนำนัักเรีียน นายเรืือทั้้�งหมดไปฝึึกหััดทางทะเลด้้วยเรืือยงยศอโยชฌิิยา เรืือลำนี้้�ไม่่ใหญ่่ โต เป็็นเรืือขนาดกลางและเป็็นเรืือกลไฟมีีเสาใบพร้้อม ติิดพรวนชั้้�นต่่ำขึ้้�น อีีกเป็็นพิิเศษ นัักเรีียนนายช่่างกลฝึึกหััดทางช่่างกล นัักเรีียนนายเรืือฝึึกหััด ทางปากเรืือ มีีการขึ้้�นเสา ลงเสา กางใบ ถืือท้้าย เข็็มทิิศ ทั้้�งดิ่่�งและการเรืือ ทุุกชนิิด เวลามีีคลื่่�นจััดเล็็กน้้อย เรืือลำนี้้�ชัักโคลงและฟัันคลื่่�นจััง ๆ ทำให้้ นัักเรีียนเมาคลื่่�นไปตามกััน เวลาเรีียกแถวนัักเรีียนมัักขาดแถวเนื่อ ่� งจากเมา คลื่่�น ทรงกริ้้�ว ว่่าเป็็นทหารเรืือต้้อง “เมาคลื่่�นไม่่เป็็น” จึึงให้้นัักเรีียนที่่�เมา คลื่่�นขึ้้�นเสาลงเสา จนกว่่าจะหายเมา ถ้้าใครยัังไม่่หายเมา ให้้ขึ้้�นเสาพร้้อม ด้้วยกระป๋อ๋งสัังกะสีีห้อย้คอเผื่ออ ่� าเจีียน ก็็ให้้ลงกระป๋อ๋งแล้้วไปมััดตััวเองติิด กับัเสา จนกว่่าจะหายเมา ข้้าพเจ้้าเองก็ออ็กจะอึึดอััดในเรื่อ ่� งเมาคลื่่�นอยู่ แ่ ต่่ อาศัยัเป็็นคนโปรดและอยู่่ห้อ้งสููง จำต้อ้งกล้้าหาญกลืืนเจ้้าเมาคลื่่�นลงไปเป็็น คราว ๆ จนคลื่่�นสงบบ้้าง พวกเราจึึงค่่อยสบายและฟื้้�นตััวกััน การเดิินเรืือ พระองค์์ท่่านกัับ พล ร.ท. พระยาราชวัังสััน เป็็นเจ้้าหน้้าที่่� การฝึึกหััดนี้้�ได้้ จอมพล เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) เรืืออรรถเรศรััตนาสน์์ ไปหััดทางภาคตะวัันออกของอ่่าวไทยจนถึึงจัันทบุุรีี ราว ๑ เดืือนจึึงกลัับ นัักเรีียนคล่อ่งทะเลและเข้้มแข็็งดีีจริิงในการเรืือ และการเดิินเรืือใกล้ฝั่่้ �ง แต่่ ที่ ่� ออกจากนัักเรีียนในภายหลัังต่่อมาก็็มีีแต่่น้้อยคน เมื่ ่� อเรืือกลัับได้้แวะศริิ มหาราชาและเป็็นแขกของจอมพล เจ้้าพระยาสุุรศัักดิ์์�มนตรีี (เจิิม แสงชููโต) ท่่านพานัักเรีียนไปเที่ ่� ยวและค้้างที่่�หนองค้้อ โดยรถไฟเล็็กของท่่าน ๑ คืืน อากาศหนาวเย็็นและออกชัักจะกลััวเสืือกัันอยู่่บ้้าง ๕. กรี ีดใบ ครั้้�งหนึ่่�งได้้ออกฝึึกทะเลด้้วยเรืืออััคเรศรััตนาสน์์ ซึ่่�งเป็็นเรืือใบสาม เสาใช้้จัักรข้้างได้้ด้้วย เวลามีีลมก็็รัับสั่่�งให้้ใช้้ใบ บางวัันก็็ใช้้จัักรข้้างและใบ เรืือแล่่นได้้เร็็วดีี จากเมืืองตราดจะไปยัังเมืืองประจัันตคีีรีีเขต ใช้้เวลา ประมาณครึ่่�งชั่่�วโมง ครั้้�งหนึ่่�งระหว่่างเดิินทางใช้้ใบ เกิิดพายุุใหญ่่กิินลมจััด เรืือเอีียงไปเอีียงมา เจ้้าพ่อก็่ สั่่็ �งให้้ลดใบลง แต่่แก้้เชืือกลดใบ (อัันยา) ไม่ออ่ก เพราะใบกิินลมจััดเชืือกตึึงเคร่่งนััก เจ้้าพ่อส่่ ่งให้้เอามีีดกรีีดใบที่รั ่� บัลมกระพุ้้ง อยู่่นั้้�นให้้ขาดเป็็นทาง ๆ หามีีดไม่่ได้้ชัักยุ่่งกัันใหญ่่ ใครมีีมีีดเหลาดิินสอ มีีด 5 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
เล็็กมีีดน้อย้ จนกระทั่่�งมีีดทำครััว ก็จั็ัดส่่งกัันไปให้้ทหารปีีนขึ้้�นไปกรีีดใบเรืือ เป็็นริ้้�ว ๆ เท่่าที่่�จะกรีีดได้้ ใบก็็กิินลมน้้อยลง เรืือก็็หายเอีียงแล้้วเชืือกชัักใบ ก็็หย่่อนลงพอลดใบลงได้้ แล้้วจึึงใช้้จัักรต่่อไป เมื่ ่� อกลัับถึึงกรุุงเทพฯ แล้้ว เจ้้าพ่่อก็็รัับสั่่�งให้้ซื้้�อมีีดพัับด้้ามเขากวาง จากประเทศอัังกฤษเป็็นจำนวน หลายพัันเล่่มมาใช้้ในราชการ หมายเหตุุ เรื่ ่� องนี้้�เข้้าใจว่่า นาวาตรีี หลวงรัักษาราชทรััพย์์ (รัักษ์์ เอกะวิภิาต) ท่่านเป็็นผู้้เล่่า เพราะท่่านเรีียกกรมหลวงชุุมพรฯ ว่่า “เจ้้าพ่่อ” ๖. ทหารร้้องทุุกข์์ขัับไล่่ผู้้บัังคัับการกองแพทย์์ หหารเรื ือ ในเดืือนมิถุิุนายน ร.ศ. ๑๒๖ ได้มีี้นายทหารและพลทหาร ๖๐๐ คนเศษ ร่่วมกัันลงชื่อร้ ่� อ้งทุุกข์ต่์อ่นายพลเรืือจััตวา พระยาราชวัังสรรค์์ (ฉ่่าง แสงชููโต ต่่อมาเบ็็นพลเรืือเอก พระยามหาโยธา) ผู้้บััญชาการกรมเรืือกล ว่่า เมื่ ่� อเจ็็บ ป่่วยและผู้้บัังคัับการเรืือส่่งไปรัักษาที่่�โรงพยาบาล “หมอเฮส์์ (คืือ นายเรืือ เอก เฮส์์ T. HAYWARD HAYES ผู้้บัังคัับการกองแพทย์์) ไม่่เอาใจใส่่รัักษา ให้้หายจริิง ๆ ไปอยู่่โรงพยาบาล แล้้วไม่่ทัันหายหมอฝรั่่�งตรวจว่่าหาย ส่่งตััวคืืนกรมกอง หััวน่่ากรมต้้องส่่งตััวผู้้�ป่่วยมาถวายกรมหมื่่�นชุุมพรฯ ทอดพระเนตรและส่่งไปให้้กรมปลััดทััพเรืือ (หน่่วยปกครองบัังคัับบััญชา กองแพทย์์) ดูก็ูห็ลายครั้้�ง” ทั้้�งนี้้ต้�อ้งการให้้ “เปลี่่ย�นหมอเสียีใหม่่” ผู้้ลงชื่อ ่� ในคำร้้องทุุกข์์มีีทั้้�งผู้้ที่่� สัังกััดกรมเรืือกลและหน่่วยอื่่�น ๆ ที่่�สำคััญ ๆ คืือ นาย เรืือเอกผู้้ช่่วยพระบวรวงษ์์เธอ พระองค์์เจ้้าวิบููิลย์์พรรณรัังษีี นายเรืือโท พระ อมรมหาเดช (สรรพ์์ บุุนนาค) ยกรบััตรกรมเรืือกล นายเรืือโท หลวงพิินิิจ จัักรภััณฑ์์ (สุุริิเยศ อมาตยกุุล) นายเรืือโท หลวงปรีีราชาญสมุุท (ซอ) ผู้้ บัังคัับการเรืือ ยงยศอโยชฌิิยา นายเรืือโทผู้้ช่่วย หลวงจัักรยานานุุพิิจารณ์์ (คอน บุุนนาค ต่่อมาเบ็็น พลเรืือโท พระยาดำรงราชพลชัันธ์์) นายเรืือโทผู้้ ช่่วย ขุุนรอนกลางสมุุท (หมััด) ผู้้บัังคัับการเรืือบุ๊๊�ก (คืือ ร.ล. วิิเทศกิิจการ หรืือ ร.ถ.ช้้าง ลำที่่� ๑) นายเรืือเอกผู้้ช่่วย บาร์์นโฮลท์์ (A. BARNHOLT) สารวััดสรรพาวุุธฯลฯ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์� ผู้้รัักษาราชการแทนผู้้ บััญชาการกรมทหารเรืือได้้ส่่งคำร้้องทุุกข์์ไปถวายนายพลเรืือเอก สมเด็็จ พระบรมโอรสาธิิราชฯ (คืือพระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้ายู่่หััว) ผู้้สำเร็็จ ราชการแทนพระองค์์เมื่ ่� อวัันที่่� ๑๓ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๖ สมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราชฯ ทรงมีีลายพระหััตถ์์ตอบเมื่ ่� อวัันที่่� ๑๖ กรกฎาคมมีีสารสำคััญว่่า ที่่�เสนอมาเป็็นคำร้้องฝ่่ายเดีียว ควรให้้ฝ่่ายหมอ เฮส์์ชี้้�แจงด้้วยเพราะ “ถ้้าจะดำริิห์์ไปเท่่าที่ ่�มีีคำร้้องผ่่ายเดีียว เกรงว่่าจะไม่่ เป็็นการถููกต้้อง” กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�ทรงมีีลายพระหัักถ์์ ที่่� ๑๒/๒๙๖๗ ลง วัันที่่� ๒๑ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๖ กราบทููลตอบว่่า เหตุุที่่�ไม่่ได้้ให้้หมอเฮส์์ขี้้� แจงเพราะเห็็นว่่าเรื่ ่� องราว เป็็นแต่่ทหารแสดงความไม่่พอใจหมอเฮส ด้้วย เหตุตุ่ ่าง ๆ และอยากจะให้้เปลี่ย ่� นหมอใหม่่เท่่านั้้�น ไม่่ได้ย้กความผิิดขึ้้�นเป็็น หลัักฐานที่่�ควรจะนัับว่่าเป็็นการฟ้้อง จึึงขอพระราชทานพระราชคำริิห์์ว่่า “ควรจะงดไต่่สวนแลเกลี่ย ่� ไกล่่โจทย์ทั้้ ์ �งหมด หรืือจะให้้หมอชี้้�แจงแลไต่่สวน เปนการแตกหัักทีีเดีียว” สมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราชฯ ทรงมีีลายพระหััตถ์ที่์ ่� ๑๑/๗๑๔ ลงวััน ที่่� ๒๓ กรกฎาคม ตอบมีีสารสำคััญว่่า ถ้้าจะให้้หมอเฮสออกจากราชการ จะ ต้้องบอกล่่วงหน้้าอย่่างไรหรืือไม่่ ไม่่ปรากฏว่่า กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศััดิ์์�ทรงชี้้�แจงเรื่ ่� องนี้้�อย่่างใด และเอกสารเกี่ ่� ยวกัับเรื่ ่� องนี้้�มีีเพีียงเท่่านี้้� ทั้้�งนี้้�อาจเป็็นเพราะว่่า หลัังจากนั้้�น ๖ วััน กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�ทรงนำนัักเรีียนนายเรืือไปฝึึกภาคทะเล หมอเฮส์ นายเรือเอก เฮส์ (Thomas Heyward Hays) 6 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
จนถึึงต่่างประเทศ และใน ร.ศ. ๑๒๗ หมอเฮสก็็ยัังคงดำรงตำแหน่่ง “ผู้้บัังคัับการกองแพทย์์” อยู่่เช่่นเดิิม ๗. ทรงนำนัำ ักเรี ียนนายเรื ือไปฝึึกภาคต่่างประเทศ เป็็นครั้้งแรก� กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์� ได้้ทรงไปรัักษาพระองค์์ตามชายทะเล โดยเรืือมกุุฎราชกุุมาร และทรงนำนัักเรีียนนายเรืือไปฝึึกหััดด้้วย โดยออก จากกรุุงเทพฯ ในวัันที่่� ๒๔ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๖ พระยาเทพอรชุุน เป็็นผู้้ รัักษาราชการในตำแหน่่งผู้้บััญชาการกรมทหารเรืือแทนพระองค์์ ต่่อมาก รมทหารเรืือได้้ออกคำสั่่�งที่่� ๑๖๐/๔๕๑๑ ลงวัันที่่� ๑๘ กัันยายน ร.ศ. ๑๒๖ (๒๔๕๐) ใจความว่่า กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�ได้้เสด็็จกลับัมารับัหน้้าที่ ่� ตามเดิิมแล้้ว ประมวลจากคำสั่่�ง ๒ ฉบัับนี้้�จึึงได้้ความว่่า การฝึึกภาดครั้้�งนี้้� ใช้้เวลาตั้้�งแต่่วัันที่่� ๒๙ กรกฎาคม ร.ศ. ๑๒๖ ถึึงวัันที่่� ๑๘ กัันยายน ร.ศ. ๑๒๖ รวม ๕๑ วััน แต่่ไม่่ปรากฎรายละเอีียดอื่่�น ๆ อีีก แต่่ปรากฎจากเอกสาร อื่่�นว่่า ในการนำนัักเรีียนไปฝึึกภาคครั้้�งนี้้� กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�ทรง เป็็นผู้้บัังคัับการเรืือมกุุฎราชกุุมารด้้วยพระองค์์เอง และทรงใช้้คนประจำ เรืือเป็็นคนไทยทั้้�งสิ้้�น ส่่วนมากเป็็นนายทหารและครููอาจารย์์ในโรงเรีียนนาย เรืือ นัักเรีียนนายเรืือและนัักเรีียนนายช่่างกลทำหน้้าที่่�เป็็นคนประจำเรืือ ทหารประจำเรืือเดิิมเอาไปแต่่ผู้้ที่่�มีีหน้้าที่่�สำคััญ ๆ ไม่่กี่่�คน การฝึึกภาคครั้้�ง นี้้�มีีความสำคััญยิ่่�งต่่อประวััติิศาสตร์์ของกองทััพเรืือไทย เพราะนอกจาก จะเป็็นการฝึึกภาคต่่างประเทศครั้้�งแรกของนัักเรีียนนายเรืือแล้้ว ยัังเป็็น ครั้้�งแรกที่่�เรืือรบซึ่่�งมีีคนประจำเรืือเป็็นคนไทยล้้วน ๆ เดิินทางไปถึึงต่่าง ประเทศ ไม่่ปรากฎหลัักฐานว่่า นายทหารผู้้ใดดำรง ตำแหน่่งใดในเรืือ มกุุฎ ราชกุุมารในการฝึึกครั้้�งนี้้� แต่่เมื่ ่� อประมวลจากทำเนีียบข้้าราชการในกรม ทหารเรืือ ร.ศ. ๑๒๖ และจากที่่�พลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทร (บุุญมีี พัันธุุมนาวิิน) เล่่าไว้้ การบรรจุุตำแหน่่งในเรืือมกุุฎราชกุุมารในเที่ย ่� วนี้้น่�่าจะ เป็็นดัังนี้้� เรืือมกุุฎราชกุุมาร ตััวเรืือขาว ปล่่องเหลืือง เสากระโดงเหลืือง ท้้องแดง 7 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
ผู้้บัังคัับการเรืือ นายพลเรืือตรีี พระเจ้้าลููกยาเธอ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์� ผู้้ช่่วยผู้้บัังคัับการเรืือ นายเรืือเอกผู้้ช่่วย พระบวรวงษ์์เธอ พระองค์์เจ้้าวิิบููลย์์พรรณรัังษีียกรบััตร พัันจ่่าเอก นายชม แพทย์์ ว่่าที่่�นายเรืือตรีี นายบุุญ (แพทย์์ประจำโรงเรีียนนายเรืือ) ประจำเรืือ นายเรืือโท หลวงพิินิิจจัักรภััณฑ์์๑ (สุุริิเยศ อมาตยกุุล ผู้้ช่่วยผู้้บัังคัับการโรงเรีียนนายเรืือ) ประจำเรืือ นายเรืือตรีี นายคล้้าย ประจำเรืือ ว่่าที่่�นายเรืือตรีี นายเต็็บ ประจำเรืือ พัันจ่่าเอก นายสด ประจำเรืือ พัันจ่่าโท นายเชื่ ่� อม หััวน่่าช่่างกล (ต้้นกล) นายเรืือโทผู้้ช่่วย นายบ๋๋า ๒ (ครููช่่างกลโรงเรีียนนายเรืือ) ช่่างกล นายเรืือโทผู้้ช่่วย นายฮั่่�ง ๓ ช่่างกล นายเรืือตรีี นายฉาย๔ ช่่างกล พัันจ่่าเอก นายทอง ช่่างกล พัันจ่่าโท นายเกิิด เพราะแม้้แต่่ตำแหน่่งนายทหารช่่างกลประจำเรืือก็ยั็ังเรีียกว่่า “ช่่างกล” ต่อ่ มาใน ร.ศ. ๑๒๘ จึึงเรีียกว่่า “นายช่่างกล” และได้้เปลี่ย ่� นชื่อ ่� “โรงเรียีนช่่างกล” เป็็น “โรงเรียีนนายช่่างกล” ด้้วย จะเห็็นได้้ว่่า ผู้้�ช่่วยผู้้�บัังคัับการ ก็็คืือ ตำแหน่่งต้้นเรืือในปััจจุุบััน นั่่�นเอง ส่่วนหััวหน้้าช่่างกลก็คืือ็ ต้้นกลนั้้�นเอง ตำแหน่่งประจำเรืือก็็จำแนก เป็็น ต้้นหน, ต้้นปืืน ส่่วนตำแหน่่งช่่างกลก็็กลายมาเป็็นรองต้้นกล และ นาย ช่่างกลสมััยนี้้� ในเรื่ ่� องอาหาร กรมหมื่่�นชุุมพรฯได้้ให้้พวกนัักเรีียนหััดกิินขนมปััง ทะเล (SEA BIACUIT) ซึ่่�งมีีคำกล่่าวกัันว่่า “แข็็งยิ่่�งกว่่าเหล็็ก” ที่ ่� ว่่าแข็็งยิ่่�ง กว่่าเหล็็กนั้้�น ก็็คืือว่่า ขนมปัังนี้้�เมื่ ่� อเอาออกจากหีีบแล้้ว รู้้สึึกว่่าแข็็งจริิง ๆ จนกััดไม่่เข้้า นัักเรีียนคนหนึ่่�งจึึงเอาลููกตน (CLEAT/คืือเหล็็กหรืือทองเหลืือง นายทหารเรืือที่่�สำเร็็จจากโรงเรีียน นายเรืือคนแรกที่มีี่� ความรู้ใน การ้ เดิินเรืือทะเลลึึกคืือ นายเรืือตรีี ศรีี (กมลนาวิิน ต่่อมาเป็็นนายพลเรืือโท พระยาราชวัังสััน) นั้้�น พระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวทรงพระ กรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้ตามเสด็็จประพาสยุุโรปร่่วมกัับนัักเรีียนนายเรืือ ห้้อง ชั้้�น ๔ (ต่่อมาเป็็นนาวาเอก พระยากำแหงณรงค์์ฤทธิ์์�/ห้้อง หัังสนาวิิน) จึึง ไม่มีี่นายทหารที่มีี่� ความรู้ในการเ้ดิินเรืือทะเลลึึกช่่วยเหลืือพระองค์์เลย และ ต้อ้งใช้นั้ ักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีพัันธุุมนาวิิน ซึ่่�งเป็็นนัักเรีียนนายเรืือชั้้�น ๕ คน เดีียวในเวลานั้้�น (ต่่อมาเป็็นพลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทร) ทำหน้้าที่ ่� นายทหารเดิินเรืือช่่วยเหลืือพระองค์์ นัักเรีียนนายเรืือและนัักเรีียนนายช่่างกลทั้้�ง ๕ ชั้้�นที่่�ไปฝึึกภาค มีี จำนวน ๑๐๐ คนเศษ ขอให้สั้ังเกตว่่า ในเวลานั้้�นเรีียกว่่า “นัักเรียีนช่่างกล” เรือมกุฎราชกุมารทาสีหมอก ๑ นายเรือโท หลวงพินิจจักรภัณฑ์ ๒ ว่าที่ นายเรือโทผู้ช่วย นายบ๋า ๓ นายเรือโทผู้ช่วย ฮั่ง ๔ นายเรือตรี นายฉาย 8 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
รููปเหมืือนกระบองตำรวจ ยาวประมาณ ๑๐ นิ้้�ว เสีียบไว้้รอบ ๆ โคนเสา เพื่อผูู ่� กเชืือกเพลาใบ) มาทุบุ และปรากฎว่่าลููกตนหััก (ถ้้าเหล็็กลููกตนนั้้�นจะ เดาะอยู่่แล้้ว หรืือจะไปเคาะโดนพุุกแรงเข้้าก็็ไม่่ทราบ) ทำให้้เล่่าลืือกัันว่่า ขนมปัังแข็็งยิ่่�งกว่่าเหล็็ก เรืือมกุุฎราชกุุมารแล่่นผ่่านสัันดอนปากแม่่น้้ำเจ้้าพระยาแล้้วแล่่น ตรงไปยัังอ่่าวชุุมพร เมื่ ่� อเรืือจอดทอดสมอที่ ่� อ่่าวชุุมพร มีีพระยาอุุตรกิิจฯ เทศาภิิบาลและพระยาสััจจาฯ ผู้้ว่่าราชการจัังหวััดเจ้้าเมืืองลงมาเฝ้้าที่่�เรืือ นำเสบีียงมาถวายด้้วย * หมายเหตุุ ไม่่แน่่ใจว่่าเทศาภิิบาล คืือพระยาอุุตรกิิจฯ ใช่่หรืือไม่่ แต่่เจ้้าเมืือง หรืือข้้าหลวงหรืือผู้้ว่่าราชการจัังหวััดนั้้�น คงไม่่ใช่่พระยาสััจจาฯ แน่่ เพราะเมื่ ่� อ ร.ศ. ๑๒๖ (พ.ศ.๒๔๕๐) นั้้�นเจ้้าเมืืองหรืือข้้าหลวงคนที่่� ๔ คืือ พระยาสุุราฤทธิ์์�ภัักดีี (๑ เมษายน ๒๔๔๙ - ๓๐ มิิถุุนายน ๒๔๕๑ ส่่วน พระยาสััจจาฯ นั้้�นคืือ พระยาสััจจาภิิรมย์์อุุดมราชภัักดีีข้้าหลวงประจำ จัังหวััด คนที่่� ๑๑ ( ๑ พฤษภาคม ๒๔๗๑ - ๓๑ มกราคม ๒๔๗๓) ขณะที่่�เรืือจอดอยู่่ที่่� อ่่าวชุุมพร กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ได้้ทรงบััญชาการ ฝึึกหััดนัักเรีียนด้้วยพระองค์์เองฝึึกการเรืือฝึึกการตีีกระเชีียง เพื่อ ่� ให้ร่้่างกาย แข็็งแรงและมีีความอดทน นัักเรีียนนายเรืือต้อ้งประสบกับัความลำบากยาก แค้้นนานาประการ ทั้้�งการหลัับนอน การบริิโภคอาหารการกิิน การใช้้ชีีวิิต ด้้วยความลำบากเช่่นนี้้� เพราะความมุ่่งหมายของกรมหมื่่�นชุุมพรฯ ที่่�ทรงฝึึก นัักเรีียนนายเรืือให้รู้้้จัักการปฏิิบััติิหน้้าที่ตั้้่� �งแต่่พลทหารจนถึงนาึยทหาร รู้้จััก ชีีวิิต การต่่อสู้้ การเป็็นทหารเรืือไทยโดยแท้้จริิง มีีความกล้้าหาญ อดทน มีี ความรัักชาติิ เรืือมกุุฎราชกุุมารจอดพัักที่ ่� อ่่าวชุุมพร ๓ วััน ก็็ออกเดิินทางไป สิิงคโปร์์ ระหว่่างเดิินทางนี้้� นัักเรีียนต้อ้งทำความสะอาดเรืือทุุกอย่่าง ดาดฟ้้า ทองเหลืืองและฯลฯ ที่่�สกปรกเป็็นจุุดด่่าง หรืือไม่่ขึ้้�นเงา จะต้้องขััดกัันให้้ ขาวนวลและขึ้้�นเงาจริิง ๆ (เรื่ ่� อง “ขััดทองเหลืือง” ต้้องยกให้้ทหารเรืือ เรืือ สมััยก่่อนมีี “เครื่ ่� องทองเหลืือง” มากมาย ทหารเรืือต้้องขััดทองเหลืืองให้้ ขึ้้�นเงา เรืือสมััยใหม่่เครื่ ่� องทองเหลืืองน้้อยลง บางทีีไม่่ขััดเลย ใช้้สีีบรอนซ์์ ทองทาทัับเลย) ฝึึกหััดอยู่่ราว ๓ - ๔ วััน ก็็ออกเรืือจากชุุมพร แล่่นเลีียบฝั่่�งตะวัันตก ไปยัังเมืืองสิิงคโปร์์ (SINGAPORE) พอนัักเรีียนเห็็นตึึกเมืืองสิิงคโปร์์แต่่ไกล ก็็ตื่่�นเต้้น เพราะสวยสง่่าผิิดกว่่าประเทศไทย เมื่ ่� อเรืือถึึงตำบลทอดสมอก็็ลง สมอแล้้วมีีการยิิงสลุุตตามธรรมเนีียม และป้อ้มคัันนิิงได้ยิ้ิงสลุุตถวายธงกรม หมื่่�นชุุมพรฯ ด้้วย (เราชัักธงนายพลเรืือตรีี) แล้้วมีีการเยี่ ่� ยมคำนัับ พระองค์์ ทรงกระทำการเองตลอดจนเยี่ ่� ยมเรืือรบและเจ้้าเมืือง เรืือรบไทยสมััยนั้้�น ตััวเรืือทาสีีขาว ท้้องเรืือทาสีีแดง เสากระโดงและปล่่องทาสีีเหลืือง เมื่ ่� อเรืือมกุุฎฯ ถึึงสิิงคโปร์์จึึงคงยัังทาสีีขาวอยู่่ แต่่ในอ่่าวสิิงคโปร์์มีีเรืือลาด ตระเวนชั้้�น ๓ ของอัังกฤษจอดอยู่ลำห ่ นึ่่�งทาสีีหมอกดููขึึงขััง กรมหมื่่�นชุุมพรฯ จึึงตกลงพระทััยจะทาสีีหมอกเรืือมกุุฎฯ บ้้าง มิิฉะนั้้�นจะดููคล้้าย ๆ เรืือยอ ชท์์ (YACHT) หรืือเรืือเมล์์มากกว่่า พอเรืือทอดสมอเรีียบร้อย้แล้้วก็มีี็เรืือน้้ำ จืืดและเรืือถ่่านหิินมาเทีียบส่่งตามที่่�ให้้ชัักธงสััญญาณไป (ทหารเรืือเรีียกสีี ของเรืือรบว่่า “สีีหมอก” ไม่่เรีียกว่่า “สีีเทา”) กรมหมื่่�นชุุมพรฯ อยากจะให้้นัักเรีียนได้้เปิิดหููเปิิดตาในการทหาร เรืือ เป็็นที่ ่� สุุดเมื่ ่� อ ขณะที่ ่� นัักเรีียนเข้้าแถวจะไปบกนั้้�น ได้้รัับสั่่�งถามว่่า พรุ่่ง นี้้�เวลา ๓ โมงเช้้า ใครจะไปดููเรืือรบอัังกฤษบ้้าง มีีนัักเรีียนก้้าวออกมาจาก แถวสััก ๗ - ๘ คน รวมทั้้�งนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีด้้วย ทรงเห็็นเป็็นจำนวน น้อย้ ไม่่สมพระทัยั เลยกริ้้�วพวกที่่�ไม่่ไป ทรงหาว่่ายัังอยากจะเป็็นคนชนิิดป่่า เถื่อ ่� นอยู่่อีีก ให้้งดการปล่อย่ และให้ริ้บมีี ิดเหน็บนั็ ักเรีียน เพราะไม่่สมกับัเป็็น นัักเรีียนนายเรืือแล้้วให้ช่้่วยขนถ่่านหิินด้้วยรับสั่่�งให้้พระองค์์เจ้้าวิบููิลย์์พรรณ รัังษีีแจกรางวััลแก่่พวกสมััครไปคนละ ๕ เหรีียญ และปล่่อยให้้ขึ้้�นเที่ ่� ยวบน บกได้้ มีีดเหน็็บนัักเรีียนที่ ่� ริิบนั้้�น ให้้นัักเรีียนนายเรืือบุุญมีีเป็็นผู้้ริิบ เพราะ เป็็นหััวหน้้ากััปตัันรวมมีีดเหน็บ็ ได้้กองใหญ่่เก็บ็ ไว้้ในลิ้้�นชัักในห้อ้งแผนที่บ้ ่� ้าง ในห้้องนอนบ้้างนัับว่่าเป็็นครั้้�งแรกที่ ่� นัักเรีียนนายเรืือถููกริิบมีีดเหน็็บ นัักเรีียนที่่�จะไปชมเรืือต้้องรีีบซัักฟอกเสื้้�อกางเกงถึึงจะเป็็นเวลา พลบค่่ำแล้้วก็็ตามเอาไปตากในห้อ้งหม้อน้้ ้ ำเพราะยัังร้อ้นอยู่แ่ ล้้วรีีบพับัหรืือ รีีดทัันทีี พอสะอาดและเรีียบร้้อยตามสมควร เพื่ ่� อแต่่งไปชมเรืืออัังกฤษใน วัันรุ่่งขึ้้�น ในเรื่อ ่� รบอัังกฤษ เขากำลัังทาสีีปืืนใหญ่่และโล่ปื่ ืน ตลอดจนบางตอน ข้้างบนของเรืือ กะลาสีีไม่่สวมรองเท้้าเป็็นส่่วนมาก นุ่่งกางเกงขาสั้้�นบ้้าง ขา ยาวบ้้าง ใส่่หมวกกะลาสีีบ้้าง หมวกกัันแดดบ้้าง ดาดฟ้้าเลอะเทอะไม่่สะอาด 9 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
เหมืือนเรืือมกุุฎฯ ชมหรืือดููกัันทั่่�ว ๆ ลำ จดจำไว้้เป็็นเครื่ ่� องรู้้เครื่ ่� องเห็็น แล้้ว พากัันกลัับเรืือมกุุฎฯ ก็็ได้้เปลี่ ่� ยนจากทาสีีขาวเป็็นทาสีีหมอกในตอนนั้้�น ดูู ประหลาดตาและเข็็มแข็็งขึ้้�นอีีกโขสมใจ พัักอยู่่ ๒ - ๓ วััน แล้้วก็็ออกเรืือ ผ่่านช่่องริิโอ (RHIO STRAIT) มุ่่งไปปััตตาเวีีย อนึ่่�งในระหว่่างที่่�จอดอยู่่ สิิงคโปร์์นี้้�เสด็็จในกรมฯ ทรงซื้้�อเนื้้�อม้้าเค็็มถััง ถั่่�วเหลืือง และขนมปัังทะเล ไว้้มากพอสมควร พอเรืือออกจากสิิงคโปร์์แล้้ว วัันรุ่่งขึ้้�นให้้เลิิกรัับประทาน ข้้าวให้้นัักเรีียนกิินขนมปัังทะเลกัับเนื้้�อเค็็มถัังแทน ขนมปัังทะเลนี้้�แข็็งจริิง ๆกััดไม่่ออกง่่ายต้้องเอาด้้ามมีีดโต๊๊ะตีีจึึงออกบ้้างถึึงกัับขอฆ้้อนจากนัักเรีียน นายช่่างกลมาตีีจึึงแตกออกบ้้างกิินกัันกระหายหิิวได้้ ต้้องระวัังในการเคี้้�ยว ให้้ดีีมิิฉะนั้้�นเหงืือกต้้องถลอกแน่่ ส่่วนเจ้้าเนื้้�อเค็็มก็็เค็็มจััด เค็็มขนาดกิิน เกลืือ แต่่เหนีียวพอประมาณมีีมัันเป็็นชั้้�น ๆ เลี่ ่� ยน ๆ ส่่วนถั่่�วเหลืืองต้้มและ เป็็นน้้ำซุบุกลาย ๆ วัันแรก ๆ ก็อร่็อย่พอกลืืนกััน วัันต่อ่ ไป ๆ เบื่อ ่� เหลืือหลาย สั่่�นหน้้าไปตาม ๆ กััน คุณุครููพลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทรได้้เขีียนเล่่าไว้้ ถึงตึอนที่่�เรืือ มกุุฎราชกุุมารเดิินทางผ่่านช่่อง ริิโอ (RIO STRAIT) ไปยัังช่่อง เดซี่่� (DASI STRAIT) เอาไว้้ว่่า “เรืือได้้ผ่่านช่่อง ริิโอ (RIO STRAIT) ไปยัังช่่อง เดซี่่� (DASI STRAIT) ได้้เกิิดคลื่่�นใต้้น้้ำ หััวเรืือฟัันคลื่่�นอย่่างหนััก จนทำให้้เกิิดความวิิตกเพราะ หัันหััวเรืือสู้้คลื่่�นก็็ไม่่ได้้จะชนเกาะ ต้้องชะลอเครื่ ่� องจัักร ทรงรัับสั่่�งว่่าเป็็น คลื่่�นที่่�เกิิดจากแผ่่นดิินไหวในเขตใกล้้ ๆ นั้้�น เพราะภายนอกเกาะไม่่ปรากฏ ว่่ามีีคลื่่�นทะเลเสีียแล้้ว คลื่่�นใหญ่นั้้่ �นสงบเบาลงไปเฉย ๆ ผ่่านบริิเวณอัันกว้้าง ใหญ่่ในแถบนั้้�นทั้้�งหมด เป็็นบริิเวณภููเขาไฟเขาเกืือบทุุกยอดเป็็นรููปฝาชีี เกืือบทั้้�งสิ้้�น” คุุณครููพลเรืือตรีี พระยาหาญฯ ท่่านได้้เล่่าไว้้แต่่เพีียงเท่่านี้้�แต่่ได้้มีีผู้้ เขีียนต่่อเติิมจากนี้้�เป็็นตอน “เกิิดภััยในมหาสมุุทร” ขณะที่่�เรืือมกุุฎราชกุุมารกำลัังเจอคลื่่�นใต้น้้ ้ำ หััวเรืือฟัันคลื่่�นอย่่างหนััก และได้คั้ัดลอกพิิมพ์ต่์อ่ ๆ กัันมาในหนัังสืือ หลายเล่่ม ซึ่่�งเป็็นเรื่่�องที่่�ไม่่เป็็น ความจริิง เป็็นเรื่่�องที่่�เหลวไหล เชื่่�อถืือไม่่ได้้ดัังจะขอคััดลอกมาให้้อ่่าน ดัังนี้้� เกิิดภััยในมหาสมุุทร เรืือได้้แล่่นลััดช่่องทางเดิินเรืือระหว่่างเกาะแก่่งมามากหลายวััน วััน หนึ่่�งเรืือกำลัังแล่่นได้้มีีจัักรและลมดีี แล่่นอยู่่ในระหว่่างเกาะเล็็กๆสองข้้าง ขนาบ มีีเกาะใหญ่่ห่่างออกไปอีีกหลายเกาะคลื่่�นลมสบายเป็็นธรรมดา น. นร. บุุญมีีพัันธุุมนาวิิน (พลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทร) ได้ยืื้นอยู่สะพาน ่ เดิินเรืือชั้้�นบน ตรวจทางเรืือและระวัังเรืือโดยปกติอิยู่ ไ่ ด้้แล เห็็นคลื่่�น คะนอง เป็็นลููกใหญ่่มาแต่่ไกลนึึกในใจว่่านอกทางเรืืออกไปคลื่่�นช่่างใหญ่่จริิง เรืือเรา จำเพาะโชคดีีมาแล่่นในช่อ่งนี้้� แต่่แล้้วเจ้้าคลื่่�นใหญ่นั้้่ �นซััดใกล้้เข้้ามาทางเรืือ เข้้าทุุกทีี พออีีกสัักพัักเดีียวก็ชั็ัดมาถึงเึรืือตีีข้้างโครมทำให้้เรืือเอีียงตะแคงไป มาที่่�เดีียวในขณะนั้้�นเสด็็จในกรมฯ ประทัับอยู่่ท้้ายเรืือ รีีบเสด็็จขึ้้�นมาบน สะพาน พระองค์์ทรงเปลี่ย ่� นเข็็มเบนหััวเรืือสู้ค้ลื่่�นเล็็กน้อย้ และลดฝีจัีักรเรืือ ลงแล้้วรีีบรัับสั่่�งให้้ไปทางห้้องเครื่ ่� องจัักร ให้้ระวัังเครื่ ่� องพร้้อมเพรีียงที่ ่� สุุด เกิิดโกลาหลชั่่�วขณะหนึ่่�ง เพราะหััวเรืือฟัันคลื่่�นลงไปมิิดทุุกทีี ๆ น้้ำท่่วมนอง แทบเต็็มหััวเรืือสิ่่�งของลอยกระจุุยกระจาย นัักเรีียนวิ่่�งหาเกาะที่ ่�ยึึดกัันเต็็ม ที่่� พากัันอกสั่่�นขวััญหายไปตาม ๆ กััน เพราะไม่่เคยพบเห็็นมาจึึงพากัันวิิตก กลััวมหาภััยครั้้�งนี้้�มาก เสด็็จในกรม ๆ รัับสั่่�งให้้ นนร. บุุญมีีพัันธุุมนาวิิน (พลเรืือตรีี พระยาหาญกลางสมุุทร) ในหน้้าที่ ่� หััวหน้้ากััปตัันตอนรีีบลงมา ห้้าม และให้้รัักษาวิินััยอธิิบายให้้หายกลััว เสด็็จในกรมฯ จึึงทรงให้้งััดปืืน ๔.๗ นิ้้�ว ทางหััวเรืือทิ้้�งทะเล พวกพัันจ่่าและนัักเรีียนควบคุุมกัันมาคลาย น็็อตที่่�ยึึดเกลีียวแท่่นปืืนแต่่คลายไม่่ไหวเนื่่�องจากยกทัันขึ้้�นที่่�ไร ก็็ปะทะ กับน้้ ั ำพัดัพวกนั้้�นกระเด็็นไปทุุกทีี ประกอบกับน๊ั ๊อตยึดสึกรููแท่่นปืืนนั้้�นได้้ ใส่่ไว้้ตายตััวนานแล้้วไม่่เคยถอดเลยจึึงไม่่สามารถคลายได้้ พระยาหาญฯ ได้ยืื้นดููการทำงานนั้้�นด้้วยจึึงได้รีีบขึ้้ ้ �นไปกราบทููลให้เส้ด็็จในกรมฯ ทรงทราบ พระองค์์ทรงนึึกนิ่่�งทั้้�ง ๆ ที่่�เปีียกปอนไปหมดทรงยืืนมองดููสภาพการณ์์ ทรงใช้้สติิปััญญาหาทางปลอดภััยให้้ได้้เรืือรบหลวงมกุุฎราชกุุมาร แล่่น เรื่ ่� อย ๆ ฟัันฝ่่าทะเล คลื่่�นไป ตามยถากรรม พอเรืือเล่่นไปอีีกคลื่่�นลมก็็ซาลง ไปเป็็นลำดัับ น่่าประหลาดมากเสด็็จในกรมฯ จึึงรัับสั่่�งกัับพระยาหาญฯ ว่่าเรืือเข้้าเขตภููเขาไฟเกิิดระเบิิดหรืือแผ่่นดิินไหวได้้ ทะเลจึึงกลายเป็็น คลื่่�นขึ้้�นฉัับพลัันจึึงรู้้เรื่ ่� องกััน ต่่อมาเรืือแล่่นสบายเข้้าช่่องลิิงกา (LINGA STRAI) เพื่่�อทอดสมอทำพิิธีีข้้ามอีีเควเตอร์์ 10 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
