มังคุด (Mangosteen): ราชินีแห่งผลไม้ (Queen of Fruits)

มงั คุด (Mangosteen)
ราชินีแห่งผลไม้ (Queen of Fruits)

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

1 Next >>

ประเทศไทยเป็นประเทศที่อุดมสมบูรณ์ไปดว้ ยพืชพรรณนานาชนิด
โดยเฉพาะทางตอนใตข้ องประเทศ ซ่ึงจะมีความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติ
ฝนตกชุกตลอดท้งั ปี ทาใหม้ ีความหลากหลายของพืชพนั ธุ์ สภาพอากาศที่
เอ้ืออานวยต่ออาชีพเกษตรกรรม ซ่ึงทาใหม้ ีพืชเศรษฐกิจมากมาย รวมถึง
ไมผ้ ล อาทิ ทุเรียน มงั คุด ลองกอง เงาะ และอีกมากมายหลายชนิด หรือไม้
ผลพ้ืนเมืองอยา่ ง จาปาดะที่ข้ึนช่ือและไดร้ ับการข้ึนทะเบียนส่ิงบ่งช้ีทาง
ภูมิศาสตร์ (GI) ของจงั หวดั สตูล

ซ่ึงฉบบั น้ีจะขอนาเสนอสาระน่ารู้เก่ียวกบั มงั คุด (mangosteen)
ผลไมท้ ่ีไดช้ ื่อวา่ ราชินีแห่งผลไม้ (Queen of Fruits)

กนั ยารัตน์ ทองแกว้

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

2 Next >>

คานา

เร่ือง หน้า

มงั คุด (Mangosteen) ราชินีแห่งผลไม้ ..................................................................... 4
ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ ........................................................................................ 5
ประโยชน์ของมงั คุด ................................................................................................. 6
สรรพคุณตามตารายาไทยของมงั คุด ........................................................................ 7
ผลิตภณั ฑจ์ ากมงั คุด .................................................................................................. 8
บรรณานุกรม ............................................................................................................ 9

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

3 Next >>

มงั คุด (Mangosteen) ราชินีแห่งผลไม้

“มงั คุด” เป็นผลไมท้ ี่คนไทยคุน้ เคยและอาจเป็นของโปรดของหลายคนอยแู่ ลว้ ยง่ิ เม่ือไดท้ ราบวา่ มงั คุดอุดมไปดว้ ยสารอาหารและวติ ามิน
มากขนาดไหน คาวา่ “ราชินีผลไมแ้ ห่งเอเชีย” และ “อาหารของเหล่าทวยเทพ” ในเขตแคริบเบียนของฝร่ังเศส คงไม่ใช่คาเปรียบเปรยท่ีเกิน
เลย เพราะในมงั คุดลูกเลก็ ๆ น้ีมีสารอาหารมากมายที่มีประโยชนต์ ่อร่างกาย (https://www.sanook.com/health/24517/)

มงั คุด (ชื่อวิทยาศาสตร์: Garcinia mangostana Linn.) เป็นพนั ธุไ์ มไ้ ม่ผลดั ใบเขตร้อนชนิดหน่ึง เชื่อกนั วา่ มีถิ่นกาเนิดอยทู่ ี่หมู่เกาะ
ซุนดาและหมู่เกาะโมลุกกะ แพร่กระจายพนั ธุไ์ ปสู่หมู่เกาะอินดีสตะวนั ตกเมื่อราวพทุ ธศตวรรษท่ี 24 แลว้ จึงไปสู่ กวั เตมาลา ฮอนดูรัส
ปานามา เอกวาดอร์ ไปจนถึงฮาวาย ในประเทศไทยมีการปลูกมงั คุดมานานแลว้ เช่นกนั เพราะมีกล่าวถึงในพระราชนิพนธ์เร่ืองรามเกียรต์ิใน
สมยั รัชกาลท่ี 1 นอกจากน้นั ในบริเวณโรงพยาบาลศิริราชยงั เคยเป็นที่ต้งั ของวงั ท่ีมีชื่อวา่ "วงั สวนมงั คุด" ในจดหมายเหตุของราชทูตจากศรี
ลงั กาท่ีเขา้ มาขอพระสงฆไ์ ทย ไดก้ ล่าววา่ มงั คุดเป็นหน่ึงในผลไมท้ ี่นาออกมารับรองคณะทูต (https://th.wikipedia.org/wiki/มงั คุด)

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

4 Next >>

ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์

มงั คุดเป็นไมย้ นื ตน้ สูง 10-12 เมตร ทุกส่วนมียางสีเหลือง ใบเด่ียว เรียงตรงขา้ ม รูปไข่หรือรูปวงรีแกมขอบขนาน กวา้ ง 6-11 ซม. ยาว
15-25 ซม. เน้ือใบหนาและค่อนขา้ งเหนียวคลา้ ยหนงั หลงั ใบสีเขียวเขม้ เป็นมนั ทอ้ งใบสีอ่อนกวา่ ดอกเดี่ยวหรือเป็นคู่ ออกที่ซอกใบใกลป้ ลายกิ่ง
สมบูรณ์เพศหรือแยกเพศ กลีบเล้ียงสีเขียวอมเหลืองติดอยจู่ นเป็นผล กลีบดอกสีแดง ฉ่าน้า ผลเป็นผลสด ค่อนขา้ งกลม เปลือกนอกค่อนขา้ งแขง็ แก่
เตม็ ท่ีมีสีม่วงแดง ยางสีเหลือง มีเสน้ ผา่ นศูนยก์ ลาง 4-6 เซนติเมตร เน้ือในมีสีขาวฉ่าน้า อาจมีเมลด็ อยใู่ นเน้ือผลได้ ข้ึนอยกู่ บั ขนาดและอายขุ องผล
จานวนกลีบของเน้ือจะเท่ากบั จานวนกลีบดอกท่ีอยดู่ า้ นล่างของเปลือก เสน้ ผา่ นศูนยก์ ลาง 3-5 เซนติเมตร เมลด็ ไม่สามารถใชร้ ับประทานได้

ส่วนของเน้ือผลท่ีกินไดข้ องมงั คุดเป็นช้นั เอนโดคาร์ป ซ่ึงพฒั นามาจากเปลือกหุม้ เมลด็ เรียกวา่ aril มีสีขาว มีกลิ่นหอม สารระเหยได้
ส่วนใหญ่คือ hexyl acetate, hexenolและ α-copaene ส่วนล่างสุดของผลที่เป็นแถบสีเขม้ ท่ีติดอยเู่ รียงเป็นวงพฒั นามาจากปลายยอดเกสรตวั เมีย
(stigma)มีจานวนเท่ากบั จานวนเมลด็ ภายในผล เมลด็ มงั คุดเพาะยากและตอ้ งไดร้ ับความช้ืนจนกวา่ จะงอก เมลด็ มงั คุดเกิดจากช้นั นิวเซลลาร์ ไม่ไดม้ า
จากการปฏิสนธิ เมลด็ จะงอกไดท้ นั ทีเม่ือออกจากผลแตจ่ ะตายทนั ทีที่แหง้

มงั คุดมีพนั ธุ์พ้ืนเมืองเพียงพนั ธุเ์ ดียว แต่ถา้ ปลูกต่างบริเวณกนั อาจมีความผนั แปรไปไดบ้ า้ ง ในประเทศไทยจะพบความแตกต่างได้
ระหวา่ งมงั คุดในแถบภาคกลางหรือมงั คุดเมืองนนท์ ที่ผลเลก็ ข้วั ยาว เปลือกบาง กบั มงั คุดปักษใ์ ตท้ ่ีผลใหญ่กวา่ ข้วั ผลส้นั เปลือกหนา ปัจจุบนั มีการ
เพาะปลูกและขายบนเกาะบางเกาะในหมู่เกาะฮาวาย ตน้ มงั คุดตอ้ งปลูกในสภาพอากาศอบอุ่น หากอุณหภูมิลดลงต่ากวา่ 4 °C จะทาใหต้ น้ มงั คุดตาย
ได้ (https://th.wikipedia.org/wiki/มงั คุด)

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

5 Next >>

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

ประโยชน์ของมงั คุด

มงั คุดเป็นผลไมจ้ ากเอเชียที่ไดร้ ับความนิยมมาก มงั คุดไดร้ ับขนานนามวา่ เป็น "ราชินีของผลไม"้ อาจเป็นเพราะดว้ ยลกั ษณะภายนอก
ของผลที่มีกลีบเล้ียงติด อยทู่ ี่หวั ข้วั ของผลคลา้ ยมงกฎุ ของพระราชินีส่วนเน้ือในกม็ ีสีขาวสะอาด มีรสชาติท่ีแสนหวาน อร่อยอยา่ งยากท่ีจะหา
ผลไมอ้ ่ืนมาเทียบได้ มีการนามงั คุดมาประกอบอาหารบา้ งท้งั อาหารคาว เช่น แกง ยา และอาหารหวาน เช่น มงั คุดลอยแกว้ แยมมงั คุด มงั คุดกวน
มงั คุดแช่อ่ิม ในจงั หวดั นครศรีธรรมราชมีการทามงั คุดคดั ดว้ ยการแกะเน้ือมงั คุดห่ามออกมาเสียบไมร้ ับประทานในขณะท่ีส่วนใหญ่จะนิยมรับ
ประทางมงั คุดสุกเป็นผลไม้ ซ่ึงมีประโยชน์ในการช่วยต่อตา้ นอนุมูลอิสระ ช่วยเสริมสร้างภูมิตา้ นทานใหก้ บั ร่างกาย มีส่วนช่วยในการชะลอวยั
และการเกิดริ้วรอย และยงั มีส่วนช่วยบารุงผวิ พรรณใหเ้ ปล่งปลง่ั สดใสอีกดว้ ย เน้ือมงั คุดมีคุณคา่ ทางอาหารสูงโดยเฉพาะโพแทสเซียม โปรตีน
สารเยอื่ ใย วิตามินซี ฟอสฟอรัส แคลเซียมและแมกนีเซียม จากการตรวจวิเคราะห์พบวา่ ในน้ามงั คุด 100 มิลลิลิตร ประกอบดว้ ยโพแทสเซียม
ปริมาณสูงถึง 87.14 มิลลิกรัม แคลเซียม 34.53 มิลลิกรัม และแมกนีเซียม 111.22 มิลลิกรัม

เปลือกของมงั คุดมีสารใหร้ สฝาด คือแทนนิน แซนโทน (โดยเฉพาะแมงโกติน) แทนนินมีฤทธ์ิฝาดสมาน ทาใหแ้ ผลหายเร็ว มงั คุดช่วย
ลดอาการอกั เสบและมีฤทธ์ิตา้ นเช้ือแบคทีเรียท่ีทาใหเ้ กิดหนองไดด้ ี ในทางยาสมุนไพร ใชเ้ ปลือกมงั คุดตากแหง้ ตม้ กบั น้าหรือยา่ งไฟ ฝนกบั น้า
ปูนใส แกท้ อ้ งเสีย เปลือกแหง้ ฝนกบั น้าปูนใส ใชร้ ักษาอาการน้ากดั เทา้ แผลเปื่ อย เปลือกมงั คุด มีสารป้องกนั เช้ือราเหมาะแก่การหมกั ป๋ ุย ชาวโอ
รังอซั ลีในรัฐเปรัก มาเลเซียใชเ้ ปลือกผลแหง้ รักษาแผลเปิ ด

ยางมงั คุด มีประโยชน์อยา่ งมากต่ออุตสาหกรรมหลายประเภท เน่ืองจากยางมงั คุดใชเ้ ป็นวตั ถุดิบในการสกดั สารกลมุ่ แซนโทน ซ่ึงแต่
ละชนิดที่มีฤทธ์ิทางยาที่แตกต่างกนั รวมท้งั มีประโยชน์ต่ออุตสาหกรรมพลาสติก นอกจากน้นั ยางมงั คุดยงั เขา้ มามีบทบาทในการใชเ้ ป็นสารเจือ
ปนในอาหาร เพราะมีฤทธ์ิในการยบั ย้งั เช้ือStaphylococcus Aureus ซ่ึงเป็นเช้ือท่ีก่อใหเ้ กิดอาการอาหารเป็นพิษได้ (https://th.wikipedia.org/wiki/
มงั คุด)

<< Prev 6 Next >>

สรรพคุณตามตารายาไทยของมังคุดระบุไว้ว่า

- ราก ทาใหป้ ระจาเดือนมาตามปกติ รักษาโรคบิดมูกเลือด
- ตน้ ใบ และดอก รักษาโรคบิดมูกเลือด
- เปลือกตน้ ชะลา้ งบาดแผล รักษาแผล
- ผลดิบ สมานแผล แกบ้ าดแผล แกท้ อ้ งร่วง แกบ้ ิด
- เปลือกผล แกท้ อ้ งร่วง สมานแผล แกท้ อ้ งเสีย
- เน้ือในผล บารุงกาลงั บารุงร่างกาย

(https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/335/มงั คุด-ประโยชน์)

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

7 Next >>

ผลติ ภัณฑ์จากมงั คุด ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

มงั คุดสามารถนามาแปรรูปเป็นผลิตภณั ฑท์ ี่มีประโยชน์ไดห้ ลายชนิด เช่น

1. น้าสม้ สายชูมงั คุด เป็นการหมกั เน้ือมงั คุดดว้ ยเช้ือ Gluconobacter Oxydans จะไดป้ ริมาณกรดน้าสม้ อยรู่ ะหวา่ ง 4 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ คุณภาพของ
น้าสม้ สายชูที่ไดจ้ ะมีสีตามธรรมชาติ มีกลิ่นหอมของกรดน้าสม้ มีลกั ษณะใส ไม่มีหนอนน้าสม้ ส่ิงสกปรกหรือส่ิงเจือปนอนั ใด ไม่มีตะกอนจาก
ตะกอนที่เกิดโดยธรรมชาติของน้าสม้ สายชูหมกั ผลิตภณั ฑน์ ้าสม้ สายชูมงั คุดเพื่อสุขภาพ อุดมดว้ ยโพแทสเซียม ปริมาณ 97.8 มิลลิกรัม แคลเซียม
3.3มิลลิกรัม แมกนีเซียม 13.7 ต่อ 100 กรัม และปริมาณกรดน้าสม้ 4.68 เปอร์เซ็นต์
2. มงั คุดไซเดอร์ ไซเดอร์เป็นเคร่ืองดื่มผลไมท้ ่ีมีแอลกอฮอลต์ ่า การผลิตไซเดอร์สามารถผลิตได้ 2 วิธี คือ แบบด้งั เดิมซ่ึงเป็นการผลิตจากการหมกั
ผลไมต้ ามธรรมชาติโดยไม่มีการเติมยสี ต์ อีกวธิ ีหน่ึงคือ การหมกั ผลไมแ้ ละเติมยสี ตเ์ ขา้ ไปเพื่อเร่งปฏิกิริยา การผลิตไซเดอร์จากมงั คุดโดยวิธีการ

แบบด้งั เดิม คือหมกั มงั คุดตามธรรมชาติ คุณภาพของไซเดอร์จะข้ึนอยกู่ บั สี ความขนุ่ ความเปร้ียวความหวาน ความขม ความเคม็ และกลิ่นรส
ผลไม้ รวมท้งั กล่ินรสต่างๆ ที่เกิดจากการหมกั ดว้ ยเช้ือยสี ต์ คุณลกั ษณะเหล่าน้ีมีผลทาใหไ้ ซเดอร์เป็นที่นิยมของผบู้ ริโภค นอกเหนือจากการมี
คุณสมบตั ิที่มีประโยชนต์ ่อสุขภาพแลว้ ไซเดอร์จากน้ามงั คุด ยงั มีคุณคา่ ทางโภชนาการสูงประกอบดว้ ยโพแทสเซียมสูงถึง 871 มิลลิกรัมต่อลิตร
(https://th.wikipedia.org/wiki/มงั คุด)

3. มงั คุดคดั เป็นของดีข้ึนชื่อของจงั หวดั นครศรีธรรมราช ส่วนที่มาของชื่อมงั คุดคดั เป็นภาษาใต้ คาวา่ คดั แปลวา่ งดั หรือ แงะ เพราะมงั คุดที่
นามาทาเป็นมงั คุดคดั หรือ มงั คุดเสียบไมน้ ้ี มาจากการนามงั คุดที่ยงั ไม่สุก ยงั ไม่ข้ึนเสน้ สีแดง หรือ ชาวสวนเรียกวา่ ยงั ไม่ข้ึนเสน้ สายเลือด

(https://mgronline.com/smes/detail/9630000095172)

“มงั คุดคดั ” เป็นภาษาถิ่น ท่ีหมายถึงการใชม้ ีดปอก จึงเรียกของทานเล่นน้ีวา่ มงั คุดคดั เพราะเคา้ จะเอามงั คุดอ่อน แบบลูกเขียว ๆ เลย เม่ือไดม้ งั คุด
ท่ีอ่อนกาลงั ดีแลว้ เอามีดปาดหวั และทา้ ยของมงั คุด จากน้นั นาไปลา้ งน้าปูนใสอีกหลายน้าจนยางหมด จากน้นั จึงเริ่มคดั (ปลอกเปลือก) ข้นั ตอน
สุดทา้ ยกน็ าไปลา้ งน้ายางออกดว้ ยน้าปูนใสและน้าเกลืออีกทีเป็นอนั เสร็จ ไดม้ งั คุดคดั ลูกสีขาว หวานกรอบ ใหเ้ ราไดล้ ิ้มลองกนั
(https://farmerspace.co/มงั คุดคดั -เมืองคอน-ของด)

<< Prev 8 Next >>

บรรณานุกรม

https://farmerspace.co/มงั คุดคดั -เมืองคอน-ของด
https://th.wikipedia.org/wiki/มงั คุด
https://mgronline.com/smes/detail/9630000095172
https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/335/มงั คุด-ประโยชน์
https://www.sanook.com/health/24517/

<< Prev 9 Next >>

มงั คุด (Mangosteen)
ราชินีแห่งผลไม้ (Queen of Fruits)

<< Prev ห้องสมุดประชาชนอาเภอควนกาหลง

10 Next >>