Lihim sa Ruta ng mga Tugon

RICKY REANTASO

Ang aklat na ito ay pinanday ng ilang buwan upang makalikha ng isang pigurang hango sa samot-saring kuwento ng paglalakbay ng isang LRT. Kuwento ng mga tambay sa Doroteo Jose. Ng mga nanay sa Baclaran. Ng mga bata sa Tayuman. Mga tindera sa EDSA. Mga barker at maging ng pumapara. At mga naipong luha sa labas ng bagon. paunang salita i

Baclaran | EDSA | Libertad | Gil Puyat | Vito Cruz | Quirino | Pedro Gil | United Nations | Central Terminal | Carriedo | Doroteo Jose | Bambang | Tayuman | Blumentritt | Abad Santos | R. Papa | 5th Avenue | Monumento | Balintawak | Roosevelt LIHIM SA RUTA NG MGA TUGON © Ricky Reantaso ii

Talaan ng Nilalaman Paunang Salita .............................................................................................................................. i Mga Ruta ng Tugon ................................................................................................................... ii Talaan ng Nilalaman ................................................................................................................. iii iii MALAYANG TULA Baclaran ............................................................................................................................ 2 EDSA .................................................................................................................................. 3 Libertad ............................................................................................................................ 4 Gil Puyat ........................................................................................................................... 6 Vito Cruz .......................................................................................................................... 7 Quirino ............................................................................................................................. 9 Pedro Gil .......................................................................................................................... 11 United Nation ................................................................................................................ 12 Central Terminal ........................................................................................................... 14 Carriedo .......................................................................................................................... 15

Talaan ng Nilalaman iii MAY SUKAT AT TUGMA Doroteo Jose ................................................................................................................... 17 Bambang .......................................................................................................................... 18 Tayuman .......................................................................................................................... 19 Blumentritt ..................................................................................................................... 20 Abad Santos .................................................................................................................... 21 R. Papa ............................................................................................................................. 22 5th Avenue ..................................................................................................................... 23 Monumento .................................................................................................................. 24 Balintawak ...................................................................................................................... 25 Roosevelt ........................................................................................................................ 26

1

M a p s.m e S a l m o n g t u g u n a n: “Pakinggan ang m g a p a r u p a r o, Sa daluyong ng pakpak nito.” Nasa ilalim ng mga bakal habang nakahandusay sa pupit r e a n g m g a m a t a n g m a y s a n i b — n a n l i l i s i k — n a p i n a p a p a k n g m g a g a m u g a m o n a h a y o k s a l i w a n a g a t b i r h e n g b a gw i s. Saliw ng aliw-iw n g k a n i y a n g p a l a d, ang ritmo ng mga kamao na dumudurog sa kaniyang pulbos, sa liwanag, sa kaniyang kaluluwa, na taimtim na iniluluwa ang mga kutob ng estrelya. At, kung pakikinggan ang pagaspas, mababa ang lipad, sintunado ang litid na puno ng laway na lumuluha sa kaniyang bibig, hindi mapakinggan ang sarili, o makita ang saplot mula sa napupunding mga ilaw sa puwitan ng mga gamugamo. Tugon: “Pakinggan ang mga paruparo, Sa daluyong ng pakpak nito.” 2

Wikip e dia S a l m o n g t u g u n a n: “Masarap ang tina p a y s a k a p e, Kapag mabigat ang lamesa’t bi b i g.” K u m a k a i n a n g b a t a n g p a k o s a m a n i p i s n a m a n g h i l o n a l u m u l u n d o s a t i g m a k n a s a b a w. Walang ngipin sa balintataw, subalit ngumingiwi ang kaniyang t a l u k a p a t, s u m a s a l u b s o b s a d i l a a n g l a s a n g r e l i k y a: “Paano nga at kung b u m i g a t a n g p a l a d, makapapanhik kaya sa mga palapag?” Bundat ang kaniyang tiyan sa mga pakong bumubutas sa goma ng kaniyang gulong; Hindi makatatapak sa aspalto, Dahil napupudpod ng dungis habang gagap ang pamaltik pamalit ang pisong duling, na kailanman ay hindi nakakikita tulad ng panginoon na hindi siya nakiki t a. Tugon: “Masarap ang tinapay sa kape, Kapag mabigat ang bibig.” 3

P hilIn L o v e S a l m o n g t u g u n a n: “Ang putik sa kaniy a n g h i n l a l a k i, Tutubuan ng halaman at pagkuk u n w a r i.” W a l a n g p a n g - i t a a s a n g e s t r a n g h e r o: Nakayakap ang balabad sa ibaba. Nakaukit ang linyang kabalalay sa tel a n g m a y m a l a g k i t n a t i n t a n a p u l a. Sinasagupa ang lasing na ninu n o: maga ang tiyan, putik ang buhok, lumulunok ng damit pantao. Hindi mabilang sa daliri ang mga kamay na inanlawan ng sebo ng kasim; hindi nanatunawan. Sa mga himulmol na buto, na nak a t a r a k s a p i n o n g n o o s a t u w i n g s i n i s i n o k, ang batang kasapi n g e s t r a n g h e r o h i n d i h u m i h i n g i n g g a t a s, o k a y a a y h u m i n g a d a h i l g i n a g a t a s a n n g d a s a l k a s a b a y a n g d a g i t a b n a h i n d i n a m a a p u l a. L u m i p a d s a d a l i s d i s n g b u n d o k, m a t a p o s m a u p o s a n g t a o n a t a o a n g t i n g i n n g h a y o p, pero hayop ang tingin nghayop. 4

H a n g g a n g s a s u m u l p o t s a s i k m u r a, ang mga bulaklak na sumanib sa ko r o n a n a g a w a s a k a h o y, h a b a n g n a n g u l i m l i m a n g p a n i n g i n g m a t a g a l n a n g b u l a g s a m g a b a h a g n a t a o, a t s i l a n g m g a t u n a y r a w n a t a o a y m a y b a h a g d i n s a b i b i g, ma t a, ba l a; w a l a n g b a k a. Tugon: “Ang putik sa kaniyang hin l a l a k i, Tutubuan ng halaman at pagkuk u n w a r i.” 5

Wikip e dia S a l m o n g T u g u n a n: “Takot ang bubuwi t s a l a m p a r a N g m g a n a g n i n i n g a s n a d i l a.” A t t i t i k i m s i y a n g k a u n t i n g t u b i g s a i l a l i m n g m g a p a l a d, sa mga paa, sa matutulis niyang ku k o h a n g g a n g s a m a s i m o t a n g g a r a p o n n a h i n d i n a s a i d s a a h o d. Bibigyan ng palamuti sa paligid ng kaniyang baha y. may yesong puti, may kesong panis sa taluka p n g b a k a l n a n a k a i p i t a t n a g p a p a h i w a t i g n g a l o k n a a n g i b a a y n a i s, a t s i y a a y m a s a s a m i d a t m a i i m p i t n a n g p a u l i t - u l i t a t u u l i t i n. Kapag ang bubuwit ay lum a b a s s a k a n i y a n g l u n g g a n g m a y w i s i k n g l u h a n g n a i m p o k a t b i n a b a d n a n g m a t a g a l t i y a k n a m a l a l a s i n g a n g m g a p u s a s a d a l a m p a s i g a n n a l u l o n g s a k a l b a r y o a t u h a w s a k a t o t o h a n a n. Tugon: “Takot ang bubuwit sa la m p a r a N g m g a n a g n i n i n g a s n a d i l a.” 6

Wikip e dia S a l m o n g T u g u n a n: "Mas malalim ang g a b i s a h a l i k n g b a n g u n g o t a t p a k i k i r a m a y " M a g l a l a k b a y a n g m g a a l i t a p t a p a t k a k a u s a p i n a n g k a n i y a n g p u s o. Hahakbang sa kaniyang bangkay at mag-aalok ng uha. Kakain ang tao ng biskwit na mula sa tagiliran ng pagal na nilalang dahil sa hele nang anim na buwan. Hindi siya tumitingala O kaya ay pumipikit sa halip ay kumakandong at nangunguyakoy sa kanilang hita na hindi kailanman nangawit, ngunit ang bangkay ay mananatiling walang imik. Nangungulimlim ang kaniyang lab i h a b a n g a n g m a t a a y m a y p a n g i l n g m g a l u h a n g k u m a k a r i p a s a t n a gb a b a k a s a k a l i n g d u m a l a w s a k a n i y a n g l a m a y a n g h i m a l a n a s i y a a y m u l i n g m a k a p a g l a k a d s a l a w a n g m g a n a w a. 7

A t s a o r a s n a g u m u h i t a n g g a b i s a s a m a h a n s i y a n g m g a k u l i g l i g n a m a g d a d a l a n g m g a h a n d o g n a m a y p a n g g a g a h i s a t m g a i n i l u w a l n a u n a n n a n a k a s i p i n g s a k a n i y a n g m u k h a n a m a n g a n g a n a k n g p a n g g a t o n g n a s u s u n u g i n a n g k a n i y a n g k u w e b a a t m a n i n i m o t n g t a y a. Tugon: "Mas malalim ang g a b i s a h a l i k n g b a n g u n g o t a t p a k i k i r a m a y." 8

M a p C a r t a S a l m o n g T u g u n a n: “Matagal nang hind i n a gb i b i r o, Ang lawiswis ng palay at bala.” Sambotani ang mga palaka, pumapalakat ang mga susô, at humuhuni ang mga kalabaw sa harapan ng entablado na putik ang ibinubuga ng nagtata n g h a l — A t b a l a n g a n g d i s e n y o n g k a n i l a n g p i t a k. Gumuguhit sa kaniyang palad ang kuwadro ng mga kalyo na napudpod sa sahig ng entabladong hamog at busog sa kasaganahan ng mga balbal na hayok. Sa pagkupkop ng sipol ng ulikbang manok na indikasyon ang pagpanhik ng mga putik mula sa kaniyang kuko na sasabay sa iga ng mga hidhid at malapot na palaso. 9

K a p a g n a gb i r o a n g a r t i s t a s a b u n d o k n g m g a p a l a g a y. Hindi siya naghahangad ng ukod na mga mata sa halip ay mga rosas na tatabi sa kaniyang grano. Kukunin niya ang tugon, maninimot ng dalampasigan ng mga hukbong artista na sumasayaw sa kaniyang m u k h a a t n a g h a h a b i s a p a a n a n. Umaasang magbabalik ang hamog sa pisngi ng mga talulot na namuo. Tugon: “Matagal nang hindi nagb i b i r o, Ang lawiswis ng palay at bala.” 1 0

Wikip e dia S a l m o n g t u g u n a n: “Magmamahal ang m g a p a t i n g, At mabibilasa ang mga isdang d a g i m.” K u k u n i n n g l a m b a t a n g s a n d a l i n g m g a i s d a n g n a l u l u n o d s a k a i l a l i m a n n g t u b i g - a l a t n a t a i m t i m n a n a g k u k u w e n t o h a b a n g b i n a b a y o n g a l o n a n g m g a n a s a p a l a p a g. Kakaway ang mga kaw a y a n g p i n u d p o d n g m g a s a gw a n n a h u m a h a m p a s s a m u k h a n g d a g a t n a t u y o t a t h i n d i n a m u l i n g m a k a b a b a l i k b u n s o d n g p a gb i t b i t n g h a b a g a t n a l u m a y a g s a a r i n g m a y a r i n g h i n o g s u b a l i t p a k a k a i n i n n g b u h a n g i n g l i m o t. Tugon: “Magmamahal an g m g a p a t i n g, At mabibilasa ang mga isdang d a g i m.” 1 1

Foursquare 12

13

Wikip e dia 1 4

Wikimedia Commons 15

16

Wikip e dia 1 7

Wikip e dia 1 8

Wikipedia 19

Wikipedia 20

Real Living 21

Wikipedia 22

Wikimedia Commons 23

Wikimedia Commons 24

Speed 25

S p o t.P h 2 6

27