เรื่ ่� องเรืือมกุุฎราชกุุมารผจญกัับคลื่่�นใต้้น้้ำขนาดใหญ่่ดัังข้้อความดััง กล่่าวข้้างต้้นนี้้� พอจะรัับฟัังกัันได้้ แค่่เรื่ ่� องที่่� “เสด็็จในกรมฯ จึึงทรงให้้งััด ปืืน ๔.๗ นิ้้�ว ทางหััวเรืือทิ้้�งทะเล” นี้้�เป็็นเรื่อ ่� งเหลวไหลเป็็นไปไม่่ได้้แน่่นอน เสด็็จในกรมฯ ท่่านทรงรอบรู้้วิิชาการทหารเรืือรวมทั้้�งวิิชาปืืนใหญ่่ เรืือมา เป็็นอย่่างดีีท่่านคงไม่รั่ บสั่่�งให้้ “งัดั” ปืืนใหญ่ทิ้้่ �งทะเล จะเอาอะไรมางัดั ปืืน ใหญ่่หััวเรืือมกุุฎราชกุุมารในขณะนั้้�นเป็็นปืืนอาร์์มสตรอง (ARMSTRONG) ขนาด ๑๒๐ มม. (๔.๗ นิ้้�ว) ความยาวลำกล้อ้ง ๔,๘๐๐ มม. น้้ำหนััก ๒,๑๐๐ กก. พระองค์์ท่่านย่่อมรู้้ดีีว่่าการยกปืืนใหญ่่เรืือขึ้้�นจากเรืือ และการยกปืืน ใหญ่่เรืือลงติิดตั้้�งในเรืือรบนั้้�นจะต้้องกระทำกัันในระดัับโรงงานของกรม สรรพวุุธทหารเรืือ โดยช่่างของกรมสรรพวุุธทหารเรืือ ซึ่่�งจะมีีกรรมวิิธีีเป็็น ขั้้�นเป็็นตอน มิิใช่่จะทำกัันได้ง่้่าย ๆ เหมืือนกับัโยนกระสอบข้้าวสารทิ้้�งทะเล และการยกปืืนนั้้�นจะต้้องใช้้ปั่่�นจั่่�นยก ไม่่ได้้ใช้้แรงคนยก ส่่วนข้้อความ “คลายน๊๊อตที่่�ยึึดเกลีียวแท่่นปืืน แต่่คลายไม่่ไหวเนื่่�องจากยกหัันขึ้้�นทีีไร ก็็ปะทะกัับน้้ำพััดพวกนั้้�นกระเด็็นไปทุุกทีี ประกอบกัับน๊๊อตยึึดสกรููแท่่น ปืืนนั้้�นได้้ใส่่ไว้้ตายตััวนานแล้้วไม่่เคยถอดเลยจึึงไม่่สามารถคลายได้้” เรื่อ ่� ง คลายน๊๊อตยึดสึกรููแท่่นปืืน ผู้้ที่่�เป็็นทหารเรืือน่่าจะทราบดีีว่่าน๊๊ อตที่ ่�ยึึดแท่่นปืืนใหญ่่เรืือนั้้�น ไม่่มีีทหารเรืือชาติิไหนทำเอาไว้้สำหรัับให้้ถอด คลายออกได้้ง่่าย ๆ สลัักน๊๊อตที่ ่�ยึึดแท่่นปืืนจะต้้องยึึดติิดแน่่นตายตััว ตััวปืืน แท่่นปืืน จะได้ยึึ้ดติิดกับตััวเรืือได้อย่้ ่างมั่่�นคง แท่่นฐานปืืนเรืือมกุุฎราชกุุมาร ขนาดโต ๑.๓๐ เมตร ยึึดติิดด้้วยน๊๊อตทั้้�งหมด ๑๘ ตััว น๊๊อตแต่่ละตััวมีีขนาด ใหญ่่ ๒ นิ้้�ว ทั้้�งหมด มิิได้้ทำเอาไว้้ให้้ถอดคลายกัันได้้ง่่าย ๆ เพื่ ่� อเป็็นการแก้้ไขการเข้้าใจผิิดใน เรื่ ่� อง “งััดปืืนใหญ่่เรืือทิ้้�งทะเล” ปืนใหญ่ ๑๒๐ มม. หัวเรือมกุฎราชกุมาร ความยาวลำกล้อง ๔,๘๐๐ มม. น้ำหนัก ๒,๑๐๐ กก. งัดทิ ้งทะเลไหวไหม 11 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
จึึงขอเรีียนให้้ท่่านผู้้อ่่านได้้ทราบความจริิงที่ ่� ถููกต้้อง เวลาเช้้าไปหยั่่�งน้้ำสองข้้างเรืือเรื่ ่� อย ๆ บางทีีน้้ำทางขวา ๕ วา ทาง ซ้้าย ๑๐ วาก็็มีีรัับสั่่�งว่่า ท้้องทะเลขรุุขระเต็็มไปด้้วยซากหิินของภููเขาไฟ เก่่า ๆ เมื่ ่� อเรืือเข้้าช่่องกำบัังคลื่่�น พอควรกัับความต้้องการและเรืืออยู่่ตรง กัับเส้้นศููนย์์สููตร แล้้วจึึงทิ้้�งสมอ ทำพิธีีข้ิ ้ามเส้้นอิิเควเตอร์์ มีีเจ้้าทะเล (NEPTUNE) พร้อ้มด้้วยบริิวาร พิธีีนั้้ ิ �นมีีการถามว่่า ใครเป็็นกััปตััน เรืืออะไร? เคย ข้้ามเส้้นอิิเควเตอร์์ไหม? รู้้จัักเจ้้าทะเลไหม? จะเป็็นพวกชาวทะเลที่ ่�ดีีต่่อไป หรืือไม่? ่อะไรเทืือกนี้้� นัักเรีียนก็็ตอบตามคำที่ถ ่� าม แล้้วมิพิธีีิโกนหนวด ตััดผม แต่่งตััว โกนเคราฯลฯ และเดิินออกไปที่่�ไม้้กระดานที่่�พาดข้้างเรืือ นั่่�งหัันหลััง ออกแล้้วเอาไม้้กระทุ้้งกระสุุนหุ้้มผ้้าดุุนให้้ตกทะเลไป และว่่ายขึ้้�นเรืือโบต หรืือบัันไดเรืือใหญ่่ (ในน้้ำมีีเรืือโบตคอยระวัังอยู่่ ๒ ลำ) สนุุกดีี *หมายเหตุุ เส้้นศููนย์์สููตร (EQUATOR) คืือเส้้นสมมุุติิที่่�ลากรอบโลก แบ่่งออกเป็็น ๒ ซีีก คืือซีีกโลกเหนืือกัับซีีกโลกใต้้ จุุดทุุกจุุดบนเส้้นศููนย์์สููตร อยู่่ห่่างจากขั้้�วโลกทั้้�งสองเท่่ากััน “ในบรรดาประเพณีีชาวเรืือทั่่�วโลกที่ ่�มีีอยู่่มากมายหลายอย่่างนั้้�น มีี ประเพณีีอยู่่อย่่างหนึ่่�งที่่�ปฏิิบััติิกัันเป็็นประจำคืือ ประเพณีีพิิธีีข้้าม เส้้นศููนย์์สููตรหรืือที่่�เรีียกกัันทั่่�วไปว่่า พิิธีีข้้ามเส้้นอิิเควเตอร์์” การเดิินเรืือในทะเลจากซีีกโลกหนึ่่�งไปยัังอีีกซีีกโลกหนึ่่�งก็็ต้้องผ่่าน เส้้นอิิเควเตอร์์ แต่่ก่่อนที่่�เรืือจะถึึงเส้้นอิิเควเตอร์์มัักจะประสบกัับสภาพ อากาศอัันแปรปรวนคลื่่�นลมจััด เรืือบางลำถึึงกัับอัับปาง ครั้้�นเมื่ ่� อเรืือไปถึึง บริิเวณเส้้นอิิเควเตอร์์ คลื่่�นลมมัักสงบ ทะเลราบเรีียบ ดัังนั้้�นชาวเรืือทั้้�งหลาย จึึงเชื่ ่� อว่่าในทะเลต้้องมีีเทพเจ้้าแห่่งห้้วงสมุุทร ซึ่่�งเป็็นผู้้ที่่�มีีความศัักดิ์์�สิิทธิ์์� และมีีอิิทธิิฤทธิ์์�สามารถดลบัันดาลให้้ทะเลปั่่�นป่่วนหรืือสงบเงีียบได้้ เทพเจ้้าแห่่งห้้วงสมุุทรนั้้�นก็็คืือ “พระสมุุทร”(หรืือ “เจ้้าทะเล”) “ชาวเรืือจึึงเคารพนับถืือ ัพระสมุุทรกััน และเชื่อว่ ่� ่าพระสมุุทรนั้้�นประทับอัยู่่ ที่ ่� อิิเควเตอร์์ ฉะนั้้�นเมื่อ ่� เรืือลำใดจะผ่่านเส้้นอิิเควเตอร์์ เรืือลำนั้้�นจึึงทำพิธีีบิวงสรวง ขอรัับพรจากพระสมุุทร เพื่ ่� อเป็็นสิิริิมงคล และความปลอดภััยของเรืือ และ ลููกเรืือ” การทำพิิธีีข้้ามเส้้นอิิเควเตอร์์ของเรืือมกุุฎราชกุุมารในครั้้�งนี้้� นัับว่่า เป็็น “ครั้้�งแรก” ในราชนาวีีไทย นอนพัักที่ ่� ช่่องนี้้�คืืนหนึ่่�ง รุ่่งขึ้้�นจึึงออกเรืือ เข้้าทางช่่องแคบบัังคา (BANKA STRAIT) ราว ๓ ทุ่่มจึึงเห็็นกระโจมไฟที่มั ่� ันต๊๊อก (MUNTOK) อากาศ เป็็นไอน้้ำหมด๑ จึึงทอดสมอนอนเสีีย เช้้าถอนสมอแล่่นผ่่านช่อ่ งบัังคาตลอด ไปปััตตาเวีีย ในย่่านระยะทางตอนนี้้�ตกถึึงทะเลชวา (JAVA SEA) แล้้วค่่อย โล่่งและกว้้าง คลื่่�นลมแรงขึ้้�นกว่่าที่่�แล่่นระหว่่างช่่องแคบ แต่่ก็็ไม่่ถึึงกัับเป็็น คลื่่�นแผ่่นดิินไหว นัักเรีียนทุุกคนทนกัันได้้ดีีและสบาย เรืือผ่่านหมู่่เกาะพััน เกาะ (THOUSANDS OF ISLES) ก่่อนที่่�จะถึึงชวา ช่่างสมชื่ ่� อจริิง ๆ มองดูู ในแผนที่่�แล้้วจะเห็็นเกาะเหล่่านี้้�ราวกับัเอาเมล็็ดงาโปรยไว้้ระยะพอควร ถ้้า ดููเกาะจริิง ๆ แล้้วช่่างสลับซับซ้ัอ้นสุุดสายตา นัักเรีียนได้้เห็็นได้้พบเกาะและ แผ่่นดิินที่่�แปลกประหลาดสมควรเป็็นความรู้้ส่่วนหนึ่่�ง เช้้าวัันรุ่่งขึ้้�นถึึงปากอ่่าวปััตตาเวีีย เมืืองปััตตาเวีียเกาะชวา ปััจจุุบััน คืือเมืืองจาการ์์ตา (JAKARTA / DJAKARTA เมืืองหลวงของประเทศ พระสมุทร หรือ เจ้าทะเล (NEPTUNE หรือ POSEIDON) 12 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
อิินโดนีีเซีีย / INDONESIA ) มีีเรืือนำร่อ่งพาน้้ำร่อ่งมาขึ้้�นเรืือ นำเรืือเข้้าเขื่อ ่� น กัันคลื่่�น (BREAK WATER) นัักเรีียนออกจะตลึึงกััน ในการที่่�เห็็นเขื่ ่� อนกััน คลื่่�นเพราะไม่่เคยเห็็นมาก่อ่น ชมความสามารถของเขาที่่�ทำได้อย่้ ่างดีีมีีช่อ่ง เข้้าทางเดีียวปากช่่องมีีกระโจมไฟ เรืือเรายิิงสลุุตก่่อนเข้้าท่่าเรืือ ในท่่าเรืือ มีีเรืือรบขนาดย่่อมของฮอลัันดาอยู่่หนึ่่�งลำ และเรืือยอชท์์ลำใหญ่่ของ ข้้าหลวงชวา ๑ ลำ จอดเทีียบที่่� ท่่าริิมเขื่ ่� อน เรืือมกุุฎฯ จอดทุ่่นผููกตรึึงหััว ท้้ายแน่่น มีีการเยี่ย ่� มคำนับัตามเคย เรืือฮอลัันดายิิงสลุุตธงชองกรมหมื่่�นชุุม พรฯ เรืือมกุุฎฯ ยิิงตอบ เมื่ ่� อถึึงปััตตาเวีียแล้้ว ทำความสะอาดเรืือและเสื้้�อผ้้า จััดหาเสบีียง อาหารตามสมควร รุ่่งขึ้้�นกรมหมื่่�นชุุมพร ฯ และนายทหารอื่่�น ๆ กับนัักเรีียน เจ้้านายเสด็็จเมืืองบููเต็็นช๊๊อก ซึ่่�งเป็็นเมืืองที่มีี่� การปลููกสวนต้้นไม้อย่้ ่างลืือชื่อ ่� ส่่วนนัักเรีียนนายเรืือก็็ขึ้้�นเที่ ่� ยวท่่าเรืือตัันหยงเปรี้้�ยก (TONJONG PRIOK) และชิ้้�นรถไฟไปเที่ย ่� วปััตตาเวีียตามท่่าเรืือมีีอาหารและผลไม้้อุุดมดีี สละเป็็น ดีีที่่�หนึ่่�งล่่อนและหวานกรอบดีีกิินกัันเกืือบไม่่รู้้เบื่ ่� อชาวเมืืองปััตตาเวีียออก จะตื่่�นเต้้น ที่่�เห็็น เรืือรบไทย เดิินเรืือด้้วยคนไทยล้้วนเป็็นครั้้�งแรกและเป็็น กัันเองกับนัักเรีียนดีีมาก กรมหมื่่�นชุุมพร ฯ ประทับบั ก ๒ วัันก็็กลับัเรืือ แล้้ว เตรีียมตััวออกเรืือกัันอีีก เรืือออกจากปััตตาเวีียในตอนบ่่าย แล่่นตััดข้้ามทะเลชวา มีีมรสุุม ตะวัันออกเฉีียงใต้้พััดในทะเล พอทนได้้กำลัังสบาย คราวนี้้�เปลี่ ่� ยนทางเรืือ เป็็นแล่่นผ่่านเกาะบิิลลิิทััน (BILLXITON) เอาไว้้ทางซ้้าย ช่่องกว้้างดีี สบาย ในการเดิินเรืือ แต่่คลื่่�นค่่อนข้้างจะไม่่เงีียบ เรืือแล่่นหลบเข้้าไปทางเกาะ ลิิง กา (LINGA) อีีก พอถึงราวึท้้ายปากช่อ่งริิโอ เป็็นเวลาเช้้าก็็ทอดสมอพัักผ่อ่น เพราะคลื่่�นลมเงีียบสงััด แต่่กระแสน้้ำแรง กรมหมื่่�นชุุมพรฯ พระองค์์เจ้้า วิิบููลย์์ฯ และนัักเรีียนนายเรืือโปรดขึ้้�นเกาะเป็็นพวกหนึ่่�ง นาวาเอก พระยา วิิทยุุทููรลิิชีีต กัับพวกขึ้้�นอีีกพวกหนึ่่�ง เกาะอะไรก็็จำไม่่ได้้ แยกตำบลกัันขึ้้�น และ นััดพบกัันที่ ่� ย่่านกลาง เพื่ ่� อรวมพวกกลัับเรืือ ก่่อนจะขึ้้�นเกาะนั้้�นรัับสั่่�ง ว่่า ตามเกาะเหล่่านี้้อย่�่าไว้้ใจนัักเพราะยัังมีีมนุุษย์ป่์ ่าเถื่อ ่� นชนิิดจับัคนกิินอยู่่ อีีกบ้้าง จึึงเตริิยมปืืนกัันเต็็มที่ ่� เรื่ ่� องขึ้้�นเกาะนี้้� ก็็เนื่ ่� องมาจากอยากเที่ ่� ยวเกาะกัันบ้้าง เพราะแถบนี้้� มีีเกาะแก่่งมากมาย น่่าเที่ ่� ยวน่่าขึ้้�น จึึงจอดเรืือขึ้้�นกััน และจะเลยยิิงนกยิิง สััตว์์ตามชายฝั่่�งด้้วยเท่่านั้้�นเอง รัับสั่่�งให้้นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีอยู่่ระวัังเรืือ เมื่ ่� อส่่งเสด็็จและส่่งนายทหารเสร็็จแล้้วเรืือโบตก็็กลัับมาที่่�เรืือใหญ่่ทั้้�งหมด ต่อ่มามีีนัักเรีียนชั้้�นเก่่า ๆ ขออนุุญาตนัักเรีีนนายเรืือ บุุญมีีขึ้้�นไปวิ่่�งเล่่นตาม เกาะเล็็กใกล้้เรืือราว ๔ - ๕ คน ซึ่่�งนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีต้้องลงเรืือโบตไป ขึ้้�นเกาะนั้้�นบ้้างเพื่ ่� อตัักเตืือนและให้้นัักเรีียนกลัับ เพราะถ้้าไปเจอคนป่่าจัับ กิินเสีียแล้้วกรมหมื่่�นชุุมพรฯ จะเสีีย และนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีฯ ก็็จะถููก ลงโทษ อนึ่่�ง การขึ้้�นเที่ ่� ยวเกาะนี้้�นัักเรีียนนายเรืือจะเข้้าใจเสีียว่่าเกาะทุุก เกาะคงเล็็กนิิดเดีียว ซึ่่�งตนสามารถจะเดิินเที่ย ่� วให้้รอบเกาะได้ภ้ายใน ๑ หรืือ ๒ ชั่่�วโมง ซึ่่�งความจริิงจะต้้องเดิินตั้้�ง ๑๒ ชั่่�วโมง ก็็ยัังไม่่รอบเสีียอีีก จึึงมีี นัักเรีียนนายเรืือหลงเกาะอยู่เสม ่ อ ๆ ในครั้้�งนั้้�น พวกนัักเรีียนนายเรืือไปแอบ หุุงหาข้้าวกิินกััน เมื่ ่� อนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี ไปถึึงว่่ากล่่าวตัักเตืือนพวก นัักเรีียนนายเรืือรีีบหุุงหากัันกิินสุุก ๆ ดิิบ ๆ แล้้วก็็พากัันกลัับเรืือพร้้อมกััน ตอนบ่่าย นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีกัับพวกคอยสััญญาณสีียงปืืนอยู่่ (ตามสััญญาว่่าถ้้ากลัับจะยิิงปืืนซ้้อน ๆ กัันให้้รู้้) ยามและพวกนัักเรีียนนาย เรืือ บุุญมีี คอยส่อ่งกล้อ้งสองตา กวาดดููตามชายเกาะที่่�เสด็็จขึ้้�น ต่อ่ มาได้ยิ้ิน เสีียงปืืนดััง ๒ นััด แต่่ไม่่ใช่่เสีียงริิมฝั่่�ง เป็็นเสีียงลึึกเข้้าไปในป่่า พวกกรมหมื่่�น ชุุมพรฯ เอากล้้องส่่องริิมฝั่่�งก็็ไม่่เห็็นอะไร จึึงสัันนิิษฐานเอาเองว่่า คงจะยิิง นััดพวกรวมกลัับเรืือ อีีกสัักพัักหนึ่่�ง จึึงเห็็น กรมหมื่่�นชุุมพรฯ และพวก ตามริิมฝั่่�งในระยะ ไกลออกไปและยิิงปืืนขึ้้�นอีีก เรืือโบตรีีบตีีกรรเชีียงออกไปรัับกลัับเรืือใหญ่่ ทัันทีี พอถึึงเรืือใหญ่่ไม่่เห็็น นาวาเอก พระวิิทยุุทููรลิิขิิตกัับพวก ก็็พากััน ประหลาดใจ ทรงรัับสั่่�งว่่า ยิิงปืืนรวมพวกก็็แล้้วตะโกนและกู่่ก็็แล้้ว จน อ่่อนใจไม่่พบ นาวาเอก พระวิิทยุุทููรลิิขิิตกัับพวกคอยไม่่ใหวจึึงกลัับเรืือและ รับสั่่�งว่่า ได้ยิ้ินเสีียงปืืนหลายนััด ในระยะไกลเหมืือนกัันนัักเรีียนนายเรืือบุุญ มีีทููลว่่าทางเรืือไม่่ได้้ยิินเลย นอกจากได้้ยิิน ๒ นััดเท่่านั้้�น รัับสั่่�งว่่าพวกนั้้�น คงจะหลงเกาะเข้้าลึึกไปเป็็นแน่่ ตอนนี้้�เป็็นเวลาที่่�กะกัันว่่า จะรีีบออกเรืือแล่่นเข้้าช่อ่งริิโอก่อ่นมืืดค่่ำ เพราะเป็็นช่อ่งแคบและคดเคี้้ย�ว แต่่เมื่อ ่� นาวาเอก พระวิิทยุทูู ุรลิขิิตและพวก ยัังไม่่กลับัก็็จำต้อ้งคอย ได้้ให้้เรืือโบตพร้อ้มกับปืั ืนไปที่ฝั่่� �ง ตะโกนและยิิงปืืน เรีียกอีีก พวกนาวาเอกพระวิิทยุุฯ ก็็ไม่่มา ราวสัักเกืือบชั่่�วโมงชัักธงเรีียกเรืือ 13 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
โบตกลัับ ทรงรัับสั่่�งว่่า “คอยไม่่ไหว ท่่าทีีคนป่่าจะเอาไปกิิน หรืือหลงกาะ ใหญ่่เสีียแล้้ว” จึึงเตรีียมจะถอนสมอออกเรืือ ปล่อย่นาวาเอกพระวิิทยุุฯ กับั พวก (ถ้้ายัังมีีชีีวิิตอยู่่) ให้้เดิินทางไปสิิงคโปร์์กัับเรืือเมล์์ต่่อไป ก็็พอก็็ได้้ยิิน เสีียงปืืนในระยะไม่่สู้้ไกลเกิินไป ทางเรืือจึึงเปิิดแตรเรืือใหญ่่ขึ้้�นรัับ สัักพััก หนึ่่�ง นาวาเอก พระวิิทยุุฯ กัับพวก ก็็โผล่่ออกมาชายหาด รีีบเอาเรืือโบตไป รัับมาเรืือใหญ่่แล้้ว เรืือมกุุฎฯ ก็็แล่่นเข้้าช่่องริิโอ แล่่นทวนกระแสน้้ำ เสีีย ระยะมาก นาว่่าเอก พระวิิทยุุฯ ว่่า เดิินทางกลัับเรืือเหมืือนกััน แต่่หลงลึึก เข้้ากลางเกาะหาทางออกไม่ถูู่ก สวนเสีียงปืืนที่่�กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ยิิงเรีียกนั้้�น ไม่่ได้ยิ้ินเลย มาได้ยิ้ินเอาเสีียงปืืนของเรืือโบตที่ยิ ่� ิงในตอนหลััง จึึงรีีบลััดเลาะ ป่่ามา บอกว่่าเข็็ดไปจนตาย เวลานั้้�นยัังเป็็นเวลาตอนจะพลบค่่ำ ประกอบกับัเคยผ่่านมาหนหนึ่่�ง แล้้ว กรมหมื่่�นชุุมพรฯ สบายใจในการเดิินเรืือผ่่านช่อ่งนี้้� ถึงึช่อ่งจะแคบที่สุ ่� ุด ก็็ตาม อากาศมืืดแต่่เห็็นกระโจมไฟชััดเจนดีี ราว ๔ ทุ่่ม เรืือผ่่านช่อ่งริิโอ เข้้า มาอยู่่ในช่่องสิิงคโปร์์ก็็ทอดสมอพัักนอน รุ่่งเช้้าจึึงนำเรืือเข้้าทอดสมอที่ ่� ท่่า เมืืองสิิงคโปร์์ คราวนี้้�ไม่่มีีเรืือรบสัักลำเรืือรีีบบรรจุุถ่่านหิิน น้้ำ เสบีียงแห้้ง และสด พัักอยู่่ราว ๓ วััน นัักเรีียนได้้รัับเชิิญให้้ไปดููการซ้้อมรบของทหารบก การไปดููซ้้อมรบคราวนี้้�กรมหมื่่�นชุุมพร ฯ รัับสั่่�งถามก่่อนอีีกเหมืือนกัันว่่า ใครจะไปดููการซ้อ้มรบทหารบนบกบ้้างนัักเรีียนนายเรืือก้้าวพรื่บออ ่� กมาหมด คน (เพราะเข็็ดคราวชมเรืือรบอัักกฤษเมื่อก่ ่� อ่นนั้้�น) ทรงพอพระทัยัมาก ต้อ้ง ขึ้้�นรถไฟไปนอกเมืือง ถึึงสถานีีแห่่งหนึ่่�งลงจากรถไฟ แล้้วเดิินถนนไปขึ้้�นลููก เนิินหญ้้ามีีนายทหารอัังกฤษนำไป กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ไม่่ได้้เสด็็จ เมื่ ่� อไปถึึง พบกองทหารอัังกฤษราวหนึ่่�งกองร้อย้ นุ่่งกางเกงขายาวบ้้าง ขาสั้้�นบ้้าง สวม เสื้้�อแขนสั้้�น ๆ ใส่่หมวกกัันแดด เครื่ ่� องแต่่งกายและหมวกใช้้สีีกากีีท่่าทาง แข็็งแรงล่่ำสัันดีีบางคนมีีกำหญ้้าคาเสีียบบนหมวก และบางคนแถมเสีียบ บนบ่่าทั้้�งสอง เพื่ ่� อให้้ข้้าศึึกเห็็นได้้ยาก เป็็นการพรางตาให้้เห็็นเป็็นป่่าหญ้้า คานั่่�นเอง กองนี้้�เป็็นอัังกฤษล้้วน ฝ่่ายเข้้าตีีเป็็นพวกแขกซิิกราว ๒ กองร้้อย ขนาดกลาง เวลาเที่ย ่� งกว่่าอากาศร้อ้นจััด สัักพัักใหญ่ก็่ มีี็การเข้้าตีี ได้ยิ้ินเสีียง ปืืนฝ่่ายเข้้าตีีเป็็นบางคราว พวกอัังกฤษที่ ่� รัักษาเนิินขยายแถวออกรัับ พวก เราก็็เที่ย ่� วแยกกัันดููเป็็นตััวอย่่าง แต่ต้่อ้งคอยหมอบคอยคลานในบางครั้้�งบาง คราว เพราะไม่่ให้้พวกเข้้าตีีเห็็น สัักราวเกืือบ ๒๐ นาทีีก็็มีีการยิิงถี่ ่�ขึ้้�น แล้้ว เข้้าตีีโอบปีีกเนิินขึ้้�นประจััญบาน ไม่ทั่ ันถึงึตััวกัันก็็เป่่าแตรเดี่ย ่� ว รวมแถว เรา จึึงเห็็นทหารแขกซิิกได้ชั้ัดเจน และพวกแขกซิิกก็็ประหลาดใจที่่�เห็็นนัักเรีียน นายเรืือไทยตััวเล็็ก ๆ มาดููการซ้้อมรบเสร็็จแล้้วนัักเรีียนก็็ขึ้้�นรถไฟกลัับเรืือ และเที่ ่� ยวในเมืือง เรืือมกุุฎฯ ทอดอยู่เ่ มืืองสิิงคโปร์์ราว ๓ วััน ก็ออ็กเรืือกลับั ประเทศไทย ออกเรืือราวบ่่าย ๔ โมง นัักเรีียนนายเรืือยัังคงรัับประทาน ขนมปัังทะเล เนื้้อ�เค็็มถััง และถั่่�วอยู่ ขนม ่ ปัังที่ซื้้่� อ�คราวหลัังนี้้ค่�อย่ขาวและกรอบหน่อย่ เป็็น จำพวกบิิสกิิตอย่่างหนาสีีขาว นัักเรีียนช่่างกลฉลาดลัักหุุงข้้าวกิินในห้อ้งหม้อ้ พอเรืือจวนจะใกล้้กระโจมไฟฮอสเบิร์ิ์ก ปากทางเข้้าสิิงค์์โปร์ก็์ ็เป็็นเวลาพลบ คำแล้้ว พบคลื่่�นใต้น้้ ้ำขนาดพอควร พััดมาจากทะเลจีีนทำเอาเรืือมกููฎฯโคลง และฟัันคลื่่�นเกืือบจััง ๆ ต้้องเตรีียมเรืือถููกคลื่่�น นัักเรีียนบางคนพาลไม่่เอา เรื่ ่� อง (เมาคลื่่�น) นอนเร็็วขึ้้�น กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ก็็มีีพระอาการไม่่สู้้ดีีด้้วย เหมืือนกััน พอเรืือเลี้้�ยวเปลี่ ่� ยนเข็็มเข้้าอ่่าวไทย ก็็บรรทมในห้้องแผนที่่�เลย นัักเรีียนนายเรืือบุุญมีีต้้องทำหน้้าที่่�เดิินเรืือและระวัังเรืือเต็็มที่่� ตลอดจน