ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับเครื่องดนตรีไทย ประเภทเครื่องตี

ความรู้เบอื้งต้นเกยี่วกับเครื่องดนตรีไทย ประเภทเครื่องตี จัดท ำโดย กลุ่มสำระกำรเรยีนร ู้ปี่พำทย ์ ภำควิชำดรุิยำงคศิลป์ วิทยำลยันำฏศิลปอ่ำงทอง

ค ำน ำ สื่อออนไลน์ E-book ฉบับนี้ มีจุดประสงค์ในการจัดท าขึ้นเพื่อใช้อธิบายความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับ เครื่องดนตรีไทย อย่างเป็นระบบ แบ่งออกเป็น 4 ตอน คือ 1. ประวัติความเป็นมาของ ระนาดเอก 2. ส่วนประกอบของ ระ นาดเอก 3. การไล่เสียงระนาดเอก 4. ตัวอย่างบทเพ ลงแขกบร เท ศ ตามหลักการการเก็บข้อมูลภาคสนาม ระเบียบวิธีวิจัยทางดนตรีคณะผู้จัดท าหวังว่าสื่อออนไลน์ E-book ฉบับนี้จะอ านวยประโยชน์แก่ผู้ที่สนใจ ตามเจตนารมณ์ของคณะผู้จัดท าไม่มากก็น้อย อนึ่งสื่อออนไลน์ E-book ฉบับนี้เป็นเพียงแนวทางในการรวบรวมองค์ความรู้เบื้องต้นที่เกี่ยวกับเครื่องดนตรีไทยไว้บางส่วน เท่านั้น หากท่านที่น าไปใช้มีข้อเสนอแนะ คณะผู้จัดท ายินดีน้อมรับข้อเสนอต่าง ๆ ของท่านเพื่อมาปรับปรุง และขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้ หากคุณประโยชน์ที่ได้รับจากสื่อออนไลน์ E-book ฉบับนี้ คณะผู้จัดท าขอมอบให้แก่ ภาควิชาดุริยางคศิลป์วิทยาลัยนาฏศิลปอ่างทอง คณะผู้จัดท า มิถุนายน 2566

ระนำดเอก ภาพที่1 ระนาดเอก ที่มา: (ผไทพันธุ์ พึ่งบุญ ณ อยุธยา และคณะ. 2566 ) ระนาดเอกเป็นเครื่องตีชนิดหนึ่ง ที่วิวัฒนาการมาจากกรับ แต่เดิมคงใช้กรับสองอันตีเป็นจังหวะ ต่อมาก็เกิดความคิดว่า ถ้าเอากรับหลาย ๆ อันวางเรียงราดลงไป แล้วแก้ไขประดิษฐ์ให้มีขนาดลดหลั่นกัน แล้วท ารางรองอุ้มเสียง และใช้เชือกร้อยไม้กรับขนาดต่าง ๆ กันนั้นให้ติดกัน และขึงไว้บนรางใช้ไม้ตีให้เกิด เสียง น าตะกั่วผสมกับขี้ผึ้งมาถ่วงเสียงโดยน ามาติดหัวท้ายของไม้กรับนั้น ให้เกิดเสียงไพเราะยิ่งขึ้น เรียกไม้ กรับที่ประดิษฐ์เป็ นขนาดต่างๆกันนั้นว่า ลูกระนาด เรียกลูกระนาดที่ผูกติดกันเป็ นแผ่นเดียวกัน ว่า ผืน ระนาดเอกใช้ในงานมงคล เป็นเครื่องดนตรีที่เป็นมงคลในบ้าน บรรเลงในวงปี่ พาทย์และ วงมโหรีโดยระนาดเอกนี้ท าหน้าที่เป็นผู้น าวงดนตรี (https://th.wikipedia.org/wiki/25/06/66)

ส่วนประกอบของระนาดเอก ส่วนประกอบของระนาดเอก มี 3 ส่วน ได้แก่ ผืน ราง และไม้ตี ผืน ประกอบด้วยลูกระนาด ซึ่งท าด้วย ไม้ชิงชัน หรือไม้แก่น เช่น ไม้ไผ่บง ไม้มะหาด ไม้พะยูงก็ได้ ผืนระนาดไม้เนื้อแข็ง เสียงจะแกร่ง และดังคมชัดเหมาะส าหรับบรรเลงในวงปี่พาทย์ไม้แข็ง ส่วนผืนระนาด ที่ท าจากไม้ไผ่จะให้เสียงที่นุ่มนวล เหมาะส าหรับวงปี่พาทย์ไม้นวมและวงปี่พาทย์ผสมเครื่องสาย ลูกระนาด มีทั้งหมด 21-22 ลูก โดยลูกที่ 22 มีชื่อเรียกว่า ลูกหลีก หรือ ลูกหลิบ ที่ท้องของลูกระนาดจะคว้านและใช้ ขี้ผึ้งผสมกับตะกั่วถ่วงเพื่อให้เกิดความแตกต่างระหว่างเสียง โดยเสียงจากผืนระนาดขึ้นอยู่กับส่วนประกอบ 3 ส่วนด้วยกันคือ ส่วนแรก ขึ้นอยู่กับขนาดใหญ่-เล็ก ของไม้ที่ใช้ท า ส่วนที่สอง ขึ้นอยู่กับการคว้านท้องไม้ ลูกระนาดว่ามาก-น้อยเพียงใด ส่วนที่สามขึ้นกับปริมาณมาก-น้อยของตะกั่วที่ถ่วงใต้ลูกระนาดแต่ละลูก ลูกระนาดทั้งหมดจะถูกเจาะรูเพื่อร้อยเชือก และแขวนบนรางระนาด

ราง เป็นส่วนที่เป็นกล่องเสียงของระนาด ท าให้หน้าที่อุ้มเสียง นิยมท าด้วยไม้สักและทาด้วยน ้ามัน ขัดเงา ปัจจุบันการใช้ระนาดที่ท าด้วยไม้และทาด้วยน ้ามันลดความนิยมลง นักดนตรีนิยมใช้รางระนาด ที่แกะสลักลวดลายไทยและลงรักปิดทองเพื่อความสวยงาม บางโอกาส อาจมีการฝังมุก ประกอบงา ซึ่งราคาก็จะสูงตามไปด้วย จากการรณรงค์พิทักษ์สัตว์ป่ าที่มีอยู่ทั่วไป รางประกอบงาจึงไม่ได้รับความนิยม รูปร่างระนาดเอกคล้ายเรือบดแต่โค้งเรียวกว่า ตรงกลางของส่วนโค้งมีเท้าที่ใช้ส าหรับตั้ง เป็นเท้าเดียว คล้ายพานแว่นฟ้า ปลายทั้งสองข้างของส่วนโค้งเรียกว่า โขน จะมีขอส าหรับห้อยผืนระนาดข้างละ 2 อัน ไม้ระนาด เป็นส่วนที่เกี่ยวข้องกับการให้เกิดเสียงโดยตรง มี 2 ชนิด คือ ไม้แข็ง และไม้นวม ไม้แข็ง พันด้วยผ้าอย่างแน่น และชุมด้วยรักจนเกิดความแข็งเวลาตีจะมีเสียงดัง และคมชัด เหมาะกับวงปี่พาทย์ไม้ แข็ง วงปี่พาทย์มอญ และวงปี่พาทย์นางหงส์ ส่วนไม้นวม เป็นไม้ตีระนาดที่พันจากผ้า และใช้ด้ายรัดหลาย ๆ รอบเพื่อความสวยงาม มีเสียงนุ่มนวล บรรเลงในวงปี่พาทย์ไม้นวม วงมโหรี วงปี่พาทย์ผสมเครื่องสาย และวงปี่พาทย์ดึกด าบรรพ์ ขนาดของระนาดเอก ลูกต้นมีขนาด 39 ซม กว้างราว 5 ซม และหนา 1.5 ซม มีขนาดลดหลั่นลง ไปจนถึงลูกที่ 21 หรือลูกยอดที่มีขนาด 29 ซม เมื่อน าผืนระนาด มาแขวนบนรางแล้ว หากวัดจากโขน หั ว ร า ง ข้ า ง ห นึ่ ง ไ ป ยั ง โ ข น หั ว ร า ง อี ก ข้ า ง ห นึ่ ง จ ะ มี ค ว า ม ย า ว ป ร ะ ม า ณ 1 2 0 ซ ม . (https://th.wikipedia.org/wiki/25/06/66)

เสียงของระนาดเอก https://youtu.be/gMoDGD2UKc0

ตัวอย่างการบรรเลงระนาดเอก เพลงแขกบรเทศชั้นเดียว https://youtu.be/PObdg_-ViHU