วิธีปฏิบัติงานที่ WI- MIH -10 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธีIvy method กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า ชื่อ - สกุล ต าแหน่ง ลายเซ็น ว-ด-ป จัดท ำโดย น.ส. ช่อผกา ศิริพันธุ์ นักเทคนิคการแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 ทบทวนโดย นางคติ แซ่ไหล ผู้จัดการคุณภาพ 2 ตุลาคม 2566 อนุมัติโดย น.ส. จันทนี นิติการุญ หัวหน้ากลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 เอกสำร ( × ) ควบคุม ( ) ไม่ควบคุม
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 2/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 บันทึกรายการแก้ไข แก้ไขครั้งที่ รำยกำรแก้ไข วันที่ 00 เริ่มใช้เอกสำร 2 ตุลาคม 2566
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 3/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method 1.0 วัตถุประสงค์ เพื่อใช้เป็นการตรวจกรองหาสาเหตุที่ท าให้เกิดเลือดออกผิดปกติในเบื้องต้น ในกรณีที่สงสัยว่าจะ เป็นโรคของหลอดเลือดหรือเกล็ดเลือดเสียคุณภาพ 2.0 ขอบข่าย ส าหรับผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะเลือดออกผิดปกติใน primary hemostatic defect ผู้ป่วยที่ติดตามผลการรักษาด้วยยา antithrombosis ซึ่งออกฤทธิ์ท าลายหน้าที่เกล็ดเลือด และผู้ป่วยที่ รักษาโดยวิธีให้ platelet concentrate 3.0 บทนิยามและค าย่อ 3.1 Sphagmomanometer = เครื่องวัดความดัน 3.2 BT = Bleeding Time 4.0 เอกสารอ้างอิง 4.1 พรวรีย์ ล าเจียกเทศและคณะ การตรวจการห้ามเลือดทางห้องปฏิบัติการ : ภาควิชาจุลทรรศน์ คลินิก คณะเทคนิคการแพทย์. ม.มหิดล. กรุงเทพฯ,2539 . หน้ำ 29-31. 4.2 อ าไพวรรณ จวนสัมฤทธิ์. โรคเลือดในเด็กและผู้ใหญ่ : ปัญหาเลือดออกง่ายและลิ่มเลือดอุดตัน ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี ม.มหิดล. กรุงเทพฯ, 2546. หน้า 158. 4.3 ชัยเจริญ ตันธเนศ (อ. นพ. ). บทความวิชาการโครงการ Thailand NEQAS for Blood Coagulation . การตรวจBleeding Time. ภาควิชาพยาธิวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ศิริราช พยาบาล.มีนาคม 2555. หน้า 1-4. 4.4 อ าพร ไตรภัทร. กระบวนการห้ามเลือดและการทดสอบทางห้องปฏิบัติการด้านกระบวนการห้ามเลือด. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2552.หน้า 143-6. 5.0 เอกสารที่เกี่ยวข้อง 5.1 SD-LAB-01 คู่มือการใช้บริการห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ 5.2 F-MIH-21 แบบบันทึกผลการตรวจวิเคราะห์ กรณี LIS ใช้งานไม่ได้ (CBC/Parasite/Coagulation)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 4/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 6.0 หลักการ เป ็นกำรทดสอบคุณภำพของหลอดเลือดฝอย กับกำรทดสอบปริมำณและคุณภำพของเกล็ดเลือด โดยวิธี Ivy method โดยเมื่อมีบำดแผลเกิดกับหลอดเลือดฝอย ท ำให ้เลือดออกหลอดเลือดจะลดกำร ไหลเวียนเลือดที่ไปยังบริเวณบำดแผล โดยมีกำรหดตัว (vasoconstriction) และกระตุ ้นให ้เกล็ดเลือด มำเกำะกลุ ่ม (Platelet aggregation) เกิดเป ็นก ้อนเกล็ดเลือด (Platelet plug) อุดบำดแผลให ้เลือด หยุดไหล แล ้วดูเวลำตั้งแต ่เลือดเริ่มออกจนกระทั่งเลือดหยุดไหล กำรเกิดเป ็นก ้อนเกล็ดเลือด ขึ้นกับจ านวนและความสามารถของเกล็ดเลือดที่จะมาเกาะที่ชั้นใต้หลอด เลือดฝอย และรวมกลุ่มกันเป็น hemostatic plug ในภาวะเกล็ดเลือดต่ าเฉียบพลันจ านวนเกล็ดเลือด ต่ ากว่า 60,000 – 100,000 / ไมโครลิตร จะท าให้มี BT ยาวกว่าปกติ ในขณะที่ภาวะเกล็ดเลือดต่ าเรื้อรัง จ านวนเกล็ดเลือดต่ ากว่า 30,000 / ไมโครลิตร จึงจะท าให้ BT ยาวกว่าปกติ 7.0 เครื่องมือ เครื่องใช้วัสดุอุปกรณ์ 7.1 อุปกรณ์ส าหรับเจาะเลือด ( ส าลี , แอลกอฮอล์ 70 % ) 7.2 เครื่องวัดความดันเลือด ( sphygmomanometer ) 7.3 Disposable lancet 7.4 นาฬิกาจับเวลา 7.5 กระดาษกรอง ( Whatman filter paper no.1 ) 7.6 พลาสเตอร์ปิดแผล 8.0 ขั้นตอนการด าเนินงาน 8.1 ใช้เครื่องวัดความดันรัดที่ต้นแขน ปรับความดันให้ได้ 40 มม.ปรอทส าหรับผู้ใหญ่ และ 30 มม. ปรอทส าหรับเด็กโต 8.2 ท าความสะอาดบริเวณหน้าแขนที่ไม่เห็นเส้นเลือด (ต่ ากว่าข้อพับแขนประมาณ 5 ซม.) ด้วย 70% แอลกอฮอล์ รอให้แห้ง จากนั้นใช้ Disposable lancet เจาะเลือดลึก 2.5 มม. และกว้างกว่า 1 มม. เล็กน้อย 8.3 จับเวลาตั้งแต่เลือดเริ่มไหล และใช้กระดาษกรองซับเลือดทุก 30 วินาที เปลี่ยนต าแหน่งกระดาษ กรองซับเลือดทุกครั้งจนกว่าเลือดจะหยุดไหล คือซับแลวไมมีเลือดติดกระดำษกรองอีก (ระวังไม่ให้กระดาษกรองถูกบาดแผล เพราะจะท าให้ลิ่มเลือดที่เกาะติดบริเวณบาดแผลหลุด และท าให้ได้ค่า BT ยาวกว่าปกติ) 8.4 นับเวลำที่เลือดออกจนกระทั่งเลือดหยุด จำกรอยซับบนกระดำษกรอง
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 5/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 ที่มา: https://www.bing.com/th?id=OSAHI.A903FF9D597DBB4C8DF5432DFD3EA78F 9.0 การอ่านผล / การรายงานผล 9.1 กำรอ่ำนผล อ่านค่าเวลาเป็นนาที โดยนับเวลาจากรอยเลือดที่ซับติดกับกระดาษกรอง จุดละ 30 วินาทีตั้งแต่ จุดแรกจนถึงจุดสุดท้าย 9.2 ค่าปกติ 1-7 นาที 9.3 การแปลผล ค่า BT ที่ยาวกว่าปกติแสดงว่าหลอดเลือดฝอย หน้าที่และปริมาณเกล็ดเลือดผิดปกติ อย่างใด อย่างหนึ่งหรือผิดปกติร่วมกันทั้งหมด การแปลผลมักแปลผลร่วมกับจ านวนเกล็ดเลือด ดังรูป
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 6/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 แสดงการแปลผลเมื่อทดสอบได้ค่า BT ปกติหรือยาวขึ้นร่วมกับจ านวนเกล็ดเลือด Bleeding Time ปกติ ยาวขึ้น จ านวนเกล็ดเลือด จ านวนเกล็ดเลือด สูงขึ้น ปกติ สูงขึ้น ปกติ ต่ าลง Thrombocytosis ปกติ Thrombocythemia Thrombocytopenia Platelet dysfunctions โรค Von willebrand หลอดเลือดผิดปกติ หมายเหตุ 1. Bleeding time นำนกว ่ำปกติแสดงว ่ำหลอดเลือดฝอย หน ้ำที่และปริมำณของเกล็ดเลือด ผิดปกติอย ่ำงใดอย ่ำงหนึ่ง หรือผิดปกติร ่วมกันทั้งหมด 2. จ ำนวนเกล็ดเลือดปกติ แต ่Bleeding time ได ้ค ่ำนำนกว ่ำปกติ พบได ้ใน Platelet dysfunction, von Willebrand’ s disease หรือหลอดเลือดผิดปกติ, Vitamin C deficiency หรือ Scurvy, ได ้รับยำที่ Inhibit