เข้้ายามควบคุุมยามอื่่�น ๆ เรืือได้้เดิินทางมาได้้โดยลำดับัจนกระทั่่�งแล่่นมาท อดที่่�ปากน้้ำเมืืองชุุมพร ได้้มีีเทศาฯ และเจ้้าเมืือง ข้้าราชการอื่่�น ๆ ตลอดจนราษฎรมาเฝ้้า เหมืือนดัังเมื่ ่� อครั้้�งขาไป ในการทอดที่่�ชุุมพรนี้้� มีีการยกพลขึ้้�นบก แบ่่ง นัักเรีียนออกเป็็น ๑ กองร้้อย ๔ หมวด นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี เป็็นนาย หมวด ๑ ยกพลไปตามริิมเขามััทรีี แล้้วแบ่่งออกเป็็น ๒ ฝ่่ายคืือฝ่่ายรัับและ ฝ่่ายรุุก ป่่าแถบนี้้�ออกจะเป็็นดงหญ้้าคาหนาทึึบ ยากนัักที่ ่� นัักเรีียนจะแหวก ไปได้้ เพราะบางแห่่งสููงท่่วมหััวท่่วมปืืน ริิมห้้วยมีีต้้นไม้้เบญจพรรณ และต้้น ระกำขึ้้�นหนาแน่่น จึึงทำให้้การรุุกรัับกัันได้้ยากสัักหน่่อย แล้้วรวมกอง กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ออกจะกริ้้�วอยู่่บ้้าง ที่ ่� นัักเรีียนปฏิิบััติิตนไม่่ คล่่องแคล่่วในบางตอน เพราะเป็็นต่่อหน้้าแขก (เทศาฯ กัับพวก) นัักเรีียน นายเรืือรวมกองช้้าไปหน่่อยก็็กริ้้�ว นัักเรีียนคนสุุดท้้ายที่่�มารวมกอง ก็็คืือ นายอั๋๋�น (ภายหลัังเป็็นนายเรืือโท นัักเรีียนช่่างกล) ตามหมวกตามตััวนายอั๋๋�น มีีหญ้้าคาเสีียบอยู่่เป็็นกำ ๆ (เอาแบบทหารอัังกฤษซ้้อมรบที่ ่� สิิงคโปร์์) ดููก็็ เข้้าทีี เพราะเป็็นการพรางตาดีีนัักเรีียนและกรมหมื่่�นชุุมพรฯ ทรงพระสรวล 14 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
แต่่กริ้้�วว่่า มััวแต่่ไปแต่่งตััวอย่่างนี้้�อยู่่ จึึงมารวมแถวช้้าไป ลงท้้ายพัักตอน เที่ ่� ยงให้้นัักเรีียนนายเรืือคั่่�วหรืือหุุงถั่่�วเขีียวกิินกััน พระองค์์และเทศาฯเสวย บนพลับัพลา เสร็็จแล้้วเทศาฯ ทููลลา กองร้อย้ ทำการเป็็นหมวดลาดตระเวน รุุกต่่อไปนัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี เป็็นผู้้ควบคุุม ไปพบควายตายโดยถููกเสืือ กััดที่่�คอ จึึงเตืือนนัักเรีียนให้้ระวัังเสืือ พอสัักครู่่ก็็พบเสืือจริิง ๆ มัันซ่่อนอยู่่ ใกล้้ ๆ ซากควายตายในแถวดงหญ้้าคาปนพุ่่มไม้้ พอนัักเรีียนทหารเรืือเข้้าไป ใกล้้มัันคำรามและกระโจนข้้ามหััวข้้ามแถวนัักเรีียนทหารเรืือมาทางหลััง เสีียงร้้อง “เสืือ เสืือ” กัันลั่่�น เลยพากัันไล่่เสืือ แต่่ไม่่ทัันนัักเรีียนนายเรืือบุุญ มีีจึึงได้้กลัับแล้้วรุุกหน้้าลาดตระเวนต่่อไป พอตอนค่่ำรวมแถว เดิินเลีียบ ตััดทางไปถึึงหาดทรายแห่่งหนึ่่�ง จึึงหยุุดพัักแรม หาดนี้้�เรีียกว่่า หาดทรายลีี (ได้้ความว่่า ตา “ลีี” แกเคยมาทำไร่่อยู่่ที่่� นี่ ่� ก่่อนคนอื่่�น ) นัักเรีียนตั้้�งพัักเป็็น หมวด ๆ วางยามรวมและเตรีียมกองไฟและฟืืนแห้้งไว้้มาก ๆ เพื่ ่� อสุุมไฟได้้ ตลอดคืืนรอบ ๆ ค่่าย เพื่ ่� อกัันเสืือ มีีห้้วยน้้ำห่่างจากค่่ายราว ๕ - ๖ เส้้น ใคร จะไปตัักน้้ำต้อ้งไปพร้อ้มกัันหลายคนมีียามกองกลางถืือปืืนคุุมอีีกอย่่างน้อย้ ๒ คน และต้้องตีีบี๊๊�บเคาะกระป๋๋องไปด้้วย ถ้้ากลางคืืนต้้องถืือคบเพราะกลััว เสืือ รุ่่งขึ้้�นนัักเรีียนนายเรืือไม่มีีอ่ ะไรจะรับั ประทาน เพราะถั่่�วเหลืืองที่จ่ ่� ่าย มาก็็หมดขนมปัังก็็หมด แต่่สัักพัักได้้ข่่าวว่่าชาวบ้้านผู้้ชำนาญป่่ายิิงควายได้้ ตััวหนึ่่�ง จะเป็็นอาหารของนัักเรีียน สัักครู่่ใหญ่่ชาวบ้้านผู้้เป็็นนายพรานนั้้�น ก็็แบกเนื้้อที่� ่�เถืือแล้้วมาถวายกรมหมื่่�นชุุมพรฯ ไม่่พอถึงึกับที่ั ่�จะแจกนัักเรีียน รัับสั่่�งให้้นัักเรีียนไปลากควายที่่�ตายนั้้�น มาชำแหละเนื้้�อกัันตามชอบใจ นัักเรีียนนายเรืือลงมืือต้้มและย่่างเนื้้�อควายกัันตามชอบและถนััด นายบุุษย์์ ชลพิินทุุ (คืือ นาวาโท หลวงนาวาวิิจิิตร) แนะว่่า ถ้้าจะให้้มีีรส ดีีแล้้ว ควรใส่่ใบมะนาวป่่าด้้วย ตััวแกก็็ใส่่ของแก นายย้้อย โกมลสมิิต (เรืือ เอก ขุุนประเสริิฐ ศราวุุธ) และนัักเรีียนอีีก ๕ - ๖ คน ก็็เอาอย่่างบ้้าง เพราะ ชิิมน้้ำต้้มเนื้้�อแล้้วมีีรสหอมดีีจริิง ๆ สนุุกสนานและร่่าเริิงกััน กรมหมื่่�นชุุม พรฯ เสด็็จมาดููการหุุงต้้มของนัักเรีียน พบใบมะนาวในหม้อต้้ ้มเนื้้อ� กริ้้�วใหญ่่ ให้้เททิ้้�งทั้้�งหมดเพราะกลััวจะเป็็นพิิษ ถามหาคนแนะ ก็มีี็ผู้้บอกว่่า นายบุุษย์์ ชลพิินทุุ ทรงหาว่่าเป็็นคนป่่าเถื่อ ่� นไม่รู้่ความตา้ย นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีรีีบ ให้นั้ ักเรีียนเทต้้มเนื้้อ�เพื่อ ่� กลบเกลื่อ ่� นความกริ้้�วเสีีย แล้้วชำแหละเนื้้อกั�ันใหม่่ ทิ้้�งเนื้้อ�เก่่าเข้้ากองไฟไปเลย ทั้้�งนี้้�กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ทรงสั่่�งสอนให้้ระมััดระวััง ในเรื่ ่� องอาหารการกิินไว้้ เวลาจะเดิินทางก็็กระชั้้�นอยู่่แล้้ว แต่่นัักเรีียนนาย เรืือยัังหิิวและห่่วงรับั ประทานอยู่ กรมห ่ มื่่�นชุุมพรฯ จึึงเสด็็จล่่วงหน้้าไปก่อ่น ราวครึ่่�งชั่่�วโมง นัักเรีียนนายเรืือจึึงจะออกเดิินตามไป ก่อ่นเสด็็จรับสั่่�งว่่าใคร อยากกิินข้้าว ต้้องหาพระองค์์ให้้พบ นายทหารที่ ่� อยู่่กัับนัักเรีียนก็็มีี นาวา เอกพระยาสาครสงคราม กัับ นาวาเอก พระวิิทยุุทููรลิิขิิต เมื่ ่� อครบครึ่่�งชั่่�วโมงแล้้ว นัักเรีียนนายเรืือก็็ออกเดิินตามทางที่่�เสด็็จ โดยหวัังที่่�จะพบพระองค์์ท่่าน แต่่เดิิน ๆ ไปทางก็็ตััน ไม่่มีีทางคนเดิิน มีีแต่่ ทางสััตว์์ใช้้เดิิน ยิ่่�งเดิินยิ่่�งมีีแยกย้้ายหลายทาง และฝนก็็ตกกระหน่่ำใหญ่่ เปีียกและหนาวเหลืือทน บุุกน้้ำบุุกห้้วยกัันเรื่ ่� อยไปจนเที่ ่� ยงจนบ่่ายก็็แล้้ว ไม่่มีีร่่องรอยว่่าจะพบกรมหมื่่�นชุุมพรฯ นัักเรีียนนายเรืือ พากัันขึ้้�นยอดเขา มองหาก็็ไม่่พบ ตะโกนกู่่ก็็เงีียบเสีียง ออกจะปอดเสีียไปตาม ๆ กััน เพราะ ตกเข้้าบ่่าย ๓ โมงแล้้ว และตั้้�งแต่่เช้้ามาก็็ไม่่มีีอาหารพอท้้องพออิ่่�มไปตาม ๆ กัันเสีียด้้วย คนนำทางก็็ไม่่มีี นายทหารและนัักเรีียนนายเรืือคอยถามถึึง ตำบลที่่�พวกเราอยู่่ นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี เองก็็ตอบให้้ไม่่ถููก เพราะแผนที่ ่� ไม่่ละเอีียดพอ (นัักเรีียนนายเรืือถืือว่่า นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีเป็็นเจ้้าหน้้าที่ ่� เดิินเรืือต้อ้งรู้้ที่อ ่� ยู่) ลง ่ ท้้ายก้้มหน้้าเดิินส่่งเดช ตากฝนบ้้างตากแดดบุุกน้้ำบ้้าง ไปตายเอาข้้างหน้้า ราวสัักบ่่าย ๔ โมง ได้้ยิินเสีียงปืืนดัังทางเบื้้�องขวามืือ ๒ นััด นัักเรีียน นายเรืือดีีใจบ่่ายหน้้าบุุกป่่าบุุกน้้ำไปทางทิิศนั้้�น แล้้วก็็หายเงีียบไปอีีก ทั้้�ง หนาวทั้้�งเหนื่อย ่� เพราะเปียีกชุ่่มไปทั้้�งตััว บุุกน้้ำไม่่ได้้เว้้น ฝนก็็ตก เป็็นจัังหวะ ๆ อย่่างแรงเสีียด้้วยสัักครู่่ได้ยิ้ินเสีียงปืืนอีีก รีีบพากัันปีีนยอดเนิินมองหาแล เห็็นกรมหมื่่�นชุุมพรฯ และพวกอยู่่ไกลลิิบ ๆ เพราะบริิเวณนั้้�นเป็็นบึึงกว้้าง ใหญ่่ ไม่มีีต้่ ้นไม้้กำบััง นัักเรีียนนายเรืือบ่่ายหน้้าตรง ออกบึึงโดยเร็็ว พัักหนึ่่�ง ก็็ถึึงขอบบึึง พอมองเห็็นกัันได้้ เวลานี้้�ตะวัันคล้้อยเกืือบถึึงยอดไม้้แล้้ว รีีบ เดิินมาสมทบทัันกัันแล้้วบุุกข้้ามบึึงด้้วยสะพานไม่่ไผ่่ ซึ่่�งจมอยู่่ใต้้น้้ำราว ๑ ศอกบ้้าง ๒ ศอกบ้้าง ถ้้าใครพลาดก็็ตกมิิดหััวเลย นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีเอง ก็็พลาดลงไปหนหนึ่่�งเหมืือนกััน บุุกข้้ามกัันนานพอควรจึึงพ้้นมาตั้้�งกองพััก ที่ ่� บนแห้้งรีีบก่่อไฟผิิงเพราะหนาวจััด และต้้องการผึ่่�งเสื้้�อผ้้าแต่่ไฟก็็ติิดยาก เพราะไม้้ฟืืนเปีียกฝนทั้้�งนั้้�น ต้้องเอาน้้ำมัันก๊๊าดราดจึึงติิด 15 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
