วิธีปฏิบัติงานที่ WI – MIH – 03 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader – slide method กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระปกเกล้า ชื่อ - สกุล ต าแหน่ง ลายเซ็น วดป. จัดท ำโดย น.ส. ช่อผกา ศิริพันธุ์ นักเทคนิคกำรแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 ทบทวนโดย นางคติ แซ่ไหล ผู้จัดการคุณภาพ 2 ตุลาคม 2566 อนุมัติโดย น.ส. จันทนี นิติการุญ หัวหน้ากลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ 2 ตุลาคม 2566 ส าเนาฉบับที่………………………… เอกสำร ( × ) ควบคุม ( ) ไม่ควบคุม
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 2/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 บันทึกรายการแก้ไข แก้ไขครั้งที่ รำยกำรแก้ไข วันที่ 00 เริ่มใช้เอกสำร 2 ตุลาคม 2566
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 3/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี spreader-slide method 1.0 วัตถุประสงค์ ใช้เป็นคู่มือในเตรียมตัวอย่างเลือดก่อนการวิเคราะห์ หรือตรวจหาความผิดปกติของเม็ดเลือดและ เกร็ดเลือด 2.0 ขอบข่าย 2.1 ใช้เลือดที่เจาะจากปลายนิ้ว ,ปลายติ่งหู , จากส้นเท้าเด็กแรก คลอด ( fresh blood ) 2.2 เลือดที่ใส่สารกันเลือดแข็งตัว ( K3 หรือ K2 – EDTA ) 3.0 บทนิยามและค าย่อ 3.1 EDTA = Ethylene Diamine Tetraacetic Acid 4.0 เอกสารอ้างอิง 4.1 Dhage H. Blood smear: Method of preparation and principle [Internet]. 2023. [Cited 2023 Aug,02]. Available from: 4.2 Bernadette F. Kodak. Third edition. Clinical Principle and applications .2007. P 180 -182. 4.3 สุนารี องค์เจริญใจ (รศ.). เทคนิคพื้นฐานทางโลหิตวิทยา ( Basic Techniques in Hematology ) ภาควิชาจุลทรรศนศาสตร์คลินิก. คณะเทคนิคการแพทย์ ม.มหิดล.2554. หน้ำ 26-29. 5.0 เอกสารที่เกี่ยวข้อง 5.1 SD-LAB-01 คู่มือการใช้บริการห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ 5.2 F-MIH-20 แบบบันทึกการตรวจสอบคุณภาพสเมียร์เลือดบาง 6.0 หลักการ หยดเลือดบนสไลด์ 1 หยด น าสไลด์อีกแผ่น แตะหยดเลือดให้กระจายเป็นเส้นตรง ท ามุมกับสไลด์ แผ่นแรกเป็นมุม 25-30 องศา แล้วลากสไลด์ตัวไถไปข้างหน้า เพื่อให้เซลล์เม็ดเลือดกระจายตัวอย่าง สม่ าเสมอเป็นเซลล์ชั้นเดียว จะได้สเมียร์เลือดตามต้องการ
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 4/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ที่มา: https://th.bing.com/th/id/R. sl=&pid=ImgRaw&r=0
