วิธีปฏิบัติงานที่ WI-MIH-19 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า ชื่อ – สกุล ตำแหน่ง ลายเซ็น ว-ด-ป จัดทำโดย น.ส.ฐิตาพร ช่างเรือ นักเทคนิคการแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 ทบทวนโดย นางคติ แซ่ไหล ผู้จัดการคุณภาพ 2 ตุลาคม 2566 อนุมัติโดย น.ส.จันทนี นิติการุญ หัวหน้ากลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 เอกสาร ( × ) ควบคุม ( ) ไม่ควบคุม
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 2/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 บันทึกรายการแก้ไข แก้ไขครั้งที่ รายการแก้ไข วันที่แก้ไข 00 เริ่มใช้เอกสาร 2 ตุลาคม 2566
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 3/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 การตรวจปัสสาวะ(Urinalysis) 1.0 วัตถุประสงค์ เพื่อนำหลักการตรวจปัสสาวะทางกายภาพ ทางเคมีและการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์มาใช้ใน การตรวจคัดกรองความสมบูรณ์ของสุขภาพ, วินิจฉัยโรคโดยเฉพาะโรคไตและระบบทางเดินปัสสาวะหรือโรคที่ มีการเปลี่ยนแปลงทางปัสสาวะ, ติดตามผลของการรักษาโรคหรือผลข้างเคียงจากการรักษาของแพทย์ 2.0 ขอบข่าย สำหรับปัสสาวะที่เก็บเมื่อใดก็ได้(random urine) หรือปัสสาวะแรกหลังตื่นนอนในตอนเช้า ที่เก็บด้วยวิธี mid-stream urine ซึ่งเป็นปัสสาวะที่เก็บในช่วงกลางของการถ่ายปัสสาวะ 3.0 บทนิยามและคำย่อ 3.1 Urinalysis = การตรวจวิเคราะห์น้ำปัสสาวะเพื่อดูลักษณะทางกายภาพ สารเคมี และตรวจทางกล้อง จุลทรรศน์ เพื่อค้นหาความผิดปกติและประเมินความเสี่ยงในบางโรคเบื้องต้นจากน้ำ ปัสสาวะ 3.2 cast หมายถึง แท่งโปรตีนที่ถูกหลอมขึ้นใน renal tubule อาจมีเซลล์อยู่ในแท่งคาสท์ 3.3 LIS หมายถึงระบบสารสนเทศทางห้องปฏิบัติการ 3.4 First morning urine = ปัสสาวะแรกหลังตื่นนอนในตอนเช้า ที่เป็นปัสสาวะช่วงกลาง (midstream) มีความเข้มข้นสูงสุด เหมาะสำหรับการตรวจปัสสาวะทางเคมี 3.5 Reagent strip = แถบทดสอบ 3.6 Specific gravity,Sp.Gr.,SG = ค่าความหนาแน่นของน้ำปัสสาวะเมื่อเปรียบเทียบกับน้ำบริสุทธิ์ใน อัตราส่วนที่เท่ากัน 4.0 เอกสารอ้างอิง 4.1 คณิต ริสุขุมาล. การตรวจปัสสาวะ. ใน: วนิดา, บรรณาธิการ. พยาธิวิทยาคลินิก. กรุงเทพฯ: พี.เอ.ลีฟ วิ่ง. 2554. หน้า171-82. 4.2 อัชฌาสัย ศิริตันติกร. การตรวจปัสสาวะ. ใน: พรรธรมณฑ์, บรรณาธิการ. พยาธิวิทยาคลินิก.พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 2555. หน้า575-97. 4.3 คณิต ริสุขุมาล. การตรวจปัสสาวะ. ใน: ปรีชญา, บรรณาธิการ. พยาธิวิทยาคลินิก. กรุงเทพฯ: พี.เอ.ลีฟ วิ่ง. 2557. หน้า181-92.