นัักเรีียนรีีบถอดเสื้้�อออกผึ่่�งและผิิงไฟ ที่ ่� ผึ่่�งให้้แห้้งไม่่ทัันใจก็็โยนเข้้า กองไฟเลย ไหม้้ครึ่่�งหมาดครึ่่�งเป็็นใช้้ได้้ ในที่ ่� สุุดนัักเรีียนนายเรืือบางคนนุ่่ง กางเกงขากุุดบ้้างเสื้้�อหายไปเป็็นแถบหนึ่่�งบ้้างต่่าง ๆ น่่าทุุเรศในวิิธีีหััดกััน อย่่างนี้้� พากัันสั่่�นหััวส่่ายหน้้าไปตาม ๆ กััน คิิดจะพากัันออก (จากนัักเรีียน) มากกว่่าอยู่่ ถ้้าขืืนอย่่างนี้้�สัักหนหนึ่่�ง นัักเรีียนนายเรืือได้้รัับแจกขนมปััง คนละเล็็กละน้้อยก็็หมดเสบีียง ต้้องทนกัันไปอย่่างนั้้�น คืืนนี้้�นอนกัันราวกัับ คนสลบ คงมีียามพอสมควร รุ่่งขึ้้�น ยกกองกลับัแต่่เช้้า หมวดนกเรีียนนายเรืือ บุุญมีี เห็็นนัักเรีียน นายเรืือเหนื่ ่� อยอ่่อนมาก นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีีก็็ปล่่อยให้้เดิินตามสบาย เพราะต้้องบุุกป่่าเปีียก และบุุกน้้ำเรื่ ่� อย ๆ มา หิิวข้้าวเหลืือเกิิน พบลููกไม้้ กลางทางก็็กิินกัันตาย เก็็บกิินกัันส่่งเดช จะเป็็นพิิษหรืือจะตายอย่่างไรรู้้สึึก ว่่าไม่่กลััวกัันบ้้างแล้้ว ตกตอนสายถึงปาก ึ น้้ำชุุมพรใครมีีอััฐก็ซื้้็อ�หายาไส้้ตาม สมควรแล้้วพากัันลงเรืือโบตกลัับมาเรืือใหญ่่ กรมหมื่่�นชุุมพรฯ ยัังไม่่เสด็็จ ลง เพราะเทศาฯ เชิิญเสวยบนบก พวกนัักเรีียนนายเรืือนั้้�นท่่านเทศาฯ จััด ให้้หาปลาทููนึ่่�งบ้้าง ปลาทููสดบ้้าง ไว้้เป็็นเสบีียงบนเรืือ เป็็นของถวายกรม หมื่่�นชุุมพรฯ ไว้้ล่่วงหน้้า นัักเรีียนก็็ได้้พากัันรีีบต้้มบ้้าง ย่่างบ้้าง หุุงข้้าวกิิน หรืือกิินปลาเปล่่า ๆ บ้้าง ตามเรื่ ่� องของระยะหิิว ชั้้�นต้้นเสีียงให้้แซ่่ไปหมค แต่่ก็็ให้้คงรัักษาระเบีียบและวิินััยไว้้ รุ่่งขึ้้�น มีีนัักเรีียนนายเรืือเจ็็บป่่วยกัันบ้้าง มีีอาการเป็็นโรคคางทููม เย็็นวัันนี้้� ท่่านเทศาฯ และบริิวารจััดการเลี้้ย�งอาหาร มีีอาหารฝรั่่�งและอาหาร ไทยอาหารฝรั่่�งพ่อ่ครััวทำไม่ค่่ อยดีี ่ และทำไม่ทั่ ัน กริ้้�วมากนัักเรีียนต้อ้งช่่วย พ่่อครััวอย่่างรีีบเร่่ง และกรมหมื่่�นชุุมพรฯ เสด็็จมาทรงกำกัับพัักหนึ่่�ง เสีียง กริ้้�วนี้้�ทำเอาท่่านเทศาฯ และบริิวารชัักไม่่สบายใจไปตาม ๆ กััน เรืือมกุุฎฯ ทาสีีหมอกเข้้ามาทอดในชุุมพรคราวนี้้� ทำความตื่่�นเต้้น และประหลาดใจให้กั้บชั าวปากน้้ำชุุมพร และข้้าราชการที่่�มาพบเห็็นไม่น้่อย้ เพราะดูู ๆ คล้้าย ๆ กัับเรืือรบฝรั่่�ง รุ่่งเช้้า ออกเรืือจากชุุมพรมากรุุงเทพฯ นัักเรีียนเจ็็บเป็็นคางทููมมาก ขึ้้�น ต้้องเอารวมไว้้ตอนท้้ายสุุดเป็็นสถานโรคติิดต่่อ หมอบุุญ (เรืือตรีีบุุญ) นายแพทย์ต้์อ้งกั้้�นเชืือกเป็็นเขต การเดิินเรืือย่่านนี้้�สบาย เพราะเลีียบฝั่่�ง และ เป็็นอ่่าวของเราเอง เมื่ ่� อเรืือจวนถึึงกรุุงเทพฯ นัักเรีียนนายเรืือ บุุญมีี ได้้ โอกาสจึึงทููลขอพระกรุุณาคืืนมีีดเหน็็บให้้นัักเรีียนนายเรืือด้้วยอ้้างว่่า พวก เขาอ่อ่นต่อ่ ความสำนึึกและมีีความกลััวที่่�จะไปทำไม่ดีีขึ้้ ่ �นในเรืือฝรั่่�ง เกรงจะ เป็็นที่น่ ่� ่าอาย“ห้้าแต้้ม” บััดนี้้นั�ักเรีียนนายเรืือก็็สำนึึกตนแล้้ว รับสั่่�งว่่า โคม ไฟยัังอ่อ่นมากมีีเวลาหััดน้อย้ จึึงให้นั้ ักเรีียนนายเรืือหััดโคมไฟให้ช้ำนาญ ใคร สอบได้ก็้ ็จะคืืนมีีดเหน็บ็แล้้วขึ้้�นบกได้้ นัักเรีียนนายเรืือพยายามกัันเต็็มที่่� เรืือ มกุุฎฯ ผ่่านปากน้้ำเจ้้าพระยาตลอดเข้้ามาจนถึึงกรุุงเทพฯ ประชาชนริิมฝั่่�ง ตื่่�นเต้้นแปลกใจ ที่่�เห็็นเรืือรบทาสีีหมอกแล่่นเข้้ามา นึึกว่่าเป็็นเรืือต่่าง ประเทศมากกว่่าเป็็นเรืือรบไทย เมื่ ่� อเรืือถึึงกรุุงเทพฯ แล้้วทอดทุ่่นหน้้าโรงเรีียนนายเรืือในตอนบ่่าย ทำความตื่่�นเต้้นประหลาดใจให้กั้บัทหารเรืือและเรืือรบลำอื่่�น ๆ เป็็นอัันมาก เพราะเรืือรบไทยทุุกลำทาสีีขาวจอดกัันอยู่่ทั้้�งแม่่น้้ำ ส่่วนเรืือมกุุฎฯ ทาสีี หมอกดููดำมืืดอยู่่ลำเดีียว พวกในเรืือเรีียกเรืือมกุุฎฯ ว่่า “เป็็ดเทศ” และ รู้้สึึกภููมิิใจเป็็นที่ ่�ยิ่่�ง ในเวลาต่่อมาไม่่ช้้าเรืือรบไทยทุุกลำก็็เปลี่ ่� ยนเป็็นทาสีี หมอกทั้้�งหมค เว้้นแต่่เรืือพระที่ ่�นั่่�งมหาจัักรีีลำเดีียว ขณะนั้้�น เรืือพระที่นั่่� �งมหาจัักรีีออกไปสิิงคโปร์์ เพื่อรั ่� บถ่ั ่ายทอดเสด็็จ พระราชดำเนิินจากเรืือเมล์์กลัับประเทศไทยของพระบาทสมเด็็จพระ จุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว กำหนดเรืือพระที่นั่่� �งจะถึงึสัันดอนก็็ทราบเป็็นทางการ แล้้ว ตอนบ่่ายก่่อนวัันที่่�เรืือพระที่ ่�นั่่�งจะมาถึึงสัันดอน สมเด็็จพระบรมโอ รสาธิิราช (รััชกาลที่่� ๖) และเจ้้านายบางพระองค์์ เสด็็จประทัับเรืือมกุุฎฯ 16 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
แล่่นเป็็นกระบวนเรืือรบ มีีเรืือมกุุฎฯ นำ เรืือสุุครีีพรฯ เรืือพาลีีฯ แล่่นตาม ไปถึึงนอกสัันดอนราว ๒ ทุ่่ม ทอดสมอคอยเรืือพระที่ ่�นั่่�ง รุ่่งเช้้าก็็แล่่นเห็็น ลำเรืือพระที่นั่่� �งแล่่นเข้้ามาทอดใกล้้ ๆ กระบวนเรืือ สมเด็็จพระบรมโอรสาธิิ ราชและเจ้้านายตลอดจนกรมหมื่่�นชุุมพรฯ ก็็เสด็็จไปขึ้้�นเรืือพระที่ ่�นั่่�ง และ เลยตามเสด็็จกัับเรืือพระที่ ่�นั่่�ง แล้้วเรืือพระที่ ่�นั่่�งถอนสมอ กระบวนเรืือรบ แล่่นนำหน้้า กระบวนเรืือรบคราวนำเสด็็จกลัับเข้้ามานี้้� พลเรืือเอก พระยา มหาโยธา (ฉ่่าง แสง-ชููโต) เป็็นผู้้บัังคัับบััญชา ส่่วนนัักเรีียนนายเรืือก็็คง ประจำอยู่่ในเรืือมกุุฎฯ แล่่นมาจนถึึงกรุุงเทพฯ ราว ๕ โมงเช้้า ต่่อแต่่นั้้�น จึึงเป็็นอัันหมดการฝึึกภาคของนัักเรีียนนายเรืือ มอบเรืือ มกุุฎฯ ให้้ “กรมเรืือกลและป้้อม” เจ้้าสัังกััดตามเดิิม นัักเรีียนขึ้้�นประจำ โรงเรีียน การ “อวดธง” ณ ต่่างประเทศครั้้�งแรกนี้้� เป็็นเกีียรติิให้้ปรากฎว่่า ทหารเรืือไทยเดิินเรืือทะเลได้้เอง สำหรับัการ “อวดธง” สำคััญอย่่างไร ย่อ่ม ทราบกัันทั่่�วไปว่่า ประเทศที่่�เป็็น “เอกราช” เท่่านั้้�น จึึงจะมีี “ธงราชนาวีี” ของตนเองได้้ฉะนั้้�น เรืือหลวง จึึงเป็็นดุุจประเทศเคลื่ ่� อนที่่�หรืือรััฐลอยน้้ำ เมื่อ ่� ไปปรากฎในประเทศสถานที่่�ใด ๆ ก็็เป็็นตััวแทนช่อ่ งประเทศนั้้�น ๆ เพราะ ประเทศที่่�ไม่่เป็็นเอกราชหามีีธงราชนาวีีไม่่ ทหารเรืือที่่�ไป “อวดธง” ครั้้�งนี้้� แม้้จะลำบากตรากตรำด้้วยหน้้าที่่�การงานและอาหารเพีียงไร กล่่าวกัันว่่าทุุก คนภาคภููมิิในเกีียรติิแห่่งความสำเร็็จครั้้�งแรกเป็็นอย่่างยิ่่�ง สิ่่�งนี้้�ยัังเป็็นภาพ พิิมพ์์ใจอยู่่มิิเสื่ ่� อมคลาย นัับว่่าทหารเรืือไทยได้้ปฏิิบััติิหน้้าที่่�เดิินเรืือของตน ได้้สำเร็็จชั้้�นหนึ่่�งแล้้ว ในการฝึึกภาคต่่างประเทศครั้้�งแรกนี้้�กรมหมื่่�นชุุมพร เขตรอุุดมศัักดิ์์� ได้้ทรงวางรากฐานการฝึึก ประเพณีีและนิิติิธรรมชาวเรืือให้้ แก่่ทหารเรืือไทยดัังต่่อไปนี้้� ๑. ทรงวางระบบการฝึึกภาคทะเลไว้้เป็็นมาตรฐานทั้้�งในด้้าน วิชิาการเรืือ และการเดิินเรืือ ตลอดจนการฝึึกฝนให้มีี้ความทรหดอดทนอย่่าง ชาวเรืืออัันแท้้จริิง เช่่น ให้้ทนต่อ่การเมาคลื่่�น ให้มีี้ความสามารถในการแล่่น ใบ ให้้ฝึึกรัับประทานเสบีียงกรัังที่่�ไม่่มีีรสชาติิเป็็นต้้น ตลอดจนทรงจััดให้้มีี การฝึึกยกพลขึ้้�นบกแล้้วเดิินทางไกล อัันเป็็นกิิจกรรมที่่�ทหารเรืือต้อ้งปฏิิบััติิ อยู่เสม ่ อ ๆ เพื่อ ่� ปราบปรามการจลาจลหรืืออั้้�งยี่่�ตามจัังหวััดชายทะเลในเวลา นั้้�น การฝึึกที่่�สำคััญที่ ่� สุุดน่่าจะได้้จากการฝึึกการเดิินเรืือใกล้้ฝั่่�งและ ดาราศาสตร์์เดิินเรืือ ซึ่่�งพระองค์์ทรงเป็็นครููสอนทางทฤษฎีีในโรงเรีียนนาย เรืือ ทำให้้นัักเรีียนเกิิดความมั่่�นใจว่่าจะสามารถปฏิิบััติิหน้้าที่่�ได้้ตลอดจน สร้้างความเชื่อมั่่ ่� �นให้้แก่่คนไทยและชาวต่่างประเทศว่่า ทหารเรืือไทยมีีความ สามารถในการเดิินเรืือในทะเลลึึกได้้โดยไม่ต้่อ้งพึ่่�งชาวต่่างประเทศอีีกต่อ่ ไป ๒. ทรงเปลี่ ่� ยนสีีเรืือรบเป็็นสีีหมอก ตามอย่่างเรืือรบต่่างประเทศที่ ่� ได้้เห็็นในการฝึึกภาคครั้้�งนี้้� เพราะในเวลานั้้�นเรืือรบไทยยัังทาสีีขาวอยู่่ ๓. เป็็นการเริ่่�มต้้นเปิิดโอกาสให้นั้ ักเรีียนนายเรืือผู้้จะเป็็นนายทหาร สััญญาบััตรในอนาคตได้้เห็็นความเจริิญของต่่างประเทศ ทำให้้มีีสติิปััญญา กว้้างขวางขึ้้�น และเป็็นหลัักปฏิิบััติิที่ ่�ยึึดถืือกัันต่่อมาจนถึึงปััจจุุบััน ๔. การนำพิธีีข้ิ ้ามเส้้นศููนย์สูู์ ตรมาใช้้ในกองทััพเรืือไทยเป็็นครั้้�งแรก และยัังคงถืือปฏิิบััติิสืืบมาจนทุุกวัันนี้้� ๕. การใช้้เสบีียงกรัังในเรืือรบไทยเป็็นครั้้�งแรก เสบีียงกรัังที่่�ทรงนำ มาใช้้เป็็นเสบีียงชนิิดเดีียวกับที่ั ่�ราชนาวีีอัังกฤษใช้อ้ยู่ในเวลา ่ นั้้�นและพระองค์์ เคยเสวยเมื่อ ่� ครั้้�งทรงฝึึกในเรืือรบอัังกฤษ เสบีียงกรัังเหล่่านี้้คืือ� ขนมปัังทะเล (SEA BISCUIT) และเนื้้�อที่่�ดองหรืือหมัักเกลืือไว้้ในถััง ขนมปัังทะเลนั้้�นมีี ธงเรือหลวง (THE ROYAL NAVY FLAG) ของเรือมกุฎราชกุมาร เมื่อทรงนำ นักเรียนนายเรือไปอวดธงครั้งแรก ใน ร.ศ. ๑๒๖ (ขณะนั้นยังไม่มีธงราชนาวี) 17 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
