หนังสืออีบุ๊คส์วรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ

ลิลิลิลิลิลิตพระลอ

หนังสืออีบุ๊คส์วรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอเรื่องนี้จัดทำ เพื่อให้ความรู้เรื่องประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ประเพณี ตามยุคสมัยที่คาดว่าถูกแต่งขึ้นและเรื่องย่อของ ลิลิตพระลอ รวมทังมีการวิเคราะห์บทกลอนลิลิตพระลอ ตอนพระลอลาแม่ออกจากเมืองและ โอวาทของแม่ ข้าพเจ้าหวังว่าผู้ที่ได้อ่านและศึกษาอีบุ๊คส์เล่มนี้จะได้ความรู้จากเรื่องลิลิตพระลอและ ข้อคิดที่ใช้ดำ เนินชีวิตต่อไป คำ นำ

สารบัญ 1 2 3 4 5 6 12 14 15 16 ประวัติจุดประสงค์ลิลิตพระลอ เนื่อเรื่องย่อ ลักษณะคำ ประพันธ์ ตัวละครหลัก คุณค่าด้านเนื้อหา คุณค่าด้านวรรณศิลป์ คุณค่าด้านสังคมและวัฒนธรรม ข้อคิด สารจากผู้จัดทำ บรรณานุกรม หน้า

1 ไม่ปรากฎนามผู้แต่งแต่ถ้าพิจารณาจากร่ายบทนำ เรี่อง ซึ่งกล่าวสดุดี พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา ที่ทรงมีชัยแก่ชาวล้านนาที่ว่า "ฝ่ายช้างยวนแพ้พ่าย ฝ่ายช้างลาวประลัย ฝ่ายช้างไทยชัยเยศคืนยัง ประเทศพิศาล" พอสันนิษฐานได้ว่าช่วงเวลาที่แต่งลิลิตพระลอจะต้องอยู่ภายหลัง การชนะศึกเชียงใหม่ครั้งใดครั้งหนึ่งอาจเป็นรัชกาลสมเด็จพระบรม ไตรโลกนาถ(พ.ศ.๒๐๑๗)หรือสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ.๒๒o๕] แต่งเพื่อถวายพระเจ้าแผ่นดิน เพื่อให้เป็นที่สำ ราญพระราชหฤทัย จุดประสงค์ ประวัติ

เมืองสรวงและเมืองสรองเป็นศัตรูกัน พระลอกษัตริย์เมืองสรวงทรงพระสิริโฉมยิ่งนัก จน เป็นที่ต้องพระทัยของพระเพื่อนพระแพงราชธิดาของท้าวพิชัยพิษณุกร กษัตริย์แห่งเมืองสรอง นางรื่นนางโรย พระพี่เลี้ยงได้ขอให้ปู่เจ้าสมิงพรายช่วยทำ เสน่ห์ให้พระลอเสด็จ มาเมืองสรวง เมื่อพระลอต้องเสน่ห์ได้ตรัสลาพระนางบุญเหลือพระราชมารดาและนางลักษณวดีมเหสีเสด็จ ไปเมืองสรองพร้อมกับนายแก้วนายขวัญพระพี่เลี้ยง พระลอทรงเสี่ยงทายน้ำ ที่แม่น้ำ กาหลง ถึงแม้จะปรากฏรางร้ายก็ทรงฝืนพระทัยเสด็จต่อไป ไก่ ผีของปู่เจ้าสมิงพรายล่อพระลอกับนายแก้วนายขวัญไปจนถึงสวนหลวง นางรื่นนางโรยพี่เลี้ยง ของพระเพื่อนพระแพงออกอุบายลอบนำ พระลอกับนายแก้วนายขวัญไปไว้ในตำ หนักของพระ เพื่อน พระแพง ท้าวพิชัยพิษณุกรทรงทราบเรื่องก็ทรงพระเมตตารับสั่งจะจัดการอภิเษกพระลอ กับพระเพื่อนและพระแพงให้ แต่พระเจ้าย่าเลี้ยงของพระเพื่อนพระแพงยังทรงพยาบาทพระ ลออ้างรับสั่งท้าวพิชัยพิษณุกรตรัสสั่งใช้ให้ทหารไปรุมจับพระลอ พระเพื่อนพระแพงและพี่เลี้ยง พระลอ พระเพื่อน พระแพงและพี่เลี้ยงทั้งสี่ช่วยกันต่อสู้จนสิ้นชีวิตทั้งหมด ท้าวพิชัยพิษณุกร พิโรธพระเจ้าย่าและทหารรับสั่งให้ประหารชีวิตทุกคน พระนางบุญเหลือทรงส่งทูตมาร่วมงาน พระศพกษัตริย์ทั้งสามในที่สุดเมืองสรวงและเมืองสรองก็กลับมาเป็นไมตรีต่อกัน เนื้อเรื่องย่อ 2

เป็นคำ ประพันธ์ประเภทลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ เป็นส่วนใหญ่ บางโคลงมีลักษณะคล้ายโคลงดั้นและโคลงโบราณ และร่าย บางบทเป็นร่ายโบราณ บางบทแต่งได้ไพเราะถูกต้องตามฉันทลักษณ์บังคับ จนเป็นตัวอย่างได้ ลักษณะคำ ประพันธ์ 3

ตัวละครหลัก พระลอ พระนางบุญบุ เหลือ ลื ท้า ท้ วแมนสรวง พระเพื่อน พระแพง 4

ลิลิตพระลอมีคุณค่าในด้านเนื้อหาด้วยเพราะมีอารมณ์หลาก หลาย ทำ ให้สนุกสนานเวลาได้อ่าน ได้ศึกษา ข้าพเจ้าขอยกตัวอย่างบทโศกที่แสดงให้เห็นถึงความเสียใจยิ่ง คุณค่าด้านเนื้อหา เสียงโหยเสียงไห้มี เรือนหลวง ขุนหมื่นมนตรีปวง ป่วยช้ำ เรือนราษฎณ์ร่ำ ตีทรวง ทุกข์ทั่ว กันนา เมืองจะเย็นเป็นน้ำ ย่อมน้ำ ตาครวญ *ข้าราชการและประชาชนราษฎร์คร่ำ ครวญตอนพระลอลาจากเมือง 5

คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ลิลิตพระลอมีคุณค่าในด้านวรรณศิลป์มากมายด้วยแต่งโดย ใช้โคลงสุภาพและโคลงสุภาพ ซึ่งมีบางบทที่แต่งได้ได้ไพเราะ และถูกต้องตามฉันทลักษณ์จนสามารถนำ ไปเป็นบท ประพันธ์ตัวอย่างได้ในการเรียนรู้ได้ ยกตัวอย่างเช่น เสียงลือเสียงเล่าอ้าง อันใด พี่เอย เสียงย่อมยอยศใคร ทั่วหล้า สองเขือพี่หลับใหล ลืมตื่น ฤาพี่ สองพี่คิดเองอ้า อย่าได้ถามเผือ โดยบทนี้มีฉันทลักษณ์ถูกต้องตามแบบโคลงสี่สุภาพ มีตำ แหน่งของคำ เอก คำ โทถูกต้องโดยไม่ใช้ึคำ เอกโทษ โทโทษเลย 6

สิบเดือนอุ้มท้องพระ ลอลักษณ์ สงวนบ่อลืมตนสัก หนึ่งน้อย ตราบพระปิ่นไตรจักร เสด็จคลอด มานา ถนอมอาบอุ้มค้อยค้อย ลูบเลี้ยงรักษา ฯ รวมทั้งยังมีบทประพันธ์ที่มีเนื้อหาแสดงถึงความรัก ของแม่-ลูกที่ลึกซึ้งของพระลอและพระราชมารดา 7

พี่เอยแก้วฟ้าหยาด มามือ นาพี่ รักยิ่งชีพิตฤๅ ใคร่แคล้ว ครั้นด่วนนักจักฦๅ ความเล่าแลพี่ ลาย่าเปนเจ้าแล้ว ด่วนได้โดยใจ ฯ พิศกรรณงามเพริศแพร้ว กลกลีบบงกชแก้ว อีกแก้มปรางทอง เทียบนา ฯ เสาวรจนี ลิลิตพระลอมีอารมณ์มากมายในเรื่อง ซึ่งผู้อ่านสามารถพบเห็นรส ของวรรณคดีไทยต่างๆได้ในเรื่อง ไม่ว่าจะเป็น เสาวรจนี นารีปราโมทย์ พิโรธวาทัง และสัลปังคพิสัย นารีปราโมทย์ 8

นํ้าตาไหลหลั่งไห้ เปนเลือดตกอกไหม้ ออกท้าวฤๅเห็น ลูกเลยฯ ท้าวธพจนาดังนี้เสร็จ ธก็เสด็จยังมทิราไลยข่าวขจรไปถึงย่าย่าไปว่าไป วอน อ้าภูธรธิบดีลูกไพรีใจกาจ ฆ่าพระราชบิดาแล้วลอบมาดูถูก ประมาทลูกหลานเรา จะให้เอาจงได้อย่าไว้ช้าดัสกร เราจะให้ฟอนให้ฟัน เราจะให้บั่นให้แล่ ทุกกระแบ่จงหนำ ใจ วอนเท่าใดก็ดี พิโรธวาทัง สัลปังคพิสับ 9

การใช้โวหารภาพพจน์ เรียมฟังสารอ่านอ้าง อันผจง กล่าวนา ถนัดดั่งเรียมเห็นองค์ อะเคื้อ สองศรีสมบูรณ์บง กชมาศ กูเอย นอนแนบสองข้างเนื้อ แนบเชื้อชมเชยฯ ลิลิตพระลอมีการใช้โวหารภาพพจน์มากมายยกตัวอย่างได้ดังนี้ สองศรีเสาวภาคย์ได้ ฟังสาร ถนัดดั่งพระภูบาล จักเต้า คือสุริยส่องบัวบาน สรดร่อ กันนา เกรงเกลือกเยียวความเร้า รั่วรู้ฤๅดีฯ 10

เจ็บเผือเหลือแผ่นดิน นะพี่ หลากกระบิลในแหล่ง หล้า นะพี่ บอกแล้วจะไว้หน้าแห่งใด นะพี่ ความ อายใครช่วยได้ นะพี่ อายแก่คนใส้ท่านหัว นะพี่ แหนงตัวตายดีกว่า นะพี่ สองพี่อย่าถามเผือ นะพี่ เจ็บเผือเหลือแห่งพร้อง โอ้เอนดูรักน้องอย่าซ้ำ จำ ตาย หนึ่งรา ฯ การใช้คำ ซ้า หมอดูหมอว่าให้ รับขวัญ ขวัญอ่อนเขจรจรัล จิ่มฟ้า ขวัญเที่ยวทั่วแดนบรร พตป่าดงนา ให้รับขวัญอย่าช้า พรุ่งเช้าวันดีฯ 11

๑.ลิลิตพระลอมีนางเอกสองคนซึ่งในสมัยที่แต่งลิลิตพระลอถูกแต่ง ขึ้น(อยุธยา) ผู้ชายโดยเฉพาะผู้ที่มีศักดิ์แล้วนั้นการมีภรรยาหลายคน เป็นเรื่องปกติแม้ว่าภรรยาเหล่านั้นจะเป็นพี่น้องกันก็ตาม ๒. มีการกล่าวถึงเรื่องไศยศาสตร์และการดูดวงดูโชคชะตาแสดงให้ ถึงความเชื่อของคนโบราณซึ่งถ่ายทอดมาถึงยุคปัจจุบันในบางส่วน ๓.การแต่งงานของผู้ปกครองจะต้องมีการแต่งงานอย่างยิ่งใหญ่ คุณค่าด้านสังคมและวัฒนธรรม 12

๔.การเมืองการปกครองแต่ละเมืองย่อมมีกษัตรย์แต่ละองค์ปกครอง อย่างอิสระ ๕.มีการกล่าวถึงวัฒนธรรมประเพณีทางภาคเหนือเป็นจำ นวนมาก เช่น เช่น การขับซอยอยศและยังมีประเพณีการทำ ศพในสมัยโบราณ ดังเช่น การทำ ศพของพระลอ พระเพื่อนพระแพง เป็นต้นเนื่องจากสันนิษฐาน ว่าเป็นเมืองที่อยู่ในจังหวัดแพร่และจังหวัดลำ ปางในปัจจุบัน 13

ข้อคิด ลิลิตพระลอเป็นวรรณคดีที่ให้ทั้งความเพลิดเพลินด้วยความที่แต่งดีมี หลากอารมณ์และยังให้ความรู้ทั้งด้านประวัติศาสตร์สังคมและ วัฒนธรรมเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่ศึกษา มีข้อคิดมากมายที่ได้จากเรื่องนี้ ยกตัวอย่างได้เช่น -กล่าวถึงธรรมะของผู้ใหญ่ ดังเช่นในร่ายว่า “อย่าให้ยากแก่ใจไพร่ ไต่ ความเมืองจึงตรงดำ รงพิภพให้เย็น ดับเข็ญนอกเข็ญใน” 14

สารจากผู้จัดทำ สุดท้ายนี้ข้าพเจ้าหวังว่าผู้อ่านจะได้ความรู้จากลิลิตพระลอเล่ม นี้ไปบ้าง ซึ่งข้อมูลที่ข้าพเจ้านำ ลงมาใส่ในหนังสือเล่มนี้นั้นข้าพเจ้านำ มา จากเว็บไซต์ออนไลน์และนำ มาปรับใช้ หากข้าพเจ้าผิดพลาดอันใดขออภัยมา ณ ที่นี้ 15

บรรณานุกรม นางสาวดวงกมล พิบูลย์,นางสาวชนัดดาศรีวัฒนานนท์,นางสาวจุฬาลักษณ์ ตรงวานิชนาม นายพิพัฒน์พลวงษ์วิทย์,นางสาวนรีนาถ สุวรรรนที. ___.ลิลิตพระลอ. สืบค้น 25 มกราคม 2567, จาก https://pspreaw.wixsite.com/thailandliterature/untitled-cmtq หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิตสาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา. (2561). ลิลิตพระลอ.สืบค้น 25 มกราคม 2567, จาก https://human.yru.ac.th/thai_ba/page/250/%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%A5%E 0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8% AD.html วัชรญาณ. ___.ลิลิตพระลอ.สืบค้น 25 มกราคม 2567, จาก 16 https://vajirayana.org/%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0 %B8%95%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD/%E0%B8% A5%E0%B8%B4%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0 %B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD

ผู้จัดทำ นายธนโชติชุติมาวรกุล ผู้ตรวจทาน นายชนะชัยจันทะศรี นายโชติรุจน์ ศาตะจันทร์ นายนวสินธุ์สัญญาวิวัฒน์