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 5/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 7.0 เครื่องมือ เครื่องใช้ วัสดุอุปกรณ์ 7.1 แผ่นกระจกหรือสไลด์ตัวไถ ขนาด 1x3 นิ้ว ที่มีขอบเรียบตรง ด้านที่ใช้เป็นตัวไถ ควรมีขนาด น้อยกว่า 1 นิ้ว อาจใช้hemocytometer coverslip หรือ coverslip ขนาด 22x22 มม.แทนได้ 7.2 แผ่นกระจกหรือสไลด์ฝ้าล้างสะอาดปราศจากไขมัน ขนาด 1x3 นิ้ว เช็ดให้แห้งสนิท 7.3 ดินสอเขียนแก้วสีน้ าเงินและสีแดง 8.0 ขั้นตอนการด าเนินงาน 8.1 หยดเลือดบนสไลด์ 1 หยด โดยให้หยดเลือดอยู่กึ่งกลางของความกว้างของแผ่นกระจก และห่าง จากปลายแผ่นกระจกประมาณ 2 ซม. เพื่อให้มีที่ว่างใช้เขียนเบอร์ผู้ป่วย 8.2 จับสไลด์ตัวไถไว้ระหว่างนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้ วางหน้าหยดเลือดโดยท ามุมประมาณ 25 องศากับ สไลด์ 8.3 ลากแผ่นกระจกตัวไถถอยหลังกลับไปยังหยดเลือดทันทีที่เลือดกระจายเป็นเส้นตรงเต็มด้านกว้างของ แผ่นกระจกตัวไถ จึงรีบไถสเมียร์เลือดไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว โดยรักษาจังหวะ ความเร็ว และมุมไถให้คงที่สม่ าเสมอ สเมียร์เลือดควรแห้งทันทีที่ไถเสร็จ โดยเริ่มแห้งจากปลายสเมียร์ ไม่ควรใช้ความร้อนช่วยให้สเมียร์เลือดแห้งเร็วขึ้น เนื่องจากจะท าให้รูปร่างของเซลล์ผิดไป จากความเป็นจริง 8.4 เขียนหมายเลขผู้ป่วยไว้ข้างสไลด์หรือบริเวณที่เป็นฝ้า ที่มา: https://image.slidesharecdn.com/ g?cb=1434906415
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 6/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 9.0 การอ่านผล / การรายงานผล 9.1 กำรอ่ำนผล ลักษณะสเมียร์เลือดที่ดี 9.1.1 ความกว้างของสเมียร์เลือดต้องแคบกว่าความกว้างของแผ่นกระจกที่ใช้ท าสเมียร์เลือดเพื่อให้ สามารถนับแยกชนิดของเม็ดเลือดขาวได้ทั่วทั้งสเมียร์เลือด 9.1.2 สเมียร์เลือดควรมีความยาวประมาณ 3-4 ซม. มีบริเวณหนาตรงต้นสเมียร์และค่อยๆบางใน ส่วนปลาย 9.1.3 ลักษณะของสเมียร์เลือดต้องเรียบไม่เป็นคลื่นหรือมีช่องว่าง ไม่หนาหรือบางจนเกินไป มีบริเวณ ที่เม็ดเลือดแดงกระจายตัวสม่ าเสมอไม่ซ้อนกัน 9.1.4 บริเวณปลายสุดของสเมียร์เลือดควรเป็นเส้นตรง สเมียร์เลือดที่มีปลายเป็นเส้นโค้ง ( bullet or tounge shaped blood film ) เกิดจากการไถสเมียร์เลือดก่อนที่หยดเลือด จะแผ่กระจาย เป็นเส้นตรงด้วยแรง capillary attraction ท าให้มีปริมาณเลือดในบริเวณกลางๆสเมียร์เลือด มากกว่าบริเวณอื่นๆ สัดส่วนของเซลล์ผิดจากความเป็นจริง สเมียร์เลือดที่ปลายเป็นเส้นโค้ง จะท าให้ผลการนับแยกชนิดเม็ดเลือดขาวผิดพลาด โดยนิวโตรฟิลมักจะไปอยู่บริเวณปลายและ ขอบสเมียร์เลือด 