คู่มือการเลี้ยงไก่ดำบ้านเขาหลัก_compressed

บ้านเขาหลัก ตา้ บลน้าผุด อา้ เภอเมือง จังหวัดตรัง

ค้านา้

คู่มือการเล้ียงไก่ดาเขาหลักฉบับนี้ ได้รับความร่วมมือจากภาคี
เครือข่ายหลายหน่วยงาน ประกอบด้วย กลุ่มเกษตรกรผู้เล้ียงไก่ดาเขาหลัก
ตาบ ลน้าผุด อาเ มือง จังหวัดตรัง นักวิจัยคณะเกษ ตรศ าสตร์
คณะอุตสาหกรรมเกษตร คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยี
ราชมงคลศรีวิชัย และได้รับงบประมาณสนับสนุนจากสานักงานสภา
นโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ โดย
หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพ้ืนที่ (บพท.) ภายใต้
โครงการริเริ่มสาคัญ (Flagship Project) ประจาปีงบประมาณ 2563 ชุด
โครงการวิจัย นวัตกรรมพัฒนาพ้ืนท่ีเพ่ือยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและ
หนุนเสริมผู้ประกอบการชุมชนในเขต พ้ืนที่ลุ่มน้าปะเหลียน จังหวัดตรัง
และลุ่มน้าทะเลสาบสงขลาตอนล่าง จังหวัดสงขลา โครงการวิจัยย่อยที่ 1
การพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมการผลิตไก่ดาบ้านเขาหลัก จังหวัดตรัง
เพ่ือเพ่ิมขีดความสามารถในการแข่งขัน คู่มือการเล้ียงไก่ดาเขาหลักฉบับนี้
จะเปน็ ประโยชนต์ ่อเกษตรกรและผสู้ นใจในการเล้ียงไกด่ าเขาหลกั ตอ่ ไป

คณะผู้จดั ท้า

2

สารบญั หนา้
1
เรอ่ื ง 2
ประวตั บิ า้ นเขาหลกั 3
ไก่ดาเขาหลัก 4
คุณค่าทางอาหารของไก่ดา 5
การเล้ยี งไก่ดาเขาหลัก 6
7
โรงเรือน 9
รปู แบบการเล้ยี ง 13
การจดั การเลย้ี งระยะไกเ่ ล็ก 14
การจัดการเลย้ี งระยะไก่รุน่ 16
การจดั การเลย้ี งไก่พ่อแมพ่ นั ธุ์ 18
การผสมเทยี มไกด่ าเขาหลกั 19
การจดั การฟกั ไข่ไกด่ าเขาหลกั 20
การจดั การไก่ดาหลงั การฟกั ออก 21
แนวทางการคดั เลอื กลูกไกด่ าเขาหลกั เบื้องต้น 23
การสขุ าภบิ าลและการป้องกันโรค 24
โปรแกรมวัคซนี 28
วธิ กี ารทาวคั ซนี 29
โรคและวธิ ปี ้องกันรกั ษา 30
การคานวณต้นทนุ และผลตอบแทน 31
ตัวอยา่ งการวางแผนการผลติ
การบนั ทึกขอ้ มลู การเลยี้ ง
อา้ งองิ

บา้ นเขาหลัก 1

ประวตั ิความเปน็ มาของตา้ บล

บ้านเขาหลัก ตั้งอยู่หมู่ที่ 7 ตาบลน้าผุด อาเภอเมือง จังหวัดตรัง เป็นหมู่บ้านที่
ตั้งอยู่ในหุบเขามีภูเขาล้อมรอบหมู่บ้าน แต่เดิมนั้นมีผู้คนอพยพเข้ามาทาไร่ ทาสวน โดยท่ีพัก
เป็นกระท่อมอาศัยอยู่เพียงไม่ก่ีครัวเรือน เล่ากันมาว่ามีโจร ชื่อนายจันทัน ลักพาภรรยาของ
พระยาธาร มาซ่อนในหมบู่ ้านน้ี ทหารองครกั ษ์ไล่ตามมาจนทัน เพราะมภี ูเขากนั้ เอาไว้ และเม่ือ
จับโจรได้ พระยาธารจึงสั่งประหารชีวิตโจรชื่อจันทัน ชาวบ้านจึงเรียกเขานี้ว่า เขาหลักจันทร์
และเมอื่ มีการตั้งเปน็ หมูบ่ า้ นจึงใหช้ ื่อบา้ นว่า “บ้านเขาหลกั ” มีครวั เรือนท้ังหมด 183 ครัวเรือน
มจี านวนประชากรท้งั หมด 654 คน

ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทาสวนยางพารา โดยมีพื้นที่สวนยางทั้งหมด
3,300 ไร่ แต่เน่ืองจากราคายางพาราตกต่า เกษตรกรบ้านเขาหลักมีการปรับตัวโดยรวมกลุ่ม
สร้างกิจกรรมเสริมรายได้ อาศัยต้นทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีใน
ชุมชน โดยมีนายสวัสดิ์ ขุนนุ้ย ผู้ใหญ่บ้านเป็นแกนนา เกิดเป็นฐานการเรียนรู้ต่างๆ เช่น กลุ่ม
กล้วยฉาบ หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง กลุ่มจักสาน เลี้ยงแพะ กลุ่มทาขนม เลี้ยงไก่ดา และ
กิจกรรมการล่องแก่ง จนได้รับรางวัล การประกวดหมู่บ้าน OTOP ต้นแบบประจ้าปี 2561
จ้านวน 300,000 บาท

2

ไก่ดา้ บ้านเขาหลกั

ไกด่ า้ เขาหลัก เปน็ ไกด่ าท่ีเกิดจากการผสมพันธุ์
และคัดเลอื กสายพันธ์ุท่ีบา้ นเขาหลัก และได้พัฒนา
เปน็ ศูนยก์ ารเรียนรู้ไกด่ าบ้านเขาหลกั หมทู่ ี่ 7
ตาบลน้าผุด อาเภอเมือง จงั หวัดตรัง ด้วยการนาเงิน จานวน 300,000 บาท
จากรางวัลการประกวดหมู่บ้าน OTOP ต้นแบบ ประจาปี 2561 มาสร้าง
โรงเรือนเล้ียงไก่ดา ซึ่งมีการเล้ียงอยู่แล้วในหมู่บ้าน และซ้ือไก่ดามาเพ่ิมอีก
จานวน 80 ตัว จาก 4 สายพันธ์ุ ได้แก่ มองโกล อินโด ยูนาน และเคยูภูพาน
นามาผสมพันธุ์ และคัดเลือกสายพันธุ์ รวมกับไก่ดาเดิมที่มีเล้ียงในหมู่บ้าน ได้
เป็นไกด่ ้าเขาหลักท่ีมีลักษณะด้า 8 ประการ เนือ กระดูก หงอน หน้า เล็บ ขา
ปากและลนิ ด้า ลาตัวมีสี ขาว ดา และน้าตาลเลี้ยงง่ายโตเร็ว ไม่ก้าวร้าว ทนโรค
โดยเมื่อเพาะขยายพันธ์ุแล้วเล้ียงกก ไว้ 45 วัน แล้วนาไปแจกจ่ายให้เกษตรกร
35 ครัวเรียน เลี้ยงบ้านละ 10 ตัว โดยเกษตรกร นาไปเล้ียงอีก 2-2.5 เดือน
ศูนย์จะซ้ือกลับในราคากิโลกรัมละ 200 บาท ส่งผลให้เกษตรกรในกลุ่มมีรายได้
50,00-6,000 บาท/รุ่น ปลี ะ 3-4 ร่นุ หรอื เฉลยี่ 25,000-30,000 บาท/ปี ขายได้
กิโลกรัมละ 200 บาท เฉล่ีย ราคาตัวละ 400-500 บาท เพ่ือนามาประกอบ
อาหารเล้ียงนกั ทอ่ งเทยี่ วทเี่ ข้ามาทากิจกรรมในหมู่บา้ น

3

คณุ คา่ ทางอาหารของไกด่ ้า

ไกด่ าเป็นไก่ท่ีมีสรรพคุณทางยาตามความเช่ือของคนเอเชีย โดยเฉพาะ
แพทย์แผนจีนท่ีจะใช้ไก่ดาสาหรับบารุงสุขภาพ เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน รักษา
โรคเบาหวาน โลหติ จาง หรือใช้บารุงสุขภาพในสตรีที่รอบเดือนผิดปรกติ และ
หญิงหลังคลอดมานานนับพันปี สรรพคุณทางเภสัชวิทยาพบว่า สารเมลานิน
(melanin) มีคุณสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ เก่ียวข้องกับการทางานของ
ภูมิคุ้มกัน มีองค์ประกอบของโปรตีนสายส้ันที่ช่ือว่า คาร์โนซีน (carnosine)
ซ่ึงประกอบด้วยกรดอะมิโน β-alanin และ histidine ปริมาณสูงกว่าเน้ือไก่
พื้นเมืองท่ัวไป ทาหน้าท่ีเป็น pH buffer ในกล้ามเน้ือ ช่วยต่อต้านการเกิด
ร้ิวรอย มีปริมาณคอลลาเจน กรดไขมันชนิดไม่อ่ิมตัวสูง ส่วนในไข่ไก่ดามี
ปริมาณคลอเรสเตอรอลและกรดไขมันชนิดอ่ิมตัวต่า นอกจากน้ันปริมาณ
Inosine Monophosphate (IMP) ในเน้ือไก่ดายังส่งผลต่อรสชาติท่ีแตกต่าง
จากไก่ท่ัวไป ส่วนไข่ไก่ดามีปริมาณวิตามิน B2, B6, D, E และแร่ธาตุ Ca, K
สูงกวา่ ไขไ่ กท่ ว่ั ไป

โดยในการผลิตไก่ดานั้น ลักษณะความดา ความสม่าเสมอของผิวหนัง
และเน้ือ เป็นสิ่งแรกทผี่ ้บู ริโภคใชพ้ จิ ารณาในการเลอื กซือ้

4

การเลียงไกด่ ้าเขาหลกั

เนื่องจากคุณค่าและราคาของไก่ดานั้นข้ันอยู่ความดาของเนื้อ
เครื่องใน กระดูก ดังน้ันการเร่ิมต้นเลี้ยงไก่ดาจาเป็นต้องมีการคัดเลือก
สายพันธุ์ หรือซื้อจากแหล่งท่ีน่าเชื่อถือ โดยในการเล้ียงไก่ดาเขาหลัก
สามารถเร่ิมเล้ียงได้ 2 วิธี ได้แก่ การเล้ียงไก่พ่อแม่พันธุ์ เพื่อทาการ
เพาะขยายพันธุ์ หรอื การซือ้ ลูกไก่เล็กมาเล้ยี ง การเลี้ยงไก่ดาเขาหลักมี
วิธีการเล้ียงเหมอื นไก่พืน้ เมือง โดยมขี ัน้ ตอนการเล้ยี งดังน้ี

โรงเรือนเลียงไกด่ ้า

โรงเรอื นเล้ยี งไก่ เปรียบเสมอื นบ้าน มีความสาคญั ตอ่ การเลี้ยงไก่
ดา ซ่ึงขนาดหรือชนิดวัสดุท่ีใช้สร้างข้ึนกับขนาดของการเลี้ยง หรือ
จานวนไก่ที่จะเลี้ยง และวัตถุประสงค์ของการเล้ียง เช่น พ่อแม่พันธ์ุ
เลีย้ งขนุ

คุณสมบตั ขิ องโรงเรอื นเลียงไกด่ า้

สามารถปอ้ งกนั แดดกนั ฝนไดด้ ี โปร่ง ไมอ่ ับช้ืน ระบายอากาศ
ดี แต่ไม่ถึงกับมีลมโกรก การสร้างโรงเรือนแบบประหยัด ใช้
ส่ิงก่อสร้างที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น รักษาความสะอาดง่าย ป้องกันศัตรู
ต่างๆ ได้ดี เช่น สุนัข แมว นก งู และหนู ฯ ควรห่างจากท่ีพัก แต่
สะดวกต่อการเขา้ ปฏิบตั งิ านดแู ลไกพ่ น้ื เมอื ง มีทใี่ ห้อาหารและน้า

ลกั ษณะรูปแบบ-ชนดิ โรงเรอื น 5

โรงเรือนมีหลายรูปแบบ เช่น เพิง
หมาแหงนกลาย แบบหนา้ จว่ั หรอื แบบ
อนื่ ๆ ทง้ั น้ีการสรา้ งโรงเรือนเลยี้ งไกต่ ้อง
พิจารณาถึงระบบการเล้ียงไก่เป็น
สาคัญ ว่าเลือกแบบกึ่งขังกึ่งปล่อย
แบบขังคอก หรอื แบบกรงตบั เปน็ ตน้

อุปกรณ์ให้น้าใหอ้ าหาร

ในการเล้ียงไก่ดา ให้มีประสิทธิภาพน้ันจาเป็นต้องใช้อุปกรณ์ต่างๆ
เพ่ือช่วยให้การให้น้าให้อาหารมีความท่ัวถึง เพียงพอ ลดปัญหาการแย่งชิง
อาหารหกตกหล่นเสียหาย น้าร่ัว พ้ืนเปียกแฉะ โดยอุปกรณ์ท่ีจาเป็น
ประกอบดว้ ย

อุปกรณ์ให้อาหาร:
- ถาดอาหารสาหรับลูกไกอ่ ายุ 1-7 วัน
1 ถาดต่อ 50 ตวั
- ถังอาหารชนดิ แขวน 1 ถังตอ่ 25 ตวั

อุปกรณใ์ ห้น้า:
- กระปกุ นา้ ขนาด 4 ลติ ร ตอ่ 25 ตวั
- กระปกุ นา้ อัตโนมตั ิ 1 ต่อ 50 ตัว

หมายเหตุ อปุ กรณ์ให้น้าและอาหารอาจเป็นวสั ดอุ น่ื ทสี่ ามารถใสน่ า้ ได้
และปอ้ งการหกตกหลน่ ของอาหาร ทาความสะอาดได้งา่ ย

6

รูปแบบการเลยี งไกด่ า้

การเลยี งบนกรงตับ เปน็ การเล้ยี งแมไ่ กด่ า
เพื่อการผลติ ไข่ หรอื เพอ่ื การผสมพนั ธ์ุด้วย
วิธีการผสมเทยี ม

การเลียงระบบขังคอก เป็นการเล้ียงแบบ
ปล่อยพื้น มีวัสดุรองพ้ืน หรือพ้ืนระแนง
โดยไก่อยู่ภายในคอกตลอดเวลา โดยใช้
พืน้ ที่ 4-5 ตัว ต่อตารางเมตร

ระบบปล่อยลาน โดยโรงเรือนที่มีลานดิน หรือแปลงหญ้า ล้อมพ้ืนท่ีด้วยอวน
ตาข่าย เพื่อเปน็ ขอบเขตและปอ้ งกนั อนั ตราย ท้ังนี้การเลี้ยงไก่ดาเขาหลักแบบกึ่งขัง
กง่ึ ปล่อย โดยปล่อยกลางวันและนอนในคอกตอนกลางคืน เปิดประตูให้ไก่เข้าออก
ได้ตลอดเวลากลางวัน มีรางอาหารให้ทั้งภายในคอก และนอกคอก ซ่ึงจะทาให้ไก่
เจริญเติบโตดี แข็งแรง และลดปญั หาการจิก

การจดั การเลยี งไก่ดา้ ระยะไกเ่ ลก็ 7

การเล้ียงไก่ดาจะสาเร็จหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการเล้ียงลูกไก่ดาในระยะ

3 สปั ดาหแ์ รก เพราะว่าการเลยี้ งลูกไกเ่ ป็นจดุ เรม่ิ ตน้ ท่สี าคัญ หากลูกไก่แข็งแรง
เติบโตสม่าเสมอ ส่งผลโดยตรงต่อการเลี้ยงไก่ดาในระยะต่อไป ดังนั้นจึงควร
เอาใจใส่ในระยะแรกนี้เป็นพิเศษ โดยปกติแล้วลูกไก่ดาระยะไก่เล็ก อายุ 0 - 6
สปั ดาห์ ซงึ่ มีหวั ใจสาคญั 5 ประการ คือ