ความแห้้งและแข็็งมากจนต้้องทุุบให้้แตกเสีียก่่อนจึึงจะรัับประทานได้้และ ทั้้�งทหารเรืืออัังกฤษและไทยเคยใช้้ลููกตน (CLEAT ส่่วนประกอบของเสา หรืือหลัักเดวิิทที่มีี่� ไว้้สำหรับผููักเชืือก) ทุบุขนมปัังนี้้�จนลููกตนหัักมาแล้้ว ขนม บัังนี้้�มีีฉายาว่่า HARD TACK คู่่กัับขนมปัังธรรมดาซึ่่�งเรีียกว่่า SOFT TACK แม้้จะทุุบให้้แตกแล้้วก็็ตาม ถ้้าเคี้้�ยวไม่่เป็็นก็็อาจตำเหงืือกถลอกหรืือเบ็็น แผลได้้ ในราชนาวีีอัังกฤษนั้้�นกล่่าวว่่า เมื่ ่� อเห็็นท่่าเคี้้�ยวขนมปัังทะเลแล้้วจะ บอกได้้ว่่าเป็็นทหารเรืือมาแล้้วนานเท่่าไร บางครั้้�งมีีตััวแมลงหรืือขมวน (WEEVIL) อยู่่ข้้างในด้้วย ส่่วนเนื้้�อเค็็มถัังนั้้�นเป็็นเนื้้�อที่่�หมัักเกลืือไว้้ในถัังไม้้ (HARNESS CASK) และเก็็บไว้้ได้้เป็็นปีี ๆ ยิ่่�งเก็็บไว้้นานก็็ยิ่่�งเค็็ม แข็็งและ ไม่่มีีรสชาติิตลอดจนคุุณค่่าของอาหาร ในส่่งครามโลกครั้้�งที่่� ๒ เรืืออัังกฤษ ที่่�ไม่มีีตู้่เ้ย็็นเก็บอ็าหาร ต้อ้งเบิิกถัังไม้ชนิ้ ิดนี้้�มาเก็บ็เนื้้อ�สดที่่�ได้รั้บจ่ั ่ายประจำ สััปดาห์์ เพื่ ่� อไม่่ให้้เน่่า ปรากฏว่่านัักเรีียนนายเรืือที่่�ไปฝึึกมีีความเบื่ ่� อหน่่าย เสบีียงกรัังที่่�ทรงนำมาใช้้มาก หลัังจากนั้้�นประมาณ ๕ ปีีใน พ.ศ. ๒๔๕๕ ร.ล. สุริุยิมณทล (ลำที่่�สอง) ได้้เกิิดหม้อน้้ ้ ำชำรุุดในระหว่่างเดิินทางกลับัจาก ทำแผนที่บริ ่� ิเวณปััตตานีีต้อ้งลอยลำอยู่ทางตะ ่ วัันออกของเกาะสมุยหุ่่าง ๒๘ ไมล์์ ไม่มีี่เรืือผ่่านไปมาเพราะไม่่ใช่่เส้้นทางของเรืือสิินค้้าที่่�เดิินชายฝั่่�งและยััง ไม่่มีีวิิทยุุสำหรัับติิดต่่อ ต้้องส่่งเรืือกระเชีียงเดิินทางไปยัังฝั่่�งตะวัันตกของ เกาะสมุุยเป็็นระยะทาง ประมาณ ๕๐ ไมล์์เพื่ ่� อขอความช่่วยเหลืือเพราะ กำลัังขาดน้้ำจืืดและเสบีียง ในที่ ่� สุุดเรืือกลไฟ “ยุุคล” ของบริิษััทอีีสท์์เอเซีี ยติิคซึ่่�งมาแวะเกาะสมุยุและได้้ทราบเรื่อ ่� งจากเรืือกระเชีียงที่่�ไปขอความช่่วย เหลืือ ได้้มาจููง ร.ล. สุริุยิมณฑลไปจอดในอ่่าวบ้้านดอนต่อ่จากนั้้�น กระทรวง ทหารเรืือจึึงได้้กำหนดข้อ้ บัังคับัฯ ให้้เรืือที่่�ไปราชการทะเลเบิิกเสบีียงกรัังไป ด้้วยทุุกครั้้�ง ๘. กรมหมื่่�นชุุมพรฯ กัับการประกวดบอน งานวััดเบญฯ “ในการนัักขััตฤกษ์์นมััสการพระพุุทธชิินราชวััด เบญจมบพิิตร” เป็็นงานที่ ่�ยิ่่�งใหญ่่ในอดีีต พระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้า เจ้้าอยู่่หััว ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้จััดขึ้้�น เป็็นประจำทุุกปีี ตั้้�งแต่่ ประมาณปีี พ.ศ. ๒๔๔๓ เริ่่�มสร้้างวััดใหม่่ ๆ งานวััดเบญฯ ในปีี พ.ศ. ๒๔๕๐ ได้้โปรดให้้มีีกการออกร้้าน สนุุกสนานเช่่นเคย พอใกล้้ ๆ ถึงึวัันงานก็็เริ่่�มมาจััดเตรีียมตกแต่่งสถานที่กั ่� ัน ทั่่�วบริิเวณวััด มีีตั้้�งเครื่ ่� องบููชา มีีจััดพระระเบีียง “กัับโปรดเกล้้าฯ ให้้เจ้้า พนัักงานปลููกหอช่่างติิดรููปเขีียนสีีน้้ำมััน และสีีน้้ำ และรููปถ่่าย มีีพระบรม รููป และรููปต่่าง ๆ กัับทั้้�งรููปบรอนซ์์ รููปศิิลาอย่่างปรานีีต งดงาม เพื่ ่� อที่่�ผู้้ไป ในที่ ่�นั้้�นได้้ดููได้้ชม” “และในงานนี้้�พระเจ้้าลููกยาเธอ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์ได้้ ขอพระบรมราชานุุญาตให้้ผู้้ที่่�มีีบอนนำบอนมาตั้้�งด้้วย มีีกรรมการตััดสิิน บอนที่่�ผู้้นำมาตั้้�งนั้้�น บอนของผู้้ใดงามและแปลกตาตามที่่�กำหนดแต้้มไว้้ ก็็ จะได้้รัับรางวััล คืือชั้้�นที่่� ๑ เหรีียญทอง ๓ เหรีียญ ชั้้�นที่่� ๒ เหรีียญนาก ๖ เหรีียญ ชั้้�นที่่� ๓ เหรีียญเงิิน ๑๒ เหรีียญ นัับว่่าเป็็นการประกวดบอนครั้้�งแรกของเมืืองไทย (ข้้อมููลจากหนัังสืือ “ดวงเศรษฐีี” ฉบัับธัันวาคม ๒๕๓๒ หน้้า ๕๐ - ๕๒ โดย เอนก นาวิิกมููล) วัันที่่� ๑๗ ธัันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๐ เป็็นวัันเริ่่�มงานเวลาบ่่าย ๕ โมงเศษ “พระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว เสด็็จพระราชดำเนิิน แต่่วััง สวนดุุสิิตไปประทัับวััดเบญจมบพิิตร ทอดพระเนตรบอน แล้้วเสด็็จไป ประทัับที่่� หอช่่าง” วัันที่่� ๑๙ ธัันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๐ เวลาเกืือบย่่ำค่่ำพระบาทสมเด็็จ พระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว เสด็็จประทัับวััดเบญจมบพิิตร “ประทัับทอด พระเนตรในที่ ่�ตั้้�งบอน พระเจ้้ายาลููกเธอ กรมหมมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์ กราบบัังคมทููลพระกรุณุาถวายเหรีียญเพื่อ ่� พระราชทานรางวััลแก่่ผู้้ที่่�นำบอน มาตั้้�ง” “บอนของผู้้ใดแปลกและเลี้้ย�งงามได้้แต้้มมากตามที่่�กำหนดไว้้ ก็็ทรง พระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ พระราชทานเหรีียญดัังได้้กล่่าวมาข้้างต้้นแก่่ผู้้ เจ้้าของบอน แล้้วเสด็็จประพาสตามร้้านเวลา ๒ ทุ่่มเศษประทัับเสวยที่่�หอ ช่่าง แล้้วประพาสต่่อไป ...” ๙. พระกรณีียกิิจพิิเศษใน ร.ศ. ๑๒๖ ใน ร.ศ. ๑๒๖ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์� ทรงปฏิิบััติิราชการ พิิเศษดัังต่่อไปนี้้� 18 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์
๑. ทรงรัักษาราชการในตำแหน่่งผู้�บััญชาการกรมท ้หารเรืือแทน สมเด็็จเจ้้าฟ้้ากรมขุุนนครสวรรค์์วรพินิิต ในระหว่่างตามเสด็็จประพาสยุุโรป ดัังกล่่าวแล้้วและในระหว่่างที่่�สมเด็็จเจ้้าฟ้้าพระองค์์นั้้�นตามเสด็็พระบาท สมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวประพาสเมืืองฉะเชิิงเทราในระหว่่างวัันที่่� ๑๕ มกราคมถึึงวัันที่่� ๓ กุุมภาพัันธ์์ ๒. ทรงบัังคัับบััญชา กระบวนเรืือ รัับเสด็็จซึ่่�งประกอบด้้วยเรืือ พระที่นั่่� �งมหาจัักรีีเรืือมููรธาวสิิตสวััสดิ์์� เรืือสุุครีีพครองเมืือง เรืือพาลีีล้้างทวีีป และเรืือบุ๊๊�ก ไปรัับเสด็็จพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวที่ ่�ปีีนััง ๓. ทรงได้รั้บผ้ั ้าพระกฐิินพระราชทานไปทอด ณ วััดเขมาภิิรตาราม ๑๐. ทรงใด้รั้ ับพระราชหานเครื่่องรา�ชอิสริ ิยาภรณ์์ และเงิ ินเพิ่่� มค่่าวิชิา ใน ร.ศ. ๑๒๖ กรมหมื่่�นชุุมพรเขตรอุุดมศัักดิ์์�ทรงได้้รัับพระราชทาน เครื่ ่� องราชอิิสริิยาภรณ์์และเงิินเพิ่่�มค่่าวิิชาดัังนี้้� ๑. ทรงได้รั้บัพระราชทานพระบรมราชานุุญาตในวัันที่่� ๑๗ มิถุิุนายน ให้้ประดัับตราเซนต์์มอริิสแอนด์์เซนต์์ลาซารััส ซึ่่�งได้้รัับพระราชทานจาก พระเจ้้ากรุุงอิิตาลีี เนื่ ่� องในการรัับเสด็็จเจ้้าเฟอร์์ดิินานด์์แห่่งซาวอย ใน ร.ศ. ๑๒๕ (พ.ศ. ๒๔๔๙ ) ๒. ทรงได้้รัับพระราชทาน เข็็มอัักษรในการเสด็็จ พระราชดำเนิิน ประพาสยุุโรปเป็็นเข็็มเงิินสำหรับัผู้้ที่่�ตามเสด็็จคราวหนึ่่�งและรัักษาพระนคร คราวหนึ่่�ง ๓. ทรงได้้รัับพระราชทานเหรีียญรััชมงคล อัันเป็็นเหรีียญที่ ่� พระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวทรงสถาปนาขึ้้�นเป็็นที่่�ระลึึก ในวโรกาสที่่�เสวยราชย์์ได้้ ๔๐ ปีีเสมอด้้วยพระบาทสมเด็็จพระพุุทธเลิิศหล้้า นภาลััยในบีีนี้้� ๔. ทรงได้้รัับเงิินเพิ่่�มค่่าวิิชาประเภทที่่� ๑ สำหรัับนายทหาร ชั้้�นนายพลเรืือ เดืือน ละ ๔๐๐ บาท พระองค์์จึึงทรงได้้รัับเงิินเดืือนและ เงิินเพิ่่�มค่่าวิิชารวมกัันเดืือนละ ๑,๖๕๐ บาท (ปีีละ ๑๙,๘๐๐ บาท) ๑๑. คำำ อธิิบายเชิิงอรรถ ๑. นายเรืือโท หลวงพิินิิจจัักรภััณฑ์์ สุุริิเยศ อมาตยกุุล ต่่อมาเป็็น นาวาเอก พระยาสาครสงคราม ๒. ว่่าที่่�นายเรืือโท นายบ๋๋า บ๋๋า สุุสาขา ต่อ่มาเป็็นนาวาโท พระพินิิจ จัักรภััณฑ์์ ๓. นายเรืือโทผู้้�ช่่วย นายฮั่่�ง ฮั่่�ง โชติิกเสถีียร ต่่อมาเป็็นนาวาเอก พระวิิทยุุทููรลิิขิิต ๔. นายเรืือตรีี นายฉาย ฉาย ฉายะยัันตระกะ เป็็นนายทหารที่ ่� เลื่ ่� อนขั้้�นจากชั้้�นประทวน ต่่อมาเป็็นนาวาตรีี หลวงชำนาญกลจัักร 19 ๑๐๐ ปีี อาภากร กรมหลวงชุุมพรเขตอุุดมศัักดิ์� ์