1 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา แนวปฏิบัติที่ดี Best Practice 1. ชื่อผลงาน “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” ชื่อเจ้าของผลงาน นายณัฐเชษฐ์ โพธิ์ทอง กศน.ต าบลสันป่าเปา อ าเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ 2. ความเป็นมาและความส าคัญ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปา เริ่มจากในปี พ.ศ. 2551 คนในชุมชนสันป่าเปา เริ่มตระหนักถึงการดูแลสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม จึงได้จัดตั้งกลุ่มผู้ปลูกผักปลอดภัยต าบลสันป่าเปาขึ้น โดยกลุ่มได้เน้นการถ่ายทอดความรู้ด้านการปลูกผักปลอดภัยและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้แก่คนใน ชุมชน และได้ปลูกผักปลอดภัยเพื่อจ าหน่ายให้แก่คนในชุมชน โดยมีหน่วยงานภาครัฐให้การสนับสนุนการ ด าเนินงานของกลุ่มมาโดยตลอด ได้แก่ ศูนย์ กศน.อ าเภอสันทราย เทศบาลต าบลสันป่าเปา, การท่องเที่ยวแห่ง ประเทศไทย, ส านักงานเกษตรอ าเภอสันทราย, ส านักงานพัฒนาชุมชนอ าเภอสันทราย, ส านักงานพัฒนาที่ดิน จังห วัดเชี ยงให ม่, ส านั ก วิจัย แล ะพั ฒ น าก า รเกษ ต ร เขตที่ 1 จังห วัดเชี ยงให ม่, ศูน ย์ ส่งเส ริม เทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น ภายหลังได้จัดตั้งศูนย์เรียนรู้และกลุ่มย่อย ภายใต้ชุมชนสันป่าเปาอีกหลายกลุ่ม เช่น ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนต าบลสันป่าเปา กลุ่มท่องเที่ยวชุมชนต าบล สันป่าเปา กลุ่มเกษตรอินทรีย์ เน้นการปลูกพืชผักสวนครัว ดั้งนั้นเพื่อให้เกิดความคล่องตัวในการบริการงาน จึงได้จัดตั้งวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปาขึ้น ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2561 เพื่อท าหน้าที่สร้างอัตลักษณ์ ให้กับผลิตภัณฑ์ของชุมชน โดยเน้นเป็นศูนย์เรียนรู้ และจ าหน่ายผลิตภัณฑ์ของชุมชน และด าเนินกิจการด้าน การท่องเที่ยวของชุมชน 3.วัตถุประสงค์ 1. เพื่อเพิ่มรายได้ให้แก่ครัวเรือน และเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชนให้เพิ่งพาตนเองได้ โดยการ น้อมน าหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้ 2. เพื่อส่งเสริมการท างานเป็นระบบกลุ่มและร่วมกันแก้ปัญหา การประกอบอาชีพ การผลิต การ แปรรูป และการตลาด 3. เพื่อสร้างความสามัคคี และสร้างความเข้มแข็งในชุมชน 4. เพื่อเป็นตัวอย่างที่ดีแก่ชุมชนในการประกอบอาชีพอย่างพอเพียง 5. เพื่อเป็นศูนย์กลางแหล่งเรียนรู้ในการถ่ายทอดวิชาการ และเทคโนโลยีไปสู่เกษตรกร เพื่อเพิ่ม รายได้ให้แก่สมาชิก 6. เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับชุมชนและหน่วยงานภาครัฐ หน่วยงานเอกชน และผู้ที่สนใจ
