นำเสนอเห็ดพิษ

เหด็ พษิ

ทำควำมรู้จักกบั เหด็

เป็นพืชชน้ั ต่ำซึง่ จัดเป็นรำชนิดหน่งึ ไมส่ ำมำรถสังเครำะห์
แสงได้ ไม่มีสำรสีเขียว ต้องอำศัยสำรอินทรีย์จำก
ส่ิ ง มี ชี วิ ต ห รื อ ไ ม่ มี ชี วิ ต อ่ื น ๆ เ พ่ื อ ใ ช้ ใ น ก ำ ร
เจริญเติบโต มนุษย์สำมำรถนำมำใช้เป็นอำหำร
ได้ เนื่องจำกเห็ดเป็นอำหำรที่มีรสชำติดี นอกจำกเห็ด
จะมีประโยชน์ต่อชีวิตประจำวันของมนุษย์ในแง่ของ
อำหำรและยำป้องกันรักษำโรคแล้ว เห็ดยังมีควำมสำคัญ
ทำงเศรษฐกจิ อีกด้วย

เหด็ พิษ

เห็ดพษิ เป็นเห็ดที่อนั ตรายต่อผู้บรโิ ภค
แ ล ะ ค ว า ม เ ป็ น พิ ษ อ า จ ท า ใ ห้ เ ป็ น
อันตรายถึงแก่ชีวิตได้ เห็ดที่สามารถ
นามา บริโภคได้อย่างปลอดภัยมีอยู่
เป็นจานวนมาก แต่จะมีเห็ดพิษหรือ
เห็ดเมาอยูไ่ มถ่ ึง 100 ชนิด

เหด็ พิษ เหด็ รบั ประทานได้

1. ส่วนใหญเ่ จริญงอกงามในปา่ 1. สว่ นใหญเ่ จริญในทุ่งหญ้า

2. ก้านสูง ลาตน้ โปง่ พองออก โดยเฉพาะท่ี 2. กา้ นสัน้ อ้วนปอ้ มและไมโ่ ป่งพองออก

ตารางเปรียบเทียบ ฐาน กบั ทีว่ งแหวนเห็นชัดเจน ผิวเรียบไม่ขรุขระ ไม่มสี ะเก็ด
ลกั ษณะเห็ดพษิ และ
เห็ดรับประทานได้ 3. สผี ิวของหมวกมไี ด้หลายสี เช่น สมี ะนาว 3. สผี ิวของหมวกส่วนใหญเปน็ สีขาวถงึ สี

ถงึ สีสม้ สขี าวถึงสีเหลอื ง น้าตาล

4. ผิวของหมวกเห็ดสว่ นมากมเี ยือ่ หุ้มดอก 4. ผวิ ของหมวกเหด็ เรยี บจนถึงเป็นเสน้ ใย

เหด็ เหลอื อยใู่ นลักษณะท่ีดึงออกได้ หรือเปน็ และ เหมือนถกู กดจนเป็นแผ่นบาง ๆ ดึง

สะเกด็ ตดิ อยู่ ออกยาก

5. ครบี แยกออกจากกันชดั เจน มกั มีสขี าว 5. ครบี แยกออกจากกัน ในระยะแรกเปน็

บางชนดิ สแี ดงหรอื สเี ขยี วอมเหลือง สีชมพู แลว้ เปลยี่ นเป็นสนี ้าตาล

6. สปอร์ใหญม่ ีสขี าวหรอื สอี ่อน มลี กั ษณะใส 6. สปอร์สนี ้าตาลอมม่วงแกร่ ูปกระสวย

ๆ รูปไขก่ วา้ ง กว้าง

พษิ ของเหด็

กลุม่ ทีส่ ร้างสารพิษ cyclopeptide
มพี ษิ ต่อตับ เชน่ เห็ดไข่ตายซากหรือเหด็ ระโงกหิน
เมื่อรบั ประทานเข้าไปจะมอี าการเปน็ 3 ระยะ คือ

ระยะท่ี 1 เปน็ ระยะฟกั ตวั ประมาณ 6-24 ชั่วโมง
ปกติประมาณ 10 ช่ัวโมง หลงั จากรับประทานเห็ดเข้า
ไปถึงขน้ั แสดงอาการ

ระยะที่ 2 จะมีอาการเป็นตะคริวท่ีท้อง
คลนื่ เหยี นอาเจียน ทอ้ งรว่ ง เอนไซม์ตบั สงู ขนึ้ เรอ่ื ย ๆ
โดยจะแสดงอาการ 2-3 วนั

ระยะที่ 3 มอี าการตับอกั เสบ ไตวาย หวั ใจวาย
เลอื ดเปน็ ลิ่มแพรก่ ระจาย ชัก และเสยี ชีวิต
ภายใน 6 –16 วนั ปกติประมาณ 8 วัน หลังจากการ
รบั ประทานเห็ดพษิ ชนิดนี้เข้าไป

พิษของเห็ด

กลุม่ ทีส่ ร้างสารพิษ Monomethylhydrazine
ออกฤทธ์ิตอ่ ระบบประสาทสว่ นกลาง เห็ดทมี่ ีสารพษิ น้ี
เช่น เหด็ สมองวัว
อาการของสารพิษชนดิ นจ้ี ะปรากฏใน 6-8 ชวั่ โมง
หลังจากรบั ประทานเห็ด บางชนิดอาจเร็วมากเพยี ง
2 ชัว่ โมง และบางชนดิ อาจนานถงึ 12 ชวั่ โมง จะมีอาการ
คือ มึมงง ปวดศรีษะ คลืน่ ใส้ อาเจียน ทอ้ งเสียและเปน็
ตะครวิ ท่กี ล้ามเนอ้ื เจบ็ ทีท่ ้อง ในรายทรี่ นุ แรง จะพบการ
ทาลายตบั มไี ข้สูง ชกั ไมร่ สู้ กึ ตวั และถึงตายไดภ้ ายใน
2-4 วนั หลังรับประทานเห็ดกลมุ่ น้ี

พษิ ของเหด็

กลมุ่ ทสี่ ร้างสารพษิ Coprine
เหด็ ทม่ี สี ารพษิ นเ้ี ชน่ เหด็ หงิ่ ห้อย เหด็ น้าหมกึ หรือ

เห็ดถ่วั อาการของสารพิษชนดิ นีจ้ ะแสดงอาการภายใน
5-10 นาที อาจจะถงึ 30 นาทหี ลังจากรบั ประทานเหด็ เข้า
ไป ถา้ มกี ารดม่ื alcohol เขา้ ไปในช่วงเวลา 24 ชัว่ โมง
ก่อนรบั ประทานเห็ด คุณสมบตั ิทางเคมคี ล้ายคลึงกับ
Antavare ซ่งึ รักษาคนไขต้ ดิ แอลกอฮอล์ ผู้ป่วยจะมอี าการ
หนา้ แดง ตวั แดง ใจสนั่ หายใจหอบ เหง่ือแตก เจ็บหนา้ อก
ชาตามตวั คล่ืนเหยี นอาเจียน มา่ นตาขยาย และความดนั
โลหิตสูง อาจพบความดันโลหติ ต่าเนื่องจากหลอดเลือด
ขยายตัว แตจ่ ะหายเปน็ ปกติภายในเวลา 3-4 ช่วั โมง

พิษของเหด็

กลมุ่ ท่ีสร้างสารพษิ Muscarine
เห็ดทม่ี ีสารพิษชนดิ นเี้ ชน่ Inocybe napipes,
หลังจากรบั ประทานเห็ดท่มี สี ารพิษชนดิ นี้
ประมาณ 30 นาที ถึง 1 ชั่วโมง จะมีอาการ
หัวใจเต้นช้า หลอดลมหดเกร็ง เสมหะมาก
มา่ นตาหดเล็ก น้าลายฟูมปาก นา้ ตาไหล
ปัสสาวะอุจจาระราด และอาเจยี น

พิษของเห็ด

กลุ่มทีส่ ร้างสารพษิ Ibotenic acid-muscimol
เห็ดทม่ี สี ารพิษชนิดน้เี ช่น เห็ดเกลด็ ดาว หลงั จากรับประทานเห็ด
ทมี่ ีสารพิษชนดิ น้ี จะเกดิ อาการเมา เดนิ โซเซ เคล้ิมฝ้น รา่ เรงิ
กระปรกี้ ระเปร่า การรับรูภ้ าพเปลยี่ นแปลง ประสาทหลอนและ
เอะอะโวยวาย ภายหลงั จากเอะอะแล้วผู้ปว่ ยจะหลบั นาน เม่อื ตืน่
ขนึ้ มาอาการจะกลบั คนื สู่สภาพปกติใน 1-2 วนั ถา้ รบั ประทาน
เห็ดชนิดน้ีมาก ๆ จะเกดิ อาการทางจติ อย่างชดั เจน อาจชกั และ
หมดสตไิ ด้

พิษของเห็ด

กลมุ่ ที่สร้างสารพษิ Psilocybin
เหด็ ท่มี ีสารพษิ ชนิดนเี้ ช่น เหด็ ขี้ควาย เห็ดข้วี วั

หลงั จากรบั ประทานเห็ดทม่ี ีสารพษิ ชนิดนี้
ประมาณ 30 นาที ถึง 1 ชั่วโมง ผู้ปว่ ยจะเริ่มรู้สกึ
เคลิบเคล้มิ ตามด้วยการรับร้ทู ี่ผิดไปจากความเป็นจริง
และประสาทหลอน มีอาการเดินโซเซ ม่านตาขยาย
หัวใจเตน็ เรว็ หายใจถี่ ความดันโลหดิ สงู ระดับน้าตาล
ในเลอื ดลด มอี าการแสดงของระบบประสาทส่วนกลาง
ถูกกระตนุ้ มคี วามเคล่ือนไหวมากผดิ ปกติ
จนกระท่งั ถงึ ชักได้
และเหด็ ในกลมุ่ นจ้ี ดั เปน็ ยาเสพติดให้โทษ ประเภทท่ี 5

พษิ ของเห็ด

สารพษิ กล่มุ Gastrointestinal Irritants
เปน็ เหด็ พษิ ทท่ี าให้เกิดอาการเฉพาะระบบ
ทางเดนิ อาหารภายใน 30 นาที ถงึ 3 ชัว่ โมง
มีอาการจกุ เสยี ดยอดอก อ่อนเพลยี คล่นื ไส้
อาเจยี น ทอ้ งเสีย และไมท่ าให้มีอาการทาง
ระบบอน่ื ๆ เหด็ ที่มสี ารพิษชนิดนเ้ี ช่นเห็ดหวั
กรวดครีบเขยี ว เห็ดแดงน้าหมาก

วิธีพสิ จู น์เห็ดพิษเบ้อื งต้น

1. การนาเหด็ มาต้มกับขา้ วสาร ถ้าเป็นเหด็ พษิ ขา้ วสารจะสกุ ๆดบิ ๆ
ปนกัน แต่หากขา้ วสารสกุ ทว่ั ทงั้ หมดไม่ถอื วา่ เปน็ เห็ดพษิ
2. การใช้ชอ้ นเงินแทห้ รอื โลหะท่มี เี งนิ เปน็ สว่ นประกอบจมุ่ หรือคนที่
นา้ ต้มเหด็ ถา้ เป็นเหด็ พิษชอ้ นเงนิ หรือโลหะเงินจะมสี ดี าเกิดขน้ึ หาก
ไมม่ ีการเปล่ียนสขี องโลหะถอื วา่ เปน็ เหด็ กินได้
3. การใช้ปนู กนิ หมากป้ายทดี่ อกเหด็ หากปูนเปลยี่ นเป็นสดี าถอื เปน็
เหด็ พิษ แต่หากไม่เปลย่ี นสถี ือเปน็ เห็ดกินได้
4. การต้มเห็ดโดยการใสห่ ัวหอม หากเปน็ เหด็ พษิ หัวหอมจะมลี ักษณะ
ดา แต่หากปกตถิ อื เปน็ เห็ดกินได้
5. หากใชม้ ือท่เี ป็นแผลถือเหด็ บริเวณแผลจะมรี อยคลา้ ดาซึ่งถอื ว่า
เปน็ เห็ดพิษ
6. เหด็ ท่มี รี อยกดั กนิ ของสตั ว์หรือแมลงมกั ไมเ่ ปน็ เห็ดพษิ ทั้งน้ี
กระต่าย และหอยทากสามารถกนิ เห็ดพษิ ได้
7. เห็ดพิษมกั มสี ฉี ูดฉาดมากกวา่ ปกติ ซงึ่ เหด็ ทกี่ ินได้ทว่ั ไปมักมสี ีอ่อน

การปฐมพยาบาลจากการ
รบั ประทานเหด็ พิษเบื้องตน้

การปฐมพยาบาลทีส่ าคญั ที่สดุ คือ ทาให้ผ้ปู ว่ ยอาเจยี นเอาเศษ
อาหารทต่ี กค้างออกมาให้มาก และทาการชว่ ยดดู พษิ จากผปู้ ่วยโดยวธิ ีใช้
น้าอ่นุ ผสมผงถา่ น activated charcoal แล้วด่ืม 2 แก้ว โดยแก้วแรกให้
ล้วงคอใหอ้ าเจียนออกมาเสียกอ่ นแลว้ จึงดื่มแกว้ ท่ี 2 แล้วลว้ งคอให้
อาเจียนออกมาอีกครัง้ จงึ นาสง่ แพทย์พร้อมกบั ตวั อยา่ งเห็ดพษิ หากยัง
เหลอื อยู่ หากผู้ปว่ ยอาเจยี นออกยากให้ใชเ้ กลือแกง 3 ชอ้ นชาผสมน้าอุ่น
ดม่ื จะทาให้อาเจยี นไดง้ ่ายขน้ึ แต่วิธนี ห้ี า้ มใชก้ ับเดก็ อายตุ า่ กวา่ 5 ขวบ

ห้ามล้างทอ้ งด้วยการสวนทวารหนักโดยพละการ วิธนี ี้ตอ้ งให้
แพทย์เปน็ ผวู้ นิ จิ ฉัยเทา่ น้ัน เพราะวิธนี เี้ ป็นอันตรายตอ่ ผปู้ ่วยหากรา่ งกาย
ขาดนา้

หลังจากปฐมพยาบาลผู้ปว่ ยแลว้ ให้รีบนาส่วนแพทย์โดยด่วน
พร้อมกบั ตัวอย่างเหด็ พษิ (หากยังเหลอื อยู่) หรอื อาจจะทาการปฐม
พยาบาลผู้ป่วยในระหว่างนาสง่ แพทยด์ ว้ ยกนั ก็ได้

คาแนะนาในการเลือกชอ้ื และนาเหด็ มา
ประกอบอาหาร

1. การรบั ประทานอาหารทปี่ ระกอบข้ึนด้วยเหด็ ควรจะรับประทานแต่พอควร อยา่
รบั ประทานจนอม่ิ มากเกินไป เพราะเหด็ เป็นอาหารท่ีย่อยยาก อาจจะทาใหผ้ มู้ รี ะบบยอ่ ย
อาหารท่อี ่อนแอเกิดอาการอาหารเปน็ พิษได้

2. ควรระมดั ระวัง คัดเห็ดท่เี น่าเสียออกเพราะเหด็ ท่เี นา่ เสียจะทาใหเ้ กดิ อาการอาหารเป็นพิษ
3. อยา่ รบั ประทานอาหารที่ปรงุ ขนึ้ สุก ๆ ดิบ หรือเหด็ ดบิ ดอง เพราะเหด็ บางชนดิ ยงั จะมพี ิษ

อยา่ งออ่ นเหลืออยู่ ผรู้ ับประทานจะไม่รู้สกึ ตัวว่ามีพษิ จนเม่อื รบั ประทานหลายครั้งก็สะสม
พิษมากข้ึน และเปน็ พษิ รา้ ยแรงถึงกับเสยี ชีวติ ได้ในภายหลงั
4. ผู้ทีร่ ตู้ ัวเองว่าเปน็ โรคภมู ิแพ้เกยี่ วกับเหด็ บางชนิด หรือกบั เหด็ ทง้ั หมด ซง่ึ ถ้ารบั ประทานเห็ด
เข้าไปแลว้ จะทาใหเ้ กิดอาการเบือ่ เมา หรอื อาหารเปน็ พษิ จึงควรระมัดระวงั รับประทาน
เฉพาะเห็ดทีร่ บั ประทานได้โดยไม่แพ้ หรอื หลกี เลีย่ งจากการรบั ประทานเหด็
5. ระมดั ระวังอย่ารบั ประทานเหด็ พรอ้ มกับดื่มสุรา เพราะเห็ดบางชนิดจะเกิดพษิ ทันที ถ้าหาก
ดื่มสรุ าหลงั จากรับประทานเห็ดแล้วภายใน 48 ชว่ั โมง เชน่ เหด็ ห่งิ ห้อย เหด็ น้าหมกึ หรือ
เห็ดถว่ั แม้แตเ่ หด็ พษิ อน่ื ทั่วไป หากด่มื สุราเขา้ ไปดว้ ย ก็จะเป็นการช่วยให้พษิ กระจายได้
รวดเร็วและรุนแรงขึ้นอีก



แหลง่ อ้างองิ สถาบันวิจยั วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่

ศนู ยข์ อ้ มลู พิษวิทยา
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
กระทรวงสาธารณสุข

กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสุข