5 ปฏิกิริยาเคมีและวัสดุในชีวิตประจำวัน ฉบับนักเรียน

วิทยาศาสตร์ ม.3 เทอม 2

หนว่ ยที่ 5 ปฏิกิริยาเคมแี ละวสั ดใุ นชวี ติ ประจาวนั
บทที่ 1 ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
บทที่ 2 วัสดุในชีวติ ประจาวนั

หน่วยที่ 6 ไฟฟา้
บทท่ี 1 วรจรไฟฟา้ อยา่ งง่าย
บทท่ี 2 ไฟฟ้าในชีวติ ประจาวนั

หนว่ ยท่ี 7 ระบบนิเวศและความหลากหลายทางชวี ภาพ
บทที่ 1 ระบบนเิ วศ
บทที่ 2 ความหลากหลายทางชวี ภาพ

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 1

บทที่ 1 ปฏิกิรยิ าเคมี

เร่ืองที่ 1 การเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
ทบทวนความรกู้ อ่ นเรยี น เขยี นเครอ่ื งหมาย ✓หน้าขอ้ ความทถ่ี กู ต้องตอ่ ไปนี้

การเกดิ สนมิ ของตะปูเหล็ก การผสมนา้ หวานสีแดงกับนา้ การจดุ ไมข้ ีดไฟ
❑การเปลีย่ นแปลงทางกายภาพ ❑การเปล่ยี นแปลงทางกายภาพ ❑การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ
❑การเปลย่ี นแปลงทางเคมี ❑การเปล่ียนแปลงทางเคมี ❑การเปลีย่ นแปลงทางเคมี

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 2

บทท่ี 1 ปฏกิ ิรยิ าเคมี

เร่อื งท่ี 1 การเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
ทบทวนความรกู้ อ่ นเรยี น เขยี นเครอ่ื งหมาย ✓หน้าขอ้ ความทถ่ี กู ตอ้ งต่อไปนี้

การหลอมเหลวของน้าแขง็ การผสมนา้ อัญชันกับมะนาว การต้มน้า
❑การเปลีย่ นแปลงทางกายภาพ ❑การเปล่ยี นแปลงทางกายภาพ ❑การเปลยี่ นแปลงทางกายภาพ
❑การเปล่ยี นแปลงทางเคมี ❑การเปลย่ี นแปลงทางเคมี ❑การเปล่ียนแปลงทางเคมี

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 3

บทท่ี 1 ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

ปฏกิ ิริยาเคมี (Chemical Reaction)

เป็นการเปล่ียนแปลงของสารทีท่ าใหเ้ กดิ สารใหม่ เขยี นแทนได้ด้วยสมการขอ้ ความ ดงั นี้
สารต้ังตน้ → ผลิตภณั ฑ์

เชน่ กรดไฮโดรคลอรกิ + แคลเซยี มคาร์บอเนต → แคลเซยี มคลอไรด์ + นา้ + แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์

เมอ่ื เกดิ ปฏิกิริยาเคมี อะตอมของสารต้ังตน้ จะแยกตวั ออกจากกนั แล้วจดั เรียงตวั เป็นสารใหม่

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 4

บทที่ 1 ปฏิกริ ยิ าเคมี

กฎทรงมวล (Law of Conservation of Mass)
“มวลรวมของสารกอ่ นทาปฏกิ ิริยาจะเทา่ กับมวลรวมของสารหลังทาปฏกิ ิริยา”

เกิดปฏกิ ริ ิยาในระบบปิด เปน็ ไปตามกฎทรงมวล

เกดิ ปฏิกิริยาในระบบเปดิ ไม่เปน็ ไปตามกฎทรงมวล

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 5

บทท่ี 1 ปฏิกิรยิ าเคมี

การถา่ ยโอนความรอ้ นขณะเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี

ระบบ คอื สิง่ ทตี่ อ้ งการศกึ ษา เชน่ สารต้งั ต้น ผลิตภัณฑ์
ส่ิงแวดลอ้ ม คอื สว่ นทอี่ ยู่นอกระบบ เช่น ภาชนะ เทอร์โมมเิ ตอร์ อุปกรณ์อื่น ๆ
ปฏิกิรยิ าเคมมี ี 2 ประเภท คือ
1. ปฏกิ ริ ยิ าดดู ความรอ้ น ใชม้ อื จบั จะรสู้ ึกเย็น
สารตัง้ ตน้ + ความรอ้ น→ ผลติ ภัณฑ์
2. ปฏิกริ ยิ าคายความรอ้ น ใช้มือจบั จะรู้สึกรอ้ น
สารต้งั ต้น → ผลติ ภัณฑ์ + ความรอ้ น