2 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา 4. เป้าหมาย 4.1 เชิงปริมาณ สมาชิกวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปา จ านวน 55 คน 4.2 เชิงคุณภาพ สมาชิกเกิดการสร้างรายได้ลดรายจ่าย น้อมน าหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาปรับใช้ พึ่งพาตนเองได้อย่างดี 5. กิจกรรมที่ด าเนินการและประสบความส าเร็จที่ได้รับการพิจารณาว่าเป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ได้รับคัดเลือกจากส านักงานเกษตรอ าเภอให้เป็นวิสาหกิจชุมชนดีเด่นระดับอ าเภอ และเป็น ตัวแทนของอ าเภอสันทราย ร่วมแข่งขันการประกวดวิสาหกิจชุมชนดีเด่นระดับจังหวัด โดยคุณสมบัติของ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปานั้น มีการจดทะเบียนตาม พรบ.ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน 2548 และผ่าน การประเมินศักยภาพอยู่ในระดับดี มีข้อมูลประกอบการย้อนหลังไม่น้อยกว่า 3 ปี มีการประกอบกิจการ ด าเนินการโดยคณะบุคคลในชุมชนและสอดคล้องกับบริบทของชุมชนหรือแผนชุมชน มีกิจกรรมภายในกลุ่ม ที่หลากหลาย มีความเชื่อมโยง เกื้อกูลซึ่งกันและกัน 1. ความคิดริเริ่ม วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปาเริ่มจากในปี พ.ศ.2551 คนในชุมชนสันป่าเปาเริ่มตระหนัก ถึงการดูแลสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม จึงได้จัดตั้งกลุ่มผู้ปลูกผักปลอดภัยต าบลสันป่าเปาขึ้น โดยกลุ่มได้เน้นการ ถ่ายทอดความรู้ด้านการปลูกผักปลอดภัยและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้แก่คนในชุมชน และได้ปลูกผัก ปลอดภัยเพื่อจ าหน่ายให้แก่คนในชุมชน โดยมีหน่วยงานภาครัฐให้การสนับสนุนการด าเนินงานของกลุ่มมาโดย ตลอด ภายหลังได้จัดตั้งศูนย์เรียนรู้และกลุ่มย่อย ภายใต้ชุมชนสันป่าเปาอีกหลายกลุ่ม เช่น ศูนย์จัดการศัตรูพืช ชุมชนต าบลสันป่าเปา กลุ่มท่องเที่ยวชุมชนต าบลสันป่าเปา กลุ่มเกษตรอินทรีย์ เน้นการปลูกพืชผักสวนครัว ดั้งนั้นเพื่อให้เกิดความคล่องตัวในการบริการงาน จึงได้จัดตั้งวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปาขึ้น ในเดือน มิถุนายน พ.ศ. 2561 เพื่อท าหน้าที่สร้างอัตลักษณ์ให้กับผลิตภัณฑ์ของชุมชน โดยเน้นเป็นศูนย์เรียนรู้ และ จ าหน่ายผลิตภัณฑ์ของชุมชน อาทิ ผักอินทรีย์ชาเชียงดา น้ าอ้อยสด และด าเนินกิจการด้านการท่องเที่ยว ของชุมชน
3 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา 2. ความสามารถในการบริหารจัดการสถาบัน ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวทาง เพื่อให้วิสาหกิจชุมชนฯ มีการพัฒนาอย่าง ต่อเนื่อง ยั่งยืน มีการก าหนดวิสัยทัศน์คือ“วิถีชุมชนเกษตรพอเพียง ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ เน้นเกษตรอินทรีย์ พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน” วัตถุประสงค์เพื่อแก้ไขปัญหาการเกษตรให้แก่สมาชิกและชุมชน ส่งเสริมสุขภาพ โดยผลิตพืชปลอดภัย/อินทรีย์แปรรูปผลผลิตเกษตรให้ได้มาตรฐาน สู่ตลาดสากลและเป็นศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจ พอเพียงประจ าต าบล ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานราชการ มหาวิทยาลัยฯ กศน.อ าเภอสันทราย และ เทศบาลต าบลสันป่าเปา ด้านแผนการดาเนินงาน มีการจัดทาแผนประกอบการสาหรับวิสาหกิจชุมชนเป็นประจ าอย่างต่อเนื่อง เกี่ยวกับการพัฒนา และปรับปรุงคุณภาพมาตรฐานผลิตภัณฑ์ เพื่อยกระดับและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ และเพิ่มความหลากหลายของ ผลิตภัณฑ์ เป้าหมายการด าเนินงานของกลุ่ม เป้าหมายระยะสั้น - เพิ่มการประชาสัมพันธ์สินค้า - เพิ่มตลาดจ าหน่ายในชุมชนและนอกชุมชน ตลาดเกษตรกร ตลาดห้างสินค้าปลีก เป้าหมาย ระยะยาว - มีเครือข่ายในการกระจายสินค้าเพิ่มมากขึ้น - เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และพัฒนาอาชีพของคนในชุมชนและผู้ที่สนใจ - เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร แหล่งท่องเที่ยวชุมชน ให้นักท่องเที่ยวและผู้ที่สนใจ เข้ามาเยี่ยมชมการด าเนินกิจกรรมของกลุ่ม ด้านทรัพยากรและการเงิน ทุนเริ่มแรก จากการรวมหุ้นกันและได้รับการสนับสนุนจาก หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ในการ จัดตั้งกลุ่ม เป็นการสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์สาหรับการแปรรูป
4 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา 3. บทบาทและการมีส่วนร่วมของสมาชิกต่อสถาบัน การมีส่วนร่วมในขั้นตอนตางๆ ของการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน กลุ่มมีการประชุมส่งเสริมการมีส่วนรวมของสมาชิกอย่างต่อเนื่อง เพื่อเสนอปัญหาและความ ต้องการของสมาชิก เพื่อน ามาใช้เป็นข้อมูลในการจัดท าแผนการบริหารและการพัฒนาการด าเนินงานของ วิสาหกิจชุมชน ในวันประชุมประจ าเดือน เมื่อมีการออกบูทขายสินค้านอกพื้นที่ กลุ่มมีการจัดสรรหมุนเวียนสมาชิกไปขาย เพื่อให้ได้เห็น ตลาดข้างนอกและแลกเปลี่ยนประสบการณ์ใหม่ๆ จากผู้อื่น กลุ่มมีการสนับสนุนให้คณะกรรมการและสมาชิกของกลุ่มได้มีโอกาสเข้ารับการอบรม/ศึกษาดู งานเพื่อเป็นการพัฒนา และเพิ่มทักษะในการดาเนินกิจการ ทั้งจากหน่วยงานภาครัฐและเอกชน การมีส่วนร่วมในการพัฒนาสมาชิก สมาชิกของกลุ่มมีส่วนรวมในการก าหนดกิจกรรม การจัดท าแผนการผลิตรายเดือน รายปีเป็น ประจ าต่อเนื่อง เพื่อให้บรรลุเป้าหมายตามวัตถุประสงค์มีการมอบหมายหน้าที่ตามความถนัดของสมาชิกแต่ ละคน และสนับสนุนสมาชิกได้รับการพัฒนาตนเองตามแผนพัฒนากิจการของวิสาหกิจชุมชน มีการน าสมาชิกไปเข้าร่วมอบรมสัมมนาต่างๆ ที่หน่วยงานเกี่ยวข้องจัดขึ้น 4. ความมั่นคงและฐานะทางเศรษฐกิจของสถาบัน - กลุ่มมีผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสุขภาพเช่น ผลผลิตทางการเกษตร พืชผักปลอดภัย ชาเชียงดา น้ าอ้อยคั้นสดอินทรีย์ เป็นต้น ให้ได้เลือกซื้อ อีกทั้งมีการพัฒนาผลิตใหม่ๆ สามารถผลิตตามการสั่งซื้อของลูกค้า ที่อยากได้ เป็นไปตามความต้องการของลูกค้า ท าให้ลดความเสี่ยงในการประกอบกิจการ - กลุ่มมีลูกค้าทั่วประเทศ ทั้งซื้อเองที่กลุ่ม หรือซื้อช่องทางออนไลน์และมีลูกค้าเข้าไปซื้อสินค้า ในชองทาง facebook เพิ่มขึ้น เนื่องจากเทรนด์สุขภาพ ก าลังเป็นที่นิยม - สมาชิกมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการจ าหน่าย เนื่องจากว่างเว้นจากอาชีพหลัก สามารถท าเป็นอาชีพ เสริม - กลุ่มมีหน่วยงานที่คอยดูแลสนับสนุน ให้ค าปรึกษา ให้ความรู้ได้แก่ ส านักงานเกษตรอ าเภอ กศน.อ าเภอสันทราย เทศบาลต าบลสันปาเปา พัฒนาชุมชน ซึ่งสามารถให้ค าแนะน า ต่อยอด พัฒนาผลิตภัณฑ์ เชื่อมโยงการตลาดให้กลุ่มได้เป็นอย่างดี
5 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา - กลุ่มมีการวางแผนการผลิตในแต่ละครั้ง มีการบริหารจัดการที่ดี เป็นระบบ - สมาชิกกลุ่มมีหลากหลายวัย แต่ละคนมีบาทบาทหน้าที่ตามที่ตัวเองถนัด ดังนั้นวิสาหกิจชุมชน จึงมีการเตรียมการ ที่จะสืบทอดกิจการได้ต่อไปเรื่อยๆ ในอนาคต - กลุ่มมีช่องทางจ าหน่ายสินค้าหลากหลาย เช่น ออกบูท ขายเองที่กลุ่ม ขายออนไลน์ - มีการน าเอาผลประโยชน์มาจัดสวัสดิการให้สมาชิกและชุมชน 5. การท ากิจกรรมด้านสวัสดิการชุมชน สาธารณประโยชน์และการอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านการช่วยเหลือแก่สมาชิกและชุมชน กลุ่มสามารถสร้างงานให้กับสมาชิกและชุมชน โดยการสร้างอาชีพเสริมให้สมาชิกและ ผู้สูงวัยใน ชุมชน ในการผลิตสินค้าเพื่อใช้ไม่ต้องจัดซื้อในแหล่งอน รวมทั้งต่อยอดองค์ความรู้ต่างๆ ให้กับสมาชิกของ กลุ่ม และเป็นที่ศึกษาแลกเปลี่ยนดูงานของผู้ที่สนใจทั่วไป ด้านการส่งเสริมวัฒนธรรมที่ดีงาม กลุ่มเข้าร่วมงานเทศกาลประเพณีต่างๆ ในท้องถิ่นและร่วมบริจาคเพื่อการกุศล เช่น งานวันขึ้นปีใหม่ งานเข้าพรรษา งานออกพรรษา งานทอดกฐิน งานบุญต่างๆ เป็นต้น ด้านการส่งเสริมให้มีการรวมตัวเพื่อสร้างสาธารณประโยชน์ ให้ความร่วมมือช่วยเหลืองานต่างๆ ในชุมชน เช่น งานพัฒนาหมู่บ้าน งานจิตอาสา ต่าง ๆ ใน ชุมชน 6. ประโยชน์ที่ได้รับ 6.1 ระดับบุคคล สมาชิกกลุ่มมีรายได้ เกิดการลดรายจ่าย สามารถพึ่งพาตนได้ 6.2 ระดับองค์กร เป็นตัวอย่างที่ดีแก่ชุมชน สามารถเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้ต่อชุมชน 7. ปัจจัยที่น าไปสู่ความส าเร็จ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเพียงดินสันป่าเปา มีความคิดสร้างสรรค์ที่ทันสมัย สามารถน าเสนอและ ประสานหน่วยงานภาคีเครือข่าย ,สถาบันการศึกษา และ อปท. เพื่อรับการสนับสนุนการขับเคลื่อนกิจกรรม ของวิสาหกิจชุมชนจนมีผลงานเป็นที่ประจักษ์และประสบผลส าเร็จ สมาชิกวิสาหกิจชุมชน และเครือข่ายมีส่วน ร่วมในการขับเคลื่อนและรับผลประโยชน์จากกิจกรรมของวิสาหกิจชุมชนอย่างทั่วถึง ท า ให้เกิดความยั่งยืน และสามารถขับเคลื่อนได้ต่อเนื่อง
6 แนวปฏิบัติที่ดี BEST PRACTICE “เพียงดิน วิสาหกิจพอเพียง เลี้ยงชุมชน” กศน.ต าบลสันป่าเปา รางวัลที่น่าภาคภูมิใจ 8. รูปภาพประกอบการด าเนินงาน