1. ความอบอนุ่
2. อาหารท่มี ีคณุ ภาพ
3. นา้ สะอาด
4. การป้องกนั โรค
5. การเตรยี มพร้อมกอ่ นนาลกู ไกเ่ ขา้ มาเลี้ยง

ขันตอนการน้าลูกไกด่ ้าเขาหลกั เข้าเลยี ง
1.ทาความสะอาดโรงเรือนและอปุ กรณ์ท่ีใช้เลยี้ งลกู ไก่ โดยการ

ลา้ งน้าใหส้ ะอาด แลว้ ตากแดด และทาการพน่ นา้ ยาฆา่ เชือ้ โรค
2. เตรียมกรงกกลูกไก่ ข้ันตอนการกกถือเป็นหัวใจสาคัญของ

การเล้ยี งไก่ เรมิ่ จากปูพนื้ ดว้ ยวัสดุแห้ง เช่น แกลบ ฟางข้าว ขี้กบ ขเ้ี ลื่อย
เป็นต้น ให้หนาประมาณ 1-2 นิ้ว การกกลูกไก่ ควรแบ่งลูกไก่ออกเป็น
คอกๆ คอกละประมาณ 100-200 ตัว ใช้หลอดไฟขนาด 60 วัตต์
2 หลอด แขวนห่างกนั 50-60 ซม. หรืออณุ หภูมิ 32-35 องศาเซลเซยี ส

ความเหมาะสมของอณุ หภมู ใิ นการกกลูกไก่ อาจสังเกตุจากพฤติกรรมลกู ไก่

8
3. ก่อนนาลูกไก่เข้าเลี้ยง เปิดไฟกกไว้ก่อนประมาณ 1-2 ช่ัวโมง เม่ือลูกไก่
มาถึงรีบปล่อยลงในคอกกก ให้ลูกไก่กินน้าที่อาจมีการผสมอิเลคโตรไลต์
หลังจากน้นั ประมาณ 2 ชว่ั โมงให้เร่มิ ให้อาหาร
4. เม่ือลูกไก่อายุเพิ่มข้ึนให้ค่อยๆ ขยายวงกก การกกลูกไก่ดาเขาหลัก ใช้
เวลา 2-3 สัปดาห์ เท่าน้ัน ขึ้นกับฤดูกาล ในฤดูร้อนอาจกกเพียง 14 วัน แต่
ในฤดูหนาวจะกก 21 วัน

การให้น้าให้อาหาร
1.อาหารที่ให้ควรเป็นอาหารลูกไก่อายุ 0-6 สัปดาห์ มีโปรตีน 18-21%

นา้ ทใ่ี ห้ควรเป็นน้าทีส่ ะอาดปราศจากเชือ้ โรค อุปกรณ์ให้น้าต้องทาความสะอาด
ทุกวัน ถาดอาหารและน้าควรวางไว้ใกล้เครื่องกก เพื่อให้ลูกไก่กินอาหารได้
สะดวก

2. การให้อาหารลูกไก่ระยะกก 1-14 วันแรก ควรให้อาหารบ่อยคร้ัง
ใน 1 วัน อาจแบ่งเป็น ช่วงเช้า 2 ครั้ง ช่วงบ่าย 2 คร้ัง และช่วงค่าอีก 1 ครั้ง
เปน็ การกระต้นุ ใหไ้ กก่ ินอาหารได้ดขี นึ้ อกี ท้งั อาหารจะใหมส่ ดเสมอ

การเลยี งไกด่ ้าเขาหลกั ระยะไกร่ ุ่น 9

การเลี้ยงไก่ดาเขาหลักในช่วงไก่รุ่น ตั้งแต่อายุ 7 - 16 สัปดาห์ เป็นการ
เล้ียงแบบรวมฝูงปล่อยพ้ืน หรืออาจก่ึงขังก่ึงปล่อย ยังไม่แยกเพศ โดยใช้วัสดุ
รองพื้น เพ่ือดูดซับความชื้นและมูล ในอัตราส่วนประมาณ 8 ตัวต่อตารางเมตร
เป็นการเล้ียงเพ่ือขุนจาหน่าย จะเล้ียงแบบให้อาหารเต็มท่ี หรืออาจมีการเสริม
อาหารตามธรรมชาติร่วมดว้ ย

การให้อาหารและให้น้า ควรให้มีกินตลอดเวลา เพื่อเร่งการเจริญเติบโต
แต่ต้องคานึงถึงพื้นท่ีการเข้ากินอาหารร่วมด้วย ถังอาหารชนิดแขวน 3-4 ถังต่อไก่
100 ตวั ขวดน้าขนาด 8 ลิตร 4 ขวดตอ่ 100 ตัว อาหารมีโปรตีน 19 เปอร์เซน็ ต์

ในช่วงนี้อาจเกิดปัญหาการจิกขน จิกก้น โดย ปญั หาไก่จกิ กน้
พฤติกรรมเริ่มเกิดตั้งแต่ ไก่อายุช่วง 6-12 สัปดาห์
ซึ่งสามารถแก้ไขได้โดยการให้เม็ดธัญพืช เช่น
ข้าวโพดเม็ด หญ้าสด การเพ่ิมถังน้า ถังอาหาร ลด
ความหนาแน่นในการเล้ียง แยกตัวที่โดนจิกออกจาก
ฝงู และอาจใชว้ ิธกี ารตัดปากรว่ มด้วย

10
เทคนิค การจัดการเลี้ยงแบบปล่อยอิสระ ในกรณีที่เกษตรกรเลี้ยงใน
สวนปาล์ม สวนยางพารา พ้ืนที่แปลงหญ้าในสวนผลไม้ หรือสวนสมรม
เป็นต้น ให้งดอาหารเช้าของไก่ก่อนปล่อย เพื่อบังคับให้ไก่หาอาหารตาม
ธรรมชาติก่อน และให้อาหารเสริมในตอนเย็น อีกทั้งเป็นการเรียกไก่กลับ
คอก โดยต้องมนี า้ ให้กนิ ตลอดเวลา

ไก่ดาเขาหลักตลอดอายุ 0-16 สัปดาห์ มีปริมาณอาหารทิ่กิน
เฉลี่ย 7,200 กรัมต่อตัว (7.2 กิโลกรัม) อตั ราการเปลี่ยนอาหารเป็นน้าหนัก
ตัวเฉล่ีย 3.8 อัตราการเจริญเติบโตเฉล่ีย 16.77 กรัม/วัน น้าหนัก เฉลี่ย
1,900 กรัม เปอร์เซ็นต์ซากหลังเชือดคอถอนขนเฉลี่ย 82.20 เปอร์เซ็นต์
และเปอร์เซน็ ตซ์ ากหลังเอาเคร่ืองในออก 70.58 เปอร์เซน็ ต์

11

ตารางท่ี 1 สูตรอาหารอาหารไกด่ าเขาหลักในแตล่ ะช่วงอายุ

องคป์ ระกอบ 0–4 สัปดาห์ 4–8 สัปดาห์ 8–12 สัปดาห์ 12–16 สปั ดาห์
ข้าวโพด
กากถว่ั เหลอื ง, 44% โปรตนี 52.308 58.658 60.902 63.670

น้ามันปาล์ม 27.472 20.474 18.410 15.474
รา้ ละเอียด
ถ่ัวเหลืองไขมันเตม็ หรือถ่ัวอบ 1.830 1.240 1.210 1.540
7.500 8.000 9.000 9.000
2.500 3.500 2.500 2.500

เนอื หมู, 60% โปรตนี 5.000 5.000 4.750 4.750

เปลอื กหอย CaCO3 1.300 1.050 1.156 1.100
โมโนแคลเซยี มฟอสเฟต P21 0.750 0.750 0.750 0.650
ดแี อล-เมทไทโอนีน 0.282 0.242 0.222 0.202
0.080 0.096
แอล-ไลซนี 0.032 0.064
0.070 0.068
แอล-ทรีโอนีน 0.076 0.072 0.450 0.450
เกลอื 0.450 0.450

พรมี กิ ซ์ไกไ่ ข่ 0.500 0.500 0.500 0.500

Total 100.000 100.000 100.000 100.000
Calculated composition (%)
88.83 88.63 88.55 88.50
วัตถแุ หง้ 20.00 18.00 17.00 16.00
โปรตนี รวม 2,959 3,010 3,024 3,080
1.07 0.96 0.97 0.93
พลงั งานท่ใี ชป้ ระโยชน์ได้ (kcal/Kg) 0.48 0.47 0.46 0.43
แคลเซียม 4.02 3.79 3.77 3.63
13.94 13.63 13.45 13.40
ฟอสฟอรสั ทใี่ ช้ประโยชนไ์ ด้