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 4/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 5.0 เอกสารที่เกี่ยวข้อง 5.1 WI-MIH-37 การใช้เครื่องวัดความถ่วงจำเพาะ (Refractometer) 5.2 SD-MIH-38 คู่มือวิธีปฏิบัติเครื่องตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะ LabUReaderPlus2 5.3 SD-MIH-05 คู่มือเกณฑ์มาตรฐานการตรวจวิเคราะห์ตะกอนปัสสาวะ สภาเทคนิคการแพทย์ 5.4 SD-LAB-01 คู่มือการเก็บสิ่งส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ 6.0 แนวนโยบาย การตรวจหาความผิดปกติของปัสสาวะ มีขั้นตอนการตรวจดังนี้ 6.1 การประเมินสิ่งส่งตรวจและลักษณะทางกายภาพ 6.2 การตรวจองค์ประกอบทางเคมีด้วยแถบทดสอบ (reagent strip) 6.3 การตรวจตะกอนปัสสาวะด้วยกล้องจุลทรรศน์ 7.0 วัสดุอุปกรณ์ 7.1 หลอดพลาสติกก้นแหลม 7.2 แถบทดสอบทางเคมี(reagent strip) 7.3 เครื่องปั่นเหวี่ยง (Centrifuge) 7.4 เครื่องตรวจวัดความถ่วงจำเพาะ (Refractometer) 7.5 Fast Read 10 Slide สำหรับใส่ตะกอนปัสสาวะ 7.6 กล้องจุลทรรศน์ชนิด 2 ตา 7.7 หลอดดูดตัวอย่างพลาสติก (dropper) 7.8 glass slide 7.9 cover slip 7.10 เครื่องตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะทางเคมีด้วยแถบทดสอบ (LabUReaderPlus) 8.0 วิธีปฏิบัติ 8.1 การประเมินสิ่งส่งตรวจและลักษณะทางกายภาพ 8.1.1 การประเมินสภาพของภาชนะบรรจุปัสสาวะและสภาวะที่นำส่ง ต้องตรวจสอบ - label การระบุชื่อ สกุล พร้อมรหัสผู้ป่วย และเวลาที่เก็บต้องตรงกับใบส่งตรวจ - Container ภาชนะที่ใช้ในการเก็บปัสสาวะต้องมีฝาปิด ไม่เปรอะเปื้อน - Storage condition ภาวะการเก็บและนำส่งต้องอยู่ในที่ๆ มีอุณหภูมิเหมาะสมกับระยะเวลา ในการนำส่ง
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 5/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 - หลังเก็บปัสสาวะ ให้นำส่งห้องปฏิบัติการทันทีหรือภายใน 1 ชั่วโมงที่อุณหภูมิห้อง หากไม่สามารถ นำส่งได้ให้แช่เย็น (2-8 ๐C) และนำส่งภายใน 4 ชั่วโมง - กรณีที่สิ่งส่งตรวจไม่มีใบนำส่ง ให้ติดสติ๊กเกอร์บาร์โค้ดในแบบฟอร์มบันทึกรายการตรวจวิเคราะห์ ปัสสาวะกรณีไม่มีใบนำส่ง (F-MIH-01) 8.1.2 การตรวจลักษณะทางกายภาพด้วยตาเปล่า ภาวะปกติมีสีเหลืองอ่อน หากดื่มน้ำมาก สีปัสสาวะจะจางลง ถ้าดื่มน้ำน้อย อาจมีสีเข้มขึ้นได้ สีปัสสาวะที่เปลี่ยนแปลงไปจากปกติอาจเกิดจากอาหาร ยาหรือโรคและภาวะต่างๆ เช่น 8.1.2.1 สี เช่น สีเหลือง ส่วนใหญ่เกิดจากสารสี urochrome ถ้ามีความเข้มข้นมากอาจเกิดจากภาวะขาดน้ำ ภาวะเป็นไข้ สีเหลืองสว่าง (Bright yellow) จากกินวิตามินรวม (Multivitamin) หรือวิตามินบีรวม (B complex) สีเหลืองเข้ม (Dark yellow) จนถึงเหลืองอำพัน (Dark amber) ถ้าเข้มไม่มากอาจเกิดจากดื่ม น้ำน้อยหรือภาวะขาดน้ำ แต่ถ้าเข้มมากจนคล้ำอาจเกิดจากไวรัสตับอักเสบ, ตับอักเสบจากสาเหตุอื่นๆ โรคมะเร็งตับชนิดเกิดจากท่อน้ำดีในตับ โรคตับอ่อน อักเสบ มะเร็งตับอ่อน สีชมพู มีผลึกกรดยูริก จำนวนมากในปัสสาวะ สีส้ม จากยา Rifampicin (ยารักษาวัณโรค) สีแดง อาจบ่งถึงการมีเลือดปนในปัสสาวะ กรณีสีแดงขุ่น จาก hematuria ภาวะที่มีเม็ดเลือด แดงในปัสสาวะ สีแดงใส hemoglobinuria ภาวะที่เกิดจากเม็ดเลือดแดงแตก สีน้ำตาลอมเหลือง หรือสีน้ำตาลอมเขียว เกิดจากสีน้ำดีbile pigment (bilirubin และ urobilinogen) พบในภาวะที่มีการอุดตันของทางเดินน้ำดี สีเขียวอมฟ้า การได้รับยาบางชนิดที่มี methylene blue เป็นส่วนผสม สีน้ำตาลเข้มหรือสีดำ เป็นสีของ methemoglobin ในปัสสาวะที่เป็นกรด หรืออาจเกิดจาก ยาบางชนิด เช่น ยารักษาโรค Parkinson (Levodopa), ยาฆ่าเชื้อในทางเดินปัสสาวะ (Nitrofurantion), ยารักษามาลาเรีย (Primaquine/hloroquine) สีขาวหรือสีน้ำนม จากการมีหนองปนจากการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ เกิดจากหลาย สาเหตุ เช่น ภาวะมีไขมันในปัสสาวะ (lipiduria) จากการมีเม็ดเลือดขาว (pyuria) หรือมีแบคทีเรีย (bacteriuria) ในปัสสาวะจำนวนมาก สีดำ พบในโรค Alkaptonuria
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 6/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 8.1.2.2 ความขุ่น ใส ปกติปัสสาวะใหม่ๆจะใส อาจขุ่นได้โดยไม่มีพยาธิสภาพจากการตั้งทิ้งไว้นานจนตกตะกอน เช่น amorphous, crystal หรือ nonpathologic salt บางอย่างหรือขุ่นจากสิ่งผิดปกติเช่น เม็ดเลือดขาว (pyuria), แบคทีเรีย (bacteriuria), ไขมัน (lipiduria), chyle (lymph) เรียก chyluria, เม็ดเลือดแดง (hematuria) 8.1.2.3 กลิ่น ปกติปัสสาวะจะมีกลิ่น aromatic อ่อนๆ ถ้าตั้งทิ้งไว้นานจะเป็นกลิ่นเหม็น (ammonia) จาก fermentation ของแบคทีเรีย กลิ่นผิดปกติอื่นๆอาจแสดงภาวะบางอย่าง เช่น ในโรค maple syrup urine ที่ปัสสาวะจะมีกลิ่นน้ำตาลไหม้, กลิ่นผลไม้(fruity order) ใน โรคเบาหวาน, กลิ่น maple syrup จากการขับกรดaminoมามากผิดปกติ, กลิ่นอุจจาระ (fecal order) ในผู้ป่วยลำไส้ใหญ่ทะลุถึงกระเพาะปัสสาวะ 8.1.2.4 ปริมาณ คนปกติมีปริมาณปัสสาวะ 500-2,000 มล.ต่อวัน Polyuria ภาวะการขับน้ำปัสสาวะ > 2,000 ml/24 hr. พบใน diabetes insipidus, polydipsia, ผู้ป่วยเบาหวาน, โรคไตที่มีการคั่งยูเรีย และผู้ที่ได้รับยาขับปัสสาวะ, chronic nephritis Nocturia ภาวะการขับน้ำปัสสาวะ > 500 ml ตอนกลางคืน พบในผู้ป่วยเบาหวาน และ chronic glomerulonephritis Oliguria ภาวะการขับน้ำปัสสาวะ < 500 ml/24 hr. พบในภาวะขาดน้ำมาก, acute glomerulonephritis และ urinary tract obstruction Anuria ภาวะการขับน้ำปัสสาวะ < 100 ml/24 hr. พบในผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันหรือโรคนิ่ว, Hemolytic transfusion reaction, Complete urinary tract obstruction 8.1.2.5 ความถ่วงจำเพาะ (Specific gravity) ค่าปกติคือ 1.003-1.030 ค่าที่ต่ำกว่า 1.010 บ่งบอกถึงการได้รับสารน้ำ ค่าที่มากกว่า1.020 บอกถึงการขาดสารน้ำ ค่าความถ่วงจำเพาะผิดปกติพบได้ดังนี้ Low sp.gr (1.001-1.010) Diabetes insipidus (high volume) Glomerulonephritis, pyelonephritis (low volume)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 7/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 Severe renal damage (fixed sp.gr) Increased sp.gr (1.025-1.030) Diabetes mellitus, nephrosis Sp.gr > 1.050 มักเกิดจาก contrast media ที่พบในการตรวจทางรังสีวิทยา 8.1.2.6 ฟอง (foam) ปัสสาวะใหม่อาจมีฟองแต่ไม่คงตัวอยู่นาน หากมีโปรตีนมากจะมีฟองมาก ไม่มีสีคงอยู่ นาน ภาวะ Bilirubinuria จะมีฟองสีเหลือง,เหลืองอมเขียวหรือเหลืองน้ำตาล 8.2 การตรวจองค์ประกอบทางเคมีด้วยแถบทดสอบ (reagent strip) 8.2.1 ตรวจด้วยการอ่านด้วยตาเปล่า โดยการจุ่มแถบทดสอบลงในปัสสาวะที่เขย่าดีแล้ว ภายใน 2 วินาที แล้วนำขึ้นกำจัดปัสสาวะส่วนเกิน โดยปาดด้านข้างของแถบทดสอบกับ ขอบภาชนะหรือซับด้านข้าง strip ด้วยกระดาษชำระ เพื่อไม่ให้เปียกจนเกินไป แล้วรอ เวลาให้สารเคมีทำปฏิกิริยา เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสีบนแถบตรวจสมบูรณ์นาน 60 วินาที จากนั้นจึงอ่านผลเทียบกับตารางสีที่บริษัทผู้ผลิตจัดไว้ให้ข้างขวด เช่น การอ่านแถบ ทดสอบ 2 แถบ (Albumin, Sugar) ที่มา: https://5.imimg.com/ การทดสอบยืนยันโปรตีน ใช้Robert’s test ซึ่งมีขั้นตอนดังนี้ 8.2.3.1 ใส่น้ำยา Robert ลงไปในหลอดแก้วขนาด 12 x 75 มม. จำนวน 1 มล. 8.2.3.2 เอียงหลอดแก้วดังกล่าวประมาณ 30 องศา ทำการหยอดปัสสาวะโดยใช้plastic dropper จำนวน 1 มล. ให้ปัสสาวะไหลลงข้าง tube ดังกล่าว อ่านผลโดยสังเกตดูวงแหวนสีขาว บริเวณรอยต่อระหว่างน้ำยา Robert กับปัสสาวะที่ใส่ลงไป
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 8/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 8.2.2 ตรวจด้วยการใช้เครื่องอ่านแถบตรวจปัสสาวะ โดยทำตาม SD-MIH-38 คู่มือวิธีปฏิบัติเครื่องตรวจ วิเคราะห์ปัสสาวะ LabUReaderPlus2 ใช้แถบทดสอบ 11 แถบ (Labstrip U11Plus) ที่มา : https://medigran.com 8.3 การตรวจตะกอนปัสสาวะด้วยกล้องจุลทรรศน์ 8.3.1 การเตรียมตะกอนปัสสาวะ กรณีปัสสาวะขุ่นไม่มาก โดยการนำปัสสาวะ 10 มล. ไปปั่นให้ตกตะกอนด้วยความเร็ว 1,800 รอบต่อนาทีนาน 5 นาที จากนั้นดูดปัสสาวะส่วนใสด้านบนออกไปจนเหลือปัสสาวะปริมาณ 1 มล. แล้วเขย่าตะกอนให้กระจายตัวดี จึงนำไปหยดบน Fast Read 10 Slide หรือ Slide แก้วแล้วปิดทับ ด้วย Cover Slip และนำไปตรวจดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ กรณีปัสสาวะขุ่นมาก หากนำไปปั่น ตะกอนจะเข้มข้นมากไม่สามารถรายงานผลได้ ให้ใช้วิธีดูโดยไม่ต้องปั่น แต่ต้อง ระบุว่าเป็นปัสสาวะที่ไม่ได้ปั่น เช่น “ unspun urine หรือ un-centrifuged urine ” 8.3.2 การตรวจดูตะกอนปัสสาวะ 8.3.2.1 เริ่มดูโดยใช้กำลังขยายกล้อง 