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 6

บทท่ี 1 ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

เร่อื งท่ี 2 ปฏกิ ิรยิ าเคมรี อบตวั กรด + เบส ➔ เกลอื + น้า
1. ปฏกิ ิรยิ าเคมขี องกรดกบั เบส (acid-base reaction)
ตวั อยา่ งสมการเคมี
กรดซลั ฟิวรกิ + แบเรยี มไฮดรอกไซด์ ➔ แบเรียมซัลเฟต + นา้
กรด เบส เกลอื (ตะกอน)

กรดแอซีตกิ + โซเดยี มไฮดรอกไซด์ ➔ โซเดียมแอซีเตต + นา้
กรด เบส เกลือ(ตะกอน)

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 7

บทท่ี 1 ปฏิกริ ยิ าเคมี

2. ปฏิกริ ยิ าของกรดกบั โลหะ กรด + โลหะ ➔ เกลอื ของโลหะ + แกส๊ ไฮโดรเจน

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 8

บทที่ 1 ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

3. ปฏิกริ ยิ าของเบสกบั โลหะ

เบส + โลหะ ➔ เกลอื ของโลหะ + แกส๊ ไฮโดรเจน

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 9

บทที่ 1 ปฏิกิรยิ าเคมี

4. การเกดิ สนมิ เหลก็ (Rusting)
เหลก็ + แก๊สออกซเิ จน + นา้ ➔ สนมิ เหลก็

เมอ่ื เหลก็ สมั ผัสกบั แก๊สออกซิเจน และน้าหรือความชืน้ ในอากาศ จะเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี ได้
ผลิตภณั ฑ์ เปน็ สนิมเหลก็ ทาใหเ้ กดิ การผุกรอ่ น

วธิ กี ารปอ้ งกนั การเกดิ สนมิ
1. ทาสบี นผวิ ของวัสดุ
2. การเคลือบผิววัสดดุ ้วยนา้ มนั

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 10

บทท่ี 1 ปฏิกิรยิ าเคมี

5. การเผาไหม้ (Combustion)
สารประกอบไฮโดรคารบ์ อน + แกส๊ ออกซเิ จน ➔ น้า + แก๊สคารบ์ อนไดออกไซด์

การเผาไหมแ้ บง่ ออกเปน็ 2 กรณี
1. แก๊สออกซิเจนไม่เพยี งพอ ส่งผลให้ เกดิ การเผาไหม้ไม่สมบรู ณ์ (เกดิ เขมา่ , ควนั ดา)
2. แก๊สออกซิเจนมากเกนิ พอ สง่ ผลให้ เกิดการเผาไหม้สมบรู ณ์ (ไม่เกิดเขมา่ , ไม่เกิดควนั ดา)

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 11

บทที่ 1 ปฏิกริ ยิ าเคมี

6. การเกดิ ฝนกรด (Acid Rain Formation)
แกส๊ ไนโตรเจนไดออกไซด์ + น้า ➔ กรดไนตริก + แกส๊ ไนโตรเจนมอนอกไซด์
แก๊สซัลเฟอร์ไตรออกไซด์ + น้า ➔ กรดซัลฟิวรกิ

ฝนกรดทเ่ี กดิ ขน้ึ จะมคี า่ pH ต่ากว่า 5.6
ตวั อยา่ งผลกระทบทเี่ กดิ จากฝนกรด

1. เกิดการระคายเคอื งตอ่ ผิวหนงั
2. ทาใหพ้ ืชตาย
3. ความเป็นกรดของแหลง่ นา้ เพิ่มขึน้

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 12

บทท่ี 1 ปฏิกิรยิ าเคมี

7. การสงั เคราะหด์ ว้ ยแสง (Photosynthesis)

เป็นกระบวนการสรา้ งอาหารของพชื
ประโยชน์ของการสงั เคราะหด์ ้วยแสง
1. ได้แก๊สออกซเิ จนซง่ึ จาเป็นต่อการดารงชีวิต

ของพชื และสตั ว์
2. ลดปริมาณของแกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์

ซ่งึ เป็นสาเหตหุ นึง่ ของภาวะโลกรอ้ น

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 13

บทที่ 2 วัสดุในชีวติ ประจาวนั

เรือ่ งท่ี 1 วัสดุรอบตวั
ขอ้ ใดไม่ใช่วสั ดุ ก. ยาง ข. ไม้ ค. เหลก็ ง. เกา้ อี้
เลอื กตัวอกั ษรหนา้ วธิ ที ดสอบแล้วเตมิ ลงในชอ่ งวา่ งหนา้ สมบัตทิ างกายภาพทก่ี าหนดให้
............. ความแขง็ ก. นาวัสดุทแ่ี ขวนไวผ้ กู กบั ถุงทราย จากนน้ั นาถงุ ทรายออก เปรยี บเทยี บ
ความยาวของวสั ดุก่อนผกู ขณะผกู และหลังจากนาถุงทรายออก

