ระบบขับถ่าย

ระบบขับถา่ ย

ระบบขับถา่ ย

ระบบขับถา่ ย เป็นระบบทร่ี า่ งกายขับถา่ ยของเสยี ออกไป
ของเสียในรูปแกส๊ คอื ลมหายใจ ของเหลวคือเหงือ่ และ
ปัสสาวะ ของเสียในรูปของแข็งคืออุจจาระ

1. อวัยวะทีเ่ ก่ียวข้องกับการขบั ถ่ายของเสียในรูปของแข็งคือ ลาไส้
ใหญ(่ ดูระบบยอ่ ยอาหาร)

2. อวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการขับถา่ ยของเสียในรปู ของแกส๊ คือ ปอด
(ดูระบบหายใจ)

3. อวัยวะท่ีเกย่ี วขอ้ งกบั การขับถา่ ยของเสียในรปู ของเหลวคือ ไต
และผวิ หนัง

4. อวัยวะท่เี ก่ียวขอ้ งกบั การขับถา่ ยของเสียในรปู ปัสสาวะ ไดแ้ ก่ ไต
หลอดไต กระเพาะปัสสาวะ

5. อวยั วะทเี่ กี่ยวขอ้ งกบั การขบั ถา่ ยของเสียในรูปเหงื่อ คอื ผวิ หนงั
ซ่งึ มตี อ่ มเหงอื่ อยใู่ นผิวหนังทาหน้าท่ีขับเหงอ่ื

การขบั ถ่ายของเสียทางลาไส้ใหญ่

การยอ่ ยอาหารซึง่ จะส้ินสดุ ลงบริเวณรอยต่อระหวา่ งลาไส้เลก็ กับลาไส้
ใหญ่ ลาไสใ้ หญ่ยาวประมาณ 5 ฟุต ภายในมี เสน้ ผ่าศูนยก์ ลา ประมาณ
2.5 น้วิ

เนื่องจากอาหารทล่ี าไสเ้ ล็กย่อยแล้วจะเปน็ ของเหลวหนา้ ทขี่ องลาไส้
ใหญ่ครึ่งแรกคือดูดซมึ ของเหลว น้า เกลอื แรแ่ ละน้าตาลกลโู คส ทย่ี งั
เหลอื อยู่ในกากอาหาร ส่วนลาไสใ้ หญค่ รึ่งหลังจะเป็นที่พักกากอาหารซ่งึ
มีลักษณะกง่ึ ของแข็ง ลาไส้ใหญจ่ ะขับเมอื กออกมาหลอล่นื เพื่อให้
อุจจาระเคลอื่ นไปตามลาไสใ้ หญไ่ ดง้ า่ ยขึน้ ถ้าลาไสใ้ หญ่ดูดน้ามาก
เกนิ ไป เน่ืองจากกากอาหารตกคา้ งอยูใ่ นลาไสใ้ หญ่หลายวนั จะทาให้
กากอาหารแขง็ เกิดความลาบากในการขับถ่าย ซ่ึงเรยี กวา่ ทอ้ งผกู



สาเหตขุ องอาการทอ้ งผกู

1. กนิ อาหารทีม่ กี ากอาหารนอ้ ย
2. กินอาหารรสจัด
3. การถ่ายอุจจาระไมเ่ ปน็ เวลาหรอื กลน้ั อุจจาระตดิ ต่อกนั หลายวนั
4. ดื่มน้าชา กาแฟ มากเกินไป
5. สูบบุหร่ีจดั เกินไป
6. เกดิ ความเครยี ด หรอื ความกงั วลมาก

การขบั ถา่ ยของเสียทางปอด

เราได้ทราบจากเรือ่ งระบบหายใจแลว้ วา่ ปอดคอื อวัยวะทีท่ าหน้าท่ี
แลกเปลี่ยนกา๊ ซ นา้ และก๊าซคารบ์ อนไดออกไซด์ ซง่ึ เปน็ ส่ิงทีร่ ่างกายไม่
ต้องการแล้วจะออกจากเซลล์แพรเ่ ข้าไปในเส้นเลือดแลว้ ลาเลียงไปยงั
ปอดเกดิ การแพรข่ องนา้ และกา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซด์เขา้ สูถ่ งุ ลมปอด
แลว้ เคลือ่ นผา่ นหลอดลมออกจาก รา่ งกายทางจมกู

การขบั ถา่ ยของเสยี ทางไต

จากระบบการหมนุ เวยี นโลหติ เลอื ดทั้งหมดในรา่ งกายจะตอ้ งหมนุ เวียน
ผ่านไตโดยนาสารทง่ั ทย่ี ังมีประโยชนแ์ ละ สารที่ไมม่ ปี ระโยชน์แล้วมาที่
ไต ของเสียจะถูกไตกาจัดออกมาในรูปปัสสาวะ

ไต มลี กั ษณะคล้ายเมล็ดถ่ัว มอี ยู่ 2 ข้าง ติดอยู่กบั ด้านหลงั ของชอ่ งท้องยาวประมาณ
11 เซนติเมตร กว้าง 6 เซนติเมตร และหนา 3 เซนติเมตร ตรงกลางเวา้ เป็นกรวย
ไต มีหลอดไตตอ่ ไปยังกระเพาะปัสสาวะ ภายในไตมีหนว่ ยไตเล็ก ๆ อยู่เปน็
จานวนมาก กระบวนการขับถา่ ย เร่ิมจากหลอดเลือดทน่ี าเลือดมาจากหวั ใจ เลอื ด
และสารทมี่ ากบั เลือดจะถกู สง่ เข้าหน่วยไต หน่วยไตจะกรองสารท่มี ีอย่ใู นเลอื ด
สารท่ียังมีประโยชน์จะถกู หน่วยไตดดู ซมึ กลับคืนมา ส่วนของเสีย อื่น ๆ จะถูก
ส่งไปตามหลอดไตลงสกู่ ระเพาะปสั สาวะซึ่งมคี วามจุประมาณครึ่งลิตร ในวนั
หนึ่งๆคนเราจะปสั สาวะออกมา ประมาณ 1-1.5 ลติ ร ปรมิ าณการขบั ถ่ายในแตล่ ะ
วนั จะมากหรือนอ้ ยขึ้นอยู่กบั ส่งิ ต่อไปนี้

1. ปริมาณนา้ ทร่ี า่ งกายได้รับ

2. ชนดิ ของอาหารและเครอ่ื งด่มื เชน่ แตงโม เหล้า ทาให้การขบั ถา่ ยปสั สาวะมากขึ้น

3. การเสียน้าของรา่ งกายทางอ่ืน

การขบั ถ่ายของเสียทางผวิ หนงั

ในผวิ หนังของคนเราสามารถขับถ่ายของเสยี ออกจากร่างกายทางรูขุมขน
ซงึ่ สง่ิ ท่ถี กู ขับออกมาคอื เหงอื่

เหง่ือที่ถกู ขับออกมาทางตอ่ มเหงือ่ ในเหง่ือประกอบด้วยนา้ ประมาณ 99%
สารอื่น ๆ อีก 1 % เป็นพวกเกลือโซเดียมคลอไรด์ สารอนิ ทรีย์ พวกยูเรยี
และมนี ้าตาล แอมโมเนยี กรดแลคตรกิ และกรดอะมิโนอกี เล็กนอ้ ย
ประโยชน์ของการระเหยของเหง่อื คือ เปน็ การปรับระดับอณุ หภูมขิ อง
รา่ งกาย โดยระบายความร้อนไปกับเหง่อื ทีร่ ะเหย ปริมาณเหง่อื ท่ถี ูกขบั
ออกมาจะเกิดขึ้นได้ดที ี่อณุ หภูมปิ ระมาณ 32 องศาเซลเซียส



ประโยชนข์ องการขับถ่ายของเสยี ต่อสุขภาพ

การขบั ถ่ายเป็นระบบกาจัดของเสียรา่ งกายและช่วยควบคมุ ปริมาณของน้าใน
ร่างกายให้สมบรู ณ์ การปฏบิ ตั ิตนในการขบั ถ่ายของเสยี ใหเ้ ปน็ ปกติเปน็
ส่ิงจาเปน็ อย่างย่งิ ตอ่ สุขภาพอนามยั ของมนษุ ย์ เราไม่ควรให้ร่างกายเกดิ
อาการท้องผูกเป็นเวลานานเพราะจะทาใหเ้ กดิ เป็นโรครดิ สดี วงทวารหนักได้
การปสั สาวะ ถือเป็นการขับถา่ ยของเสียประการหนึ่งที่ร่างกายเราขับเอานา้
เสยี ในร่างกายออกมาหากกลัน้ ปัสสาวะไวน้ านๆ จะทาให้เกดิ เปน็ โรคนว่ิ ใน
ไตหรือทาให้กระเพาะปัสสาวะอักเสบและไตอักเสบได้

การดม่ื นา้ การรับประทานผกั ผลไม้ทกุ วนั จะช่วยใหร้ ่างกายขบั ถ่ายไดส้ ะดวก
ข้ึนการดม่ื น้าและรบั ประมานอาหารที่ ถกู สุขลกั ษณะ ตลอดจนการ
รับประทานอาหารที่มีเสน้ ใยอาหารเป็นประจาจะทาใหร้ ่างกายขบั ถา่ ยของ
เสียอยา่ งปกติ

การปฏิบตั ิตนเพือ่ ดแู ลรักษาอวัยวะในระบบขบั ถ่าย

1. ดมื่ น้าสะอาดวันละมาก ๆ รบั ประทานอาหารทีส่ กุ ใหม่ ๆ
2. ไมก่ ลนั้ อุจจาระและปัสสาวะเปน็ เวลานาน ๆ
3. ควรอาบนา้ ชาระรา่ งกายทุกวัน
4. ออกกาลังกายอยา่ งเหมาะสม
5. ถา้ มีอาการผิดปกติตอ้ งรบี ปรึกษาแพทย์