100 เท่า (objective lens 10x) ก่อน เพื่อดูการ กระจายตัวของตะกอนปัสสาวะ และตรวจตะกอนปัสสาวะที่เป็น Cast ได้แก่ Cellular cast, Mixed cellular cast, Hyaline cast, Granular cast, Fatty cast, Waxy cast, Mixed cast, Broad cast 8.3.2.2 ดูด้วย objective lens 40 x เพื่อดูรายละเอียดชนิดของตะกอน โดยเลือกบริเวณ กลางๆไม่ควรดูบริเวณขอบของ cover slip เพราะจะมีตะกอนปัสสาวะหนาแน่น กว่าบริเวณอื่น ตรวจดูไม่น้อยกว่า 10 field (วงกล้อง) แล้วหาค่าเฉลี่ย พร้อม
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 9/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 รายงานผลตะกอนปัสสาวะชนิดต่างๆ ได้แก่ white blood cell, Red blood cell, renal epithelial cell, Transitional epithelial cell, squamous epithelial cell, oval fat bodies, crystal, spermatozoa, Trichomonas spp., Amorphous, Mucous thread, Bacteria, yeast และ fungi 9.0 การอ่านผล / การรายงานผล 9.1 การตรวจลักษณะทางกายภาพ เช่น สี ความขุ่น ให้รายงานตามสิ่งที่พบ การรายงานสี(color) Colorless เมื่อปัสสาวะไม่มีสี Pale yellow /Light yellow ปัสสาวะมีสีเหลืองอ่อน Yellow ปัสสาวะมีสีเหลือง Amber ปัสสาวะมีสีเหลืองอำพันเข้ม Hematuria ปัสสาวะมีสีแดงขุ่น Hemoglobinuria ปัสสาวะมีสีแดงใส Brown ปัสสาวะมีสีน้ำตาล และรายงาน สีอื่นๆ ได้อีกตามที่พบ เช่น Green, Orange, Bile การรายงานลักษณะความขุ่น ใส (Appearance) Clear เมื่อปัสสาวะใสไม่มีตะกอน Slightly Turbid เมื่อปัสสาวะขุ่นเล็กน้อย Cloudy เมื่อปัสสาวะขุ่น Turbid เมื่อปัสสาวะขุ่นมาก/ขุ่นข้น การรายงานความถ่วงจำเพาะ (Sp.gr.) รายงานเป็นค่า (จุดทศนิยม 3 ตำแหน่ง) ตั้งแต่ 1.000- 1.050 (ความถ่วงจำเพาะ ถ้าใช้ reagent strip ที่ใช้หลักการเปลี่ยนสี indicator เมื่อมีประจุบวก (Na+ ,K+) จะไม่สามารถตรวจพบสารที่ไม่มีประจุ เช่น กลูโคส ureaและโปรตีนได้ จึงทำให้ค่าความ ถ่วงจำเพาะที่ตรวจได้ไม่ไปด้วยกันกับการตรวจด้วย Refractometer) กรณีที่อ่านค่าจากแถบทดสอบไม่ได้ ให้อ่านค่าจากเครื่อง Refractometer โดยอ่านผลตรง ระดับแนวเส้นรอยต่อระหว่างไม่มีสีกับสีน้ำเงินแล้วรายงานผลเป็นตัวเลข ตาม scale ที่แบ่งขีดไว้ (1.000-1.050) หากวัดไม่ได้ให้รายงานว่า มากกว่า 1.050
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 10/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 9.2 การอ่านผลแถบทดสอบ 9.2.1 ให้รายงานตามสีที่เปลี่ยนไปเมื่อครบเวลาที่กำหนดไว้ข้างขวดโดยอ่านผลด้วยตาเปล่า 9.2.2 กรณีใช้เครื่องอ่านแถบทดสอบอัตโนมัติ (LabUReaderPlus2) ผลการทดสอบจะรายงานเข้า สู่ระบบ LIS โดยอัตโนมัติ \
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 11/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 การรายงานผล 9.2.3 การอ่านผล Robert’s test 9.3 การรายงานผลการตรวจตะกอนปัสสาวะ รายงานตาม SD-MIH-05 คู่มือเกณฑ์มาตรฐานการตรวจวิเคราะห์ตะกอนปัสสาวะ สภาเทคนิคการแพทย์
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 12/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 9.3.1 การรายงานตะกอนปัสสาวะชนิดที่นับจำนวนได้ ได้แก่ white blood cell, Red blood cell ,renal epithelial cell , Transitional epithelial cell, squamous epithelial cell, oval fat bodies, crystal, spermatozoa และ Trichomonas spp. รายงานโดยนับเป็นช่วงจำนวน / HPF หมายเหตุ : 1. หากไม่พบตะกอนปัสสาวะกลุ่มดังกล่าวข้างต้น ให้รายงานว่า “negative” หรือ “0”แทนการ เว้น ว่างไว้หรือการขีดเครื่องหมาย “ - ” 2. กรณีพบเซลล์ชนิดหรือลักษณะดังต่อไปนี้ให้รายงานด้วย ได้แก่ with clumping, with macrophage, with glitter cell, with dysmorphic rbc, clue cell เซลล์บุผิวที่มีความผิดปกติให้บรรยายลักษณะผิดปกติที่พบ เช่น N:C ratio สูง, bi-nucleated cell และอื่นๆ 3. กรณีมีการเกาะกลุ่มของเซลล์ (clumping) การรายงานให้รายงานโดยนับจำนวนเซลล์ที่กระจายตัวดี / HPF สำหรับเซลล์ที่เกาะกลุ่มให้รายงานว่า “with clumping” 4. กรณีที่พบ Dysmorphic RBC ให้รายงานว่า พบ Dysmorphic RBC
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 13/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 9.3.2 การรายงานตะกอนปัสสาวะที่เป็น Cast ให้บอกชนิดของ cast และจำนวนของ cast / LPF โดยจะรายงานเป็นช่วงค่าดังนี้ การรายงานชนิดของ cast
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 14/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 9.3.3 การรายงานตะกอนปัสสาวะชนิดอื่น 9.3.3.1 Amorphous, Mucous thread รายงานโดยดูปริมาณ / HPF ดังนี้ 9.3.3.2 Bacteria, yeast และ fungi สามารถใช้การรายงานแบบใดแบบหนึ่งจาก 2 แบบดังนี้ แบบที่1 : (รูปแบบที่ห้องปฏิบัติการใช้ในปัจจุบัน) แบบที่2
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 15/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 10.0 การควบคุมคุณภาพ 10.1 ไม่ใช้น้ำยาที่หมดอายุโดยตรวจสอบอายุของแผ่น strip ของบริษัทที่กำกับมาข้างขวดก่อนจะทำ การทดสอบ 10.2 ผู้ปฏิบัติงานจะต้องผ่านการอบรมการตรวจปัสสาวะมาก่อน 10.3 ตรวจสอบประสิทธิภาพของเครื่องตรวจแถบทดสอบทางเคมีของปัสสาวะโดยใช้High Control และ Low Control 10.4 เครื่องตรวจแถบทดสอบทางเคมีของปัสสาวะได้รับการสอบเทียบจากบริษัทอย่างน้อย 1 ครั้ง / ปี 11.0 การบันทึกข้อมูลและเอกสารที่ใช้ 11.1 บันทึกผลการตรวจในระบบสารสนเทศทางห้องปฏิบัติการ (LIS) และ HIS ของโรงพยาบาล 11.2 แบบบันทึกการควบคุมคุณภาพแผ่นทดสอบปัสสาวะ2แถบ (F-MIH-17) 11.3 แบบบันทึกรายการควบคุมคุณภาพเครื่อง LabUReaderPlus2 (SD-MIH-42) 11.4 แบบบันทึกรายการตรวจสอบความพร้อมใช้และบำรุงรักษาเครื่อง LabUReaderPlus2 (SD-MIH-40) 11.5 แบบบันทึกผลการทดสอบ Robert test (F-MIH-25) 12.0 รายละเอียดอื่นๆ 12.1 การรายงานผลของเซลล์เยื่อบุผิวทั้งสี่ชนิด คือเซลล์บุผิวชนิดแบบ (Squamous epithelial cell), เซลล์บุผิวกระเพาะปัสสาวะ (Bladder epithelial cell), เซลล์รูปกระสวยจากกรวยไต (Caudate epithelial cell), เซลล์บุผิวหลอดฝอยของไต (Renal epithelial cell) ซึ่งมีความ จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องรายงานด้วยว่าเป็นเยื่อบุผิวชนิดไหน จะได้ทราบว่าหลุดออกออกจาก ตำแหน่งใด เพราะเยื่อบุผิวแต่ละชนิดจะบุผิวเฉพาะแห่งที่มีความสำคัญไม่เท่ากัน เยื่อบุผิวแต่ละ ชนิดจะแยกรายงานเป็นพิสัยเฉลี่ยต่อกำลังขยายสูง ไม่รายงานรวมกันว่าเป็นเซลล์บุผิวอย่างเดียว 12.2 สิ่งรบกวนต่อการตรวจวิเคราะห์(Interference)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 16/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 17/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 13.0 ภาคผนวก 13.1 ภาคผนวก 1 สารเคมีและชุดน้ำยา 13.2 ภาคผนวก 2 เครื่องตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะและแถบตรวจปัสสาวะสำเร็จรูป 13.3 ภาคผนวก 3 แบบบันทึกรายการตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะกรณีไม่มีใบนำส่ง (F-MIH-01) 13.4 ภาคผนวก 4 แบบบันทึกการควบคุมคุณภาพแผ่นทดสอบปัสสาวะ2แถบ (F-MIH-17) 13.5 ภาคผนวก 5 แบบบันทึกรายการควบคุมคุณภาพเครื่อง LabUReaderPlus2 (SD-MIH-42) 13.6 ภาคผนวก 6 แบบบันทึกรายการตรวจสอบความพร้อมใช้และบำรุงรักษาเครื่อง LabUReaderPlus2 (SD-MIH-40) 13.7 ภาคผนวก 7 แบบบันทึกผลการทดสอบ Robert test (F-MIH-25)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 18/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 1 สารเคมีและชุดน้ำยา 1. Robert’s reagent ประกอบด้วย Saturated MgSO4 4 H2O จำนวน 5 ส่วน และ Conc.HNO3 จำนวน 1 ส่วน (ใช้สำหรับยืนยันการทดสอบโปรตีนในปัสสาวะ)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 19/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 2 เครื่องตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะและแถบตรวจปัสสาวะสำเร็จรูป 1. เครื่องตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะ LabUReaderPlus2 ที่มา : https://medigran.com 2. แถบตรวจปัสสาวะสำเร็จรูป 2.1 แถบตรวจปัสสาวะชนิด 2 แถบ 2.2 แถบตรวจปัสสาวะชนิด 11 แถบ
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 20/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 3 F-MIH-01 แบบบันทึกรายการตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะกรณีไม่มีใบนำส่ง หน่วยงานจุลทรรศนศาสตร์และโลหิตวิทยา F-MIH-01 แบบบันทึกรายการตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะกรณีไม่มีใบนำส่ง