............. การนาไฟฟ้า ข. ตดิ ก้อนดนิ น้ามันไว้ที่ปลายดา้ นหนึง่ ของวัสดแุ ล้วใหค้ วามรอ้ นท่ีปลาย
อกี ด้านหนึง่ ของวัสดุ สังเกตการเปล่ียนแปลงของก้อนดนิ นา้ มัน

............. การนาความรอ้ น ค. ใช้ตะปหู รอื เข็มหมุดขีดลงบนวัสดุ สงั เกตรอยทีป่ รากฏบนผิววัสดุ

............. สภาพยืดหย่นุ ง. นาวสั ดุไปต่อกบั วงจรไฟฟ้าอย่างง่ายทีม่ ีหลอดไฟฟ้า สงั เกตความ
สวา่ งของหลอดไฟฟา้

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 14

บทท่ี 2 วสั ดุในชวี ติ ประจาวนั

1. พอลิเมอร์ (Polymer)

เป็นสารประกอบท่ีมโี มเลกลุ ขนาดใหญ่ เกดิ จากโมเลกุลขนาดเลก็ จานวนมากมาทาปฏิกิรยิ าเคมีกัน
มอนอเมอร์ (monomer) คือ โครงสร้างของพอลิเมอรท์ ่ปี ระกอบดว้ ยหนว่ ยซ้า ๆ กัน
พอลเิ มอร์ (Polymer) มีโครงสรา้ ง 3 ประเภทคอื

ก. พอลิเมอรแ์ บบเสน้ ข. พอลเิ มอรแ์ บบกง่ิ ค. พอลิเมอรแ์ บบรา่ งแห
ตัวอย่างพอลเิ มอรใ์ นชวี ติ ประจาวนั ถุงมอื ยาง
ขวด PET ท่อ PVC
เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 15

บทที่ 2 วัสดใุ นชวี ติ ประจาวนั

2. เซรามิก (Ceramic)

ทีใ่ ช้งานกันทัว่ ไปเป็นวัสดทุ ีผ่ ลติ จากหนิ ดิน ทราย และแรธ่ าตตุ า่ ง ๆ จากธรรมชาติ ผ่านการ
ขึ้นรปู แล้วนาไปเผาทีอ่ ณุ หภมู ิสงู ทาให้โครงสรา้ งเปล่ียนไปจากเดมิ

คุณสมบตั ขิ องเซรามกิ

1. แข็งแต่เปราะ
2. ทนต่อการสึกกร่อน
3. จุดหลอมเหลวสูง
4. ไมน่ าความร้อนและไมน่ าไฟฟ้า

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 16

บทท่ี 2 วสั ดใุ นชีวติ ประจาวนั

3. โลหะ (Metal)

เป็นวสั ดุทไ่ี ดจ้ ากการถลุงสนิ แรใ่ นธรรมชาติ เชน่ ทอง ทองแดง เงนิ อะลมู เิ นียม

คณุ สมบตั ขิ องโลหะ

1. มีความแขง็
2. มคี วามเหนยี ว
3. ตีออกเป็นแผน่ ได้
4. นาความรอ้ นและนาไฟฟ้าได้ดี
5. มีจดุ เดือดจุดหลอมเหลวสูง

เพจวทิ ยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 17

บทท่ี 2 วสั ดุในชวี ติ ประจาวนั

4. วสั ดุผสม หรือ วสั ดคุ อมโพสติ (Composites)

เปน็ การนาวัสดุตา่ งชนิดทม่ี ีสมบตั ิต่างกัน มาผสมกัน ไดเ้ ปน็ วสั ดุใหมท่ ีด่ ีกวา่ เดมิ

ตวั อยา่ งของ วัสดุผสม หรอื วัสดคุ อมโพสติ (Composites)

1. ผ้าคอมโพสิต
2. ชดุ กันฝน
3. ชดุ ดานา้
4. ชดุ สกี
5. คอนกรตี เสรมิ เหล็ก
6. ยางเรเดียล

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ต้น 18

บทที่ 2 วสั ดุในชวี ติ ประจาวนั

เกร็ดนา่ รู้ : วัสดผุ สมท่ีใชท้ าเครอื่ งบนิ

เพจวิทยาศาสตร์ ประถม ม.ตน้ 19