10.0 การควบคุมคุณภาพ 10.1 ในการท าสเมียร์เลือดแต่ละครั้ง ควรใช้หยดเลือดทั้งหมดที่หยดไว้ ดังนั้นจึงต้องใช้หยดเลือดใน ปริมาณที่พอเหมาะ 10.2 ความหนา บาง ของสเมียร์เลือดเกี่ยวข้องกับ 10.2.1 ปริมาณหยดเลือด ถ้าหยดเลือดใหญ่สเมียร์เลือดจะหนา 10.2.2 มุมไถ ถ้ามุมไถกว้าง สเมียร์เลือดจะหนา 10.2.3 แรงกดสไลด์ตัวไถ ถ้ากดสไลด์ตัวไถมาก สเมียร์เลือดจะบางเป็นผลให้การนับแยกชนิดเม็ด เลือดขาวผิดไป โดยการนับนิวโตรฟิลจะต่ ากว่าความเป็นจริง 10.3 ในระหว่างการไถสเมียร์เลือด ถ้ามีการเปลี่ยนมุมไถ แรงกดสไลด์ตัวไถ หรือมีการหยุดชะงักขณะไถ จะท าให้สเมียร์เลือดที่ได้เป็นคลื่น ซึ่งมีผลเสียต่อการกระจายตัวของเซลล์เม็ดเลือดขาว 10.4 ถ้าใช้ fresh blood ต้องท าสเมียร์เลือดอย่างรวดเร็ว การชะงักขณะไถหรือทิ้งให้หยดเลือดอยู่บน สไลด์นาน จะเกิด fibrin clot หรือ partial clot ท าให้การรายงานปริมาณเกร็ดเลือดต่ าจาก ความเป็นจริงได้ 10.5 ขอบสไลด์ที่ใช้เป็นตัวไถ ถ้ามีคราบเลือดเก่าติดค้างอยู่หรือขอบตัวไถไม่เรียบ จะเป็นผลให้ปลาย สเมียร์เลือดที่ได้เป็นแฉกและการกระจายตัวของเซลล์เม็ดเลือดขาวผิดไป จึงควรเช็ดล้างท าความ สะอาดรอยคราบเลือดออกให้หมดก่อนจะใช้ท าสเมียร์เลือดแผ่นต่อไป
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 7/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 10.6 แผ่นสไลด์ที่ใช้ท าสเมียร์เลือดต้องสะอาด ไม่มีรอยขูดขีดหรือคราบไขมัน มิฉะนั้นสเมียร์เลือดจะไม่ เรียบ 10.7 ใช้ดินสอเขียนแก้วสีน้ าเงินส าหรับสเมียร์เลือดปกติในการ เขียนชื่อหรือหมายเลขผู้ป่วย ส่วนดินสอ เขียนแก้วสีแดง ใช้เขียนในกรณีขอผลด่วน ที่มา: https://th.bing.com/th/id/OIP. pid=ImgDet&w=173&h=220&c=7 11.0 การบันทึกข้อมูล 11.1 ให้บันทึกการตรวจสอบคุณภาพสเมียร์เลือดบาง ลงในแบบฟอร์ม F-MIH-20 สัปดาห์ละครั้ง 12.0 รายละเอียดอื่นๆ 12.1 เลือดที่มีความหนืดสูง เช่น ในผู้ป่วย Polycythemia vera ( Hb> 20 g/dL หรือ Hct >60% ) จะท าสเมียร์ได้ยาก แก้ไข โดยผสมเลือดผู้ป่วยกับน้ าเกลือนอร์มอล 1 หยด 12.2 เลือดที่จางกว่าปกติ เช่น ในผู้ป่วย Anemia เวลาท าสเมียร์ควรต้องใช้มุมในการไถให้มากกว่า 30 องศา 13.0 ภาคผนวก 13.1 ภำคผนวก 1 F-MIH-20 แบบบันทึกการตรวจสอบคุณภาพสเมียร์เลือดบาง
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์โรงพยาบาลพระปกเกล้า วิธีปฏิบัติงำนที่ : WI – MIH – 03 หน้า 8/8 แก้ไขครั้งที่ 00 เรื่อง การเตรียมสเมียร์เลือดบางด้วยวิธี Spreader –slide method วันที่ประกำศใช้ 2 ตุลาคม 2566 ภาคผนวก 1 F-MIH-20 แบบบันทึกการตรวจสอบคุณภาพสเมียร์เลือดบาง