06 Pembahagian sel

BAB

6 PembahagianSel

Tahukah ANDA…

• Bagaimanakah tumbesaran
berlaku?

Bolehkah organisma • mBaegnagihmaasnilkaaknahseolrgbaanhiasrmu?a
seiras dihasilkan? • gBeangeatiimk adnihaaksaihlkavna?riasi

98

6.1 Pembahagian Sel 6.3 Meiosis

6.1.1 Memerihalkan: 6.3.1 Menyatakan pengertian
6.1.2 • kariokinesis 6.3.2 meiosis.
6.3.3 Mengenal pasti
(pembahagian jenis sel yang
nukleus) 6.3.4 menjalankan meiosis.
• sitokinesis Menyatakan keperluan
(pembahagian meiosis dalam:
sitoplasma) • pembentukan gamet
Memerihalkan haploid,
diploid, kromatin, (gametogenesis)
kromosom homolog, • menghasilkan variasi
kromoson paternal dan
kromosom maternal. genetik
• mengekalkan
6.2 Kitar Sel dan Mitosis
bilangan kromosom
6.2.1 Memerihalkan fasa diploid dari generasi
dalam kitar sel: ke generasi
6.2.2 • Interfasa Menerangkan peringkat-
6.2.3 • fasa G1 peringkat dalam
6.2.4 • fasa S meiosis mengikut
6.2.5 • fasa G2 urutan yang betul:
• fasa M
• mitosis • meiosis I • meiosis II
• sitokinesis 6.3.5 Melukis dan melabel
Menyusun peringkat
mitosis mengikut urutan. struktur sel dalam setiap
Berkomunikasi tentang
struktur sel dalam peringkat meiosis I,
setiap peringkat mitosis
dan sitokinesis melalui 6.3.6 meiosis II
lukisan berlabel. dan sitokinesis.
Membanding dan Membanding dan
membezakan mitosis membezakan antara
dan sitokinesis antara meiosis dengan mitosis.
sel haiwan dengan sel
tumbuhan. 6.4 Isu Pembahagian Sel
Membincangkan Terhadap Kesihatan Manusia
keperluan mitosis
dalam: 6.4.1 Menghuraikan kesan
• perkembangan 6.3.2 ketidaknormalan mitosis
terhadap kesihatan
embrio manusia:
• pertumbuhan • tumor • kanser
Menilai kesan
organisma ketidaknormalan meiosis
• penyembuhan luka terhadap individu:
• sindrom Down
pada kulit
• penjanaan semula
• pembiakan aseks

99

6.1 Pembahagian Sel

Fikirkan! Sel dalam badan kita sentiasa tumbuh, membahagi dan mati. Oleh itu,
Apakah yang sel yang mati mesti diganti dengan sel baharu. Sel badan menghasilkan
akan berlaku sel yang baharu melalui proses pembahagian sel. Pembahagian sel
sekiranya sel tidak melibatkan dua peringkat iaitu kariokinesis dan sitokinesis.
dapat menjalani • Kariokinesis melibatkan pembahagian nukleus.
pembahagian sel? • Sitokinesis melibatkan pembahagian sitoplasma.
Sel badan organisma boleh dibahagi kepada sel soma dan sel pembiakan
atau gamet.

SEL ORGANISMA

SEL SOMA SEL GAMET

• Sel badan selain daripada sel • Sel gamet ialah sel pembiakan.
gamet. • Sel gamet terhasil melalui

• Sel soma terhasil melalui proses meiosis.
proses mitosis. • Mengandungi bilangan

• Mengandungi bilangan kromosom haploid, iaitu setiap
kromosom diploid, iaitu setiap sel mengandungi hanya satu set
sel mengandungi dua set kromosom atau n. Dalam sel
kromosom atau 2n. Dalam sel gamet manusia, n = 23.
soma manusia, 2n = 46.

Dalam sel diploid, satu set kromosom berasal daripada induk jantan atau
kromosom paternal dan satu set lagi berasal daripada induk betina atau
kromosom maternal. Kedua-dua kromosom paternal dan kromosom
maternal mempunyai ciri struktur yang serupa. Pasangan kromosom
ini disebut kromosom homolog. Kromatin ialah kromosom yang
menyerupai bebenang halus yang panjang.

Haploid (n): Satu salinan setiap kromosom Diploid (2n): Dua salinan setiap kromosom

TMK 6.1 Tiga kromosom tanpa pasangan Tiga pasang kromosom homolog (satu set
Kepentingan kromosom paternal, satu set kromosom maternal)
pembahagian sel
(Dicapai pada 21 6.1 RAJAH 6.1 Kromosom haploid dan diploid
Ogos 2019)

Praktis Formatif

1 Berikan definisi bagi istilah berikut: 2 Ramalkan apa akan berlaku sekiranya sel
dalam organ pembiakan manusia tidak dapat
(a) kariokinesis (c) kromatin menghasilkan sel haploid.

(b) sitokinesis (d) kromosom homolog

100 6.1.1 6.1.2

6.2 Kitar Sel dan Mitosis

Apakah itu kitar sel?

Kitar sel merujuk kepada turutan kejadian yang melibatkan
penggandaan DNA serta pembahagian sel untuk menghasilkan dua
sel anak. Kitar sel terdiri daripada interfasa dan fasa M. Interfasa
merupakan fasa yang paling panjang dalam kitar sel. Fasa ini terdiri
daripada fasa G1, S dan G2.

FASA S

FASA G1 2 Sintesis DNA berlaku dalam fasa S

1 Sel membesar. Komponen sel seperti apabila DNA dalam nukleus menjalani
mitokondrion dan jalinan endoplasma
dihasilkan dalam fasa ini. Protein untuk replikasi. Setiap kromosom
kegunaan kitar sel juga disintesis
ketika ini. Pada peringkat ini, nukleus mengganda menjadi dua kromatid
kelihatan besar dan kromosom Sitokinesis
adalah dalam bentuk kromatin. Mitosisseiras yang dikenali sebagai kromatid

BAB 6kembar. Kedua-dua kromatid

INTERFASA mengandungi salinan molekul
DNA yang sama. Kedua-dua
kromatid ini berpaut

pada sentromer.

S

G1

G2

FASA M FASA M
4 Fasa M terdiri daripada mitosis
RAJAH 6.2 Kitar sel
dan sitokinesis. Mitosis
melibatkan profasa, metafasa, FASA G2
anafasa dan telofasa. 3 Sel terus membesar dan kekal aktif secara metabolik

6.2.1 semasa fasa G2. Sel mengumpul tenaga dan membuat
persiapan terakhir untuk memasuki peringkat
pembahagian sel yang seterusnya. Selepas peringkat
interfasa, sel akan memasuki fasa M.

101

Dunia Biologi Kita Mitosis

Kegagalan Mitosis ditakrifkan sebagai proses pembahagian nukleus sel induk
pembahagian menjadi dua nukleus. Setiap nukleus mengandungi bilangan
mitosis dalam kromosom dan kandungan genetik yang sama dengan nukleus
sel soma tidak sel induk.
akan diwarisi
oleh generasi sentriol
seterusnya.

PROFASA gentian
gelendong

• Di dalam nukleus, kromatin mula memendek dan sentromer
menebal bagi membentuk struktur kromosom membran
yang dapat dilihat dengan mikroskop cahaya. nukleus terurai

• Kromosom kelihatan terdiri daripada dua kromosom
bebenang seiras yang disebut kromatid kembar.

• Kedua-dua kromatid kembar terikat
di sentromer.

• Membran nukleus terurai, nukleolus
menghilang, sentriol berpindah ke
kutub bertentangan dan gentian
gelendong mula terbentuk.

sentromer

TMK 6.2 anafasa

Aktiviti: Mereka telofasa
bentuk model profasa
tiga dimensi
peringkat-peringkat
dalam mitosis

metafasa

GAMBAR FOTO 6.1 Mitosis pada hujung akar tumbuhan

102 6.2.2 6.2.3

sentromer satah khatulistiwa
gentian gelendong
METAFASA
kromosom
• Sentriol berada di kutub sel kromosom
yang bertentangan.

• Gentian gelendong menetapkan
kromosom pada
satah khatulistiwa.

• Kromosom tersusun dalam
satu barisan di
satah khatulistiwa.

• Metafasa berakhir
apabila sentromer
mula membahagi.

ANAFASA kromatid kembar BAB 6
kutub sel
TELOFASA • Sentromer membahagi
dua dan kromatid kromatid
• Apabila sampai di kutub kembar berpisah. kembar
bertentangan, kromatid kini dikenali
sebagai kromosom anak. • Gentian gelendong 103
memendek, mengecut
• Setiap kutub sel mempunyai satu dan kromatid kembar
set kromosom yang lengkap tertarik ke kutub sel
dan seiras. yang bertentangan.

• Kromosom berbentuk bebenang • Anafasa berakhir apabila
halus kromatin semula. kromatid sampai di
kutub sel.
• Nukleolus terbentuk semula.
• Gentian gelendong kromosom gentian
anak gelendong
menghilang.
• Membran nukleus sentriol

baharu terbentuk. membran
• Peringkat telofasa nukleus

diikuti oleh
sitokinesis.

membran
nukleus
kromosom
anak
RAJAH 6.3 Mitosis

6.2.2 6.2.3

belahan pencerutan Perbezaan mitosis dan sitokinesis antara
mikrofilamen sel haiwan dengan sel tumbuhan

gelang pencerutan Sel tumbuhan tidak mempunyai sentriol. Namun begitu, sel tumbuhan
oleh mikrofilamen masih berupaya membentuk gentian gelendong semasa mitosis.

sel anak Sitokinesis berbeza antara sel haiwan dan sel tumbuhan. Sitokinesis
RAJAH 6.4 Sitokinesis dalam ialah pembahagian sitoplasma yang berlaku sebaik sahaja selepas
sel haiwan nukleus terbentuk iaitu pada akhir telofasa. Bagi sel haiwan, sitokinesis
berlaku apabila membran plasma mencerut di bahagian tengah sel di
antara dua nukleus (Rajah 6.4). Mikrofilamen yang terdapat di tempat
pencerutan mengecut menyebabkan sel mencerut sehingga terputus
menjadi dua sel anak.

Sitokinesis dalam sel tumbuhan pula bermula apabila vesikel yang
dibentuk bercantum membentuk plat sel di bahagian tengah sel
(Rajah 6.5). Plat sel dikelilingi oleh membran plasma baharu dan
bahan dinding sel baharu terbentuk di ruang antara plat sel. Plat
sel berkembang ke arah luar sehingga bercantum dengan membran
plasma. Pada akhir sitokinesis, gentian selulosa dihasilkan oleh sel
untuk menguatkan dinding sel baharu. Dua sel anak terbentuk. Setiap
sel anak berkeadaan diploid.

vesikel membentuk dinding sel induk dinding sel baharu
plat sel plat sel

Bagi perkembangan embrio sel anak
dan pertumbuhan organisma, RAJAH 6.5 Sitokinesis dalam sel tumbuhan
mitosis memastikan
pertambahan sel yang pesat Keperluan mitosis
dapat berlaku.
Mitosis penting dalam proses hidup berikut.

Melalui proses mitosis, cicak
mampu menghasilkan ekor yang
baharu (penjanaan semula)
sekiranya ekor terputus.

Apabila kecederaan berlaku pada badan Mitosis membantu organisma
kita, mitosis akan menghasilkan sel-sel baharu seperti hidra menghasilkan individu
menggantikan sel-sel yang mati atau rosak. baharu melalui pembentukan tunas.

GAMBAR FOTO 6.2 Keperluan mitosis bagi
organisma hidup

104 6.2.4 6.2.5

Terapi sel stem menggunakan Dalam bidang pertanian, teknik pengkulturan tisu
sel stem daripada sumsum tulang tumbuhan digunakan untuk menghasilkan anak-
bagi merawat rawan yang rosak. anak pokok melalui pengkulturan sel-sel induknya
tanpa melalui proses persenyawaan.

Teknik pengkulturan menggunakan sel stem
daripada haiwan yang kemudiannya dikultur
di dalam makmal untuk menghasilkan daging.

6.2Praktis Formatif 3 Ramalkan apa yang akan GAMBAR FOTO 6.3 Aplikasi BAB 6
berlaku sekiranya gentian mitosis dalam bidang perubatan
1 Nyatakan aplikasi mitosis gelendong gagal terbentuk. dan pertanian
dalam bidang pertanian.
4 Terangkan keperluan mitosis
2 Terangkan proses yang dalam proses hidup.
berlaku semasa fasa S.

6.3 Meiosis

GAMBAR FOTO 6.4 Meiosis ialah proses pembahagian sel yang berlaku dalam organ pembiakan
Kromosom homolog untuk menghasilkan gamet yang mempunyai bilangan kromosom separuh
(haploid) daripada bilangan kromosom sel induknya (diploid). Meiosis
berlaku di dalam testis (jantan/lelaki) dan ovari (betina/perempuan) bagi
haiwan dan manusia.

Keperluan meiosis

Meiosis membentuk gamet melalui proses gametogenesis serta
memastikan bilangan kromosom diploid sesuatu organisma yang
menjalankan pembiakan seks sentiasa dikekalkan dari satu generasi ke satu
generasi. Meiosis juga menghasilkan variasi genetik dalam spesies yang
sama. Meiosis dibahagikan kepada dua peringkat pembahagian sel iaitu
meiosis I dan meiosis II.

a. Meiosis I terdiri daripada profasa I, metafasa I, anafasa I
dan telofasa I.

b. Meiosis II terdiri daripada profasa II, metafasa II, anafasa II
dan telofasa II.

6.3.1 6.3.2 6.3.3 105

kiasma kromatid PROFASA I
bukan seiras
Kromatin memendek, menebal dan membentuk kromosom yang jelas
• kelihatan. Kromosom homolog berpasangan (sinapsis) membentuk
bivalen (ataupun dikenali sebagai tetrad iaitu terdapat empat kromatid
bagi kromosom homolog).

bivalen/tetrad • Proses pindah silang iaitu pertukaran bahan genetik antara kromatid–
kromatid bukan seiras berlaku. Pindah silang menghasilkan kombinasi
gentian gen yang baharu pada kromosom.Tempat di mana kromatid bersilang
gelendong disebut kiasma. Pada akhir profasa I, membran nukleus dan nukleolus
mula menghilang. Kedua-dua sentriol bergerak ke kutub sel bertentangan.
Gentian gelendong terbentuk antara sentriol.

sentriol kromatid kembar masih
terikat pada sentromer

kromosom homolog
berpisah dan ditarik
ke kutub bertentangan

membran
plasma
mencerut

satah kromosom homolog sentriol
khatulistiwa tersusun pada satah
khatulistiwa
RAJAH 6.6 Meiosis

METAFASA I ANAFASA I TELOFASA I

• Kromosom homolog • Gentian gelendong • Kromosom tiba di kutub
tersusun di mengecut menyebabkan sel bertentangan.
satah khatulistiwa. setiap kromosom
homolog berpisah • Setiap kutub sel
• Satu kromosom daripada daripada pasangan mengandungi bilangan
setiap pasangan kromosom homolognya dan tertarik kromosom haploid yang
homolog terikat pada ke kutub sel yang terdiri daripada satu set
gentian gelendong dari satu bertentangan. kromosom sahaja.
kutub sel dan homolognya
terikat pada gentian • Setiap kromosom masih • Gentian gelendong
gelendong dari kutub terdiri daripada sepasang kemudiannya menghilang.
sel bertentangan. kromatid kembar yang
terikat pada sentromer • Nukleolus muncul semula
• Kromatid kembar masih dan bergerak sebagai dan membran nukleus
terikat bersama kerana satu unit. terbentuk.
sentromer masih
belum berpisah. • Telofasa I disusuli oleh
proses sitokinesis yang
menghasilkan dua sel anak.

• Kedua-dua sel anak yang
terhasil berada dalam
keadaan haploid.

AR • Interfasa bagi meiosis I
lazimnya singkat dan DNA
tidak menjalani replikasi.

106 6.3.4 6.3.5

PROFASA II ANAFASA II

• Nukleolus dan membran • Sentromer kromatid kembar berpisah.
nukleus menghilang.
• Pasangan kromatid kembar berpisah
• Setiap kromosom terdiri dan bergerak ke kutub bertentangan
daripada kromatid kembar didahului oleh sentromer.
yang bercantum di sentromer.
• Setiap kromatid pada peringkat ini
• Gentian gelendong mula dikenali sebagai kromosom.
terbentuk di dalam kedua-
dua sel anak.

kromatid kembar berpisah empat sel anak haploid

BAB 6

membran nukleus

dua sel anak TELOFASA II
haploid
• Kromosom tiba di kutub sel.
METAFASA II • Gentian gelendong menghilang. Membran nukleus

• Kromosom tersusun secara dan nukleolus terbentuk semula.
rawak pada satah khatulistiwa • Bilangan kromosom setiap sel anak adalah separuh
bagi setiap sel anak.
daripada bilangan kromosom induk.
• Setiap kromatid terikat pada • Telofasa II berakhir dengan proses sitokinesis yang
gentian gelendong
di sentromer. menghasilkan empat sel anak yang haploid.
• Setiap sel haploid mempunyai separuh daripada
• Metafasa II tamat apabila
sentromer berpisah. bilangan kromosom sel induk. Kandungan genetik
juga berbeza daripada sel induk yang diploid. Sel
6.3.4 6.3.5 haploid berkembang menjadi gamet.

107

Zon Aktiviti Perbandingan dan perbezaan antara meiosis
dengan mitosis
Bina alat ber kir
untuk membanding Anda telah mempelajari dua jenis pembahagian sel iaitu mitosis dan
dan membezakan: meiosis. Apakah peristiwa utama yang membezakan mitosis dan meiosis
(a) meiosis I dan dan antara meiosis I dan meiosis II? Banding dan bezakan antara kedua-
dua jenis pembahagian sel.
meiosis II
(b) meiosis dan 6.3Praktis Formatif

mitosis 1 Nyatakan perbezaan paling
ketara antara meiosis I
dan meiosis II. 2 Huraikan bagaimana meiosis I
mengurangkan bilangan
kromosom dalam sel anak.

6.4 Isu Pembahagian Sel
Terhadap Kesihatan Manusia
TMK 6.3
Video: Kanser Kitar sel dikawal oleh sistem kawalan khas pada setiap fasa G1, S, G2 dan
(Dicapai pada 21 Ogos 2019) M untuk memastikan pembahagian sel berlaku dengan sempurna. Walau
bagaimanapun, kadang-kadang pembahagian sel yang tidak terkawal akan
menyebabkan pembentukan tumor.

Tumor terbahagi kepada dua jenis iaitu tumor benigna dan tumor
malignan. Tumor benigna adalah tidak berbahaya dan boleh dibuang
melalui pembedahan. Tumor malignan pula dikenali sebagai kanser. Kanser
disebabkan oleh beberapa faktor iaitu radiasi (sinar x, sinar gama dan sinar
ultraungu), bahan kimia (seperti tar dalam tembakau), karsinogen (seperti
formaldehid dan benzena), faktor genetik serta bakteria dan virus. Hal ini
akan menyebabkan sel-sel membahagi berterusan dan menghasilkan tumor.
Sel kanser akan merebak dan memusnahkan sel-sel normal di sekitarnya.
Keadaan ini akan mengganggu fungsi tisu-tisu di sekitarnya. Kanser yang
tidak dikesan pada peringkat awal akan menyebabkan kerosakan organ dan
akhirnya membawa maut (Rajah 6.7).

tumor salur
limfa

tisu glandular sel
kanser
salur
darah

Tumor membesar Sel kanser bersaing untuk Sel kanser merebak melalui Tumor baharu
daripada sel mendapatkan nutrien daripada salur limfa dan salur darah ke terbentuk pada
tunggal kanser. tisu-tisu lain di sekitarnya. bahagian lain tubuh. organ-organ lain.

108 RAJAH 6.7 Perkembangan kanser payudara 6.3.6 6.4.1

Ketidaknormalan semasa pembahagian meiosis juga akan GAMBAR FOTO 6.5 Kanak-
menyebabkan penyakit genetik, contohnya sindrom Down. Hal kanak sindrom Down
ini berlaku kerana gentian gelendong gagal berfungsi ketika menunjukkan ciri-ciri tertentu
anafasa I atau anafasa II. Akibatnya, kromosom gagal berpisah seperti pertumbuhan badan
(tak disjunksi). Gamet mempunyai bilangan kromosom tidak terbantut dan kerencatan mental
normal (22 atau 24 kromosom). Jika persenyawaan antara
gamet normal (23 kromosom) dan gamet abnormal (24
kromosom) berlaku, zigot akan mempunyai 47 kromosom
iaitu satu keadaan yang tidak normal (Rajah 6.8).

Dalam pembahagian meiosis Sekiranya kromosom homolog atau
yang normal, kromosom kromatid kembar gagal berpisah,
dibahagikan dengan sekata taburan kromosom induk semasa
antara gamet. meiosis adalah tidak sekata.

Bilangan kromosom Bilangan kromosom BAB 6
diploid manusia diploid manusia
2n = 46 2n = 46

MEIOSIS MEIOSIS

Bilangan Bilangan Bilangan tak disjunksi GAMBAR FOTO 6.6
haploid haploid haploid semasa Set kromosom lengkap
anafasa individu yang menghidap
n = 23 n = 23 n = 24 sindrom Down
Bilangan
haploid
n = 22

PERSENYAWAAN

Bilangan kromosom
diploid, 2n +1= 47
( Tiga kromosom 21 )

RAJAH 6.8 Pembentukan trisomi 21

Individu sindrom Down mempunyai 47 kromosom, iaitu terdapat kromosom
tambahan pada set ke-21. Keadaan ini juga dikenali sebagai trisomi 21. Sindrom
ini boleh menyebabkan kerencatan mental, mata sepet dan lidah sedikit terjelir.

6.4Praktis Formatif 2 Keadaan tak disjunksi dalam manusia boleh
menyebabkan penyakit genetik seperti
1 Terangkan mengapa kaedah radioterapi sindrom Down. Nyatakan bilangan kromosom
digunakan untuk mengawal atau dan ciri-ciri yang terdapat pada individu
menghentikan pertumbuhan sel kanser. sindrom Down.

6.4.2 109

Rumusan

PEMBAHAGIAN SEL

Pembahagian Sel Kitar Sel dan Mitosis Meiosis Isu Pembahagian
Sel terhadap
Kariokinesis Fasa M Meiosis I dan
(pembahagian (mitosis dan Meiosis II Kesihatan Manusia
nukleus) sitokinesis)
Persamaan Kesan
Sitokinesis Interfasa dan ketidaknormalan
(pembahagian (fasa G1, S perbezaan mitosis: tumor,
sitoplasma) dan G2) antara kanser
meiosis dan
mitosis Kesan
ketidaknormalan
meiosis: sindrom
Down

Refleksi Kendiri

Adakah anda telah menguasai konsep penting berikut?
• Definisi kariokinesis, sitokinesis, haploid, diploid, kromatin, kromosom homolog,

kromosom paternal dan kromosom maternal
• Kitar sel
• Peringkat-peringkat mitosis
• Perbezaan mitosis dan sitokinesis antara sel haiwan dengan sel tumbuhan
• Peringkat-peringkat meiosis
• Perbezaan dan persamaan antara meiosis dengan mitosis
• Keperluan mitosis dan meiosis
• Kesan ketidaknormalan mitosis dan meiosis terhadap kesihatan manusia

110

Praktis Sumatif 6

1 Namakan urutan proses mitosis.

2 Apakah fungsi sentriol dalam pembahagian sel haiwan?

3 Nyatakan satu perbezaan antara metafasa mitosis dengan metafasa I meiosis.

4 (a) Terangkan kepentingan proses pembahagian sel yang berlaku di hujung
akar tumbuhan.

(b) Seorang peladang ingin menghasilkan sebilangan besar pokok mangga jenis baka baik
dalam masa yang singkat untuk tujuan komersial. Nyatakan dan huraikan teknik yang
boleh digunakan oleh peladang tersebut.

5 Rajah 1 menunjukkan suatu sel yang berada di kromosom P
peringkat M dalam kitar sel. Lukiskan kedua-dua sel
yang akan terbentuk sekiranya kromosom P tidak berpisah.

Soalan Esei RAJAH 1

6 Rajah 2 menunjukkan set lengkap kromosom
seorang individu.
(a) Nyatakan penyakit genetik yang dihidapi
oleh individu tersebut.
(b) Terangkan bagaimana individu ini boleh
menghidapi penyakit genetik tersebut.

RAJAH 2

7 Sel kanser terbentuk selepas sel normal terdedah kepada faktor Y.
(a) Terangkan pembentukan sel kanser.
(b) Nyatakan dua contoh faktor Y yang menyebabkan pembentukan sel kanser.
(c) Nyatakan dua cara untuk mengelakkan perkembangan sel kanser.

Sudut Pengayaan

8 Perkembangan dalam bidang kultur tisu tumbuhan telah membolehkan ahli sains
meningkatkan kualiti dan kuantiti sesuatu tanaman. Para ahli sains di Malaysia telah
berjaya mempatenkan produk yang boleh disembur pada pokok orkid bagi membantu
mengatasi jangkitan yang disebabkan oleh virus. Cabang bioteknologi ini dikenali sebagai
teknologi RNA interference. Pada pendapat anda, bolehkah teknologi semburan ini diguna
pakai untuk semua organisma sebagai perlindungan daripada jangkitan penyakit?

Jawapan lengkap boleh
didapati dengan mengimbas
kod QR yang disediakan

111