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 21/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 4 F-MIH-17 แบบบันทึกการควบคุมคุณภาพแผ่นทดสอบปัสสาวะ2แถบ หน่วยงานจุลทรรศนศาสตร์และโลหิตวิทยา F-MIH-17 Strip Lot. Exp.Date Trace 1+ 2+ 3+ 4+ Trace 1+ 2+ 3+ 4+ หมายเหตุ= Control : Dip & Spin Level low หรือ Liquichek Urine Level 1 (Low/Normal) : Dip & Spin Level hight หรือ Liquichek Urine Level 2 (High/Abnormal) Date. Negative By แบบบันทึกการควบคุมคุณภาพแผ่นทดสอบป่สสาวะ 2 แถบ (Albumin,Sugar) Albumin Positive Negative Sugar Positive
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 22/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 5 SD-MIH-42 แบบบันทึกรายการควบคุมคุณภาพเครื่อง LabUReaderPlus2 หน่วยงานจุลทรรศนศาสตร์และโลหิตวิทยา
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 23/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 6 SD-MIH-40 แบบบันทึกรายการตรวจสอบความพร้อมใช้และบำรุงรักษาเครื่อง LabUReaderPlus2 หน่วยงานจุลทรรศนศาสตร์และโลหิตวิทยา 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 D D D D D D D D D ว/ด/ป 3. ตรวจสอบ ส่วนวางแถบทดสอบ (Strip Ramp) 4. ตรวจสอบ ส่วนล าเลียงแถบทดสอบ (Strip Timer Comb) 5. ตรวจสอบ ถาดทิ้งแถบทดสอบ (Drip Pan) 3. ล้างท าความสะอาด ถาดทิ้งแถบทดสอบ (Drip Pan) ก่อนเร่ิมการตรวจวิเคราะห์: ประจ าวัน ใบรายการตรวจสอบความพร้อมใช้และบ ารุงรักษาเคร่ืองมือหรืออุปกรณ์ เคร่ือง LabUReaderPlus 2 S/N……………………………………………………………… ความถ่ี การตรวจสอบประจ าเดือน...............................................พ.ศ........................... รายการตรวจสอบ วันท่ีแก้ไขเสร็จ ว/ด/ป อาการผิดปกติรายการแก้ไข ชื่อผู้ปฏิบัติ หมายเหตุ: ปกติ ผิดปกติ D = ประจ าวัน วันท่ีแก้ไขเสร็จ อาการผิดปกติรายการแก้ไข 1 (.................................................................................) . ตรวจสอบ สายไฟ และ A/C Adaptor 2. ตรวจสอบ กระดาษ Thermal Printer หลังเสร็จส้ินการตรวจวิเคราะห์: ประจ าวัน 1. ล้างท าความสะอาด ส่วนวางแถบทดสอบ (Strip Ramp) 4. เช็ดท าความสะอาดตัวเครื่องLabUReaderPlus 2 2. ล้างท าความสะอาด ส่วนล าเลียงแถบทดสอบ (Strip Timer Comb) ผู้ตรวจสอบ............................................................................... วันที่............................
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงานที่ : WI-MIH-19 หน้า 24/24 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) วันที่ประกาศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 7 F-MIH-25 แบบบันทึกผลการทดสอบ Robert’s test หน่วยงานจุลทรรศนศาสตร์และโลหิตวิทยา F-MIH-25 Negative Trace 1+ 2+ 3+ 4+ ผลการทดสอบ แบบบันทึกผลการทดสอบ Robert's Test วันที่ชื่อ-สกุล