เยือ่ ใยหรือกาก
ราคา (บาทต่อกิโลกรมั )

12

ตารางท่ี 2 อายุ นา้ หนกั ตวั และปริมาณอาหารที่กินเฉลี่ยของไก่ดาเขาหลกั
แม่พนั ธุ์ อายุ 0-16 สปั ดาห์

อายุ นา้ หนักตัว (กรมั ) ปรมิ าณอาหารท่ี
(สัปดาห์) กินเฉล่ยี
32
1 65 (กรมั /ตัว/วนั )
2 130 7
3 325 9
4 450 12
5 560 13
6 750 20
7 890 30
8 942 37
9 1,028 42
10 1,160 65
11 1,327 73
12 1,494 74
13 1,567 76
14 1,615 81
15 1,697 85
16 1,720 88
17 1,760 91
18 95
102

13

การจัดการเลียงไก่พอ่ แมพ่ นั ธุ์

การเลี้ยงไก่ดาเขาหลักพ่อแม่พันธ์ุ เพื่อใช้ในการขยายพันธุ์ อายุ
เพศผู้ 7-8 เดือน เพศเมียอายุ 6 เดือน ทาการกาจัดไร ถ่ายพยาธิ ทาการ
เล้ียง โดยการควบคุมน้าหนัก และให้อาหารที่มีโปรตีน 15-16 เปอร์เซ็นต์
ในปริมาณวันละ 110-130 กรัม/ตัว/วัน แม่ไก่ตัวเมียจะเริ่มวางไข่ที่อายุ
180±20 วัน น้าหนักตัวเฉลี่ย 1,660.70±120.00 กรัม/ตัว ในการเลี้ยงไก่
ดาเขาหลัก เพอ่ื ผลติ ไขพ่ นั ธ์สุ ามารถทาได้ 2 ระบบ คือการใช้พอ่ พนั ธุ์คุมฝูง
และการผสมเทยี ม

การคดั เลือกพ่อแม่พนั ธุ์ไกด่ าเขาหลัก
ท่ีมีลักษณะดี มีความดาท้ัง 8 ส่วน
ของร่างกายชัดเจน โครงสร้างใหญ่
กระดูกหน้าอกยาว ขาแข็งแรง
นิ้วเท้าตรง

ไก่ดาเขาหลักตัวเมียไม่มีนิสัยฟักไข่ ดังนั้นต้องจัดการนาไข่ไปให้แม่
ไก่พื้นเมืองฟัก หรือใช้ตู้ฟักไข่เท่าน้ัน โดยจัดการเก็บไข่ออกจากรังไข่ทุกวัน
เพ่ือรวบรวมนาไข่เขา้ ฟักตอ่ ไป

การผสมเทยี มไกด่ า้ เขาหลกั 14

การผสมเทียมไก่ดาเขาหลักน้ัน สามารถทาได้เพื่อการปรับปรุงพันธ์ุ
หรือผลิตลูกไก่เพื่อการเล้ียงขุน เนื่องจากสามารถเลือกคู่ผสมพันธ์ุได้ตรงกับ
ความต้องการ หรือใช้ในกรณีที่พ่อพันธ์ุได้รับบาดเจ็บ ไม่สามารถผสมพันธุ์
ตามธรรมชาติได้ ทั้งน้ีพ่อแม่พันธ์ุไก่ดาต้องผ่านการทาโปรแกรมวัคซีน ตาม
คาแนะนาของกรมปศุสัตว์ เพือ่ ป้องกันการระบาดโรคติดต่อ ที่จะติดต่อไปถึง
ไข่ฟัก และรกั ษาคณุ ภาพไข่ฟกั

ขอ้ มูล
ปริมาณน้าเชื้อที่สามารรีดเก็บได้

เฉลี่ย 0.3 - 0.7 มิลลิลิตร/ตัว ความเข้มข้น

ของอสจุ ิเฉลี่ย 4,200±250 ลา้ น/มิลลิลิตร

วัสดอุ ุปกรณใ์ นการผสมเทยี มอย่างงา่ ย
1. กระบอกฉีดยาขนาด 1 ซีซี ไม่มีเขม็
2. หลอดเก็บนา้ เชอ้ื
3. น้ายาเจอื จางนา้ เช้ือ เช่น นา้ เกลือ

0.9 เปอรเ์ ซน็ ต์ หรอื นา้ ยาเจือจาง
การเตรยี มพ่อพันธ์เุ พอื่ รีดน้าเชอื สตู ร IGGKPh TNCE เปน็ ต้น

1. พอ่ พันธตุ์ อ้ งเลยี้ งในกรงขงั เดีย่ ว
2. ทาการกาจดั พยาธภิ ายในและภายนอก
3. ตัดขนรอบทวารเพือ่ ป้องสิง่ สกปรกปนเปือ้ นน้าเชอ้ื
4. ทาการซอ้ มรีดนา้ เช้ือ

การรดี น้าเชือไก่ดา้ เขาหลัก 15

ทาการรีดน้าเช้ือพ่อพันธุ์โดยใช้ผู้รีด 2 คน รีดน้าเช้ือใส่หลอดเก็บน้าเชื้อ
ขนาด 1.5 มิลลิลิตร ที่มีน้ายาเจอื จางสูตร IGGKPh ทาการเจอื จางน้าเชื้อกับน้ายา
เจือจางในอัตราส่วน 1:3 แล้วเก็บน้าเชื้อเจือจางในภาชนะท่ีป้องกันแสง และ
ควบคุมอุณหภูมิ 20-25 องศาเซลเซียส เมื่อนามาผสมกับแม่พันธุ์ตัวละ 0.1
มิลลิลิตร ทาการผสมเทียม 1 ครั้ง/สัปดาห์ เฉล่ียพ่อไก่ดาเขาหลัก 1 ตัว สามารถ
รีดน้าเช้ือ เพ่ือผสมเทียมให้กับแม่พันธ์ุได้เฉลี่ย 12-28 ตัว (ข้ึนอยู่กับความเข้มข้น
ของอสุจ)ิ

อัตราการผสมติดจากการผสมเทียม ด้วย
น้ายาเจอื จางสูตร IGGKPh และ TNCE 80-85
เปอร์เซ็นต์ จานวนอสุจิ 100 ล้านเซลล์ ทาการ
ผสมจานวน 1 ครั้งต่อสัปดาห์ หากใช้น้าเกลือ
0.9 เปอรเ์ ซ็นต์ ทาการผสม 2 คร้งั /สปั ดาห์

การเก็บรักษาไข่ เพื่อนาเข้าฟักสามารถ
เก็บ ไข่ ที่อุณหภูมิห้อง ซึ่งเ ก็บ ได้นาน
ประมาณ 5 - 7 วัน ก่อนนาเข้าฟัก เลือก
วางไข่ไว้ในห้องที่มีการระบายอากาศดี ไม่อับ
ชืน้ หรือรอ้ น

การจัดการฟักไขไ่ กด่ า้ เขาหลกั 16

การฟักไข่โดยใช้ตู้ฟักไข่ ทดแทนการฟักด้วยแม่ไก่ฟักไข่ตามธรรมชาติ เป็น
การใช้เทคโนโลยีเพ่ือเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิต เพมิ่ รอบในการวางไข่ใหก้ ับแม่ไก่
พื้นเมืองเพ่ิมข้ึน ลดระยะเวลาท่ีแม่ไก่แสดงพฤติกรรมฟักไข่ลง และกลับมาวางไข่
ได้เร็วขึ้น แต่ในกรณีของไก่ดาเขาหนักนั้น แม่ไก่จะไม่ฟักไข่ จาเป็นต้องใช้ตู้ฟักไข่
ในการผลิต โดยตู้ฟักไข่เป็นการประดิษฐ์เลียนแบบการฟักไข่ของแม่ไก่ในด้านการ
ควบคุมสภาพแวดล้อม อันได้แก่ อุณหภูมิ ความชื้น การกลับไข่ และการถ่ายเท
อากาศ จากหลักฐานของประเทศที่มีการฟักไขโ่ ดยไมใ่ ชแ้ มไ่ ก่ฟักตามธรรมชาติ

ตู้ฟักไข่ มีการพัฒนาระบบการทางาน และการ
ควบคุมปัจจัยต่างๆ ท่ีทันสมัย ในปัจจุบันตู้ฟักมี
ลักษณะเป็นตู้ปิด ผนังตู้ทาด้วยวัสดุท่ีเป็นฉนวน
เพื่อให้สามารถเก็บความร้อนไว้ได้ มีการควบคุม
อุณหภูมิ ความช้ืน และการระบายอากาศ ให้ตรง
กบั ความต้องการของตัวอ่อน

การปรบั อณุ หภูมิและความชนื ในต้ฟู กั ไข่
อณุ หภูมิ

ระยะการฟัก 1-18 วัน 37.5 ℃
ระยะเกดิ วนั ท่ี 19-21 วนั 36.4-37.5 ℃
ความชืน
ระยะการฟกั 1-18 วัน ประมาณ 57-60 %
ระยะเกิด 19-21 วัน ประมาณ 70-75 %

17

การวางไข่ฟักในตู้ฟักไข่ ในระยะ 1-18 วัน
จะวางด้านป้านอยู่ด้านบนเสมอ ส่วนการกลับไข่
ในตู้ฟักไข่ เป็นการทาเลียนพฤติกรรมการฟักไข่
แบบธรรมชาติท่ีแม่ไก่จะทาการกลับไข่ในแต่ละ
ครั้ง ซ่ึงจะทาก่อนเร่ิมกกไข่เสมอ ตู้ฟกั ไข่ต้องกลับ
ไข่ไม่น้อยกว่า 4-6 ครั้ง/วัน แต่ระบบกลับไข่ใน
ปัจจบุ นั กลบั ไข่ทุก 1 ชว่ั โมง

การส่องไข่ เป็นการตรวจสอบ

การพัฒนาของตัวอ่อนภายในฟองไข่

และเพ่ือนาไข่เช้ือตาย ไข่ไม่มีเช้ือ หรือ

ไข่แตกร้าว ออกจากตู้ฟัก เพ่ือประหยัด

ป้องกันไข่ระเบิดแตกภายในตู้ฟัก ซึ่ง

ส่งผลต่อไข่ฟัก การส่องไข่จะทา 2 คร้ัง

คอื วันท่ี 7 และวันที่ 18 ของการฟกั เมื่อฟักไข่ครบ 18 วัน จะทา

การย้ายลูกไก่ลงถาดเกิด ลูกไก่จะเริ่ม

เจาะเปลือก ที่เรียกว่า เจาะปากกา

ประมาณวันที่ 20 ของการฟกั

การจดั การไกด่ ้าหลังการฟกั ออก 18

หลังจากลูกไก่ดาเจาะเปลือก และดันตัวออกจากฟองไข่ ลูกไก่จะตัวเปียก
และขาไม่แข็งแรง จึงต้องให้ลูกไก่อยู่ในตู้เกิดต่ออีกระยะหนึ่งเพื่อให้ลูกไก่ขนแห้ง
สนิท เมื่อลูกไก่ขนแห้ง 95 เปอร์เซ็นต์ ของลูกไก่ดาทั้งหมด จึงนาลูกไก่ทั้งหมดออก
จากตู้เกิด ซ่ึงจะไม่ปล่อยให้ลูกไก่อยู่ในตู้เกิดนานเกินไป เพราะจะทาให้ตัวลูกไก่แห้ง
เนื่องจากการสูญเสียน้า เกิดความเครียด อ่อนแอ และมีอัตราการตายสูง ลักษณะ
ลูกไก่ท่ีขนแหง้ ซง่ึ พรอ้ มที่จะนาออกจากต้ฟู กั ไข่

หลังจากนาลูกไก่ดาเขาหลักออกจากตู้ฟัก
นาออกมาพักไว้ ประมาณ 1 ชั่วโมง หลังจากนั้น
ทาการคัดเลือก ประเมินคุณภาพลูกไก่ คัดแยก
ลูกไก่พิการ สะดือไม่ปิด หรือตัวเล็กผิดปกติออก
ซึ่งน้าหนักลูกไก่ดาเขาหลักท่ีได้ข้ึนอยู่กับขนาด
ของไข่ฟักท่ีนาเข้าฟัก ซ่ึงจะมีน้าหนัก 65-68
เปอรเ์ ซน็ ต์ของฟองไข่

เนอื่ งจากลูกไกด่ าทีฟ่ ักออกยงั มไี ข่แดงเหลือประมาณ 10 เปอร์เซ็นตข์ องน้าหนัก
ตวั ทาใหส้ ามารถขนส่งเดนิ ทางไดป้ ระมาณ 2 วนั และหลงั จากนั้นตอ้ งรีบลงพนื้ ท่ีกก
และให้กนิ นา้ และอาหาร

แนวทางการคัดเลอื กลกู ไก่ดา้ เขาหลักเบอื งต้น 19

1.สังเกตความสมา้่ เสมอของความด้า สว่ นหนา้ อก ส่วนหัวปีก

2. บริเวณใตป้ ีก นอ่ ง

3. เพดานปาก ลนิ สจี งอยปาก

การสขุ าภิบาลและการปอ้ งกันโรค 20

ไก่พื้นเมืองนั้นแข็งแรงและทนทานต่อ
สภาพแวดล้อม แต่อย่างไรก็ตามการเล้ียงเพ่อื เป็น
อาชีพน้ัน การป้องกันดีกว่าการรักษา เนื่องจาก
การป่วยของไก่ สร้างผลเสียต่อคุณภาพผลผลิต
และการวางแผนทางการตลาด โดยเฉพาะอย่างย่ิง
โรคระบาด ดังน้ันเพื่อลดการสูญเสียจึงต้องมีการ
จดั การสุขาภิบาล และมีการให้วัคซีน เพ่ือป้องกัน
โรค ซึ่งในการสขุ าภิบาลมขี ัน้ ตอนดังนี้

1. รักษาความสะอาดโรงเรือน ภาชนะให้น้า
และอาหาร และอย่าปล่อยให้โรงเรือนชื้นแฉะ
มแี อ่งนา้ ขงั สกปรกข้างโรงเรือน
2. ไกป่ ว่ ยให้คดั แยกไก่ป่วยนัน้ ออกมาทันที
3. มีการกาจัดซากไก่ป่วย โดยการเผาหรือฝัง
ปอ้ งกนั เชือ้ โรคแพร่ระบาด

4. การนาไก่ใหม่จากแหล่งอ่ืนมาเล้ียงในฝูง
ควรแยกเล้ียงเพ่ือกักโรคอย่างน้อย 15 วัน
เพือ่ กกั โรครอดอู าการกอ่ นปลอ่ ยรวม
5.หากพบว่าไก่ที่กาลังเล้ียงอยู่ป่วย ผู้เลี้ยง
จะต้องรีบปรึกษาสัตวแพทย์ หรือผู้รู้ทันที
เพอ่ื หาทางรกั ษาและป้องกนั

โปรแกรมวคั ซนี ไกด่ ้าเขาหลกั 21

ในการเล้ียงไก่ดาเขาหลัก การจดั การป้องกันโรคระบาดนั้นสาคัญ เนื่องจาก
การป้องกันมตี ้นทนุ น้อยกวา่ การรกั ษา โดยโปรแกรมการให้วัคซีนไก่ดาเขาหลักนั้น
ทาเชน่ เดียวกบั การเล้ยี งไก่พน้ื เมือง

ทั้งน้ีในการทาวัคซีนแล้วให้ไก่สามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีนั้น มีส่วนที่
เกี่ยวข้องหลายประการ เช่น สุขภาพไก่ การเตรียมและวิธีการให้วัคซีน การเก็บ
รักษาวัคซีน เป็นต้น ท้ังน้ีในทางปฏิบัติการทาวัคซีนไก่ในฝูง ไก่แต่ละตัวสร้าง
ภูมิคุ้มกันได้แตกต่างกัน วัคซีนบางชนิดเมื่อทาแล้วเวลาผ่านไปภูมิคุ้มกันลดลง
ต้องทาซ้าเพื่อกระตุ้น โดยส่ิงท่ตี อ้ งทราบในการทาวัคซีนมดี งั น้ี

1.การทาวัคซีน ต้องทากับสตั วท์ ่ีมสี ุขภาพแข็งแรง
2.ศกึ ษาชนิดของวคั ซีน และวิธกี ารเกบ็ รักษาที่

ถูกตอ้ ง รวมถงึ ตรวจสอบวันหมดอายุ
3. ศกึ ษาวธิ ีการใหว้ ัคซีนแตล่ ะชนดิ และใชอ้ ปุ กรณ์

ให้วัคซนี ท่ีสะอาด
4. ศกึ ษาระยะเวลาการให้วัคซีน ตามอายขุ องไก่
และระยะเวลาการทาซ้า

5. บรรจภุ ัณฑ์วัคซนี วัคซีนหมดอายุ หรอื
วัคซีนท่เี หลอื จากการใช้ ต้องทาลายทิ้งอยา่ ง
ถกู ต้อง
6. การใหว้ คั ซีนในไก่พนั ธุ์ สามารถถ่ายทอดไป
ยงั ลูกไกไ่ ด้
7. สัตวห์ ลังให้วคั ซนี อาจมีอาการแพว้ ัคซีน

โปรแกรมวคั ซีนในไกด่ ้าเขาหลักขนุ 22

หลังจากลูกไก่อายุได้ 2-3 วัน ลูกไก่มีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรงเหมาะสม

แกก่ ารทาวัคซนี โดยโปรแกรมในการทาวคั ซนี มดี งั น้ี

อายุ 7 วนั ทาวคั ซนี หลอดลมอักเสบกบั

การทาวคั ซนี นิวคาสเซิล

อายุ 14 วนั ทาวัคซีนกัมโบโร

อายุ 21 วัน ทาวัคซีนหลอดลมอกั เสบและ

วคั ซนี นิวคลาสเซิลซา้

อายุ 30 วัน ทาวัคซีนอหิวาต์เปด็ -ไก่

โปรแกรมวัคซนี ในไก่พอ่ แมพ่ ันธไุ์ ก่ดา้

ที่มา: ดัดแปลงจาก กรมปศสุ ตั ว์ (2546)

วิธีการทา้ วัคซนี 23

การทาวคั ซนี ให้กบั ไก่นัน้ อาจส่งผลกระทบต่อการเกดิ ความเครยี ดและ
การแพ้วคั ซนี ดงั น้ันในการทาวคั ซีนแตล่ ะคร้ัง ตอ้ งทาดว้ ยความรวดเร็ว แตน่ ่มุ นวล
โดยการทาวคั ซนี ในไกส่ ามารถทาได้ดังวธิ ีการตอ่ ไปน้ี

1. การหยอดตา หรอื การหยอดจมูก เปน็ การสร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะป้องกัน
โรคที่เกิดกับระบบทางเดินหายใจ เช่น โรคนิวคาสเซิลและหลอดลมอักเสบ โดย
ละลายวัคซีนในน้ายาละลายวัคซีน ใช้ขวดหยอดวัคซีน ควรเป็นขวดมาตรฐาน
เพื่อให้ลูกไก่ได้รับวัคซีนครบโด๊ส การหยอดตาให้หยอดวัคซีน 1 หยดต่อไก่ 1 ตัว
รอจนกระท่ังวัคซีนซึมเข้าไปในตา การหยอดวัคซีนลงในรูจมูก 1 หยด ทา
เช่นเดียวกบั การหยอดตา

2. การแทงปีก เป็นการทาวัคซีนป้องกันโรคฝีดาษ โดยใช้เข็มจุ่มวัคซีน
สังเกตจากการท่ีวัคซีนเต็มรูเข็มท้ังสองข้าง แล้วแทงเข็มผ่านทะลุผนังของปีกไก่
หลังจากทาวัคซีนจะเกิดรอยสะเก็ดแผล ในการทาวัคซีนต้องระวังอย่าให้แทงผ่าน
ขน หรือโดนเส้นเลอื ด และกระดูก

3. การฉีดเขา้ ใต้ผวิ หนัง เปน็ วธิ ที ีน่ ยิ มใชใ้ นการทาวคั ซนี ปอ้ งกันอหิวาต์ โดย
ฉดี เขา้ ใตผ้ ิวหนงั บริเวณทา้ ยทอยหรือฐานคอ โดยการดึงหนงั ข้ึนมากอ่ นแทง

4. การฉีดเขา้ กลา้ มเนือ เปน็ วิธีทน่ี ิยมใชก้ บั วัคซีนชนดิ เช้ือตาย ซึง่ จะฉดี เขา้
กลา้ มเนอื้ ขา หรือกลา้ มเนือ้ หน้าอก

5. การละลายน้าด่ืม เป็นวิธีที่งา่ ย แตต่ ้องพยายามจัดการให้ไก่แต่ละตวั ได้รับ
วคั ซนี เทา่ กนั

เทคนคิ การใหไ้ กอ่ ดน้าอย่างน้อย 2 ชั่วโมง ก่อนทาวคั ซีน เพือ่ ให้ไก่กระหายนา้ และกนิ นา้ ผสมวัคซนี
ให้หมดภายใน 2 ช่ัวโมง แต่ต้องจัดการอุปกรณ์ให้น้าให้เพียงพอสาหรับกับจานวนของไก่ โดยให้ไก่
สามารถกนิ นา้ พร้อมกัน การจดั การให้น้าเปน็ ปจั จัยสาคญั ในการใหว้ คั ซนี ดว้ ยวธิ ีน้ี

โรคและวธิ ีปอ้ งกันรักษา 24

โรคปัจจัยท่ีสาคัญอีกอย่างหน่ึงที่ผู้เล้ียงสัตว์ต้องมีความเข้าใจ เพื่อจะได้
ดูแลสัตว์เลี้ยงได้อย่างถูกต้อง และสามารถแก้ไขปัญหาเบ้ืองต้นได้ เมื่อเกิดโรค
ระบาดภายในฝูง ทั้งนี้โรคท่ีเกิดกับไก่ดาเขาหลักน้ันคล้ายกับในไก่พ้ืนเมือง มี
อาการและวธิ กี ารรกั ษาทีเ่ หมือนกนั แต่ในไก่ดาเขาหลัก อาจสังเกตอาการค่อนข้าง
ยากกว่าในไก่พ้ืนเมืองเล็กน้อย เนื่องจากหงอนและใบหน้าของไก่ดาเขาหลักเป็นสี
ดา ทาให้เมอื่ เกิดการเปล่ยี นแปลงของสหี นา้ และหงอนจะสงั เกตไดไ้ มช่ ัดเจน ผู้เล้ียง
ต้องสังเกตพฤติกรรมการกินอาหาร การยืน หรือสีของมูลประกอบด้วย จะช่วยให้
พบการเปล่ยี นแปลงได้งา่ ยขนึ้ ท้งั นโ้ี รคทมี่ กั พบในการเลยี้ งไกด่ า ไดแ้ ก่

โรคมาลาเรยี

อาการ มีทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง อาการแบบเรื้อรัง ที่พบได้ คือ
เลือดจาง ซีด ผอม ท้องเสีย อุจจาระมีสีเขียวเข้ม ไข่ขนาดเล็กลง เปลือกบาง
แตกง่าย ในรายท่ีรนุ แรงอาจพบว่าเปน็ อัมพาต หรอื มอี าการชักก่อนตาย

การรกั ษา แนะนาให้ใช้ ด็อกซีไซคลิน (Doxycycline) จะออกฤทธ์ิได้
ดีต่อเช้ือระยะในเม็ดเลือดแดง และนอกเม็ดเลือดแดง ขนาดยา 50 มิลลิกรัมต่อ
น้าหนัก 1 กิโลกรัม ติดต่อกันนาน 3 วัน หลังจากน้ันทุก 2 สัปดาห์ ให้ขนาดยา
10 มิลลิกรัมต่อน้าหนัก 1 กิโลกรัม ติดต่อกันนาน 4 วัน จนไก่แสดงอาการดีข้ึน
จงึ ใหห้ ยุดยา รวมท้ังการให้สารเสริมวิตามินผสมในน้า และยาบารุงเลือดทดแทน
เมด็ เลอื ดแดงที่ถกู ทาลาย