platelet function เช ่น Aspirin, Dipyridamole 3. ในกรณีที่ผู ้ป ่วยมีเลือดหยุดช ้ำ ให ้ท ำกำรทดสอบเพียง 15 นำที ถ ้ำนำนกว ่ำนี้ให ้รำยงำนว ่ำมำกกว ่ำ 15 นำที แล ้วหยุดกำรทดสอบ ไม ่ปล ่อยให ้เลือดหยุดไหลเอง เพรำะจะท ำให ้ผู ้ป ่วยเสียเลือดมำก 4. แผลที่เจำะ ถ ้ำเจำะไม ่ได ้มำตรฐำนที่ก ำหนดท ำให ้ค ่ำ Bleeding time ผิดพลำดได ้ 6. ผู ้ป ่วยที่ได ้รับยำที่มีฤทธิ์ต ้ำนกำรเกำะกลุ ่มของเกล็ดเลือด (Platelet aggregation) จะท ำให ้ค ่ำ Bleeding time นำนขึ้น เช ่น aspirin ขนำดปกติ 7. ถ ้ำผู ้ป ่วยได ้รับ aspirin ขนำดสูง ๆ พบว ่ำ aspirin อำจจะไปยับยั้งกำรสร ้ำง prostacyclin ของผนัง หลอดเลือด มีผลท ำให ้ค ่ำ Bleeding time สั้นกว ่ำที่เป ็นจริง 8. อำรมณ ์ของผ ู้ป ่วย ถ ้ำตื่นเต ้นมำกจะได ้ค ่ำที่ไม ่ตรงกับควำมจริงหรือบำงครั้งเลือดไม ่ไหลออกมำเลย
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 7/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 10.0 การควบคุมคุณภาพ 10.1 นาฬิกาจับเวลา ควรท าการปรับเทียบทุก 6 เดือน 10.2 เครื่องวัดความดัน ควรท าการปรับเทียบทุกปี 11.0 การบันทึกข้อมูล 11.1 ให้บันทึกผลการวิเคราะห์ลงในระบบ LIS ของโรงพยาบาลโดยวิธี Manual entry 11.2 กรณีระบบคอมพ์ขัดข้องให้บันทึกผลลงใน F-MIH-21 แบบบันทึกผลการตรวจวิเคราะห์ กรณี LIS ใช้งานไม่ได้ (CBC/Parasite/Coagulation) 12.0 รายละเอียดอื่นๆ 12.1 ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการตรวจ Bleeding Time ปริมาณเกล็ดเลือดต้องมากพอที่จะก่อตัวเป็น platelet plug เพื่ออุดปากแผลได้ Von Willebrand factor มีผลต่อการเกาะติดของเกล็ดเลือดกับคอลลาเจน Fibrinogen มีผลต่อการเกาะกลุ่มกันเองของเกล็ดเลือด หากปัจจัยเหล่านี้ผิดปกติจะส่งผลให้ค่า Bleeding Time ยาวกว่าปกติได้ 12.2 กำรเตรียมผู้ป่วย ( patient preparation ) : 1) แขนของคนไข้ข้ำงที่จะตรวจ ต้องไม่ได้อยู่ระหว่ำงกำรได้ IV fluid ใดๆ ทั้งสิ้น 2) คนไข้ที่รับประทำนยำ Aspirin ต้องหยุดยำ 7 วันขึ้นไป ก่อนรับกำรตรวจ 3) ไม่ตรวจในผู้ป่วยที่มี Hct ต่ ำกว่ำ 30 % 12.3 False positive ( ผลบวกปลอม) เกิดจาก ใช้ความดันที่รัดที่ต้นแขนไว้ > 40 มม.ปรอท ใช้ lancet เจาะลึกเกินไป กระดาษกรองที่ซับเลือดไปถูกก้อน clot มี fibrinogen ต่ า ( < 100 mg/dl ) หรือ จ านวนเกล็ดเลือดต่ ากว่า 100,000 /mm3 12.4 False negative ( ผลลบปลอม) เกิดจาก ใช้ความดันที่รัดที่ต้นแขนไว้ < 40 มม.ปรอท ใช้ lancet เจาะตื้นเกินไป 12.5 ภาวะโลหิตจางจากทุกสาเหตุ มีผลท าให้ BTนานกว่าปกติโดยมิได้เป็นผลจากโรคของหลอดเลือดหรือ เกล็ดเลือดที่ท าหน้าที่ผิดปกติ 13.0 ภาคผนวก 13.1 ภำคผนวก 1 F-MIH-21 แบบบันทึกผลการตรวจวิเคราะห์ กรณี LIS ใช้งานไม่ได้ (CBC/Parasite/Coagulation)
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 10 หน้า 8/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การหาค่า Bleeding Time ด้วยวิธี Ivy method วันที่ประกำศใช้2 ตุลาคม 2566 ภำคผนวก1 F-MIH-21 แบบบันทึกผลการตรวจวิเคราะห์ กรณี LIS ใช้งานไม่ได้ (CBC/Parasite/Coagulation)