ช่างหลวง คือ Ten Essential Traditional Craftsmenship งานศิลปกรรมไทย ปมิกา มีกลิ่น ม 6/5 27
รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์และศิลปะ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖ โดยมีจุดประสงค์ เพื่อการ ศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่องช่างสิบหมู่ ซึ่งรายงานนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับความรู้จาก ศิลปกรรมวัฒนธรรม ผู้จัดทำ ได้เลือก หัวข้อนี้ในการทำ รายงาน เนื่องมาจากเป็นเรื่องที่น่าสนใจ ผู้จัดทำ จะต้องขอขอบคุณ ชื่ออาจารย์ที่ ปรึกษา ผู้ให้ความรู้ และแนวทางการศึกษาเพื่อน ๆ ทุกคนที่ให้ ความช่วยเหลือมาโดยตลอด ผู้จัดทำ หวังว่ารายงาน ฉบับนี้จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านทุก ๆ ท่าน คำ นำ 01 ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย เปมิกา มีกลิ่น
ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย สารบัญ 07-10 11-13 14-16 17-18 19-20 ช่างเขียน ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างกลึง ช่างหล่อ
ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย สารบัน 20-22 24-26 27-29 30-31 32-33 ช่างปั้น ช่างหุ่น ช่างรัก ช่างบุ ช่างปูน
ช่างสิบหมู่ หมู่ในสมัยโบราณนั้นอยู่ในกำ กับดูแลของราชสำ นัก ทำ งานก่อสร้างและตกแต่งเหล่าปราสาทราชมณเฑียร ตำ หนัก เรือนหลวง วัดวาอาราม และสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ เพื่อสร้างความงดงามทางศิลปกรรมตามพระราชประสง
คติความเชื่อและประเพณีนิยมของการสร้างสรรค์งานช่างสิบหมู่ของไทยยึดถือการสร้างรูปลักษณะขึ้นใหม่ จากรูปลักษณะที่ เป็นธรรมชาติ นำ มาสร้างสรรค์ขึ้นใหม่ให้เป็นรูปแบบประดิษฐ์ที่เหนือความเป็นจริงตามธรรมชาติ โดยสร้างสรรค์ความงาม ตามอุดมคติ หรือประเพณีนิยม ซึ่งเป็นการสร้างสรรค์งานศิลปะจากอุดมคติไปหาธรรมชาติ ซึ่งตรงข้ามกับงานศิลปะตะวันตกที่ เริ่มต้นจากธรรมชาติไปหาอุดมคติหรือนามธรรม ลักษณะและรูปแบบของงานช่างสิบหมู่
ช่างเขียน
เป็นงานในทางวาดเขียนและระบายสี ให้เกิดเป็นลวดลายหรือรูปภาพต่างๆ อย่าง งดงาม ได้รับความนับถือว่า เป็นหลักใหญ่ที่มีความสำ คัญกว่าวิชาการช่างศิลปะแบบ ไทยประเพณีทั้งหลาย ช่างเขียน 05 ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย
การใช้เส้นในภาพเขียน งานศิลปะไทยมีจุดเด่นที่การใช้เส้นอันอ่อนช้อยงดงาม ประกอบ เส้นแร เส้นรูป เส้นกาฬ เส้นแร เป็นเส้นที่มีขนาดบางสุดและหนาบางไม่เท่ากันใช้เขียนเพื่อเพิ่มเติมรายละเอียดของภาพเพื่อให้เกิดน้ำ หนักและรายละเอียด เพิ่มเติมให้สวยงามขึ้น เส้นรูป เป็นเส้นขนาดบางเพื่อแสดงรายละเอียดของภาพโดยใช้เส้นที่มีความละเอียดอ่อน เส้นกันหรือเส้นกาฬ เป็นเส้นที่มีขนาดหนาใช้เขียนเส้นรอบนอกของรูปภาพกับฉากหลัง
ระบายสีกำ สี กำมะลอ หมายถึง งานเขียนสีผสมน้ำ รัก เป็นงานศิลปะที่ทำ เทียม งานเขียนสีระบายน้ำ กาว แต่เขียนลงบนพื้นไม้สีดำ ตัดเส้นสีทอง แล้วระบายสีตกแต่งให้สวยงามโดยใช้สีฝุ่นผสมน้ำ กาวมักนิยมเขียนตกแต่งฝาตู้ใส่หนังสือ หีบพระธรรม หีบหนังสือเทศนา ฉากไม้ ลับแลตกแต่งคัมภีร์ใบลาน
ช่างแกะ
เป็นผู้ที่มีความสามารถและฝีมือในการช่างอาจทำ การสร้างสรรค์รูปลักษณ์ที่ ประกอบไปด้วยศิลปลักษณะประเภทลวดลายหรือรูปภาพให้ปรากฏขึ้นด้วยวิธี การทีเรียกว่า “แกะ”งานของช่างแกะ มักจะเป็นงานขนาดเล็กเป็นของที่ ต้องการความละเอียดประณีตมากและมีลักษณะศิลปภัณฑ์ที่ได้ใช้วัสดุต่างๆ เช่นไม้ งาช้าง หิน มัน เผือก ฟักทอง มาเป็นสื่อส าหรับถ่ายทอดความคิด ความเชื่อ ความงามและความสามารถของฝีมือช่างแกะให้ปรากฏ ช่างแกะ ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย 06
เป็นการนำ วัสดุเนื้ออ่อนจากธรรมชาติที่เป็นของสด เช่น ผัก ผลไม้ หัวพืชบาง ชนิด หยวกกล้วย กล้วยตานี เป็นต้น มาแกะให้เป็นรูปดอกไม้ ใบไม้ ลวดลายหรือ รูปภาพต่างๆ เพื่อนำ มาประดับตกแต่งในช่วงระยะเวลาไม่เกิน 3 วัน ช่างแกะ เครื่องสดจึงต้องมีฝีมือและความชำ นาญสูงเพราะต้องทำ งานแข่งกับเวลาเครื่องสด นำ ไปใช้ประดับตกแต่งในพิธีบายศรีต้น โถข้าวยาคู พานหมากประจำ กัณฑ์เทศน์ มหาชาติ ประดิษฐ์กระทง เป็นต้น งานแกะเครื่องสด เป็นการนำ วัสดุที่มีเนื้อแน่นและแข็ง เช่น งาช้าง ไม้ มาแกะให้เป็นลวดลาย มี 3 ลักษณะ คือ 1 งานแกะพื้นราบหรือนูนต่ำ เช่น การแกะลวดลาย การแกะตราประทับหนังสือราชการ แม่พิมพ์งานพระพุทธรูปขนาดเล็ก 2งานแกะนูนสูงหรือกึ่งลอยตัว เป็นงานที่แกะให้รูปยกตัวสูงขึ้นจากพื้นประมาณครึ่งตัวหรือสูง จากพื้นมาก เช่น การแกะกระจังปัด กระจังราย ฉลากงาประจำ หอคัมภีร์ 3 งานแกะลอยตัวขนาดเล็ก เป็นงานที่แกะเหมือนจริง รอบตัวมีพื้นเป็นเพียงฐานให้ยืนเท่านั้น เช่น พระพุทธรูป นางกวัก งานแกะเครื่องวัตถุถาวร
ช่างสลัก
ช่างสลัก งานของช่างสลัก เป็นไปในลักษณะศิลปภัณฑ์ ที่ทำ ขึ้นด้วยการ ใช้วัสดุเหล่านี้ คือ ไม้ หิน หนัง กระดาษ เป็นสื่อสำ หรับถ่ายทอด ความคิด ความเชื่อ ความงาม และ ความสามารถของฝีมือ ให้ ปรากฏอาจแสดงออกเป็น รูปลักษณ์ด้วยลักษณะเป็นงานสลัก รูปลอยตัว งานสลักรูปกึ่งลอยตัว งานสลักรูปกึ่งพื้นราบ และ งานสลักรูปบนพื้น ราบ เป็นมาเช่นนี้โดยลำ ดับแต่โบราณกาล ป็นผู้มีความสามารถ และฝีมือในการช่างทำ ลวดลาย หรือรูปภาพต่างๆ 07 ช่างสิบหมู่ งานศิลปกรรมไทย
หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่างานประกระดาษเป็นงานที่ใช้กระดาษชนิด ต่างๆมาสลักเป็นลวดลายและรูปภาพเพื่อนำ ไปประดับตกแต่ง ปิดลวดลายตกแต่งพระเมรุ ตกแต่งฐานเบญจา ตกแต่งเครื่องจิตกาธาน งานแกะสลัก กระดาษ
ช่างกลึง
ช่างกลึง หมายถึงบุคคลที่มีความสามารถทางการช่างด้วยการกลึงวัสดุธรรมชาติให้ เป็นรูปทรงต่างๆเป็นเครื่องอุป โภคหรือสิ่งของเครื่องใช้และเครื่องประดับ ตกแต่ง ส่วนมากนิยมกลึงเป็นรูปทรงกลมและทรงกระบอก นับเป็นงานศิลปะที่ มีความประณีตงดงามและมีความเป็นเอกลักษณ์ไทยอย่างหนึ่ง วัสดุและเครื่องมือที่ใช้กลึง ได้แก่ ไม้ งาช้าง เขาควาย เขาวัว เป็นต้น ส่วน เครื่องมือที่ใช้กลึงจะเป็นวหน้าต่างๆ ไม้กางเวียนแบบเขาควาย เลื่อย เครื่อง เจาะ และเครื่องกลึง
ช่า ช่ งหล่อ ล่
ช่า ช่ งหล่อ ล่ หมายถึง บุคคลที่มีฝีมือและความสามารถทางการางใเดเนผลงานประมากรรม งหมาย ถึงการหล่อรูปปิ้นทั่วไป และผลงานปมากรรมงหมายงงานงงานหอปนพระทธป โดยเฉพาะเป็นกระบวนการที่เริ่มต้นจากการนนหอนน แวนมาแมอนจะ หล่อด้วยการหลอมละลายโลหะให้เป็นของเหลว แวเทกรอกเาไปในแมเอ โลหะเหลว คลายความร้อนก็จะคืนตัวแข็งเป็นรูปตามแมงน งานางหองความมนอ เนื่องกับงานช่างปั่นช่างหล่อบางคนมีความสามารถในงานนอวย งเนงางนและาง 09 หล่ออยู่ในบุคคลเดียวกัน
ช่า ช่ งปั้น ปั้
ความสามารถเป็นช่าง อาจกระทำเป็นรูปทรงที่มีศิลปะลักษณะ พร้อมหรือ งานปั้นแบบไทยประเพณีมักคตินิยม” ตามคติความเชื่อในหมู่คนใช้สอย และ สร้างเสริมความสำคัญเป็นลักษณะ“บุคลาธิษฐาน”เป็นช่า ช่ งปั้น ปั้ 10
ปูนที่ใช้เรียกว่าปูนขาว ทำ มาจากหิน2 ลักษณะ คือ 1.ปูนน้ำ กาว ประกอบด้วยปูนขาว ทซึ่งจะช่วยเสริม โครงสร้างในเนื้อปูน2.ปูนน้ำ มัน ประกอบด้วยปูนขาว นำ ฟางจะช่วยให้เนื้อปูนแน่นและทรงตังานปั้น ปั้ ปูน ปู 1. งานปั่นปูนขาวล้วน จะไม่มีการปลอยตัว ลวดลายประดับตกแต่งอาคเป็นต้น เน้นผิวสีของปูนขาวที่เรียบ2.งานปั้นปูนตกแต่งปิดทองคำ เปลว เรียบเกลี้ยง พอแห้งแล้วจะต้องทารัทองคำเปลวจะได้ชิ้นงานที่มีความวิ3.3ลัก ลั ษณะ
ช่า ช่ งหุ่นหุ่
หุ้นหุ้ ต่อ ต่ อย่า ย่ ง หมายถึงการนำ เอาวัสดุเช่นไม้มาส่วนมาจากของจริง เป็นการสร้า"" เล็กก่อนที่จะสร้างเป็นของจริง เช่อุโบสถ วิหาร พระมณฑป ต่ออย่
หมายถึง การต่อหุ่นเครื่องอุป โภคบริโภคสำหรับนำไปตกแต่งหรือประดับด้วย วัสดุต่างๆ ให้ประณีตสวยงาม ซึ่งส่วนมากใช้วัสดุประเภทหวายนำมาผูกขด หรือต่อกันขึ้นเป็นรูปโกลนแล้วตกแต่งด้วยการถมสมุกทารัก เขียนน้ำยาปิด ทองรดน้ำ ประดับกระจก และประดับมุก ตัวอย่างเช่น หุ่นพานแว่นฟ้า ทุ่นตะลุ่ม งานช่างหุ่นรูป หมายถึง การนำไม้ไผ่ หวาย เป็นต้น มาผูกมัด ขัดกัน ทำเป็น โครงรูป แล้วจึงบุด้วยกระดาษหรือผ้าให้เป็นรูปทรงสวยงามตามความต้องการ ซึ่งแบ่งออก เป็น2 ประเภท ได้แก่ งานผูกหุ่นรูปภาพและงานผูกหุ่นเขาจำลอง งานช่างผูกหุ่น
ช่าช่งหุ่นหุ่ คืองานช่างในด้านการสร้างรูปต่างลักษณะรูปจำ ลองแทนสิ่งที่เป็นจริงตกแต่งรูปทรงให้สมบูรณ์และสวยง11
หมายถึง การทำ เครื่องเล่นในงานมหรสพที่มีมาแต่โบราณ แบ่งออกเป็น 3 แบบ ได้แก่ 1 หุ่นกระบอก มีแต่ศีรษะ ประกอบกับไม้กระบอกทำ เป็นแกนตัวหุ่น และถุงมือคลุมแทนเสื้อ 2 หุ่นชัก เป็นหุ่นที่มีส่วนศีรษะ ลำ ตัว แขน และขาครบ แต่งกายด้วยเครื่องละครและสวม เครื่องศีรษะ เป็นหุ่นขนาดเล็ก 3 หุ่นละครเล็ก เป็นหุ่นที่มีลักษณะคล้ายหุ่นชัก แต่มีขนาดใหญ่กว่า ใช้ไม้เสียบติดที่มือและ เท้า เชิดทำ ริยาต่างๆตามบท งานช่างหุ่นเชิด
ช่างรัก 12 ช่างสิบหมู่
ช่างรัก หมายถึง ช่างที่มีฝีมือและความสามารถทางการช่างในการใช้ "รัก"ประกอบงาน ด้านการตกแต่งในลักษณะงานประณีตศิลป์หรือมัณฑนศิลป์
2 กระจกเกรียบ มีลักษณะเป็นแผ่นบางๆสีต่างๆ ด้าน หลังเป็นดีบุก ด้านหน้าผิวมัน มีเนื้อกระจกค่อนข้าง อ่อน อาจตัดแบ่งเป็นชิ้นด้วยกรรไกร กระจกนี้บางแห่ง เรียกว่าแก้วชื่น แก้วจีน หรือแก้วพุกำ ” ยังคงเป็นงานช่างที่ได้รับความนิยมสืบทอดมาจนถึง ปัจจุบัน เพราะมีสีสันหลากสี มีความมันวาวเปล่ง ประกายคล้ายอัญมณี กระจกที่นิยมใช้มี 2 ชนิด ได้แก่ 1) กระจกแก้ว มีลักษระเป็นแผ่นบางๆ รูปร่างสี่เหลี่ยม มีสีต่างๆ กระจกแต่ละแผ่นฉาบด้านหลังด้วยแผ่นบางๆ ของโลหะเงินหรือโลหะเจือปรอท ผิวหน้าเป็นมันวาว และเนื้อกระจกแข็งช่างรักประดับกระจก 12 ช่างสิบหมู่
BLUE SAMURAI PRODUCTIONS ช่า ช่ งบุ
ช่างบุ ที่เป็นช่างหลวงอยู่ในจำ พวกช่างสิบหมู่มาแต่โบราณกาล คือ ช่างประเภทที่ทำ การบุโลหะให้แผ่ออก เป็นแผ่นบางๆ แล้วนำ ไปหุ้มคลุมปิดเข้ากับ "หุ่น" ชนิดต่างๆ เพื่อปิดประดับทำ เป็นผิวภายนอกของ "หุ่น" ที่ทำ ขึ้นด้วยวัตถุต่างๆ เช่น ไม้ ปูน โลหะ หิน เป็นต้น ให้เกิดความงาม มีคุณค่า และมีความ คงทนถาวรอยู่ได้นานปี 13
ช่า ช่ งปูน ปู 14
ช่า ช่ งปูน ปู งานปูนจะมีทั้งงานซ่อมและสร้าเรียงอิฐ ไม่ต้องประณีต หมู่ปูนและหมู่ปูนปั้น หมู่นี้จะสร้างงาต้องทำ ตอนปูนยังไม่แข็งตัว