dan Alkali £1 § Sifat Asid dan Alkali tivitiE.I Y ‘ii, -iii F \ Tujuan: Mengkaji sifat-sifat asid dan alkali. Bahan: Asid hidroklorik cair, asid hidroklorik pekat, larutan natrium hidroksida cair, larutan natrium hidroksida pekat,jus Iimau nipis,jus peria, pita magnesium, kertas turas, kertas pasir, kertas litmus biru dan kertas litmus merah, kayu uji, mancis, kertas pH dan carta pH Radas:Tabung uji, penitis, piring Petri dan jubin putih Arahan Q Nilai pH 1. fitiskan 10 titik asid hidroklorik cair ke dalam sebuah piring Petri. 2O 3. Tentukan nilai pH dengan membandingkan warna kertas pH dengan carta pH. Rekodkan pemerhatian anda. Ulang langkah 1 hingga 4 dengan menggantikan asid hidroklorik cair dengan larutan natrium hidroksida cair. 4. 50 r’ .,-- _‘ Skala QH n/~, 1 1 _ . ‘ 7' ' \ ‘ Q ””"M.—,‘, 7 1* \ I‘ J , u JI-| at mah Neutra emah kuAs'd I _ A __ 1 _ ru _ E < As'd e _. Kertas pH Sifat sesucrru bahan dapcn difenfukan dengan perubahan warm kertas pH. pH] Uji bahan di dalam piring Petri dengan sehelai kertas pH (Rajah 6.1). 03.; /0.0 Kertas pH Piring Petri Asid hidroklorik cair Rajah 6.1 kuat £2 < 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ll 12 13 14 Pemerhatian Beralkali Z Bahan . Aktiviti B"°"d l Asid hid,~Ok|°_;~ik_ can-» fnenukqrlkan Lar'uTun pufrium hidroksida cair‘ A warna ker"r0s pH kepodq march, iai’ru menuk‘-wk" W°'""° kerms PH keP°d° PH 1_ ungu, |a|Tu pH 14. Disediakan oleh Cikgu Chow 1
(\ I 1. Rasakan sedikitjus Iimau nipis dan diikuti dengan jus peria. Kumur mulut anda dengan air 2 selepas merasa setiap bahan itu. I 2. Rekodkan pemerhatian anda. Pemerhatian Bahan B .d . - - - Aktiviti Limciu n|p|s eras! I Beralkali B Rosajus Iimau nipi-s ‘IUS Pep-k_‘ mempunyai masam _ rasa p_ah|’r Rasa Periu 0 Sifatmengakis(Demonstrasiguru) hang‘-(-ah ‘ K W I 1 mm 15.1 w ‘K Q. 1. Titiskan setitik asid hidroklorik pekat ke atas sehelai kertas turas yang diletakkan di atas sekeping jubin putih (Rajah 6.2). 2. Rekodkan pemerhatian anda. 3. Ulang langkah 1 dan 2 dengan menggantikan asid hidroklorik pekat dengan Iarutan natrium hidroksida pekat. _ 4 Asid dan alkai ber'sifa’r mengakis ".. ‘ - ' asid /alkali pekat .'Gger} ~ \ - Lakukgw lakiiviii aha daia kebuk wasap. 3 v Gunakan asid dan alkali dalam kuantiti yang kecil. v Pakai cermin mata keselamatan. \ Pemerhatian _ _ _ Bahan Berasid Beralkali Aktivltl C Lubang L‘-‘bang Terbenfuk Twbemuk Disediakan oleh Cikgu Chow 2 hidroklorik Asid + pekat Penitis a Kertas turas Jubin putih Rajah 6.2
Q Kesan terhadap kertas litmus biru dan kertas litmus merah Letakkan sehelai kertas litmus biru dan kertas litmus merah di atasjubin putih. 2. Titiskan setitik asid hidroklorik cair ke atas kedua-dua helai kertas litmus dan rekodkan pemerhatian anda. Ulang langkah 1 dan 2 dengan menggantikan asid hidroklorik cair dengan Iarutan natrium hidroksida cair. 1Q 3U /’ Info penting. Q Neutral Kertas litmus merah kekal merah. . b. Kertas Mmush lm bermkar Kertas litmus biru kekal biru Kertas litmus merah kekal merah. / . . Pm_~1..: j _ ' 3° » I'll‘ ’ .~.‘*'.7-:";i'= 2 &<J Pemerhatian Beralkali Bahan . Aktiviti B°""'°' Asid hidroklorik cair menukarkan D kertas litmus biru kepada merah. Larutan natrium hidroksida cair menukarkan kertas litmus merah kepada biru. Disediakan oleh Cikgu Chow 3 Kertas litmus biru kekal biru Kertas litmus merah bertukar kepada m8I"0 - ' kepada biru. K J
G 1. Gosok permukaan pita magnesium dengan kertas pasir. 2. Masukkan pita itu ke dalam tabung uji yang diisi dengan 5 ml asid hidroklorik cair. Tindak balas terhadap logam 3. Tutupkan mulut tabung uji dengan ibujari selama seminit. 4. Alihkan ibujari anda dan masukkan kayu uji bernyala ke dalam tabung uji (Rajah 6.3). 5. Rekodkan pemerhatian anda. 6. Ulang langkah‘! hingga 5 dengan menggantikan asid hidroklorik cair dengan Iarutan natrium hidroksida cair. G .. tefsufigsl Tabung up i62%“ ‘U Asid _ hidroklorik ‘la _ cair magnesium Kayuéy Q{\ uji bernyala Tabung uji F iGas hidrogen ipita magnesium .i._asid hidroklorik cair K \ Asid hidroklorik Pita cair magnesium Rajah 6.3 ~§'."»§'l3lll J Pemerhatian Bahan . Aktiviti B°""'d Beralkali E Bunyi 'pop' kedengoran. Tidak bertindak balas dengan logam Disediakan oleh Cikgu Chow 4
Soalan 1. Apakahjulat pH bagi alkali? pH8-pH14 2. Berikan satu inferens bagi pemerhatian anda pada Aktiviti E. Tindak balas asid dengan logam membebaskan gas hidrogen kerana asid mengandungi ion hidrogen. \ J r’ \ SkalaEH -° -‘--‘° I“ -°‘IIIIIIIII O) \l @ (-0 -A @ _; _\. _\ K) _\ (A) _\ 4b Asid Neutral Alkali ion hidrogen ion hidroksida 3. Mengapakah pita magnesium perlu digosok dengan kertas pasir sebelum digunakan? Pita magnesium yang dibiarkan terdedah dalam udara akan teroksida. Jadi, pita magnesium perlu digosok dengan kertas pasir untuk menyingkirkan bahagian yang teroksida itu. 4. Ramalkan rasa cuka dan daun semambu. Cuka - Masam Daun semambu - Pahit 5emambu (Neem) 5. Berikan definisi secara operasi bagi asid dan alkali. _ =___ ‘~_ pita magnesium sebelum digosok pita megnesium selepas digosok Asid ialah bahan kimia yang menukarkan kertas litmus biru menjadi merah. Alkali ialah bahan kimia yang menukarkan kertas litmus merah menjodi biru. Disediakan oleh Cikgu Chow 5 (Mana—mana jawapan lain yang boleh diterima)
Efi mam: (fig vi »~_ 3'/' '44 1 Tujuan: Menentukan bahan berasid dan beralkali dalam kehidupan harian dengan menggunakan pelbagai penunjuk. Bahan: Kertas litmus biru, kertas litmus merah, penunjuk semesta, metil jingga, fenolftalein, minuman bergas, pencuci pinggan, air suling, air gula dan air garam F I -. Wafna bahan)/any dengan l dan fa l< ‘E8 bl-I ng Ujl penunjuk semesta perlu dibandingkan ' dengan carta pH. Arahan L-1» 1. Masukkan 2 ml minuman bergas, pencuci pinggan, air suling, air gula dan air garam ke dalam 5 tabung uji yang berasingan kemudian letakkan di dalam raktabung uji. Uji bahan-bahan tersebut dengan kertas litmus biru dan kertas litmus merah. ' 3. Rekodkan pemerhatian anda dalam bentukjadual. Q 4. Ulang langkah 1 hingga 3 dengan menggantikan kertas litmus biru dan kertas litmus merah l dengan penunjuk semesta, metiljingga, fenolftalein dan meter pH. E Perubahan warna pada penunjuk yang berbeza P Penunjuk Asid Neutral Alkali Fenolftalein Tidak berwarna l:| Tidak berwarna l:| Merahjambu Penunjuksemesta Merah - Hijau I Biru Metiljingga Merah - Kuning - Kuning Kertaslitmusbiru Merah - Biru I Biru Kertaslitmus merah g Merah - Merah -gBiru g IIIIU Pemerhatian Penunjuk Kertas Bahan litmusbiru P . k dan kertas enunlu litmus semesta jlngga y merah - A 'dlAIk I‘ .l“et'l Fenolftalein MeterpH SI ai Minuman bergag Bl'l‘l.| -b Meratl Jillggll Merah Merah pH=3 Asid Pencucipinggan Merah-n-Biru Hijau tua Kuning Merah Jambu pH=B Alkali Tiada Air suling Hijau Kuning 'fidak berwarna pH=7 Neutral Air gula Féumhan Hijau Tidak ber'war*.na pH=7 Neutral I3 8 .- _ Air garam _ perubahan V HIJCIU J Kuning 'l'|dak berwarna pH=7 Soalan 1. Apakah kelebihan penunjuk semesta berbanding dengan kertas litmus? Perlunjuk semesta dapat menunjjukkan nilai pH bahan. Kertas litmus Tidak menunjukkan nilai pH tetapi dapat menentukan sama ada suatu bahan berasid atau beralkali. 2. Apakah inferens anda tentang suatu bahan yang mempunyai nilai pH 7? Neutral Bahan mempunyai nilai pH 7 kerana bahan itu bersifat neutral. penunjuk Semesta Disediakan oleh Cikgu Chow 6
\\ (QM; s.a———1' ~; --—- fl Tujuan: Mengkaji hubungan antara nilai pH dengan kekuatan asid dan alkali Bahan: Kertas pH, asid hidroklorik 0.1 M, larutan natrium hidroksida, asid etanoik 0 1 M, larutan ammonia, carta pH dan larutan garam biasa Nota Pastikan semua Iarutan yang Radas: Silinder penyukat, tabung uji dan raktabung uji Arahan digunakan mempunyai kepekatan yang sama 1. Masukkan 2 ml asid hidroklorik ke dalam sebuah tabung Ujl 2. Uji bahan di dalam tabung uji dengan kertas pH 3. Perhatikan perubahan warna pada kertas pH dan bandingkan dengan carta pH untuk menentukan nilai pH. 4. Rekodkan pemerhatian anda dalam bentukjadual 5. Ulang langkah 1 hingga 4 dengan menggunakan bahan-bahan lain untuk menggantikan asid hidroklorik. carta pH T 4 ' ' P Asid Neutral Alkali i-.-,i.-Q-i._ Pemerhatian Bahan Asid Larutan natrium A Id t n lk Larutan Larutan hidroklorik hidroksida 5 ea ° ammonia garam biasa NilaipH pH=1 I PH=14 H: = = Soalan 1. Kaitkan kekuatan asid dengan nilai pH. Asid kuat mempunyai nilai pH yang rendah. 2. Kenal pasti: asid kuat - Larutan asid hidroklorik (a) (b) alkali kuat - Larutan natrium hidroksida (c) asid lemah - Asid etanoik (d) alkali lemah -Ammoflifl (e) larutan neutral - Larutan garam biasa Sample air hu_|ari berasid 3. Ramalkan nilai pH bagi air hujan di kawasan perindustrian Jelaskan jawapan anda. Nilai pH kurang daripada 7 kerana gas-gas berasid dari asap kilang akan terlarut dalam air hujan ‘*1 Jadi, air hujan akan menjadi berasid. Disediakan oleh Cikgu Chow
m_ 2»_Q.r =1 I -} -1- . _ sf l ii’ 1 Tujuan: Mengumpulkan maklumat tentang penggunaan asid dan alkali dalam kehidupan harian. 1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. ! Arahan: I Z. '5 Kumpulkan maklumat tentang penggunaan asid dan alkali dalam kehidupan harian termasuk sektor pertanian dan perindustrian. 3. Bentangkan hasil dapatan kumpulan anda dalam bentuk peta minda. \ ASID KEGUNAAN Asid sulfurik Kegunaan asid Membuat baja As karbonik id fosforik dan asid Membuat minuman ringan Asid nitrik Membuat bahan letupan R Asid hidroklorik Membersihkan permukaan logam \ -ii M”; ‘- Asid benzoik Mengawet makanan Asid asetik Membuat cuka buatan '1 Asid tartarik Membuat garam buahbuahan .- 9". ALKALI KEGUNAAN . Ammonia Kegunaan Alkali Membuat baja, nilon, sebagai pembersih kaca Natrium hidroksida Membuat sabun dan detergen /2 '-"4:/l’l(alsium hidroksida (kapur) "l Membuat plaster Magnesium hidroksida Membuat ubat seperti antasid Kalium hidroksida Membuat ubat gigi dan sel |l\ Disediakan oleh Cikgu Chow 8 _s.I ..-4.. or \ 01anus it HUG
1. Ramalkan susunan bahan-bahan berikut mengikut urutan menurun nilai pH. Jus peria, air mineral, jus oren, asid hidroklorik 2. Nyatakan sebab label botol asid dan alkali mempunyai simbol seperti dalam rajah di bawah. Asid dan alkali bersifat mengakis 3. Warna cecair X berubah daripada warna hijau kepada warna merah apabila dititiskan dengan penunjuk semesta. (a) Tentukan sama ada cecairXberasid, neutral atau beralkali. Berasid (b) Ramalkan warna cecairXjika beberapa titis icampurkan ke dalamnya. Merah 4. Susun bahan-bahan berikut dalam urutan menaik berdasarkan kekuatan keasidannya. Susu segar, jus nanas, cuka Disediakan oleh Cikgu Chow 9
Peneutralan (< . . ~ ,7 (‘Rx gl ‘T all Tujuan: Mengkaji tindak balas peneutralan antara asid hidroklorik dengan larutan natrium hidroksida. Bahan: Fenolftalein, asid hidroklorik 0.5 M dan larutan natrium hidroksida 0.5 M Radas: Buret, pipet, kelalang kon, kaki retort dan pengapit,jubin putih dan corong turas Arahan 1. lsi 30 ml asid hidroklorik ke dalam buret dengan Kaki Buret menggunakan corong turas dan catatkan bacaan awal buret. retort Asid 2. Pindahkan 25 ml larutan natrium hidroksida ke dalam dan -I |—| I» hidroklorik kelalang kon dengan menggunakan pipet. pengapit L t t _ ‘ 3. Titiskan tiga titik fenolftalein ke dalam kelalang kon. hfijrfiofigiyg "um " Susunkan radas seperti dalam Rajah 6.7. , + 4. Titiskan asid hidroklorik secara perlahan-lahan dari buret Kelalang feno|fia|e;n sambil menggoncangkan kelalang kon dengan cermat. K0" J b. t.h . Hentikan titisan asid apabila larutan natrium hidroksida if U m pm _ berubah warna daripada kepada . Rajah 5-7 6. Catatkan . Perubahan warna fenolftalein ;J U1 / in an A Alkali- A " '§'°“*'"°' ‘ . _ . tidak berwarna merah _|ambu A \\ I Pemerhatian . lnilil Rearing l'_Il'lH Raiding 9 63 mL 24 16 mL Bacaan awal buret (ml) Bacaan akhir buret (ml) C°m°h bacaan burel lsi padu asid hidroklorik yang digunakan (ml) ' Soalan 1. Berapakah isi padu asid hidroklorik yang diperlukan untuk meneutralkan 25 ml larutan natrium hidroksida? (Jawapan berdasarkan hasil kajian murid) 2. Tulis satu persamaan perkataan bagi tindak balas antara asid dengan alkali dalam aktiviti ini. Asid hidroklorik + Natrium hidroksida —> Natrium klarida + Air Disediakan oleh Cikgu Chow 10
1. (a) Lengkapkan persamaan yang berikut. Asid + Alkali -> ('-;_ai~'am' J + mi» w - I J (b) Jika asid sulfurik dan larutan natrium hidroksida dicampurkan, apakah hasilnya? Tuliskan jawapan anda dalam bentuk persamaan perkataan. Asid sulfurik + Natrium hidroksida —> Natriumsulfat + Air mengakis gigi dan menyebabkan karies gigi. “Q 1"‘ Ubat gigi yang bersifat alkali dapat meneutralkan asid ini dan mencegah karies gigi. H 3. Adakah perapi rambut penting? Jelaskanjawapan anda. CD"D"'m Ya. Perapi rambut yang bersifat asid dapat meneutralkan gyampu yang bersifat alkali pada rambut. Ini menjaclikan rambut bersih dan bersinar. Disediakan oleh Cikgu Chow 11 l 2. Terangkan cara ubat gigi dapat membersihkan dan mengelakkan karies gigi. Tindak balas bakteria ke atas sisa makanan pada gigi menghasilkan asid yang l 1 Kcfiéj ' ' twat U-.2 1
L0l'ihGI'l it'll: @ 1. Berikut adalah senarai beberapa jenis bahan. Asid malik Asid formik Larutan kalium hidroksida J Berdasarkan senarai di atas, jawab soalan-soalan yang berikut. (a) Bahan manakah yang mempunyai nilai pH yang kurang daripada 7? Asid formik, Asid malik (b) Nyatakan bahan yang terdapat pada: (i) semut merah - Asid formik ( (ii) epal hijau - Asid malik (c) Ramalkan pemerhatian andajika pita magnesium dimasukkan ke dalam larutan kalium ndiuji dengan kayu uji bernyala. Q Tiada perubahan 2. (a) Shida ingin menjalankan aktiviti untuk menentukan nilai pH bagi gas ammonia. Berdasarkan pengetahuan anda tentang asid dan alkali,jelaskan cara Shida dapat menentukan nilai pH bagi gas ammonia itu. a Ujikan gas ammonia dengan kertas pH basah, bandingan perubahan warna dengan carta pH. kerms PH Catatkan pH larutan. jg basuh (b) Nyatakan satu kelebihan kertas pH berbandingkertas litmus. gas Kertas pH dapat menentukan nilai pH bahan yang diuji tetapi °mm°"l° kertas litmus tidak dapat menentukan nilai pH bahan yang diuji. (c) Grace telah menitiskan dua titik fenolftalein ke dalam larutan M yang tidak berwarna. Dia mendapati larutan tersebut kekal tidak berwarna. (i) Adakah larutan M berasid? Jelaskan jawapan anda. Q Ya. Larutan fenolftalein kekal tidak berwarna dalam keadaan berasid dan neutral, dan berwarna merah jambu jika beralkali. l (ii) Cadangkan ujian lain yang patut dijalankan untuk mengukuhkan jawapan anda di (i). Masukkan kertas litmus merah dan biru ke dalam larutan M. -= Jika warna kertas litmus biru bertukar menjadi warna merah, larutan M bersifat asid. Jika kertas litmus merah tidak berubah warna, maka larutan M berasid. (Mana—mana jawapan Iain yang boleh diterima) Disediakan oleh Cikgu Chow 12
3. Rajah 1 menunjukkan tindak balas kertas litmus biru dan kertas litmus merah dengan tiga larutan berbeza. (a) Berdasarkan pemerhatian anda, kelaskan larutan-larutan tersebut kepada dua kumpulan berdasarkan ciri sepunya masing-masing. Berasid : P dan R Beralkali : Q (b) Nyatakan dua ciri lain bagi setiap kumpulan yang anda nyatakan dalam 3 (a). P Q R Rajah1 Ciri l P dan R l Q R080 l Rasa masam l Rosa pahit Nilai PH l Nilai pH kurang daripada 7 l Nilai pH lebih daripada 7 (c) Nyatakan satu contoh bahan kegunaan harian yang mempunyai ciri seperti (i) |arutanP - Cuka // Jus Iimau (ii) larutan Q - Syampu// Sabun// Detergen (Manci—mcina jawapan lain yang boleh diterima) (Manci-manci jawapan lain yang boleh di'ter'i'mci) 4. Badan Amran telah disengat ubur-ubur semasa sedang mandi di laut bersama dengan kawan-kawannya. Bahagian badannya yang disengat menjadi merah dan bengkak. Kesakitan Amran bertambah apabila kawannya menyapu bahagian yang sakit itu dengan sabun dan ubat gigi. (a) Terangkan sebab kesakitan Amran bertambah apabila disapu dengan sabun dan ubat gigi. ~ Bisa sengatan ubur-ubur ialah beralkali, sabun dan ubat yang bersifat alkali tidak dapat meneutralkan bisa tersebut malah menambahkan kekuatan bisa tersebut. (b) Cadangkan satu cara untuk mengurangkan kesakitan Amran.* Sapu dengan jus nanas/' cuka/ bahan berasid untuk meneutralkan bisa sengatan yang beralkali itu. Disediakan oleh Cikgu Chow 13
Masteri .;K3,g|;|'_.=_..-Q3 1-» A 5. (a) Kiran sedang membersihkan ikan yang dibeli di pasar. Bau hanyir ikan menyebabkan Kiran berasa mual. Cadangkan satu cara untuk menghilangkan bau hanyirtersebut. Terangkan jawapan anda. Q Bau hanyir ikan dapat dihilangkan dengan membasuh ikan menggunakan air limau atau belimbing buluh yang mempunyai SW01 (BldBadan ikan yang mati mempunyai tisu yang menghasilkan flmmofllfl Y0fl9 bBf'5l1°¢!T 0ll<flll dan berbau hanyir. Limqu Belimburlg buluh (b) Bagaimanakah anda dapat meneutralkan cuka dengan menggunakan larutan natrium hidroksida? Nyatakan prosedur untuk aktiviti ini. Q Titiskan penunjuk semesta ke dalam cuka, kemudian masukkan larutan natrium hidroksida sedikit demi sedikit sehingga warna larutan berubah menjadi hijau. Pada ketika ini, cuka telah dineutralkan. (Murid boleh menggunakan penunj uk lain dan perubahan warna pada takat neutral bergcmtung pada jenis penunj uk) Disediakan oleh Cikgu Chow 14
6. Seorang petani mendapati tanah pertaniannya tidak subur. Anaknya melakukan satu ujian ' yang ringkas ke atas sampel tanah tersebut untuk mengenal pasti puncanya. Jadual 1 menunjukkan ujian yang dilakukan dan pemerhatian yang diperolehnya. Jadual 1 Ujian Pemerhatian Sampel tanah + Serbuk penaik + Air Gelembung gas kelihatan Sampel tanah + Cuka Gelembung gas tidak kelihatan (a) Berdasarkan pemerhatian bagi kedua-dua ujian ke atas sampel tanah tersebut, terangkan rumusan yang diperolehnya. Q g _ ' %~<.'Tfii_(;l5_* Tanah petani itu terlalu berasid. Hal ini telah dibuktikan apabila asid dalam tanah itu larut dalam air dan bertindak balas dengan serbuk penaik untuk menghasilkan gas. A H 1?’ (b) Kaitkan jawapan anda dalam 6 (a) dengan ketidaksuburan tanah tersebut. Q Tanah yang terlalu berasid tidak subur kerana kekurangan kandungan garam mineral yang diperlukan untuk pertumbuhan tumbuhan. Kekurangan garam mineral berlaku kerana garam mineral di dalam tanah berasid mudah larut dalam air hujan dan dihanyutkan ke tempat lain. (c) Cadangkan dan terangkan satu cara untuk mengatasi masalah petani itu. Q Taburkan kapur mati kepada tanah itu. Kapur mati yang bersifat alkali akan mengurangkan keasidan tanah. Disediakan oleh Cikgu Chow 15