ยารักษาโรคกระเพาะอาหาร (Gastrointestinal Drugs)

Gastrointestinal Drugs

ยาที่ใช้ในระบบทางเดินอาหาร

สมากชิก

นางสาวกัญญาณัฐ เทียมพัตร 6414991003
นางสาวตันหยง นาโสก 6414991012

นางสาววัชราภรณ์ แน่นอน 6414991027
นางสาวศรัญญา ชนะชัย 6414991028
นางสาวอุดมรัตน์ แปรเพ็ง 6414991040
นางสาวปณัดดา บุระณะ 6414991051

คำนำ

E-bookเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวิชาเภสัชวิทยาพื้น

ฐานสำหรับการพยาบาล ชั้นปี 2 เพื่อให้ได้ศึกษาหาความรู้ในเรื่องยาที่ใช้ในการ
รักษากระเพาะอาหารและได้ศึกษาอย่างเข้าใจเพื่อเป็นประโยชน์กับการเรียน

ผู้จัดทำหวังว่า E-bookเล่มนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่าน หรือ

นักเรียน นักศึกษา ที่กำลังหาข้อมูลเรื่องนี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือข้อผิด

พลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

คณะผู้จัดทำ
วันที่ 12 กันยายน 2565

ส า ร บั ญ

เรื่อง หน้า

ยารักษาแผลในทางเดินอาหาร (Gastrointestinal ulcer drugs) 5
ยาขับลม (Antiflatulents and carminatives) 14
ยาช่วยย่อย (Digestive enzyme) 15
ยาคลายการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบและยาต้านโคลิเนอร์จิก 16
(Antispasmodics and anticholinergics)
ยาแก้อาเจียน (Antiemetic drugs) 17
ยาขับน้ำดี ยาป้องกันโรคตับและน้ำดี 23
(Cholagogues,hepatic protectives and other hepatobiliary agents)
ยาระบาย และยาสวน (Laxatives drugs) 24
ยาแก้ท้องเสีย และสารน้ำอิเล็กโตรไลท์ทดแทน 30
(Antidiarrheals and oral electrolyte replacers)
ยารักษาการตกเลือดทางเดินอาหาร 34
(Drugs used in gastrointestinal bleeding)
ยารักษาลำไส้อักเสบ (Intestinal anti-inflammatory drugs) 36
ยารักษาโรคริดสีดวงทวาร (Antihemorrhoidal preparations) 37
บรรณานุกรม 38

ยารักษาแผลในทางเดินอาหาร (Gastrointestinal ulcer drugs)

แผลในทางเดินอาหาร เป็นคำรวมที่ใช้กล่าวถึงแผลบริเวณกระเพาะอาหารและ

ลำไส้ส่วนตัน การเกิดแผลในทางเดินอาหารเกิดจากความไม่สมดุลระหว่างปัจจัยที่มีผล

ในการทำลาย และปัจจัยที่ช่วยป้องกันและเพิ่มความต้านทานของเยื่อบุทางเดินอาหาร

Aluminium Hydroxide
ชื่อสามัญ Aluminium Hydroxide
ชื่อการค้า Algycon
ประเภท ยาลดกรด
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร
การออกฤทธิ์ ทำปฏิกิริยากับกรดเกลือ
ได้อะลูมีเนียมคลอไรด์ ทำให้ความเป็นกรดในกระเพาะอาหารลดลง
เป็นยาลดกรดชนิดที่ไม่ดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
เนื่องจากเป็นยาไม่ละลายน้ำออกฤทธิ์ช้าและมีฤทธิ์นาน
ผลข้างเคียง ท้องผูก ลำไส้อุดตัน อุจจาระเปลี่ยนสี คลื่นไส้ อาเจียน ปวดช่องท้อง

ภาวะแมกนีเซียมในเลือดต่ำ (Hypomagnesemia) ภาวะฟอสเฟตในเลือ

เต่ำ(Hypophosphatemia) และหากใช้ยานี้เป็นเวลานานอาจส่งผลให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง

อ่อนเพลีย หรือเบื่ออาหาร
การพยาบาล
1.โดยทั่วไปให้รับประทานยานี้วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร 1 ชั่วโมง และก่อนนอน และให้รับ

ประทานเพิ่มเมื่อมีอาการ ถ้าเป็นมากให้รับประทานทุก 2-4 ชั่วโมง (ยกเว้นการใช้รักษา

ภาวะฟอสฟอรัสสูงในเลือดที่ต้องรับประทานยาพร้อมกับอาหารและก่อนนอน)
2.สำหรับยาเม็ดควรเคี้ยวให้ละเอียดก่อนกลืนยา ส่วนยาน้ำแขวนตะกอน ให้เขย่าขวด

ก่อนรับประทานยาทุกครั้ง
3.หากต้องรับประทานยาอื่นร่วมด้วย ให้รับประทานยาอื่นก่อนรับประทานยา

อะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ประมาณ 1 ชั่วโมง หรือรับประทานยาอื่นหลังจากรับประทานยา

อะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ไปแล้วประมาณ 2 ชั่วโมง
4.ไม่ควรประทานยานี้ติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์ เว้นแต่แพทย์จะสั่งให้รับประทานยานี้ต่อ

ไป การใช้ยาอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน อาจทำให้เกิดภาวะ

ฟอสฟอรัสต่ำในเลือด (Hypophosphatemia)

Calcium carbonate

ชื่อสามัญ calcium carbonate

ชื่อการค้า Calthicon

ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร

การออกฤทธิ์ หลังรับประทาน

ตัวยาจะไปทำปฏิกิริยากับกรดใน

กระเพาะอาหาร จนมีฤทธิ์เป็นกลาง

และเกิดเป็นสารประกอบแคลเซียมคลอไรด์ (Calcium


chloride)

ซึ่งละลายน้ำได้ดี จึงถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดเกลือ


แคลเซียมคาร์บอเนตเองยังก่อให้เกิดการกระตุ้นให้


กระเพาะอาหารหลั่งกรด

ออกมาได้เช่นเดียวกัน ผู้บริโภคจึงมักได้รับคำแนะนำ


ว่าควรรับประทานยาพร้อมอาหาร หรือ หลังอาหาร

ผลข้างเคียง ท้องผูกทำให้เกิดความอุดตันภายใน


ลำไส้ ท้องอืดแน่น อึดอัดท้อง

การพยาบาล

.1. แนะนำวิธีรับประทานที่ถูกต้องให้แก่ผู้ป่วย

2.ติดตามผลการรักษาขณะได้รับยาลดกรด โดย


สังเกตอาการปวดท้องและลักษณะการถ่ายอุจจาระ


ว่ามีหรือไม่

3.ควรแนะนำให้รับประทานอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูงๆ


Antacid mixture เช่น เนื้อสัตว์ ไข่แดง ถั่วงา

ชื่อสามัญ Antacid mixture

ชื่อการค้า Antacil gel susp

ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร

การออกฤทธิ์ ทำปฏิกิริยากับกรดเกลือ

ได้อะลูมีเนียมคลอไรด์ ทำให้ความเป็นกรดในกระเพาะ


อาหารลดลง

เป็นยาลดกรดชนิดที่ไม่ดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย เนื่องจาก


เป็นยาไม่ละลายน้ำออกฤทธิ์ช้าและมีฤทธิ์นาน

ผลข้างเคียง ท้องผูก คลื่นไส้ อาเจียน

การพยาบาล

.1. แนะนำวิธีรับประทานที่ถูกต้องให้แก่ผู้ป่วย

2.ติดตามผลการรักษาขณะได้รับยาลดกรด โดย


สังเกตอาการปวดท้องและลักษณะการถ่ายอุจจาระ


ว่ามีหรือไม่

Cimetidine
ชื่อสามัญ cimetidine
ชื่อการค้า Aidar
ประเภท ยาลดกรด
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร
กลไกการออกฤทธิ์ สารฮิสตามีน (Histamine)

เป็นต้นเหตุทำให้กรดหลั่งในกระเพาะอาหาร
ยาไซเมทิดีนจะยับยั้งการทำงานของสารฮิสตามีน
โดยจะเข้าไปจับกับหน่วยของตัวรับ (Receptor)
ในระดับเซลล์ของผนังกระเพาะอาหารที่เรียกว่า
H2-Recep tors ด้วยกลไกดังกล่าว จึงยับยั้ง
ไม่ให้กระเพาะหลั่งกรดออกมา และทำให้อาการ
ของโรคกระเพาะอาหารบรรเทาลง
ผลข้างเคียง ไม่ค่อยเกิดผลข้างเคียง หากได้ยา

ขนาดมากๆ อาจเกิดอาการข้างเคียงได้ อาการที่พบ

บ่อย ได้แก่ ท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง

มึนงง มีผื่นขึ้นและปวดตามกล้ามเนื้อ
การพยาบาล
1.สอบถามประวัติการใช้ยาต่างๆที่อาจมีผลกับยา

ตัวนี้ และประวัติโรคต่างๆ เช่น โรคไต
2.ฉีดยาตัวนี้เข้าIV ไม่ควรผสมร่วมกับยาอื่นเพราะ

อาจเกิดการตกตะกอนของยาตัวนี้

Esomeprazole
ชื่อสามัญ Esomeprazole
ชื่อการค้า Esomeprazole Sandoz
ประเภท Proton – pump inhibitors
ข้อบ่งใช้ รักษาโรครกรดไหลย้อน มีแผลใน

หลอดอาหาร
การออกฤทธิ์ ยับยั้ง H+,K+ ATPase ยับยั้งการ

เคลื่อนของ Hydrogen ไปยังกระเพาะอาหาร เพิ่ม

ความเป็นด่างลดกรดในกระเพาะ
ผลข้างเคียง ปวดศรีษะ ท้องเสีย ปากแห้ง ท้อง

อืด
การพยาบาล
1.ประเมินอาการปวดท้อง
2.ติดตามการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
3.แนะนำผู้ป่วยให้รับประทานยาครบตามที่แพทย์

สั่ง
4.ติดตามผลรักษา

Lansoprazole
ชื่อสามัญ Lansoprazole
ชื่อการค้า Prevacid FDT
ประเภท ยาลดกรดชนิด Proton – pump inhibitors
ข้อบ่งใช้ ลดกรดในกระเพาะ รักษาหลอดอาหารอักเสบ
การออกฤทธิ์ ยับยั้ง H+.K+ ATPase
ยับยั้งการเคลื่อนของ Hydrogen ion ลดการหลั่งกรด
ในกระเพาะอาหาร
ผลข้างเคียง ท้องเสีย ผื่นขึ้น คัน ปวดศรีษะ
การพยาบาล
1.ประเมินอาการปวดท้อง
2.ติดตามการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
3.แนะนำผู้ป่วยให้รับประทานยาครบตามที่แพทย์สั่ง


4.ติดตามผลรักษา

Magnesium carbonate
ชื่อสามัญ Algycon
ประเภท ยาลดกรด
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน ปัสสาวะเป็นด่าง
เกิดภาวะขาดน้ำ
การพยาบาล
1.แนะนำวิธีรับประทานที่ถูกต้อง
2.แนะนำรับประทานวิตามินเอและวิตามินบีสูง
3.ติดตามผลการรักษา

Pantoprazole
ชื่อสามัญ Pantoprazole sodium
ชื่อการค้า Controloc
ข้อบ่งใช้ รักษาหลอดอาหารอักเสบ
การออกฤทธิ์ ยับยั้งการทำงาน H+,K+

ATPase
ยับยั้งการสร้างกรดเกลือในกระเพาะ
ผลข้างเคียง ปวดท้อง ท้องเสีย มึนงง ผื่นคัน
การพยาบาล
1.ประเมินอาการ
2.แนะนำรับประทานยาพร้อมอาหาร
3.หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์

Magnesium hydroxide
ชื่อสามัญ Magnesium hydroxide
ชื่อการค้า Admag
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร
การออกฤทธิ์ ทำปฏิกิริยากับกรดเกลือได้แมกนีเซียมคลอไรด์ เป็นยาระบาย ออกฤทธิ์นาน

ได้ดี เป็นสารไม่ละลายน้ำ
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน ปัสสาวะเป็นด่าง เกิดภาวะขาดน้ำ
การพยาบาล
1.แนะนำวิธีรับประทานที่ถูกต้อง
2.แนะนำรับประทานวิตามินเอและวิตามินบีสูง
3.ติดตามผลการรักษา

Magnesium trisilicate
ชื่อสามัญ Magnesium trisilicate
ชื่อการค้า Admag – M
ประเภท ยาลดกรด
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในทางเดินอาหาร
การออกฤทธิ์ ทำปฏิกิริยากับกรดเกลือได้

แมกนีเซียมคลอไรด์ เป็นยาระบาย ออกฤทธิ์นานได้ดี

เป็นสารไม่ละลายน้ำ
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน ปัสสาวะเป็นด่าง เกิด

ภาวะขาดน้ำ
การพยาบาล
1.แนะนำวิธีรับประทานที่ถูกต้อง
2.แนะนำรับประทานวิตามินเอ
3.ติดตามผลการรักษา

Misoprostol
ชื่อสามัญ Misoprostol
ชื่อการค้า Arthrotec, Cytotec
ประเภท ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร
ข้อบ่งใช้
1.ป้องกันไม่ให้เกิดแผลในกระเพาะ

อาหารเพราะได้รับยา NSAID
2.ใช้ยาร่วมกับ Mifepristone เพื่อยุติ

การตั้งครรภ์
การออกฤทธิ์ ยับยั้งการหลั่งพลอส

ตาแกลนดิน ลดการหลั่งกรดจาก

เซลล์เนื้อบุกระเพาะ กระตุ้นการหลั่ง

Bicarbonate

Omeprazole
ชื่อสามัญ Omeprazole
ชื่อการค้า Airomet-Aom
ประเภท ยาลดกรดชนิด Proton – pump inhibitors
การออกฤทธิ์ ยับยั้งการทำงาน H+,K+ ATPase

ยับยั้งการสร้างกรดเกลือในกระเพาะ
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศรีษะ ผื่นขึ้น

ลมพิษ
การพยาบาล
1.ให้ยาก่อนอาหาร ตอนเช้า
2.ลืมรับประทานยาให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้
3.ให้กลืนยาทั้งแคปซูล ไม่เคี้ยว

Rabeprazole
ชื่อสามัญ Rabeprazole
ชื่อการค้า Pariet
ประเภท ยาลดกรดชนิด Proton – pump

inhibitors
ข้อบ่งใช้
1.รักษาแผลโรคกรดไหลย้อน
2.รักษาแผลลำไส้เล็ก
การออกฤทธิ์ ยับยั้งการทำงาน H+,K+

ATPase ยับยั้งการสร้างกรดเกลือใน

กระเพาะ
ผลข้างเคียง ปวดศรีษะ ปวดคอ ปวดท้อง

ท้องเสีย มีไข้
การพยาบาล
1.ให้กลืนยาทั้งเม็ด
2.รับประทานยาให้ครบตามแพทย์สั่ง
3.งดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์

Ranitidine
ชื่อสามัญ Ranitidine hydrochloride
ชื่อการค้า Acicare
ประเภท ฮีสตามีน H2-receptor blocking drug
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลในกระเพาะอาหาร
การออกฤทธิ์ แย่งตัวจับกับ H2 ยับยั้งการทำงานของเซลล์เยื่อบุกระเพาะ
อาหารในการหลั่งกรด
ผลข้างเคียง ปวดศรีษะ คลื่นไส้ ท้องผูก หัวใจเต้นแรง นอนไม่หลับ
การพยาบาล
1.ให้ยาก่อนนอน วันละ 1 ครั้ง
2.ลืมรับประทานยาให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้
3.หลีกเลี่ยงการดื่มสุราและสูบบุหรี่

Sucralfate
ชื่อสามัญ Sucralfate
ชื่อการค้า Sucrafen
ประเภท ยาลดกรด
ข้อบ่งใช้ รักษา Duodenal ulcer
การออกฤทธิ์ ยาเป็นสารประกอบของ Sulfate, Sucrose และ Aluminium

hydroxide เข้าสู่ร่างกายจับกับกรดเกลือในกระเพาะได้สารเหนียว สีขาวเหลือง
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ ท้องอืด ปากแห้ง ปวดหลัง มึนงง
การพยาบาล
1.รับประทานยานี้กับน้ำตอนกระเพาะว่าง 1 ชั่วโมงก่อนอาหาร
2.ลืมรับประทานยาให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้
3.หากมีอาการมึนงง ไม่ขับรถหรือใช้ของมีคม
ข้อควรระวังในการใช้ยาลดกรดโดยทั่วๆไป
1.ใช้ยาลดกรดแรงๆ มีผลทำให้ PH ภายในกระเพาะสูงเกิน 4.5
2.ระวังการใช้ยาลดกรดร่วมกับยาอื่น
3.ยาลดกรดมีผลทำให้ PH ของปัสสาวะเป็นด่าง
4.ขนาดยาและความถี่ในการรับประทานยาขึ้นอยู่กับความรุนแรง
5.ระยะเวลาใช้ยาทั่วไปติดต่อกันอย่างน้อย 4-6 สัปดาห์

ยาขับลม (Antiflatalents and carminative)




เป็นยาที่ช่วยให้เกิดการเรอจากการหดตัวของกระเพาะอาหาร ลำไส้ และกล้ามเนื้อ
หูรูดคลายตัว หรืออาจช่วยให้เกิดภาวะสมดุลของอิเล็กโตรไลท์ในร่างกาย

Carminative
ชื่อสามัญ : Caminative
ชื่อการค้า : Caminative mixture
ประเภท: ยาขับลม
ข้อบ่งใช้:ช่วยให้อาการแน่นและมีลมภายในท้องลด
น้อยลง
การออกฤทธิ์ :กระตุ้นเยื่อเมือกของกระเพาะอาหาร
และลำไส้ทำให้เกิดการบีบตัวไล่ลมออกมา และยังมี
ผลทำให้หลอดเลือดขยายตัวทำให้มีเลือดมาเลี้ยง
มากขึ้น
ผลข้างเคียง : พบน้อย อาจมีคลื่นเล็กน้อย
การพยาบาล
1.แนะนำให้รับประทานอาหารอย่างช้าๆควรรับ
ประทานอาหารที่ย่อยง่าย
2.สำหรับผู้ป่วยที่ที่มีประวัติแผลในกระเพาะอาหาร
และลำไส้ สังเกตอาการปวดท้องบริเวณลิ้นปี่ และ
การถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ หากพบอาการดังกล่าวให้
หยุดยาและรายแพทย์ทันที
3.แนะนำให้ออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เพียงพอ

Sodium bicarbonate
ชื่อสามัญ : Sodium bicarbonate
ชื่อการค้า : Baby Gripe,Amogin Effe,Bicobon
ประเภท : ยาขับลม
ข้อบ่งใช้ : รักษา Hyperacidity ภาวะท้องเสียอย่าง
รุนแรง ภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง Anoxia เบาหวานที่
ควบคุมไม่ได้ ป้องกันนิ่วในไตจากโรคเก๊าท์
การออกฤทธิ์ : ระยะสั้น สามารถกรดในกระเพาะ
อาหารได้อย่างรวดเร็ว ยานี้ไม่เหมาะสำหรับรักษาแผล
ในกระเพาะ เพราะออกฤทธิ์ระยะสั้น มีปริมาณโซเดียม
สูง และทำให้ท้องอืด
ผลข้างเคียง : มีอาการท้องอืด ท้องเสีย เกิดภาวะการ
เผาผลาญเป็นด่าง
การพยาบาล : ดูและและแนะนำผู้ป่วย ดังนี้
1.ไม่ควรรับประทานยานี้พร้อมกับนมหรือแคลเซียม
เพราะจะทำให้เกิด คลื่นไส้อาเจียน ปวดศรีษะ สับสน
2.ไม่ควรให้ยาลดกรดในระยะยาวอาจเกิดการคั่งค้าง
ของโซเดียมและภาวะด่าง

ยาช่วยย่อย Digestive enzymes

เป็นเอนไซม์ที่สกัดจากสัตว์เป็นยาที่กระตุ้นต่อมรับรสในลิ้นเป็นผลให้กระเพาะอาหาร
น้ำย่อยมากขึ้น เกิดความรู้สึกอยากอาหารและทำให้ย่อยอาหารได้ดีขึ้น

Pancreatic enzymes
ชื่อสามัญ : Pancreatic enzymes
(Pancrelipase ,Pancreatin)
ชื่อการค้า
:Combizym,Gasszym,Emzymet
ประเภท:เอนไซม์ที่สกัดจากตับอ่อนของ
สุกรโค กระบือ
มีฤทธิ์ช่วยย่อยและดูดซึมไขมันโปรตีนและ
คาร์โบไฮเดรต
ข้อบ่งใช้ : รักษาโรคตับอักเสบเรื้อรัง มะเร็ง
อุดตันท่อทางเดินตับอ่อน
การออกฤทธิ์ : เป็นเอนไซม์ที่ช่วยย่อยและ
ดูดซึมสารอาหาร
ผลข้างเคียง : ยาขนาดสูง ๆ ทำให้คลื่นไส้

ปวดท้องและท้องร่วง
การพยาบาล :
1.ให้รับประทานยาก่อนหรือพร้อมอาหาร
และห้ามเคี้ยวหรือแกะแคปซูลให้กลืนทั้ง
แคปซูล
2.สังเกตอาการข้างเคียงเช่นท้องเสีย แน่น
ท้อง
3.หากมีอาการปวดข้อบวมเป็นแผล หายใจ
ลำบาก รายงานเเพทย์ให้ทราบ

Stomachic mixture / Stomachica
ชื่อสามัญ : Stomachic mixture / Stomachica
ชื่อการค้า : Stomachic mixture, Tonica Mixture
ประเภท : ยาเจริญอาหาร
ข้อบ่งใช้ : ช่วยเพิ่มความอยากอาหาร และเป็นยาช่วยย่อย
การออกฤทธิ์ : กระตุ้นให้กระเพาะอาหารหลั่งน้ำย่อยเพื่มขึ้น
ยาจำพวกนี้จะมีรสขมและชาที่ลิ้นกระตุ้นต่อมรับรสที่ลิ้น
ทำให้เกิดความรู้สึกอยากอาหารและยังมีผลทำให้การย่อย
อาหารดีขึ้น
ผลข้างเคียง : มีอาการปวดท้อง ซึ่งพบน้อย
การพยาบาล :
1.ดูแลให้ผู้ป่วยรับประทานยาก่อนอาหารอย่างน้อย1/2-1
ชั่วโมง
2.สังเกตอาการปวดท้องหลังรับประทานยา

ยาคลายการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบและยาต้านโคลิเนอร์จิก
(Antispasmodics and anticholinergics)

Atropine
ชื่อสามัญ : Atropine sulphate
ชื่อทางการค้า : Alumag ,Atropine Sulphate Demo
ประเภท : ยาลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบและยาต้าน

Cholinergic
ข้อบ่งใช้ : ลดการหดเกร็ง Pylorus การเคลื่อนไหวของลำไส้เล็ก

และลำไส้ใหญ่ให้ก่อนดมยาสลบเพื่อควบคุม การหลั่งน้ำลาย

และเสมหะ ใช้รักษาโรคพาร์กินสัน
การออกฤทธิ์ : ยับยั้ง Muscarinnic response ต่อ
Acetylcholine โดยแย่ง ACh จับกับ Cholinergic receptors
ผลข้างเคียง : ปากแห้ง เหงื่อออกน้อย กระหายน้ำ หัวใจเต้นเร็ว

รูม่านตาขยาย ตาพร่ามัว ผิวหนังแห้ง แดง มีผื่นขึ้น ท้องผูก

เสียการทรงตัว เพ้อ หมดสติ
การพยาบาล :
1.สังเกตอาการเปลี่ยนแปลงและบันทึกสัญญาชีพอย่างใกล้ชิด
2.บันทึกปริมาณปัสสาวะทุกวัน เพราะยามีผลทำให้เกิดการคั่ง

ของปัสสาวะในกระเพาะ
3.สังเกตอาการท้องผูก หากพบควรให้ผู้ป่วยดื่มน้ำและรับ

ประทานอาหารที่มีกากอาหารมากขึ้น

Dicyclomine/Dicycloverine
ชื่อสามัญ : Dicycloverine hydrochloride

(Dicyclomine hydrochloride)
ชื่อการค้า : Dicymine .Difemic,Biodan
ประเภท : ยาคลายการเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบและยา

ต้าน Cholinergic
ข้อบ่งใช้ : รักษาโรคลำไส้ใหญ่ ลำไส้หดเกร็ง การหดเกร็ง
บองกาะเพาะอาหารส่วนปลาย ท้องผูกลำไส้ใหญ่อักเสบ

ทางเดินน้ำดี
ผลข้างเคียง : มึนงง เคลิบเคลิ้ม ระคายเคืองกระเพาะ

อาหาร เห็ยภาพไม่ชัด ง่วงซึม
การพยาบาล :
1.ให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงการขับรถหรือการทำงานกับ

เครื่องจักร
2.ควรให้ยาพร้อมกับอาหาร เพื่อลดการระคายเคืองต่อ

กระเพาะอาหาร
3.หากใช้ยานี้เพื่อรักษาแผลในลำไส้เล็กส่วนต้น ควรใช้ยา

ลดกรดเสริม เนื่องจากฤทธิ์ของยานี้ไม่ช่วนลดการหลั่ง

กรดในกระเพาะอาหาร

ยาแก้อาเจียน (Antiemetics drugs)
การให้ยาแก้อาเจียน จะเลือกให้ในผู้ป่วยที่มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน เมารถเมาเรือ

และวิงเวียน ที่ได้ผลดี คือ Promethazine ส่วนยาที่ช่วยลดอาการอาเจียนที่เกิด

จากผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัดและรังสีในผู้ป่วยมะเร็ง คือ Dopamine antagonists

รวมทั้งThiethylperazine, Chlorpromazine, Perphenain และ Serotonin

antagonists, Granisetron และ Ondansetron ส่วนยาDronabinol ใช้แก้

อาเจียนไป ผู้ป่วยมะเร็งที่รักษาด้วยเคมีบำบัด

Betahistine
ชื่อสามัญ Betahistine
ประเภท Antiemetics & Antivertigo Drugs
ชื่อการค้า Behistin
การออกฤทธิ์ ขยายหลอดเลือด เพิ่มปริมาณเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงบริเวณหูชั้นใน

และลดภาวะบวมน้ำที่หล่อเลี้ยงเยื่อเมือกในหูชั้นในทำให้เกิดหูและหูน้ำหนวก ช่วย

เพิ่มการไหลเวียนของเลือด
ข้อบ่งใช้ บรรเทาอาการหัวหมุน และการทรงตัวผิดปกติ และวิงเวียนศีรษะหรือ

ทรงตัวไม่อยู่ ระงับอาการคลื่นไส้ อาเจียน ที่เกิดจากภาวะการเสียสมดุลของ

ร่างกาย หรือจากความผิดปกติ อวัยวะการทรงตัวหรือจากความผิดปกติในการ

ทำงานของหูชั้นใน บรรเทาอาการมึนงงขยายหลอดเลือด เพิ่มปริมาณเลือดที่ไป

หล่อเลี้ยงบริเวณหูชั้นใน และลดภาวะบวมน้ำ หล่อเลี้ยงเยื่อเมือกในหูชั้นในทำให้

เกิดหูและหูน้ำหนวก ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของเลือด สมองและ Internal carotid

artery ดีขึ้น ทำให้เส้นเลือดฝอยขยายออกเพิ่มการไหลเวีย ของกระแสโลหิต

บริเวณหูชั้นใน
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน ผื่นแพ้
การพยาบาล ระวังการใช้ยาในผู้ป่วยหอบหืด มีเนื้องอก มีประวัติแผลในกระเพาะ

อาหาร ไม่ควรให้หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร

Chlorpromazine
ชื่อสามัญ Chlorpromazine
ชื่อการค้า Chlormazine, Chlopazine,
ประเภท ควบคุมการอาเจียนในสมองโดยตรง
ข้อบ่งใช้ ระงับการอาเจียนที่สืบเนื่องมาจากสาเหตุต่างๆ เช่น อาการคลื่นไส้

อาเจียนหลังผ่าตัด หรือจากการแพ้รังสี อาการอาเจียนที่สืบเนื่องมาจากภาวะ

ไตวาย และที่เกิดจากการรับ ประทานยาต่างๆ เช่น พวกฮอร์โมนเอสโตรเจน ยา

เตตราซัยคลิน มอร์ฟีน ยาเบื่อเหล้า เป็นต้น แต่ได้ผลน้อยมากในการระงับการ

คลื่นไส้ อาเจียนจากการเมาเรือ และโรคของ หูที่ทำให้เกิดความผิดปกติของ

ระบบการทรงตัว แม้ว่ายาจะมีผลในการรักษาอาการแพ้ท้อง ได้ดี แต่ควรหลีก

เลี่ยงไม่ใช้ในหญิงตั้งครรภ์ เพราะอาจทำให้เกิดความผิดปกติต่อทารกใน ครรภ์

ได้ นอกจากนี้ยังมีประโยชน์ในการรักษาอาการสะอึกเรื้อรังได้ผลดี เช่น อาการ

สะอึก
กลไลการออกฤทธิ์ ระงับการกระตุ้นที่ศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมอง

โดยตรง
ผลข้างเคียง ง่วงนอน มึนงง ท้องผูก เวียนศีรษะ หากให้ขนาดสูงอาจทำให้

ความดันโลหิตต่ำ ให้การดูแลและแนะนำผู้ป่วย ดังนี้
การพยาบาล
1. ให้หลีกเลี่ยงการทำงานที่เกี่ยวกับเครื่องจักรกลและการขับรถขณะรับ

ประทานยา
2. หากต้องการป้องกันอาการอาเจียนขณะรับประทานอาหาร ต้องให้รับ

ประทานยาก่อน อาหารประมาณ 30 นาที หรือผสมในน้ำเชื่อม หรือรับประทาน

พร้อมอาหาร

Domperidone
ชื่อสามัญ Domperidone
ชื่อการค้า Costi, Dany
ประเภท ยาป้องกันอาเจียน
ข้อบ่งใช้ ป้องกันอาเจียน ที่เกิดจากหลายสาเหตุ เช่น หลังการผ่าตัด รังสีบำบัด

พยาธิสภาพของ ก ในช่องท้อง ไมเกรน เป็นต้น การรักษาโรคParkinson และ Toxic

infection และ รักษาอาการย่อยอาหารผิดปกติ แน่นท้อง ท้องอืด แสบท้อง
การออกฤทธิ์ จับกับ Chemoreceptor trigger Zone (CT) และออกฤทธิ์ต้านการ

หลั่ง DRE ซึ่งเป็นสารสื่อสัญญาณประสาทที่สำคัญของ CTZ ทำให้ Threshold ของ

นอกจากนี้ยังลดสัญญาณประสาทของระบบทางเดินอาหารไปยังศูนย์อาเจียน แ

การหดตัวของกล้ามเนื้อหูรูดในหลอดอาหาร ทำให้อาการคลื่นไส้ อาเจียนลดล เพิ่ม
ขึ้น CTZ
ผลข้างเคียง พบน้อย เช่น ปากแห้ง ปวดศรีษะ มีผื่นขึ้นตามผิวหนัง หรือมีอาการ

คัน กระหายน้ำ ท้องเดิน มีอาการกระสับกระส่ายเป็นต้น
การพยาบาล ให้การดูแลและแนะนำผู้ป่วย ดังนี้
1.ให้หลีกเลี่ยงการทำงานที่เกี่ยวกับเครื่องจักรกลและการขับรถขณะรับประทานยา
2.หากต้องการป้องกันอาการอาเจียนขณะรับประทานอาหาร ต้องให้รับประทานยา

ก่อนอาหารประมาณ 30 นาที
3.ดูแลความสะอาดปาก ฟัน หากมีอาการปากคอแห้ง ให้ดื่มน้ำมากขึ้น

Prochlorperazine
ชื่อสามัญ Prochlorperazine
ชื่อการค้า Prochlorperazine Sriprasit

Phama. Proclozine, Stemetil
ประเภท ยาแก้อาเจียน (Antieretic),

Phenothiazine
กลไลการออกฤทธิ์ ปิดกั้น ยับยั้ง Dopamine

receptors ใน Chemoreceptor trigger zone

และ peripherally ควบคุมอากาศขณะอาเจียน

อย่างรุนแรงเพื่อปิดกั้น Vagus nerve ในทาง

เดินอาหาร
ผลข้างเคียง มึนงง ความดันโลหิตต่ำเวียน

ศีรษะ เป็นลมมักเกิดหลังจากได้รับยาครั้งแรก

อาจมีอาการ ปากแห้ง มองภาพไม่ชัด เชื่องซึม

ท้องผูกท้องเสีย ปวดกล้ามเนื้อ คัดจมูก บวม

ตาม ปลายมือปลายเท้า ปัสสาวะครั่ง
การพยาบาล
1. ประเมินอาการขาดน้ำ เช่น ความตึงตัวของ

ผิวหนังไม่ดี เยื่อบุแห้ง เป็นต้น
2. จำกัดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ

เป็นต้น และหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มี

แอลกอฮอล์
3. หลีกเลี่ยงการขับรถหรือทำงานเกี่ยวกับ

เครื่องจักรกล
การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับยาแก้อาเจียนโดย

รวม
1.ห้ามใช้ยาที่มีฤทธิ์เพิ่มการเคลื่อนไหวทางเดิน

อาหารในผู้ป่วยลำไส้อุดตัน
2.หลีกเลี่ยงการใช้ยา Metoclopramide ในผู้

ป่วยโรคลมชักและโรคพาร์กินสัน
3.ระวังการให้ยาที่เพิ่มความดันในลูกตาแก่ผู้

ป่วยโรคต้อหิน

Granisetron
ชื่อสามัญ Granisetron
ชื่อการค้า Kytril

ประเภท ยาระงับอาการคลื่นไส้ อาเจียน
ข้อบ่งใช้ ควบคุมและป้องกันอาการคลื่นไส้ อาเจียน จากการได้รับเคมีบำบัด และการได้รับรังสี
รักษา
การออกฤทธิ์ เลือกจับกับ Serotonin receptor ชนิด 5-HT3(5-HT3serotonin
antagonist) และปิดกั้น บริเวณปลายประสาทและส่วนเกินใน Chemoreceptor trigger zone
(CTZ)

ผลข้างเคียง ปวดศรีษะ ท้องผูก กล้ามเนื้ออ่อนแรง ความดันโลหิตสูง ปวดท้อง ท้องเสีย

การพยาบาล ให้การดูแลและแนะนำผู้ป่วย ดังนี้
1.ให้หลีกเลี่ยงการทำงานที่เกี่ยวกับเครื่องจักรกลและการขับรถขณะรับประทานยา
2.หากต้องการป้องกันอาการอาเจียนขณะรับประทานอาหาร
ประมาณ 30 นาที ต้องให้รับประทานยาก่อนอาหาร

Ondansetron
ชื่อสามัญ Ondansetron
ชื่อการค้า Dantron 8, Emeset, Emistop, Ondavell, Onsia, Vomitron, Zetron,

ZofranvVZafiran Zydis
ประเภท ยาป้องกันอาการอาเจียน
ข้อบ่งใช้ ป้องกันอาการคลื่นไส้ อาเจียนจากการได้รับเคมีบำบัด และการผ่าตัด
กลไกการออกฤทธิ์ เลือกจับกับ serotonin receptor ชนิด 5-HT3 (5-HT,

serotonin antagonist) และปิดกั้นบริเวณปลายประสาทและส่วนกลางใน

Chemoreceptor trigger Zone (CTZ)
ผลข้างเคียง วิงเวียน ง่วงนอน ปวดศีรษะ ท้องเดิน ท้องผูก ปากแห้ง อาการแพ้

ให้การดูแลและแนะนำผู้ป่วย ดังนี้
การพยาบาล
1. ให้หลีกเลี่ยงการทำงานที่เกี่ยวกับเครื่องจักรกลและการขับรถขณะรับประทานยา
2.หากต้องการป้องกันอาการอาเจียนขณะรับประทานอาหาร ต้องให้รับประทานยา

ก่อน อาหารประมาณ 30 นาที
3. สังเกตอาการแพ้ยาและอาการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวกับการกดสมองของยา ในคน

อายุน้อย เด็กหรือผู้ป่วยที่บาโลนา สูงๆ การที่เรียกว่า Etripyramidal symptoms

ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของประสาทควบคุมการเคลื่อนไหว ทำให้มีการสั่น กล้าม

เนื้อเกร็งเคลื่อนไหวลำบาก ตาเหลือก การขึ้นลงอย่างรวดเร็ว อาการ เหล่านี้จะหาย

ไปเอง
4. ดูแลความสะอาดปาก ฟัน หากมีอาการปากคอแห้ง แนะนำผู้ป่วยไปดื่มน้ำมากขึ้น

ยาขับน้ำดี ยาป้องกันโรคตับและน้ำดี
(Cholagogues,hepatic protectives and otherhepatobiliary agents )




Colestyramine/ Cholestyramine
ชื่อสามัญ: Colestyramine/Cholestyramine
ชื่อการค้า: Questran Light, Resincolestiramina
ประเภท :ยาต้านไขมันในเลือดสูง
ข้อบ่งใช้ :รักษาอาการคันที่มีสาเหตุจากน้ำดีมาก
การออกฤทธิ์ ยาออกฤทธิ์รวมกับ Bile acid ในทางเดินอาหาร
มีผลช่วยลดคอเลสเตอรอลในพลาสม่า
ผลข้างเคียง:มีอาการระคายเคืองที่ลิ้น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก อุจจาระอัดเเน่น
การพยาบาล :ให้ระวังอาการท้องผูก หรือเลือดออก หากพบอาการต้องรายงานให้

แพทย์ทราบเพื่อพิจารณาให้วิตามินเค ร่วมด้วย

Lactulose
ชื่อสามัญ : Lactulose
ชื่อการค้า : Dophalac, Hepalac,Laevolac, Losalas, Safex
ประเภท : ยาระบายในกลุ่มที่เพิ่มการซึมผ่านของของเหลว เป็นน้ำตาล Disaccharide

กึ่งสังเคราะห์
ไม่ถูกย่อยที่ทางเดินอาหารส่วนตัน ผ่านมาสู่ดำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่พร้อมทั้งตึงน้ำไว้
ข้อบ่งใช้ : รักษาผู้ป่วยโรคตับที่เกิด Hepatic encephalopathy
การออกฤทธิ์ :ดูดน้ำเข้าหาตัวและทำให้เกิดการระคายเคืองที่ทวารหนัก จึงมีผลทำให้

ปริมาณน้ำภายใน
ลำไส้ใหญ่เพิ่มขึ้น กระตุ้นให้มีการถ่ายอุจจาระได้
ผลข้างเคียง : ท้องอืด แน่นท้อง
การพยาบาล :ให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ

ยาระบาย และยาสวน(Laxatives and enema)

Bisacodyl
ชื่อสามัญ : Bisacodyl
ชื่อการค้า : Bisacod, Bisacodyl,Monolax
ประเภท:ยาระบาย ที่สังเคราะห์ขึ้น จัดอยู่ในกลุ่มที่

กระตุ้นการถ่ายอุจจาระ
ข้อบ่งใช้ :อาการท้องผูก
การออกฤทธิ์ :กระตุ้นปลายประสาทในเยื่อมูกของ
ลำไส้ใหญ่โดยตรง ทำให้ลำไส้บีบตัวแรงและเร็วขึ้น
ผลข้างเคียง: คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ปวดศีรษะ

ท้องเสีย
การพยาบาล:ให้รับประทานยาอย่างถูกต้อง ห้าม

เคี้ยวยาและควรรับประทานยาพร้อมอาหาร ไม่รับ

ประทานยาทันทีหลังดื่มนม ควรเว้นระยะ 1 ชั่วโมง

เพื่อป้องกันอาการระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร

Castor oil
ชื่อสามัญ :Castor oil (น้ำมันละหุ่ง)
ชื่อการค้า :Castor oil
ประเภท :ยาถ่ายในกลุ่มที่กระตุ้นการถ่ายอุจจาระ
ข้อบ่งใช้ :รักษาอาการท้องผูก ใช้ได้ทั้งในเด็กและผู้สูง
อายุ
การออกฤทธิ์:กระตุ้นทั้งลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่มีผล
ทำให้การเคลื่อนไหวของลำไส้เพิ่มขึ้นและขัดขวาง
การดูดซึมน้ำและเกลือแร่จากลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่
ด้วย
ผลข้างเคียง:คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง อ่อนเพลีย
ลำไส้ใหญ่อักเสบ ทำให้เกิดภาวะขาดน้ำ
การพยาบาล :ไม่ให้ผู้ป่วยรับปยานี้ก่อนนอน เพราะยา
ออกฤทธิ์เร็วภายใน2-3 ชั่วโมง ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยไม่ได้
พักผ่อนในเวลากลางคืน

Glycerin/ Glycerol
ชื่อสามัญ :Glycerin/Glycerol
ชื่อการค้า: Glycerine infant, '*Preparation H
ประเภท : ยาระบายในกลุ่มที่เพิ่มการซึมผ่านของของเหลว
ข้อบ่งใช้ :รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
การออกฤทธิ์:โดยดูดน้ำเข้าหาตัวและทำให้เกิดการระคายเคืองที่ทวารหนัก

กระตุ้นให้มีการถ่ายอุจจาระได้
ผลข้างเคียง: ปวดท้อง ปวดบริเวณทวารหนักและลำไส้ใหญ่
การพยาบาล: แนะนำวิธีการเหน็บยา Glycerin อย่างถูกวิธี ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะ

ถ่ายอุจจาระภายใน 15-30 นาทีหลังให้ยา

Liquid paraffin หรือ Liquid petrolatum
ชื่อสามัญ :Liquid paraffin หรือ Liquid petrolatum
ชื่อการค้า: Aharon, E.L.P.Co.
ประเภท ยาระบายในกลุ่มที่ทำให้อุจจาระอ่อนนุ่ม ซึ่งได้จากน้ำมันปิโตรเลียม
ข้อบ่งใช้ : รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
การออกฤทธิ์ : หล่อลื่นลำไส้ และขัดขวางการดูคซึมน้ำออกจากลำไส้ ทำให้น้ำและ

ไขมันแทรกซึมเข้าไปใด้ อุจจระเหลวขึ้นและอ่อนนุ่ม
ผลข้างเคียง: คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง
การพยาบาล :ให้รับประทานยาดยทำให้เย็นหรือผสมกับน้ำผลไม้ เพราะมีรสและ

กลิ่นไม่น่ารับประทาน

Magnesium sulfate
ชื่อสามัญ :Magnesium sulfate (ดีเกลือ)
ชื่อการค้า :Magneslum Sulphate Atlantic. Sat. Mag. Salt
ประเภท: ยาระบายในกลุ่มที่เพิ่มการซึมผ่านของของเหลว
ข้อบ่งใช้: รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
การออกฤทธิ์: ดูดน้ำใว้ ทำให้ปริมาณน้ำในลำไส้และอุจจาระเพิ่มขึ้น จึงกระตุ้นให้

ลำไส้บีบตัวและอุจจาระได้
ผลข้างเคียง: ใช้นานๆอาจทำให้เกิดภาวะขาดน้ำ
การพยาบาล: รับประทานยากับน้ำ หรือน้ำผลไม้ 1 แก้ว และดื่มน้ำตามมากๆ จะ

ช่วยให้ระบายดียิ่งขึ้น

Phenolphthalein
ชื่อสามัญ: Phenolphthalein
ชื่อการค้า: mulax/ Emulax Forte. Purmolax. Regulim, "Veracolate, "Zen
ประเภท: ยาถ่ายในกลุ่มที่กระตุ้นการถ่ายอุจจาระ
ข้อบ่งใช้: รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
การออกฤทธิ์: กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ เช่นเดียวกับ Bisacodyl
ผลข้างเคียง:ปวดตามข้อ ปวดท้อง มีไข้
การพยาบาล: ให้รับประทานยาก่อนนอน เพื่อให้ถ่ายในตอนเ
ให้ดื่มน้ำตามมากๆ เพื่อลดอาการระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร

Psyllium/ Ispaghula
ชื่อสามัญ: Psyllium (สกัดจากเม็ดแมงลัก)
ชื่อการค้า: Agiocur
ประเภท : ยาระบายในกลุ่มที่ทำให้อุจจาระเป็นก้อน
ข้อบ่งใช้: รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
กรออกฤทธิ์: ดูดน้ำเข้าไว้ในตัว ทำให้ยาพองออก
ช่วยเพิ่มกากอาหารให้กับลำไส้ จึงกระตุ้นให้ลำไส้
เคลื่อนไหวมากขึ้น
ผลข้างเคียง: คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย
ลำไส้อุดตัน ท้องอืด
การพยาบาล:
1. ให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อไม่ให้เกิดการอุคตัน ในลำไส้
2.ให้รับประทานยาร่วมกับนมหรือน้ำผลไม้ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยรับประทานยาได้ง่าย

ขึ้น

Sennosides หรือ Senna
ชื่อสามัญ : Sennosides A&B หรือ Senna (มะขามแขก)
ชื่อการค้า : *Agiolax*Circanetten. Emulax Senna, Senokot. Seno
ประเภท : ยาถ่ายในกลุ่มที่กระตุ้นการถ่ายอุจจาระ
ข้อบ่งใช้: รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก
การออกฤทธิ์: ยาจะออกฤทธิ์หลังรับประทานยาภายใน 12 ชั่วโมง โดยแบคที่เรีย

ในลำไส้จะ sides ของมะขามแขก ให้กลายเป็นกลูโคสและ Emodins ซึ่งมีฤทธิ์

กระตุ้น
ประสาทที่ลำไส้ใหญ่ ทำให้น้ำและในลำไส้เพิ่มมากขึ้นด้วย
ผลข้างเคียง: ปวดท้อง ท้องอืด คลื่นไส้
การพยาบาล: การเก็บยา ต้องระวังไม่ให้สัมผัสกับความร้อนและแสงสว่าง เพราะ

ยาจะเสื่อมสภาพได้ง่าย

Sodium phosphate + Sodium biphosphate
ชื่อสามัญ: Sodium phosphate + Sodium biphosphate
ชื่อการค้า:BSS Plus, Fleet enema, Lenolax, Sabax-Fasenema, S.S.E,
Sw Enema. Xubil
ประเภท: ยาระบาย
ข้อบ่งใช้: รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก และเพื่อเตรียมตรวจบริเวณลำไส้และทวาร
หนัก
การออกฤทธิ์: เป็น Hyperosmotic laxative ไม่ดูดซึม และดูดน้ำ เพิ่มกากอาหารและ
ส่งเสริมให้อุจจาระอย่างรวดเร็ว
ผลข้างเคียง :เป็นตะคริว ปวดท้อง
การพยาบาล : ควรดื่มน้ำวันละ 2.500 -3,000 มิลลิลิตร รวมทั้งรับประทานผลไม้
น้ำผลไม้ ออกกกลังกาย หลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้ท้องผูก

การพยาบาลแนะคำแนะนำตำหรับผู้ป่วยท้องผูกโดยทั่วไป
1. รับประทานอาหารให้ถูกต้อง งดรับประทานอาหารและเครื่องดื่มที่ทำให้ท้องผูก
2.ฝึกให้ถ่ายอุจจาระเป็นเวลา ถ่ายในช่วงที่มีเวลามากๆ ห้ามกลั้นอุจจาระ
3.ออกกำลังกายเป็นประจำ
4.ลดอารมณ์ตึงเครียด
5. หากปฏิบัติตนดังกล่าวทั้ง 4 ข้อ แล้วไม่ได้ผล ควรแนะนำให้มาตรวจว่างกายและ

ปรึกษมาเเพทย์ ไม่ควรซื้อยาถ่ายรับประทานเอง เพราะถ้าใช้เป็นประจำทำให้เกิด

อาการติดยาต้องใช้ยาถ่ายจึงจะถ่ายอุจจาระได้

การพยาบาลและคำแนะนำสำหรับผู้ป่วยที่ใช้ยาระบายและยาถ่ายโดยรวม
1. ห้ามใช้ยาระบายในผู้ที่ท้องผูกและมีอาการปวดท้องโดยไม่ทราบสาเหตุ
2. การใช้ยาระบายทำให้ลำไส้เกิดความเคยชิน เป็นผลทำให้เกิดการติดยา อาจเลือกใช้

เป็นที่ช่วยเพิ่มปริมาณอุจจาระ
3.ไม่ควรใช้ยาระบายเพื่อลดน้ำหนัก
4.หากเป็นยาระบายให้รับประทานก่อนนอนเพื่อให้ฤทธิ์ออกในเวลาเช้า คือ ประมาณ 6

ชั่วโมง
5.ไม่ใช้ยาระบายที่มีแมกนีเซียมเป็นส่วนประกอบในผู้ป่วยโรคไต หัวใจ และกล้ามเนื้อ
6.ไม่ควรใช้ยาที่มีฤทธิ์กระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ในเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 6 ปี และหญิงมี

ครรภ์
7. ยา Lactulose และ Lactitol มีส่วนผสมของน้ำตาล จึงควรระวังในผู้ป่วยโรคเบา

หวาน
8. ห้ามเคี้ยวยา Bisacody หรือรับประทานพร้อมยาลดกรด เพราะยานี้อยู่ในรูปยาเม็ด

เคลือบทำให้ออกฤทธิ์ที่ลำไส้
9. ยาลดกรดชนิดที่ไม่ถูกดูดซึมจากทางเดินอาหาร อาจรบกวนการออกฤทธิ์ของยา

Lactulose

ยาเเก้ท้องเสียเเละสารน้ำอิเล็กโตรไลท์ทดแทน

(Antidirrheals and oral electrolyte replacers)

Diphenoxylate
ชื่อสามัญ Diphenoxylate hydrochloride with atropine sulfate
ชื่อการค้า •Dilomil, •Ditropine, •Lornotil

㎍ประเภท สารสกัดจากฝิ่น อาจทำให้เสพติด จึงใส่ Diphenoxylate 2.5 mg. ผสม


กับ Atropine 25 เพื่อป้องกัน การนำยาไปใช้ผิดวัตถุประสงค์
ข้อบ่งใช้ รักษาอาการท้องเดิน
การออกฤทธิ์ ยับยั้งการบีบตัวของลำไส้ ลดการเคลื่อนไหวของลำไส้เล็กและ

ลำไส้ใหญ่ ลดการหลั่งน้ำย่อยในทางเดินอาหาร ช่วยให้อาการท้องเดินลดลง กาก

อาหารอยู่ในลำไส้นานขึ้น Dichaenoybeมีฤทธิ์กดประสาทส่วนกลางจึงเสริมฤทธิ์

กับแอลกอฮอล์ ยานอนหลับและยากดประสาทส่วนกลางชนิดอื่นๆ
ผลข้างเคียง เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ปวดท้อง ง่วงซึม มึนงง ผื่น

แดง หน้าแดง เหงื่ออก เวียนศีรษะ หากได้รับยาขนาดสูงเกินไป จะมีฤทธิ์เหมือนม

อร์ฟิน หลอดลมตีบ ระวังอาการไอ กดการหายใจ กดสมองและหมดสติ
การพยาบาล
1.ให้ผู้ป่วยดื่มน้ำตามมากๆ
2.สังเกตอาการท้องเสีย หากมีอาการมากขึ้น ควรรีบรายงานแพทย์
3.สังเกตอาการท้องผูกหลังรับประทานยา
4.สังเกตอาการหายใจและอาการทางสมอง

Activated charcoal
ชื่อสามัญ Activated charcoal
ชื่อการค้า •Belacid, Ca-R-Bon
ประเภท ยาถ่านสีดำได้จากการเผาไหม้ในที่ที่
ไม่มีอากาศ
ข้อบ่งใช้ รักษาอาการท้องเดิน
การออกฤทธิ์ จับกับสารพิษแบคทีเรีย ที่เป็น
สาเหตุให้ท้องเสีย
ผลข้างเคียง อุจจาระสีดำ เสียงดังในหู
หายใจเร็ว
การพยาบาล
1.ให้น้ำอย่างน้อย 2,500 ml.
2.ล้างมือถือเป็นสิ่งสำคัญ
3.สังเกตผลข้างเคียงที่ไม่พบบ่อยเช่น
วิตกกังวล ง่วงซึม กล้ามเนื้ออ่อนแรง สูญ
เสียการได้ยินเป็นต้นให้รายงานแพทย์ให้ทราบ
4.อย่าใช้อย่านี้กับ Tetracyclines ต้องให้ห่าง
กัน1-3ชม.

Kaolin และ Pectin
ชื่อสามัญ Kaolin และ Pectin
ชื่อการค้า •Alkmine
ประเภท ยารักษาท้องเดินในกลุ่มยาที่ใช้ดูดซับ

สารพิษและแบคทีเรีย Bismuth

subcarbonate
ข้อบ่งใช้ รักษาอาการท้องเดินและโรคบิด
การออกฤทธิ์ ยาจะไปเคลือบคลุมเยื่อเมือกใน

ทางเดินอาทาร ช่วยป้องกันไม่ให้สัมผัสกับสิ่ง

ระคายเคืองต่างๆ ดูดซับแก๊ส กรดด่าง สาร

พิษต่างๆและแบคทีเรีย ทำให้อุจจาระจับตัว

เป็นก้อน
ผลข้างเคียง อาเจียน ท้องผูก
การพยาบาล
1. แนะนำผู้ป่วยให้รับประทานยาหลังอาหาร

และหลังยาตัวอื่นอย่างน้อย 1 ชั่วโมง
2.สังเกตอาการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ของผู้ป่วย
3. สังเกตลักษณะอุจจาระ
4.แนะนำผู้ป่วยให้ดื่มน้ำมากๆ

Loperamide
ชื่อสามัญ Loperamide hydrochloride
ชื่อการค้า Diarent, Diarodil
ประเภท สารสกัดจากฝิ่น
ข้อบ่งใช้ แก้ท้องเสียชนิดเฉียบพลัน ท้องเสียชนิดเรื้อรังจากลำไส้อักเสบ
การออกฤทธิ์ การเคลื่อนไหวของลำไส้ โดยออกฤทธิ์ที่ตัวรับชนิด M-receptor ทาง

เดินอาหาร ไม่ใช้ในเด็กเล็ก
ผลข้างเคียง เหนื่อยล้า คลื่นไส้ อาเจียน ปากแห้ง ท้องผูก เจ็บลิ้นปี่
การพยาบาล
1.ดื่มน้ำอย่างน้อยวันละ2,500ml.
2.สังเกตอาการข้างเคียงเช่น ท้องผูก อาเจียน ผื่นคัน เป็นต้น ควรรายงานแพทย์

ทราบ
3.สังเกตการหายใจ อาการทางสมอง
4.ห้ามใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า2ปี

Oral rehydration salts (ORS)
ชื่อสามัญ Oral rehydration salts (ORS)
ชื่อการค้า ORS (Electrolyte) powder (oral)
ประเภท สารละลายน้ำตาลและเกลือแร่
ข้อบ่งใช้ ทดแทนน้ำและเกลือแที่สูญเสียไปจากอาการท้องเสีย
การออกฤทธิ์ ทดแทนน้ำและเกลือแร่ เช่น โซเดียม โปแดลเซียม เป็นต้น
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ อาเจียน
การพยาบาล
1. ดูแลผู้ป่วยให้ได้รับสารละลายน้ำตาลและเกลือแร่อย่างถูกต้องเหมาะสม
2.สังเกตอาการท้องเดิน หากหากมีอาการท้องเดินรุนแรงขึ้น ควรรายงานแพย์
ให้น้ำเกลือเข้าทางหลอดเลือดดำแทน
การพยาบาลสำหรับผู้ป่วยที่ได้รับยารักษาอาการท้องเดินโดยรวม
1. ขณะท้องเดินควรดูแดให้ผู้ป่วยได้รับการพักผ่อนอย่างเพียงพอ รับประทานอาทาร

ย่อยง่าย มีกาก
2.หมั่นสังเกตอาการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่แสดงให้ทราบถึงภาวะขาดน้ำและอิเล็กโตน

ไลท์เวท
แก่ อาการปากแห้ง คอแห้ง เป็นตะคริว ใจสั่น หน้ามืด และช็อก หากพบควรรีบรายงาน

แพทย์
3.ให้สุขศึกษาเกี่ยวกับความสะอาดในการเตรียมอาหารและการรับประทานอาหาร
4.งดรับประทานอาหารประเพาหมักดอง

ยารักษาการตกเลือดทางเดินอาหาร (Drugs used in gastrointestinal bleeding)

Octreotide
ชื่อสามัญ Octreotide acetate/ Octreotide asmicropheres
ชื่อการค้า Octreotide Injection Hospira, Octride, Sandostatin/ Sandostatin

LAR
ประเภท ฮอร์โมน
ข้อบ่งใช้ ควบคุม Bleeding ใน Esophageal varices ในผู้ป่วยโรคตับแข็ง ป้องกัน

ภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดตับอ่อน
การออกฤทธิ์ คล้ายกับฮอร์โมน Somatostatin แต่ออกฤทธิ์สั้นกว่า โดยยับยั้งการ

หลั่ง Serotonin Gastin,Insulin, Glucagon, Secretin, Motilin, Growth hormone

และลดเลือดที่ไปเลี้ยงอวัยวะภายใน โดยออกฤทธิ์ Selective presplanchnic

vasoconstrictor จึงควบคุม Bleeding
ผลข้างเคียง พบบ่อย คือ ปวดบริเวณที่ฉีด ท้องอืด คลื่นไส้ ปวดท้อง อุจจาระมีไขมัน

ปน
การพยาบาล
1. การฉีดยานี้เช้ากล้ามเนื้อ ให้เปลี่ยนที่บ่อยๆ ฉีดหลังอาหาร 1-2 ชั่วโมง
2.ประเมินความผิดปกติของไตอย่างใกล้ชิด หากพบความผิดปกติรายงานแพทย์เพื่อ

พิจารณาลดยา
3.เก็บยาไว้ในตู้เย็น ไม่ควรใช้ถ้ายาเปลี่ยนสี
4. ประเมินการเปลี่ยนแปลงของน้ำตาลในเลือด Thyroid hormone. Growth

hammone
5.ประเมินอาการข้างเคียง เช่น ปวดศีรษะ มึนงง คลื่นไส้ อาเจียน เป็นต้น

Somatostatin
ชื่อสามัญ Somatostatin
ชื่อการค้า Etaxene, Somatosan, Somatostatin-eumedica, Somatostat

Lyoman,
Somatostatin-UCB, Stilamin
ประเภท ฮอร์โมนของต่อมไร้ท่อของลำไส้
เรียกว่า D cell ประกอบด้วยกรดอะมิโน 14โมเลกุล ออกฤทธิ์กระตุ้นการดูดซึมเกลือแร่

และน้ำ
ข้อบ่งใช้ รักษาอาการท้องเดินจาก Carcinoid tumor และ Short Bowel Syndrome
การออกฤทธิ์ เมื่อฉีดเข้าทางหลอดเลือดดำ จะยับยั้งการหลั่ง Growth hormone.

Thyrold stimuaryhormone insulin และ Glucagon รวมทั้งการหลั่งกรดในกระเพาะ

อาหาร นอกจากนั้น
ยังมีผลต่อการดูดซึม การเคลื่อนไหว Splanchnic blood fiow และ Trophic funcion
ผลข้างเคียง คลื่นไส้ วิงเวียน ตัวแดง
การพยาบาล
1.การฉีดยานี้เข้ากล้ามเนื้อ ให้เปลี่ยนที่บ่อยๆ ฉีดหลังอาหาร 1-2 ชม.
1.ประเมินความผิดปกติของไตอย่างใกล้ชิด หากพบความผิดปกติรายงานแพทย์เพื่อ

พิจารณาลดยา
3. เก็บยาไว้ในตู้เย็น ไม่ควรใช้ถ้ายาเปลี่ยนสี
4.ประเมินการเปลี่ยนแปลงของน้ำตาลในเลือด Thyrold hormone. Growth
5.ประเมินอาการข้างเดียง เช่น ปวดศีรษะ มึนงง คลื่นไส้ อาเจียน เป็นต้น

ยารักษาลำไส้อักเสบ (intestinal anti-inflammatory drugs)

Sulfasalazine
ชื่อสามัญ Sulfasalazine
ชื่อการค้า Salazine, Salazopyrin EN, Saridine. Saridine-E
ประเภท ยาต้านการติดเชื้อ
ข้อบ่งใช้ รักษาแผลที่ลำไส้ใหญ่
การออกฤทธิ์ ทำลายเชื่อแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ส่วน Colon ยาถูกดูดซึมในทางเดิน

อาหาร กระจายเข้าสู่รกน้ำนมมารดา บางส่วนขับออกทางน้ำดี ส่วนใหญ่ขับออก
ทางไต
ผลข้างเคียง
คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสียถ่ายเป็นเลือดปน เบื่ออาหาร ปวดตามข้อ ผื่นชื้น โลหิตจาง

ตับอักเสบ บางรายเป็นหมัน (ชั่วคราว)
การพยาบาล
ควรให้ยานี้พร้อมอาหารหรือหลังอาหารทันที เพื่อป้องกันการระคายเคืองกับทาง

เดินอาหาร ให้ดื่มน้ำมากๆ ห้ามเคี้ยวยาให้กลืนลงไปพร้อมกับน้ำ

ยาริดสีดวงทวาร (Antihemorrhoidal preparations)

Local anesthetic + astringent + antiinflammatory agent
ชื่อสามัญ Local anesthetic + Astringent + Antinflammatory agent
ชื่อการค้า •Proctosedyl,•Xyloproct
ประเภท ยาลดการอักเสบและลดการเจ็บปวดของริดสีดวงทวาร และเยื่อบุภายใน

ทวารหนัก
ข้อบ่งใช้ บรรเทาโรคริดสีดวงทวาร
การอกฤทธิ์ ลดการฮักเสบและลดการเจ็บปวดของริดสีดวงทวาร และเยื่อบุภายใน

ทวารหนัก
ผลข้างเคียง ในสตรีที่ตั้งครรภ์การใช้คอร์ดิโคสเตียรอยด์ อาจทำให้ลูกในท้องผิด

ปกติ และการใช้ยาวเตียรอยด์ทาเฉพาะที่ใช้ยาจำนวนมากหรือใช้เป็นระยะเวลานานๆ

จะมีฤทธิ์เหมือนกับยาขนานอื่นๆ ที่มีตัวยาคอร์โคสเตียรอยด์ เพราะอาจเกิดการดูด

ซึมเข้ากระแสเลือด
หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานๆ ในเด็ก อาจเกิดการกดการทำงานของต่อมหมวกไต
การพยาบาล
แนะนำการเก็บยาในที่เย็นและใช้โดและไม่ใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน

บรรณานุกรม

กระทรวงสาธารณสุข.(2537).คู่มือบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2536 เล่ม 3. กรุงเทพฯ: โรง

พิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก

กำพล ศรีวัฒนกุล. (2538). คู่มือการใช้ยา ฉบับสมบูรณ์. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: บริษัทสยาม

สปอร์ตซินดิเคท จำกัด.

คณะกรรมการแห่งชาติด้านยา. (2547). บัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2547 National List

of Essential Medicines 2004. กรุงเทพฯ: มปพ.

เฉลิมศรี สุวรรณเจดีย์ และ จุฬาภรณ์ สมรูป.(2542). คู่มือการใช้ยาและการจัดการพยาบาล.

พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: บพิธการพิมพ์.

นงลักษณ์ สุขวาณิชย์ศิลป์, บรรณาธิการ. (2535). เภสัชวิทยา เล่ม 3. กรุงเทพฯ: ภาควิชา

เภสัชวิทยา
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.