การป้องกัน กาจัดยุง หรือแหล่งเพาะพันธุ์ยุง มีโปรแกรมการตรวจ
เลอื ดไกเ่ พื่อประเมินเปน็ ระยะๆ โดยเฉพาะในชว่ งฤดูฝน

การตรวจพยาธใิ นเมด็ เลือด
Plasmodium gallinaceum

ก่อใหเ้ กิดโรคมาลาเรีย

25

โรคพยาธิในเมด็ เลอื ด

การเกิดพยาธิในเม็ดเลือด เป็นโรคที่ระบาดในไก่พ้ืนเมืองเกิดจาก แมลง
ดูดเลือดเป็นพาหะที่สาคัญ สอดคล้องกับสภาวะของการเลี้ยงท่ีเป็นการเลี้ยง
แบบระบบเปดิ ส่งผลใหไ้ กอ่ ่อนแอ เรอื้ รงั

อาการ การติด Leucocytozoon sabrazesi และ Leucocytozoon เชื้อน้ีจะมี
โดยเช้อื สามารถเจริญเตบิ โตไดท้ ้ังในเม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาว มักพบรุนแรง
ในช่วงฤดูฝน ไก่ที่มีการติดเช้ือจะแสดงอาการโลหิตจาง มีไข้ ท้องเสีย อุจจาระ
เป็นสีเขียว ขาไม่มีแรง มีน้าเหลวๆหรือสิ่งคัดหลั่งออกมาจากปากไก่ อัตราการ
ตายประมาณ 25%

การรักษา ใช้ซัลฟาไดเมททอกซิน ผสมในน้าหรืออาหารขนาด 10 ppm เป็น
เวลา 7-13 วนั (ยาท่ีกาจดั เชอ้ื ได้ผลยังไม่มีรายงาน ปัจจุบันยาท่ีใช้จะเป็นการลด
การตดิ เช้อื ในกระแสเลอื ด บรรเทาอาการและความรุนแรงเท่าน้ัน แต่ไม่สามารถ
กาจดั ใหเ้ ช้อื หมดไปจากไกไ่ ด)้

เกษตรกรต้องหมน่ั ตรวจสอบอาการและพฤตกิ รรมไก่อยเู่ สมอ

Leucocytozoon Leucocytozoon
sabrazesi Caulleryi

26

โรคพยาธิในทางเดนิ อาหารและพยาธิภายนอก

เนื่องจากเลี้ยงไกด่ าเขาหลกั เปน็ การเลี้ยงในโรงเรือนปล่อยพนื้ หรือ
การเลี้ยงในรูปแบบการเล้ียงเหมือนกับไก่พ้ืนเมือง ทาให้ไก่มีโอกาสติด
พยาธิสูง ซ่ึงการติดพยาธิในทางเดินอาหารส่งผลต่ออัตราการเจริญเติบโต
และสขุ ภาพ
อาการ พยาธชิ นดิ Capillaria spp. (พยาธิเส้นดา้ ย) สามารถตดิ ต่อในไก่ได้
ผ่านทางการที่ไก่กินไข่พยาธิเข้าไปโดยตรง พยาธิจะเข้าไปอาศัยในระบบ
ทางเดินอาหาร หลอดอาหาร กระเพาะพัก ลาไส้เล็ก และส่วนต้นของไส้ตัน
ตัวพยาธิจะฝังตัวในผนังลาไส้ทาให้เกิดแผลท่ีลาไส้ ทาให้ไก่ดูดซึม
สารอาหารต่างๆได้ไม่ดี เม่ือทาการผ่าซากอาจพบการอักเสบเร้ือรัง หรือ
แผลหลุมในลาไส้ ส่วนใหญ่ไก่ท่ีมีการติดพยาธิชนิดนี้มักพบว่าเจริญเติบโต
ช้า ผอม แคระแกรน็ หนา้ ซีด ไข่ฟองเล็กกวา่ ปกติ
การรักษา แนะนาให้ใช้ Albendazole 5-20 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม หรือ
Levamisole 20 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ผสมน้า และให้ซ้าในอีก 2 สัปดาห์
ต่อมา

การเกบ็ อจุ าระเพื่อตรวจไข่พยาธิ Capillaria spp.
(พยาธิเสน้ ดา้ ย)

พยาธิภายนอก 27

พยาธภิ ายนอก ได้แก่ เหา หมดั ไร ท่อี าศยั อยู่ตามผิวหนังและขนไก่ จะดูด
เลือด และกัดกินผิวหนังและขนไก่ สร้างความราคาญทั้งกลางวันและกลางคืน
ทาให้ไกส่ ขุ ภาพอ่อนแอ ซูบผอมลง โลหติ จางและความตา้ นทานโรคลดลง

อาการ จะสามารถสังเกตเห็นตัวแก่ อาศัยบนตัวไก่ เส้นขน หรือ ผนังโรงเรือน
รอยแตก หรือพบเม่ือเราจับตัวไก่ นอกจากน้ันอาจดูลักษณะขน ผิวหนัง หรือ
เเข้งไกอ่ กั เสบ

การรักษา ใช้ยากาจัดพยาธิภายนอกที่มีจาหน่ายในท้องตลาด เช่น โรทิโนนมาลา
ไทออน ใช้ละลายน้า ฉีดพ่นบริเวณเล้าไก่และกรงไก่เป็นประจา อย่าให้ถูกตัวไก่
แต่เวลาพ่นจะต้องระวัง โดยใช้มาลาไทออน 5% หรือเซฟวินอาจใช้ละลายน้า
อย่างออ่ น ๆ ในขนาดเพยี ง 0.5% จุม่ ไก่ลงในนา้ ยาเพื่อฆ่าหมัดหรือไรตามตัวไก่

โรคบดิ

โรคบิดเป็นโรคท่ีมักเกิดในไก่พืน้ เมืองที่เล้ียงปล่อยพ้นื โดยเฉพาะพื้นคอกที่
เปียกแฉะ เกิดจากเชื้อโปโตซัว มี 8 ชนิด ซึ่งจะเกิดในตาแหน่งที่แตกต่างกันใน
ลาไส้
อาการ ไก่จะกินอาหารลดลง แต่มีอัตราการกินน้ามากขึ้น ซึม ปีกตก ท้องเสีย
บางรายพบว่ามเี ลอื ดปนออกมาในอจุ จาระ อาจมีสีแดง น้าตาลหรือแดงเข้ม เช้ือ
จะแพร่กระจายตามพ้ืนคอกและจะติดไปกับรองเทา้ ของผู้เลี้ยงได้
การรักษา ใช้ยาซัลฟาควินนอกซาลีน หรือซัลฟาเมทาซีน หรือแอมพรอล
ละลายนา้ หรอื ผสมอาหารใหไ้ กก่ นิ ประมาณ 7 วนั

Coccidia (Eimeria spp.)
กอ่ ให้เกดิ โรคบดิ

การค้านวณตน้ ทนุ และผลตอบแทน 28

โดยตน้ ทุนการผลติ ไกด่ าเขาหลกั แบง่ ออกเป็น 2 ส่วน คอื ตน้ ทุนคงท่ี

และต้นทุนผันแปร

❖ ตน้ ทุนคงที่

- คา่ เสอื่ มราคาโรงเรือนและอุปกรณ์ คดิ เป็น 15.17 บาท

- คา่ เสยี โอกาสการใชท้ ่ีดิน คิดเปน็ 7.40 บาท

- คา่ เสยี โอกาสเงนิ ลงทนุ คดิ เปน็ 4.17 บาท

ตน้ ทุนคงท่รี วม 26.74 บาท

❖ ตน้ ทุนผนั แปร

- ค่าพนั ธุ์ คดิ เป็น 27.19 บาท

- ค่าอาหาร คิดเป็น 53.03 บาท

- ค่ายาและวติ ามนิ คิดเปน็ 2.18 บาท

- ค่าวสั ดรุ องพ้ืน คดิ เปน็ 3.98 บาท

- คา่ ซอ่ มแซมโรงเรอื นและอุปกรณ์ คดิ เป็น 5.74 บาท

- อ่ืนๆ เชน่ คา่ ไฟฟ้า/ประปา คิดเปน็ 3.26 บาท

- คา่ เสยี โอกาสแรงงานครัวเรอื น คิดเปน็ 48.95 บาท

ตน้ ทุนผนั แปรรวม 144.33 บาท

รายไดร้ วม (บาท/กโิ ลกรมั ) 200 บาท
ตน้ ทุนรวมทงั หมด 171.07 บาท
ตน้ ทุนเงนิ สดรวม 95.38 บาท
รายได้สทุ ธิ 28.93 บาท
รายไดเ้ หนือตน้ ทุนเงินสด 104.62 บาท

หมายเหตุ: คิดใน 1 รอบการผลิต (ระยะเวลา 12-16 สปั ดาห์)

ตวั อยา่ งการวางแผนการผลติ ไก่ดา้ เขาหลกั 29

เป้าหมาย การขุนไกส่ ง่ ตลาด เดือนละ 300-400 ตัว/เดอื น
ใช้ไก่แม่พนั ธ์ุ จานวน 40 ตวั พ่อพนั ธ์จุ านวน 4-5 ตัว ทาการผสมเทียม 2 คร้ัง/สัปดาห์

ไดไ้ ขพ่ นั ธ์นุ าเขา้ ฟักได้ 100-120 ฟอง/สัปดาห์ โดยใช้ตู้ฟักไข่ มีอัตราการฟกั ออกที่ 85 %
ได้ลูกไกส่ ปั ดาหล์ ะ 85-102 ตวั /สปั ดาห์ และจะไดล้ กู ไก่ 340-400 ตวั /เดือน
วัสดุ-อปุ กรณ์

1. กรงไก่ตัวเมียขนาด 40 ชอ่ ง (ขงั เดยี่ ว) หรอื 20 ชอ่ ง (แบบขังคู่)
ขนาดกรง 48 x 45 x 45 เซนติเมตร (กว้าง x ยาว x สูง)

2. กรงไก่ตัวผู้ ขนาด 4 ชอ่ ง 45 x 50 x 60 เซนตเิ มตร (กว้าง x ยาว x สงู )
3. ตูฟ้ กั ไข่ ขนาด 350 ฟอง 1 ตู้
ตน้ ทุนค่าอาหาร
1. อาหารพ่อพ่อพันธุ์ 5 ตัว ใหอ้ าหารวันละ 120-150 กรมั /ตัว/วนั

0.6-0.75 กโิ ลกรมั /วนั
2. อาหารไก่แม่พนั ธุ์ 40 ตัว ให้อาหารวันละ 100-120 กรมั /ตัว/วัน

4-4.80 กโิ ลกรัม/วัน
ต้นทุน ต้นทนุ ในการผลติ ลกู ไก่ดาเขาหลัก 1 ตวั ประมาณ 12 บาท

การขุนไกด่ ้า 300-400 ตวั /เดอื น
น้าหนักส่งตลาด 2 กิโลกรัม ลูกไก่ตัวละ 20 บาท ใช้อาหาร 7.5 กิโลกรัมต่อตัว ใน

ราคาเฉลยี่ 15 บาท/กก.
1. จานวน 300 ตัว ค่าลูกไก่ 6,000 บาท คา่ อาหาร 33,780 บาท
2. จานวนลูกไก่ 400 ตวั คา่ ลกู ไก่ 8,000 บาท คา่ อาหาร 45,000 บาท
โดยตน้ ทุนเฉล่ียในการขนุ ไก่ดา คิดบนพ้นื ฐานการใช้อาหารทางการค้า
โรงเรอื นทใี่ ช้เลียงไก่ดา้ ขนาด 300-400 ตวั ขนาดคอก 12-14 ตร.ม/หอ้ ง
เลยี งห้องละ 100 ตวั จ้านวน 4 ห้อง

30

การบนั ทกึ ขอ้ มูลการเลยี ง

การบันทึกข้อมูลในการเล้ียงไก่ดาเขาหลัก จะเป็นสิ่งที่ช่วยเตือนความจา
และเป็นแนวทางนาข้อมูลมาใช้แก้ไข นอกจากน้ันทาให้ทราบต้นทุนและ
ผลตอบแทนท่ีได้รับ ท้ังน้ีจะช่วยพัฒนาการเล้ียงในคร้ังถัดไป โดยข้อมูลจะ
ประกอบดว้ ย วิธีการเล้ียง เทคนิคต่างๆ ข้อสังเกตที่พบ และข้อมูลการผลิต อัน
ประกอบด้วย จานวนไก่ท่ีเล้ียง การให้อาหาร อัตราการเจริญเติบโต อัตราการ
ตาย และผลลติ ตัวอย่างตารางบันทึกขอ้ มลู

แบบบันทึกประจา้ วนั

สปั ดาห์ท่ี......... จ้านวนไก่............ตวั พนั ธุ์............... คอกท่ี........................

วันท่ี จ้านวนอาหารที่ จ้านวนไก่ตาย หมายเหตุ

กนิ (กก) (ตัว)

นา้ หนกั เร่มิ ตน้ เลี้ยง

น้าหนกั สน้ิ สุด

น้าหนกั เพม่ิ

% การตาย

หมายเหตุ

รวม

เม่ือเลียงไกด่ า้ เสร็จสนิ ในแตล่ ะรุน่ ควรทา้ การสรปุ ผลการเลียง
ในแต่ละชดุ ไว้ เพอ่ื น้าไปเปรียบกับการเลียงในรนุ่ ถดั ไป หรอื เป็นแนวทางปฏบิ ตั ิ

เอกสารอ้างองิ 31

กรมปศุสตั ว์. 2546. คู่มือการเลี้ยงไกพ่ น้ื เมือง. สานักงานพฒั นาการปศสุ ตั วแ์ ละการถา่ ยทอด
เทคโนโลยี กรมปศสุ ัตว์. กรงุ เทพฯ.

ณปภชั ชว่ ยชูหน.ู 2564. การฟักไขแ่ ละการจดั การโรงฟกั . คณะเกษตรศาสตร์ มหาวทิ ยาลัย
เทคโนโลยรี าชมงคลศรีวิชัย. นครศรธี รรมราช.

ณปภัช ชว่ ยชหู น,ู ประพจน์ มลิวลั ย์, สมคดิ ชัยเพชร, เสาวนยี ์ ชยั เพชร จรีวรรณ จันทรค์ ง และ
กัญญารัตน์ สมสู่. 2564. รายงานวิจยั การพัฒนาเทคโนโลยแี ละนวัตกรรมการผลติ ไก่ดา
บา้ นเขาหลัก จังหวดั ตรัง เพือ่ เพ่ิมขดี ความสามารถในการแขง่ ขัน. ภายใต้ชดุ โครงการ
นวัตกรรมพฒั นาพ้นื ท่เี พอื่ ยกระดับเศรษฐกจิ ฐานรากและหนุนเสริมผปู้ ระกอบการชมุ ชน
ในเขตพน้ื ท่ลี ุ่มน้าปะเหลยี น จังหวดั ตรงั และล่มุ นา้ ทะเลสาบสงขลาตอนลา่ ง จังหวดั
สงขลา. สานกั งานสภานโยบายการอุดมศกึ ษา วิทยาศาสตร์ วจิ ัยและนวตั กรรม โดย
หนว่ ยบรหิ ารและจดั การทนุ ดา้ นการพัฒนาระดับพนื้ ท่ี (บพท.) และมหาวิทยาลยั
เทคโนโลยรี าชมงคลศรีวชิ ยั . นครศรธี รรมราช.

ภานุวฒั น์ คมั ภีราวัฒน์ และมนตช์ ัย ดวงจินดา. 2559 แนวทางการใช้อณูพันธศุ าสตรใ์ นการ

ปรบั ปรุงพันธไ์ุ ก่กระดกู ดาเพอ่ื เปน็ อาหารสุขภาพ. แกน่ เกษตร. 44(3): 537-546.

Tu, Y., Y. Z. Sun, Y. G. Tian, M. Y. Xie, and J. Chen. 2009. Physicochemical

characterisation and antioxidant activity of melanin from the

muscles of Taihe Black-bone silky fowl (Gallus gallus domesticus

Brisson). Food Chemistry. 114: 1345-1350.

ผู้จัดทา้

ดร.ณปภัช ช่วยชูหนู และคณะ
คณะเกษตรศาสตร์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย